Thea Beckman

Wonder kinderen

Lemniscaat

Rotterdam

Zestiende druk, 2006 Omslag: Dirk van der Maat © Lemniscaat b.v. Rotterdam 1984 ISBN 90 6069 5682

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, geluidsband of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Druk: Drukkerij Haasbeek b.v., Alphen aan den Rijn Bindwerk: Boekbinderij De Ruiter b.v., Zwolle

1

Zenuwachtig sleepte Wijntje Vinholt de grote nieuwe schooltas door de gangen, zich een weg zoekend naar de aula. Die lag ergens gelijkvloers, wist ze, maar waar precies? In deze kolossale school leken alle gangen op elkaar: veel ramen, veel deuren - en elke gang mondde uit in weer een brede, stenen trap.

Intussen stroomden de oudgedienden langs haar heen: hoog opgeschoten jongens met woeste haren, pukkels in hun gezicht, cowboylaarzen aan hun voeten en de baard in de keel. Ze riepen naar elkaar, hees en uitbundig, en liepen Wijntje bijna omver. Veel langbenige meisjes zag ze ook, met make-up, gekleed in flodderbroeken of hemdjurken. Wat Wijntje het meest verbaasde was dat velen geen echte schooltas bij zich hadden, maar canvas tassen, soms zelfs gewoon een plastic tas van C & A. Kreeg je in de hogere klassen dan zo weinig huiswerk?

‘Tjessis, het stinkt hier naar brugpiepers’, schreeuwde een jongen wiens donkere haren alle kanten uit stonden.

Een meisje draaide zich om naar Wijntje.

‘Moetje dat zien! Ze maken ze ook elk jaar kleiner.’

Wijntje voelde dat ze een kleur kreeg en piepte verontschuldigend: ‘Ik zoek de aula.’

‘Ik zoek de aula’, bauwde het meisje haar na. ‘Nou zeg, die verlies je anders niet zomaar. Groot genoeg dat ding.’ Ze gierde en holde verder, waarbij de canvas tas tegen haar benen sloeg.

Wijntje probeerde een andere gang en plotseling herkende ze de omgeving. Hier ergens moest het zijn. De herrie die uit een paar hoge openstaande deuren stroomde, wees haar verder de weg.

Voor de grote vakantie had ze al eens een kijkje mogen nemen op Het Comenius Lyceum. Ze was toen onder de indruk geraakt van de omvang van het gebouw: de met tegels geplaveide gangen, de stenen trappen, lokalen, nog meer lokalen, tientallen in elke gang. Vlak achter de ingang een geweldige ruimte met meer dan duizend kapstokken, een aula drie keer zo groot als een gymnastieklokaal, en buiten een parkeerterrein en een fietsenhok van ongelooflijke afmetingen. Ook toen al was het in de lange gangen een komen en gaan geweest van leerlingen en docenten, vooral tussen twee lesuren in. Dan werden die gangen en trappen plotseling overspoeld met roepende, schreeuwende, stampende scholieren die elkaar duwden, snel in een gevulde koek hapten, zich verdrongen voor de koffieautomaten. Eigenlijk leek het geheel meer op een fabriek dan op een school. Maar Wijntje had ook in de schoolbibliotheek mogen kijken en daar stonden ze: rijen en rijen boeken in vijf, zes talen, met de Latijnse en Griekse boeken achter slot en grendel. Dat had er veelbelovend uitgezien. Ze had hier en daar een blik kunnen werpen in de lokalen en op de geheimzinnigheden die daar op het bord stonden. Onbegrijpelijke woorden die ze niet kon lezen en die wel Engels of Frans zouden zijn; ingewikkelde formules, mysterieuze symbolen... Ze werd helemaal warm van binnen bij het besef: Dat ga ik allemaal leren! In deze leerfabriek zal ik worden ingewijd in al dat moeilijks. Wat zalig!

Ze ging de aula binnen en bleef verrast staan. Ze had verwacht daar een stuk of zestig kinderen te vinden, brugklassertjes zoals zij. Maar het waren er honderden! Ze kreeg een duw in haar rug en liep door. Toen stond ze verloren tussen de dooreen wemelende nieuwelingen. De meesten waren een kop groter dan zij. Een lange jongen keek verwonderd op haar neer.

‘Hé daar, ben je niet verkeerd?’

Wijntje antwoordde niet en schoof in de richting van een groep meisjes die elkaar schenen te kennen. Ze spraken opgewonden met elkaar, maar ze keken niet naar Wijntje. Eindelijk zag ze een bekend gezicht tussen al die vreemden: Fred Hoytinck, met wie ze op de lagere school had gezeten. Ze lachte tegen hem en wilde iets zeggen, maar zelfs Fred scheen zich te generen om met zo’n kleintje te worden gezien; hij draaide zich snel om. Dan niet, dacht Wijntje.

Ze miste Tom. Ze miste hem zo hevig, dat het pijn deed. Wat zou het niet heerlijk zijn geweest als ze op dit griezelige moment naast elkaar hadden kunnen staan, twee tienjarigen op het punt een meedogenloze leerfabriek te betreden!

Maar Tom had twee dagen geleden zijn intrede gedaan in een heel ander soort school en toen Wijntje hem ’s avonds had opgebeld om te vragen hoe het geweest was, had hij alleen gezegd: ‘Ach, toespraken, een rooster, en nog wat gezeur... Het stelde allemaal niets voor.’ Meer had hij niet losgelaten, maar de doffe klank van zijn stem had zijn afkeer nauwelijks kunnen verbergen. Arme Tom! Ha, nog een bekend gezicht! Een jongen uit haar dorp; hij woonde maar vier huizen van haar vandaan en Wijntje wist dat hij elf jaar was. Zijn vader was directeur van iets. Toch had ze zelden met hem gespeeld. De lagere schooltijd had hij in de stad doorgebracht en niet zoals zij op de dorpsschool.

Maar nu schuifelde ze naar hem toe, lachte tegen hem en zei: ‘Hai, Marco. Wat zijn er veel, hè?’

Marco droeg een bril, hij stond ook alleen.

‘O dag...’

‘Leuk, dat we allebei op het Comenius komen.’

‘Vind je?’

‘Ik had ook naar het Stedelijk kunnen gaan, daar werkt mijn moeder, maar ik wou liever naar deze school. Dichter bij de bushalte en ik wil niet de kans lopen bij mijn eigen moeder in de klas te komen. Dan denkt meteen iedereen dat je wordt voorgetrokken’, babbelde Wijntje.

Het scheen Marco weinig te interesseren. Hij bleef onverschillig over haar hoofd heen kijken.

‘Ga jij naar het atheneum of het gymnasium?’ vroeg ze toen maar. ‘Het gym natuurlijk.’

‘Ik ook. Mijn moeder wilde dat ik voor het atheneum zou kiezen. Wat moet jij met oude talen? vroeg ze. Maar het gymnasium leek me leuker.’

Marco snoof arrogant.

‘Het maakt niks uit, de brugklas is toch hetzelfde’, zei hij kort.

‘Ja.’

Hij keek haar nog steeds niet aan. Erg toeschietelijk leek hij niet. Voelde hij zich dan niet eenzaam tussen die honderden vreemde gezichten?

‘Ken jij Tom Walma?’ vroeg Wijntje hoopvol.

‘Nee.’

‘Hij zat bij mij op de lagere school en net als ik heeft hij twee keer een klas overgeslagen. Maar hij mocht van zijn ouders niet naar het lyceum. Zonde hè?’

Ze moest met iemand over Tom praten; ze miste hem zo verschrikkelijk. Marco haalde zijn schouders op.

‘Heb jij ook klassen overgeslagen?’

‘De derde’, antwoordde Maren stug. Ja, dat moest wel, dacht ze, hij is pas elf'.

‘Dan komen we misschien wel in dezelfde groep.’

Ze hoopte het vurig. Dan had zo in elk geval één bekende om zich heen, met wie ze ’s morgens en ’s middags in de bus kon stappen. Marco reageerde niet. Bij de deur van de aula ontstond enige opschudding. Er kwamen docenten binnen, die regelrecht naar het podium liepen. Daar stond een smalle, hoge tafel met een microfoon en een glas water. Een oudere heer met een bril op ging er achter staan. Hij tikte tegen de microfoon om te zien of die was aangesloten, schraapte zijn keel, nam een slokje water en verzocht om stilte.

‘De rector’, siste iemand achter Wijntje.

Verschrikt zwegen de kinderen en richtten hun blikken op de halfgod.

‘Goedemorgen, jongens en meisjes, ik heet jullie allen hartelijk welkom op deze eerste dag van jullie nieuwe schoolleven.’

Een paar brutalen riepen iets terug van: Ook goeiemorgen, maar daarna werd het snel weer stil. De meeste brugklassers waren te veel geïmponeerd door hun omgeving en het onbekende dat hun wachtte om onder de ogen van de hoogste baas herrie te durven maken.

De rector begon aan een lange toespraak. Hij wees de nieuwelingen erop dat het noodzakelijk was zich in te stellen op een totaal andere leefwijze. Voor hen werd het nu ernst. Ze moesten leren zelfstandig te werken, leren zich verantwoordelijk te voelen voor hun eigen prestaties, ze moesten de toekomst in het oog houden en niet denken dat alles vanzelf zou gaan. Zijn stem dreunde. Hij had deze toespraak jaar na jaar gehouden, wetend dat er maar half naar werd geluisterd of dat ze de helft ervan niet begrepen. Hij hoopte, zei hij met alle overtuiging die hij kon opbrengen, dat ook deze nieuwe lichting brugklassers zou beseffen dat het hun plicht was tegenover hun opvoeders, tegenover de school, maar vooral tegenover zichzelf om hun taak ernstig op te vatten. In de komende jaren zouden ze het soms moeilijk hebben, maar het konden ook jaren worden met veel plezierige bezigheden, jaren van kameraadschap, vrolijkheid en solidariteit, jaren van hard werken en prettige ontspanning. Ze moesten deze school niet zien als een onderwijsfabriek, zoals zo vaak werd gesuggereerd, maar als een plaats waar ze zich konden bekwamen voor de toekomst. Enzovoort...

Weer die toekomst, dacht Wijntje. Haar moeder had haar verteld dat zeker de helft van de brugklassers het eindexamen niet zou halen, en dat één op de vijf van degenen die over de eindstreep kwamen, niettemin gedoemd zou zijn de rest van zijn leven als werkloze stuk te slaan.

Maar ik niet, dacht ze trots, niet wetend dat de honderden kinderen om haar heen precies hetzelfde dachten.

Na de speech stelden de beide conrectors zich voor, evenals de schooldekaan; zelfs de conciërge kwam aan het woord. Hij gaf wat technische aanwijzingen omtrent gebruik van telefoon, fotokopieerapparaat, stencilmachine en video-apparatuur. Daarna vertelde de rector wat er verder moest gebeuren. Langs de wanden van de aula waren grote letters opgehangen, van A tot en met G. Wie op zijn oproepkaart een vetgedrukte A had staan, moest onder die letter gaan staan, de B’s bij de B, en zo verder.

Wijntje wist dat ze in 1E zou komen. De E hing naast het podium. Ze zag ook Marco daarheen gaan en even later stonden ze weer naast elkaar. Maar Marco keek alleen naar een groot meisje van een jaar of twaalf, met lang blond haar en viooltjesblauwe ogen. Pal onder de letter E stond een dame van een jaar of dertig.

‘Ik ben Martine de Graaf’, zei ze. ‘Ik geef Nederlands en verder ben ik dit jaar jullie mentor. We gaan nu allemaal naar mijn lokaal, waar jullie een rooster en verdere instructies krijgen. Dan zal ik jullie ook een plattegrond geven met de indeling van de lokalen, want de eerste dagen zullen jullie nog wel eens verdwalen. Niemand hoeft daar zenuwachtig van te worden, je leert gauw genoeg hoe deze school in elkaar zit. Bovendien... Hé, wie ben jij?’

‘Wijntje Vinholt, mevrouw.’

De docent keek twijfelend op de lijst in haar hand.

‘Weet je zeker dat je hier moet zijn?’

Wijntje knikte heftig.

‘O wacht... hier heb ik je. Ja, je staat inderdaad op de lijst.’ Martine de Graaf keek op, haar ogen gleden over Wijntje, van het hoofd tot de voeten.

‘Hoe oud ben je?’

‘Tien...’

‘Tien?’

Wijntje wachtte, inwendig grinnikend.

‘Dat is wel erg jong voor het lyceum’, mompelde de docente.

‘Ik heb op de lagere school een paar klassen overgeslagen’, deelde Wijntje mee.

‘Ja, dat begrijp ik. Nou ja, als je zo bijdehand bent, zal het wel lukken.’ Maar de lerares keek alsof ze dat zelf niet geloofde.

‘Komen jullie maar mee, dan zal ik jullie mijn lokaal wijzen.’ Giechelend en duwend volgden ze haar naar de gang. Een trap op, nog een gang door, eindelijk een deur die openging. Een lokaal als alle andere: tafels, stoelen, twee aan twee gerangschikt.

Een bureau bij het bord. Hoge ramen met uitzicht op een stuk groen.

‘Zoek allemaal maar een plaats. En ik zou het fijn vinden wanneer jullie, telkens als jullie hier les krijgen, een vaste plaats aanhouden. Jullie zijn niet de enige leerlingen met wie ik te maken heb en ik houd ervan iedereen bij naam te kennen. Maar als jullie steeds van plaats verwisselen, kan ik er geen wijs meer uit worden.’

Dat had ze niet moeten zeggen, dacht Wijntje, nu gaan ze expres telkens ergens anders zitten om haar in de war te maken.

Ze zocht een plekje vooraan, omdat ze geen zin had achter langere kinderen te gaan zitten die haar het uitzicht op het bord zouden belemmeren. Weer miste ze Tom, die altijd naast haar had gezeten. Na enig gestommel en heen en weer geloop zat iedereen. Mevrouw De Graaf deelde roosters en plattegronden uit.

‘Heeft ieder van jullie alle boeken die op de lijst staan, kunnen krijgen?’ Een paar leerlingen riepen dat ze nog niet alle boeken hadden. Wel besteld, maar niet afgeleverd. Volgens de boekhandelaar zouden ze volgende week misschien aankomen.

‘Het is altijd hetzelfde liedje’, zuchtte de lerares. ‘De eerste weken zit de halve klas nog zonder boeken. O ja, dit moet ik nog even zeggen. Jullie ouders zijn allemaal flink op kosten gejaagd, omdat ze voor jullie de grote Bosatlas moesten aanschaffen. Dat is een loodzwaar ding, maar het is niet nodig hem voor de aardrijkskundeles telkens mee naar school te slepen. Jullie worden geacht daar thuis mee te werken. Is dat duidelijk?’

De brugklassers knikten opgelucht.

Wat voor boeken zou Tom krijgen? dacht Wijntje. Erg technisch natuurlijk. Ze keek naar het schoongepoetste bord, naar de gesloten boeken op de tafel van de docente, naar het rooster dat voor haar lag en dat al druk werd besproken door haar medeleerlingen, al zeiden de verschillende vakken hun nog niet veel.

Wanneer gaan we nu eens beginnen met leren? dacht ze verveeld. Voorlopig nog niet. Op aanwijzingen van Martine de Graaf gingen ze eerst een spelletje doen om elkaars namen te leren kennen. Ze kregen vouwkaarten waarop ze met viltstift in blokletters hun naam moesten schrijven en die ze vóór zich op de tafeltjes moesten zetten. Daarna, achteraan beginnend, moesten ze één voor één opstaan en iets over zichzelf vertellen. Marco, die zich tamelijk achteraan had verschanst, zei:

‘Ik ben Marco Slingelandt, met dt. Ik ben net elf jaar, ik heb op de lagere school de derde klas overgeslagen. (Hij scheen op dat feit bijzonder trots te zijn.) Op deze school zitten nog twee broers van mij, één in de derde en één in de vijfde atheneum. Ik wil zelf naar het gymnasium. Wij kunnen thuis allemaal erg goed leren. Mijn hobby’s zijn: hockey en videospelletjes. Thuis heb ik een eigen computertje.’

Na deze woorden, vrij vlot uitgesproken, keek hij triomfantelijk rond en ging weer zitten.

‘Wat een kwal’, fluisterde het meisje naast Wijntje. Ze heette Angélique.

Wijntje grinnikte. Jammer dat Tom er niet bij was. Hij zou die Marco onmiddellijk en stevig op zijn nummer hebben gezet.

‘Ik ben Jeremy Kwant’, dreunde nu Marco’s buurman, ‘en ik ben dertien jaar, want als kind ben ik ruim een jaar ziek geweest en daardoor achter geraakt op school. Maar stom ben ik niet.’ Gelach. ‘Mijn hobby’s zijn voetballen, postzegels verzamelen en verwaande jongetjes aftuigen.’ Gejuich. Marco stak zijn neus in de lucht. ‘O ja’, vervolgde Jeremy met een stalen gezicht, ‘ik heb wel al mijn boeken al, ik heb ze eens doorgebladerd en vond er niet veel aan.’ Gegrinnik. Het was iedereen meteen duidelijk: Jeremy Kwant zou de clown van de klas worden.

Als kind is hij ziek geweest, dacht Wijntje vermaakt. Tjonge. Denkt hij dat-ie dan nu volwassen is? Maar die Jeremy beviel haar wel. Hij had gedaan wat anders Tom gedaan zou hebben als die niet... Ze droomde weg. Zou ze Tom vanavond opbellen? Hij zou natuurlijk alles willen horen over haar eerste dag in de brugklas. Of misschien juist niet? Maar eigenlijk had ze nog niets te vertellen. Op deze rommelige ochtend zou van leren niets komen, dat had ze wel begrepen. Ze bekeek het rooster nog eens. Morgenochtend het eerste uur Engels, dan geschiedenis, Nederlands en tekenen. Haar hart begon sneller te kloppen. Ze ging vreemde talen leren! ‘Wijntje?’

O hemel, ze had helemaal niet opgelet. Verlegen kwam ze overeind. ‘Ik ben Wijntje Vinholt, tien jaar oud. Mijn hobby’s zijn lezen en pianospelen. Ik woon in dezelfde laan als Marco, maar ik ken hem niet goed, want hij speelde nooit buiten.’ (Gegrinnik.) ‘Mijn moeder is ook lerares en geeft wiskunde op het Stedelijk. Mijn vader is striptekenaar.’

Zoals verwacht sloeg dat in. Onmiddellijk ontstond er een bewonderend en nieuwsgierig geroezemoes. Wijntje ging glimlachend zitten en ving de blik op van Angélique, die haar met open mond aanstaarde.

‘Echt waar?’ vroeg Angélique ademloos. ‘Ook albums?’

‘Meestal tekent hij voor kranten en tijdschriften, soms verschijnt er zo’n verhaal als album.’

‘Tjee... Welke strip? Lucky Luke?’

‘Tampico.’

‘O die! Breng er eens een paar mee?’

‘Goed.’

Idioten, dacht Wijntje. Nu kan ik geen kwaad meer doen in 1E. Niet omdat ze mij aardig vinden, maar omdat Boppa strips tekent. Ik zit hier als vertegenwoordigster van mijn interessante vader. O, wat miste ze Tom! Vanavond bel ik hem op, nam ze zich voor.

Die eerste dag gebeurde er verder niet veel. Martine de Graaf stortte adviezen over hen uit, probeerde hun een beetje inzicht in het functioneren van de school te geven. Om elf uur werden ze naar huis gestuurd. Morgenochtend om half negen zouden ze weer present moeten zijn in het lokaal van Dirk Sellers, de leraar Engels. Dan werd het eindelijk ernst.

Terwijl ze naar buiten stroomden, keek Wijntje uit naar Marco, maar ze vond hem pas terug bij de bushalte. Ze waren tien minuten te vroeg en hingen een beetje rond in de abri. Marco wilde eerst niet tegen haar praten, wat mankeerde hem? Toen Wijntje toch iets probeerde en zei: ‘Leuk rooster, hè?’ keek hij haar minachtend aan.

‘ ’t Is een rotrooster’, gromde hij tussen zijn tanden. Hij was beter ingelicht dan zij; op de middelbare school hoorde je je rooster niet interessant te vinden, je hoorde erover te klagen en te mopperen. Dat was traditie. Marco wist daar alles van, dank zij zijn oudere broers.

Wat Wijntje ook niet kon weten, was dat Marco kwaad was, omdat in 1E een kind zat dat nog jonger was dan hijzelf en dat twéé klassen had overgeslagen. Die ochtend was hij trots en zelfbewust de aula binnengestapt, ervan overtuigd de jongste en de knapste te zijn. En toen stond daar een opdondertje van twee turven hoog, dat hem kennelijk nog de baas was. Daarom haatte hij haar, vanaf het eerste ogenblik.

Wijntje probeerde het nog eens.

‘Die Martine de Graaf leek me wel aardig.’

Weer fout.

‘Een truttebol’, antwoordde Marco onverzoenlijk. Want dat hoorde er ook bij: nooit tevreden zijn over je mentor. Dat was altijd zo’n figuur die dacht dat brugklassers nog kinderen waren. Brugpiepers waren natuurlijk nog helemaal niets op een lyceum; ze stonden op hetzelfde peil als baby’s. Onnozel, kinderachtig en bang. Ze werden door iedereen genegeerd, vooral door de nieuwbakken tweedeklassers die enkele maanden geleden zelf nog in de brugklas hadden gezeten, maar nu tussen de wal en het schip dobberden. Pas in de derde begon je een béétje mee te tellen.

Maar daar kwam Fred Hoytinck aan. Hij was ingedeeld in 1D, en toen hij Wijntje herkende, knikte hij haar toe, duidelijk opgelucht dat zij niet in zijn groep terecht was gekomen.

‘Hoe vond je het?’ vroeg Wijntje.

‘Och, ging wel. Ik was verdwaald en kon de uitgang niet vinden.’ De bus stopte voor hun voeten, Marco stapte als eerste in en liep snel door naar achteren. Wijntje ging met Fred voorin zitten. Fred hees de loodzware tas op zijn knieën. Hij schaamde zich een beetje, omdat hij zo naïef was geweest al zijn nieuwe boeken mee te slepen, zelfs de zware Bosatlas! Wijntje vond het niet nodig hem ermee te plagen.

Maar toch zei ze, met een schuine blik naar de tas:

‘Morgen beginnen we echt. Meteen met Engels. Leuk hè?’

‘Wij hebben het eerste uur Nederlands.’

Raar eigenlijk, dacht Wijntje. In de vijfde en zesde klas kregen Fred en ik van dezelfde onderwijzer dezelfde lessen, nu zitten we wéér op dezelfde school en zijn programma ziet er heel anders uit dan het mijne. Als ik Engels krijg, krijgt hij Nederlands, als ik wiskunde heb, heeft hij misschien gymnastiek. We zullen elkaar alleen nog in de bus tegenkomen...

Ze zou er wat voor over hebben gehad om Tom tenminste in de bus te zien, naast hem te kunnen zitten en ervaringen te kunnen uitwisselen. Zelfs dat was hun niet gegund. Tom had een tweedehands fiets gekregen en ging daarop voortaan naar school. Misschien van de winter, als er een dik pak sneeuw lag en fietsen onmogelijk was... Ze droomde weg en hoorde niet wat Fred zei.

‘Slaap je?’ vroeg hij ongeduldig. Ze schrok op.

‘Ik dacht aan Tom. Hoe zou hij het maken op de l.t.s.?’

‘Dat weet ik toch niet. Bel hem op als je het weten wilt.’

‘Zal ik doen.’

Van terzijde keek Fred naar haar bezorgde gezicht en hij grinnikte. ‘Tom slaat zich er wel doorheen.’

‘Ja’, zei Wijntje, maar ze was er lang niet zeker van.

En terwijl de bus zich door de buitenwijken wrong, dacht ze ongelukkig: Zou er nu geen enkele mogelijkheid te verzinnen zijn om Tom toch op het Comenius Lyceum te krijgen?

2

Tom Walma en Wijntje Vinholt kenden elkaar al sedert de kleuterschool. En precies zo lang waren ze vrienden geweest: twee hoogbegaafde kindertjes, die konden lezen en schrijven lang voor ze zes jaar waren, zodat Coffeng, het hoofd van de enige openbare lagere school in Bijdorp, had beslist dat de ‘wonderkinderen’, zoals ze werden genoemd, de eerste klas maar moesten overslaan. Maar zelfs in de tweede klas begonnen ze zich al spoedig te vervelen omdat ze binnen een half jaar alle boekjes hadden doorgewerkt, zodat er voor juffrouw Winkelman niets anders opzat dan hun boekjes uit de derde klas te geven - alleen om hen bezig te houden. Want zodra Wijntje of Tom niets meer te doen hadden, werden ze stierlijk vervelend en begonnen de klas op stelten te zetten. Dat was ook de enige keer dat ze zich met de andere kinderen bemoeiden in plaats van uitsluitend met elkaar. Omdat Coffeng twee zulke uitzonderlijk goede leerlingen niet graag verloor voor zijn school, stelde hij voor dat ze dan de derde klas ook maar moesten overslaan. Toms moeder maakte wel bezwaren.

‘Als het zo doorgaat, komt de jongen op zijn tiende van de lagere school en dan is hij veel te jong voor de vervolgschool’, betoogde zij. Maar Coffeng wist dat hij Wijntje Vinholt alleen voor zijn school zou kunnen behouden als ze bij Tom mocht blijven en hij wendde al zijn overredingskracht aan om mevrouw Walma ervan te overtuigen dat Tom zich doodongelukkig zou voelen in de derde klas, want die leerstof had hij al doorgewerkt.

‘Heeft u er enig idee van, mevrouw Walma, wat een geweldig stel hersens die zoon van u heeft?’ riep hij uit.

Zo kwamen de beide wonderkindertjes, nog geen acht jaar oud, in de vierde klas terecht en ze vonden het heerlijk. Van het leeftijdsverschil met hun klasgenoten trokken ze zich weinig aan. Ze speelden met elkaar, werkten samen aan projekten, voerden bij kringgesprekken het hoogste woord, probeerden voortdurend elkaar te overtroeven, want noch Wijntje, noch Tom kon verdragen dat de ander knapper werd. Daarbij bleven ze vrienden, en ofschoon Tom Walma in een flat aan de rand van het dorp woonde, en Wijntje Vinholt in een alleenstaand huis in de Nachtegalenlaan, door sommige dorpsbewoners ‘De Goudkust’ genoemd, kon iedereen hen ’s morgens samen naar school zien lopen, en ’s middags samen zien terugkomen. Tom, die nog een grote broer en zus had, kwam graag bij Wijntje thuis en hij zoog de intellectuele sfeer die daar heerste op als een spons. Voor Wijntjes moeder had hij grote bewondering, met haar vader kon hij goed opschieten, maar dat was geen wonder, want met Boppa kon geen mens ruzie krijgen. Wijntje was enig kind en ze zou een zeer eenzame jeugd gehad hebben als daar Tom niet was geweest, met wie ze kon schaken en kon praten over allerlei dingen die haar interesseerden, maar waar andere kinderen van haar leeftijd nog geen belangstelling voor hadden.

Zo rolden ze met een sneltreinvaart door de lagere school heen en het leek of ze beiden waren voorbestemd voor een glanzende toekomst. Tot ze in de zesde klas kwamen te zitten...

Daar kregen ze Coffeng, het schoolhoofd, die wist dat je twaalfjarigen voor vol moest aanzien. Die kinderen wisten immers alles al over seksualiteit, vertelden elkaar schuine moppen; ze raakten al aardig op de hoogte van de wereldpolitiek en wisten veel van de Derde Wereld, vooral als ze in de vijfde bij meester Burgers hadden gezeten, want dat was een stokpaardje van hem. Ze wisten ook alles van de routine op school, kenden de sterke en de zwakke punten van de leerkrachten, wisten hoever ze konden gaan en waar de grenzen van de verdraagzaamheid lagen. En wanneer zijn leerlingen toch te lastig dreigden te worden, hoefde Coffeng maar even de naderende CITO-toets te noemen en ze werden weer als lammetjes. Tom en Wijntje vielen tussen die hoogopgeschoten jongens en meisjes nogal uit de toon. Klein, nog met de onschuld in hun ogen, met babydons op hun wangen, zaten ze dicht bij elkaar in een hoekje van de klas, vlak bij de boekenkast... en werkten.

Voor gewone kinderen is het onvoorstelbaar dat er medeleerlingen bestaan die niets liever doen dan leren en huiswerk maken. Dat er hoogbegaafde kinderen zijn die ’s morgens met kloppend hart het lokaal betreden, vurig hopend dat er vandaag iets nieuws verteld zal worden en die bereid zijn dat nieuwe met huid en haar op te nemen. Die het verrukkelijk vinden als ze op een ingewikkelde taalregel stuiten en een gat in de lucht springen wanneer de kaart van een hun nog onbekend land voor het bord wordt gehangen. Voor gewone kinderen is het onbegrijpelijk dat er kinderen bestaan die blij zijn met een extra taak, een lastig opstel of een omvangrijk werkstuk. Coffeng wist hoe hij de beide ‘wonderkindertjes’ moest bezighouden. Hij liet hen een klassedagboek bijhouden, hij gaf hun spannende boeken te lezen en liet hen daarvan uittreksels maken. Hij liet hen kaarten tekenen voor de aardrijkskundeles, of documentatiemappen samenstellen voor wereldoriëntatie. Kortom: hij voorkwam verveling door voortdurend hoge eisen aan hen te stellen met interessante opdrachten en leerzame klusjes. En hij had geen kind aan het stel. Ze genoten ervan. De overige zesdeklassers bekeken de ‘kleintjes’ met een mengeling van afgunst en minachting.

‘O, dat zijn zulke uitslovers...’

‘Die meid is knettergek hoor. Ze vindt die rotbreuken leuk!’

Toch waren ze eraan gewend geraakt om twee buitenbeentjes om zich heen te hebben, die sneller dachten en meer begrepen dan zij. En die ‘gekke boeken’ lazen...

Tom Walma was volslagen leesgek. Sinds zijn vijfde jaar was hij lid van de openbare bibliotheek en hij ging driemaal in de week nieuwe boeken halen, over van alles en nog wat. Over vogels en wilde dieren, over vulkanen en steensoorten, over vreemde landen en klimaten. Hij verslond in hoog tempo reisbeschrijvingen, boeken over ontdekkingsreizigers en uitvinders. En toen een boek over p21stierengevechten. Tom ontstak daarover in wilde woede. Wat een gemene sport! Die prachtige jonge stieren doodmartelen - hoe haalden ze het in hun hoofd. Daarom haalde hij Wijntjes vader over om een nieuwe strip te ontwerpen, waarin een jonge, Spaanse stier elke toreador te slim af zou zijn. Boppa vond het een aardig idee en werkte het verder uit.

Elke zaterdagmiddag bogen de grote man en de jongen zich over de avonturen van Tampico, waarbij de stier altijd won en steeds beroemder werd. Het lag voor de hand dat de stierenvechters Tampico vreesden en alles verzonnen om het dier op de knieën te krijgen. Maar steeds was Tampico net iets slimmer dan zijn belagers en zette hen voor gek. Het werd een zotte, satirische strip en zowel Boppa als Tom beleefden er kostelijke uren aan.

Intussen was Wijntje niet van de piano weg te slaan.

Ze vond het heerlijk wanneer Tom zijn vrije uren bij hen doorbracht en met Boppa aan de strip voor de volgende maand werkte, maar ze ging onderwijl haar eigen gang - en dat was pianospelen. Die piano was in huis gekomen toen ze nauwelijks vijf jaar was. De aanleiding was nogal droevig: de dood van haar oma. Mevrouw Vinholt ging drie dagen lang niet naar school en liep rond met roodgehuilde ogen; Boppa keek ernstig en Wijntje was ook verdrietig, want al was haar oma lang ziek geweest, ze miste haar toch. Maar toen kwam een paar weken na de begrafenis de piano in huis, met zijn zwarte en witte tanden, en zijn mooie, donker glanzende kast. Wijntje was meteen getroost, want de klanken die ontstonden wanneer ze de toetsen aanraakte, brachten haar helemaal in verrukking. Mamma speelde haar een paar eenvoudige liedjes voor en Wijntje probeerde ze na te spelen. Het lukte vrij aardig. Een jaar later mocht ze naar pianoles en leerde ze de geheimen kennen van het notenschrift, van intervallen en toonsoorten. Het leek een beetje op rekenen, dacht ze, maar als je rekende hoorde je geen muziek, en als je je vingertjes over de toesten liet huppelen en precies de juiste volgorde aanhield, kwam er een melodie te voorschijn! En zoals haar vriendje Tom was gegrepen door de wonderen van Moeder Aarde, zo raakte Wijntje in de ban het Wonder van de Muziek. Daarnaast echter waren ze toch maar gewone kinderen, die er plezier in hadden op rolschaatsen over het Dorpsplein te zwieren, soms ruzie met elkaar maakten, met intens genoegen aan een ijslolly likten en kattekwaad uithaalden op school. Die tranen met tuiten huilden om een overreden poesje, appeltjes stalen uit de boomgaarden achter het dorp, een keer samen door het ijs zakten (gelukkig was de sloot niet diep), van tijd tot tijd met een griepje in bed moesten blijven, terwijl Tom jarenlang tobde met een hardnekkige oorontsteking.

Alleen Toms moeder was niet helemaal gelukkig met de situatie. Op een zondagmiddag, toen Toms grote zuster Elsbeth een eindje was gaan fietsen met haar vriendinnen, Toms grote broer een voetbalwedstrijd speelde in het junioren-elftal en Tom zelf nergens te vinden was, zei mevrouw Walma tegen haar man:

‘Het bevalt me niks. Soms vraag ik me af of Tommie wel helemaal normaal is.’

Meneer Walma schonk zich een glas bier in en keek zijn vrouw verwonderd aan. ‘Wat bedoel je?’

‘Tom... Hij doet soms zo raar. Hij heeft helemaal geen vriendjes. Nooit speelt hij met kinderen van zijn eigen leeftijd, alleen met dat meisje uit de Nachtegalenlaan en verder doet-ie niets dan lezen of schaken, en hij hoort het gewoon niet als ik tegen hem praat. Of hij geeft een gek antwoord. Vorige week nog. Ik vertelde hem over de nieuwe buren die we hadden gekregen en dat die vrouw nog een oude schoolvriendin van nicht Tonie was geweest en toen ik zei: “Ja, de wereld is klein”, zei hij: “De wereld is helemaal niet klein, die heeft een omtrek van 40.000 kilometer”. Nou vraag ik je! Waar slaat dat nou op?’

‘Verwacht je dan dat zo’n jongen belangstelling heeft voor jouw buurvrouwen?’

‘Nee, maar je zou toch verwachten dat een jongen graag buiten speelt, een balletje trapt, met andere jongens de polder intrekt. Als hij er eens op uitgaat, is het altijd met die Wijntje en dan komt hij terug met zijn zakken vol steentjes. Er ligt een hele berg onder zijn bed. En als wij in de weekeinden in de caravan zijn, loopt hij ook de godganse dag stenen te zoeken. Hij geeft ze namen: veldspaat, bontzandsteen, graniet, weet-ik-veel.’

‘Kinderen verzamelen altijd wel iets’, meende meneer Walma. ‘Ja, postzegels of sigarebandjes, maar toch geen grint!’

Toms vader grinnikte.

‘Wat klaag je nou. Op school gaat het toch goed met hem?’

‘Jawel, maar de school is niet het enige in een kinderleven. Waarom heeft hij geen vrienden? Toen ik hem er een keer naar vroeg, zei hij ijskoud: “Die jongens weten nooit waar ik het over heb.’’ Dat is toch raar. Waar praten jongens over? Waar praatte Ruud over toen hij tien was? Over de hitparade en voetballen en hoe ze keet geschopt hadden op school. Nou, daar hoor ik Tom nóóit over. Die praat over Ijsland alsof hij er geweest is en vorige week liet hij me een vel papier zien en toen zei hij: “Vindt u dat geen mooie grafïek.” Ik wist niet eens wat het moest voorstellen.’

Meneer Walma nam een grote slok en haalde zijn schouders op. ‘Hij heeft toch een vriendinnetje.’

‘Dat is het nou juist. Eeuwig zit hij in de Nachtegalenlaan en daar maken ze het kind helemaal gek. Een poosje geleden vroeg hij: ‘Waarom krijgen wij nooit een servet bij het eten?’ Ik dek de tafel niet goed volgens hem. Straks zijn we gewoon niet goed genoeg meer voor ons eigen zoontje. Ruud zegt ook al dat zijn broer stinkend verwaand begint te worden. Ze hebben steeds ruzie.’ Meneer Walma rekte zich uit, goot de laatste druppels bier uit het flesje in zijn glas en bromde:

‘Ik kan het geen ramp vinden als Tom manieren leert van mensen die deftiger zijn dan wij. Kan hem later altijd van pas komen.’ ‘Dat dacht ik eerst ook en daarom liet ik hem zijn gang gaan. Maar ik wil niet dat mijn eigen kind op me neer gaat zien. Tegenwoordig heeft-ie steeds kritiek op me en hij vraagt en vraagt maar... Daar word ik compleet dol van. Meestal wil hij iets weten over dingen waarvan ik nog nooit heb gehoord en als ik dan zeg: hoor eens, dat weet ik niet, kijkt hij me aan of hij wil zeggen: heb je dan nooit iets geleerd? Leuk hoor!’

‘Wees blij dat je zo’n leergierige zoon hebt.’

‘Die op me neerkijkt?’

‘Onzin. ’

‘En dan nog iets. Op de laatste ouderavond zei meneer Coffeng tegen me: “Uw zoon zal mettertijd een uitstekende leerling worden op het lyceum’’. Ik zei: “Nee meneer”, zei ik, “Tom gaat na de zesde klas subiet naar de l.t.s.” Toen had je die man eens moeten horen! Hij heeft wel een kwartier tegen me aan staan praten dat het eeuwig zonde zou zijn om de jongen niet te laten doorleren.’ ‘Waar bemoeit hij zich mee!’

‘Dat dacht ik ook, maar ik durfde dat niet in zijn gezicht te zeggen. Nu ben ik bang dat hij zal gaan stoken en Tom gaat aanpraten dat de l.t.s. te min voor hem is. En daar in de Nachtegalenlaan gaan ze het kind natuurlijk ook bewerken, omdat het voor hun dochtertje zo leuk zou zijn als die twee kinderen samen naar dezelfde vervolg- school gaan.’

‘Geen sprake van! Wat er met Tom gebeurt, beslis ik en niet een of andere schoolfrik’, zei meneer Walma ferm. ‘Hoe laat is het? Ik wil de voetbaluitslagen horen.’

Hij stond op en zette de radio aan.

‘Toch bevalt het me allemaal niet’, prevelde mevrouw Walma nog. Haar man gaf geen antwoord en draaide aan de knoppen. Hij wilde weten of Sparta gewonnen had.

3

In tegenstelling tot de meeste zesdeklassers maakten de wonderkinderen zich over de komende CITO-toets niet druk. Die zou wel niet moeilijker zijn dan een gewoon proefwerk en daarmee hadden ze nooit enige moeite. Fred Hoytinck, ofschoon na Tom en Wijntje de beste leerling van de klas, was echter doodzenuwachtig.

‘Ze zeggen dat het heel moeilijk is. Je krijgt honderden opgaven. Stel je voor: honderden!’

‘Nou en?’ Tom haalde zijn schouders op en keek somber. ‘Al maak ik alles fout, dan maakt het voor mij nog geen verschil. Mijn vader heeft me al opgegeven voor de l.t.s. Coffeng heeft het hem afgeraden, maar hij wil niet luisteren. Ik moet elektrotechniek gaan doen, dat vindt mijn vader het mooiste vak ter wereld. Zelf is hij ook elektricien en mijn broer wordt het ook.’

Fred grijnsde, want dit beviel hem. Zelf hoopte hij naar het lyceum te kunnen gaan, dus zou die kleine eigenwijze opdonder bij hem achterblijven!

Wijntje echter vond het besluit van Toms vader schreeuwend onrechtvaardig.

‘Moet jouw toekomst bepaald worden door een familietraditie?’ brieste ze. ‘Dat moet je niet nemen, Tom. Jij moet ook naar het lyceum, net als ik. Je kunt het best.’

‘Natuurlijk kan ik het, maar mijn vader wil er niks over horen.’ ‘Wat wil je zelf het liefst?’ vroeg Fred.

‘Studeren natuurlijk. Wat dacht jij dan?’

‘Techniek is toch ook spannend.’

Tom zweeg, diep ongelukkig, en Wijntje stond opgewonden aan zijn mouw te trekken.

‘Ik weet wat! We schrijven met de hele klas een brief aan je vader,

waarin we vertellen hoe knap jij bent en dat het eeuwig zonde zou zijn jou niet te laten doorleren.’

Tom rimpelde zijn neus.

‘Daar zal mijn vader zich niet veel van aantrekken.’

‘Wat vindt je moeder er dan van? Vindt zij ook dat je leidingen moet gaan aanleggen? Bij de PTT zeker, in zo’n tentje midden op straat.’

‘Mijn moeder is het altijd met mijn vader eens.’

‘Echt heus altijd?’ vroeg Wijntje dringend. Tom keek haar kwaad aan.

‘Ja. Wat wil jij dan? Dat ze ruzie gaan maken over mij?’

Wijntje knikte geestdriftig.

‘Waarom niet? Probeer je moeder aan je kant te krijgen. Betere bondgenoten dan moeders bestaan er niet. Als zij eenmaal denkt dat je beter naar het lyceum kan gaan, zal ze je vader wel van gedachten doen veranderen.’

Tom hapte naar adem. Het was een idee! Een wig drijven tussen zijn eensgezinde ouders, zorgen dat moeder zijn partij koos - hoe moest hij dat aanpakken? Maar toen zag hij p21Karel de Vos over de speelplaats lopen. Zijn ouders waren het vorige jaar gescheiden en daar had p21Karel het erg moeilijk mee gehad.

‘Mijn schuld’, had hij verdrietig gezegd, ‘ik kon nooit goed met mijn vader overweg en mijn moeder trok altijd partij voor me, dan kregen ze weer ruzie. En nu zijn ze uit elkaar en gaan scheiden.’ Ze zaten toen nog bij meester Burgers in de vijfde en de onderwijzer had geprobeerd p21Karel te troosten en hem duidelijk te maken dat de breuk tussen zijn ouders zijn schuld niet kon zijn. Daarvoor moest een heel andere oorzaak bestaan, waarvan de jongen niets afwist. Die ruzies waren een symptoom, beweerde Burgers, niet de oorzaak. p21Karel geloofde het maar half. En nog altijd voelde hij zich schuldig...

Moest Tom nu ook zorgen dat zijn ouders heibel kregen over hem? Nee, dat wilde hij niet, nooit! Wijntje was gek om zoiets voor te stellen. En dat zei hij ook.

‘Nou goed’, zei Wijntje, ‘zorg er dan in elk geval voor dat je die CITO-toets prima maakt, want als je die verknoeit, heb je helemaal geen kans meer om je vader ervan te overtuigen dat jij niet op de l.t.s. hoort.’

Tom knikte. Van zichzelf wist hij dat hij niets fout kon maken als hij het goede antwoord wist. Zich dommer voordoen dan hij was, had hij wel eens geprobeerd, maar het lukte hem eenvoudig niet. ‘Misschien ga ik techniek na een poosje wel leuk vinden’, zei hij mat.

‘O, vast wel’, meende Fred.

‘Mijn broer Ruud vindt het fijn op de l.t.s. Dit voorjaar doet-ie eindexamen en dan mag hij naar de m.t.s. Hij kreeg een hoop wiskunde op school en hij zei dat dat nogal moeilijk was.’ Tom stond zichzelf te overtuigen dat het lyceum hem eigenlijk niet zo aantrok. En wist dat hij tegen zichzelf stond te liegen. Ruud was nu eenmaal anders. Ruud vond het heerlijk om met zijn handen te werken, dingen passend te maken, praktische problemen op te lossen. Maar hij? Het enige schoolvak waarin hij nooit goed was geweest was handvaardigheid. Op zijn laatste verjaardag in januari, toen hij tien werd, had hij een vliegtuig-bouwdoos gekregen en het ding lag er nog net zo. Een schaakprobleem kon hem uren bezighouden; voor Wijntjes vader nieuwe dwaze avonturen verzinnen voor de stier Tampico kostte hem geen moeite. Maar om met een tube lijm en allerlei plastic onderdeeltjes te gaan zitten prutsen, vond hij tijdverspilling.

Wijntje zette door. Ze bewerkte haar klasgenoten één voor één, en ontwierp een brief die ze door elk kind uit de zesde liet ondertekenen. Zelf stopte ze de brief bij de Walma’s in de bus.

Dit stond erin:

Geachte meneer Walma,

Wij van klas zes vinden het jammer dat Tom niet naar het gymnasium mag. Zelf vindt hij het ook jammer. Hij heeft geen zin in elektrotechniek. En hij is knap genoeg voor die andere school. Hij is de beste van ons allemaal en hij schrijft steengoede opstellen. Hij is ook altijd het eerst klaar met zijn sommen. Hij kan goed tekenen en puzzels oplossen. Meneer Coffeng vindt het net zo jammer als wij. Hij zegt dat Tom wel professor kan worden als hij dat wil en dat vinden wij ook. En Tom wil niets liever.

Daaronder zetten alle zesdeklassers hun naam, sommigen giechelend, een enkeling onder protest. Als laatste en zwaarste tekende ook het schoolhoofd.

‘Wat is dat nou voor onzin’, mopperde Toms moeder, toen haar man de brief aan tafel voorlas. ‘Waar bemoeien die kinderen zich mee?’

‘Ze trekken alleen maar partij voor mij’, antwoordde Tom met een rood hoofd.

‘Niemand hoeft het voor jou op te nemen, je wordt niet mishandeld’, gromde zijn vader.

‘Maar soms voel ik me wel zo’, piepte Tom.

‘Zeg eens, loop jij rond te vertellen dat je ouders je slaan?’ stoof zijn moeder op.

‘Natuurlijk niet, dat is toch niet waar. Maar ik... ik wil niet naar de l.t.s.’

‘Kletskoek. Wat goed is voor je broer is ook goed voor jou’, barstte meneer Walma los. ‘En een mooier vak dan elektrotechniek bestaat niet. Daar kun je overal en altijd goed je brood mee verdienen. Over de hele wereld desnoods.’

‘Ik heb er geen enkele aanleg voor’, zei Tom zacht.

‘Wat nou aanleg! Je praat alsof ik een beroemd violist van je wil maken. Elektrotechniek hoefje alleen maar te léren. Nou, en leren kun je, nietwaar?’

‘Daarom juist. Ik bedoel... ik wil iets anders leren. Iets waarvoor ik veel en lang moet studeren, iets moeilijks.’

‘Als jij denkt dat elektrotechniek zo eenvoudig is, vergis je je behoorlijk! ’

Tom zweeg ongelukkig. Pa las de brief nog eens over en schudde zijn hoofd.

‘Hij kan wel professor worden... Waar halen ze het vandaan! Zeker om allerlei rottige uitvindingen te doen, waardoor de wereld nog meer verziekt wordt. Professor! Je weet niet eens wat dat is, een professor.’

‘Jawel. Dat is iemand die les geeft aan studenten op de universiteit en hij doet nog een heleboel andere dingen, iets onderzoeken en zo. ’ ‘En moet jij dat worden?’ vroeg zijn moeder ongelovig. ‘Kom nou...’ ‘Ik snap het wel’, zei zijn vader. ‘Onze Tommie wil minstens tot z’n dertigste op school zitten, terwijl anderen zich uit de naad werken. Hij denkt dat ik miljonair ben.’

Tom knoeide met zijn aardappels zonder dat hij in staat was een hap te nemen.

Zijn keel voelde vreemd dichtgeschroefd aan.

‘Ik vind het zo fijn op school’, zei hij zacht.

Ruud begon honend te lachten.

‘Hoor dat! Hij vindt het fijn op school. Je bent toch goed gek, broertje. Welke school is nou fijn. De hele dag dat gezeur aan je kop van: dat doe je niet goed en dit moet anders. Je moet je huiswerk beter maken en heb je nou alweer gespijbeld... Het is altijd wat! Strontvervelend is het op school. Als je niet zo nu en dan een geintje uithaalt met de andere jongens is het helemaal niet om uit te houden.’

‘Als ik veel studeer, kan ik later veel verdienen’, probeerde Tom met de moed der wanhoop.

‘Dacht je dat’, bromde zijn vader. ‘Nou, elke avond lees ik in de krant dat er duizenden intellectuelen zonder werk lopen, terwijl er een groot gebrek is aan echte goede vaklui. Nou jij weer.’

‘Wat noemt u intellectuelen?’ vroeg Tom.

‘Dat zijn al die verwaande kerels die denken dat ze de baas over gewone mensen mogen spelen, omdat ze toevallig wat meer geleerd hebben. Zoals jouw meester Coffeng die denkt dat-ie mij kan voorschrijven naar welke school ik mijn kind moet sturen. Maar dat maak ik nou toevallig zelf uit.’

‘Zijn intellectuelen altijd mannen?’ vroeg Elsbeth snibbig. ‘Tegenwoordig zullen er ook wel vrouwen tussen zitten, neem ik aan.’

‘U zei: verwaande kerels.’

‘Dat was bij wijze van spreken. En nu wil ik er geen woord meer over horen. Tom gaat naar de l.t.s. en zal een goed vak leren. En als je denkt dat dat beneden je stand is, jongen, dan zoek je maar een ander kosthuis.’

Mevrouw Walma keek even naar het gezicht van haar jongste en kwam in opstand.

‘Een gezin met kinderen is wel iets anders dan een kosthuis, Bas’, zei ze scherp.

Elsbeth trok een pruillip.

‘Hè, wat zitten jullie toch te zeuren. Altijd dat gezanik aan tafel. Tom is gewoon verwend. Het nakomertje...’

‘Ik heb hem nooit verwend’, stoof haar moeder op.

‘Wel waar. Hij mocht altijd alles. Als ik moet afwassen, mag hij zitten lezen. Hij hoeft nooit boodschappen te doen, maar hij rent wel drie keer in de week naar de bieb en niemand zegt er iets van. Als ik een keertje weg wil, moet ik altijd vertellen waar ik heen ga en hoe laat ik zal thuiskomen. Hij hoeft nooit iets uit te leggen.’

‘We weten waar Tom zit als hij niet thuis is. Dan zit hij in de Nachtegalenlaan’, antwoordde mevrouw Walma stug.

‘Nou en? Misschien krijg ik ook nog wel eens een vriendje dat daar woont.’

‘Jij? Laat me niet lachen. Die verwaande lui daar zien ons nog niet staan!’

‘En Tom dan? Die woont er bijna...’

‘Ja, en dat moet ook maar eens afgelopen zijn’, besliste meneer Walma.

‘Waarom?’ riep Tom opstandig. ‘Ik help Bop.. ik help meneer Vinholt met het verzinnen van zijn strip.’

‘Van de wal in de sloot zeker.’

‘Hij vindt het fijn als ik er ben en hem help.’

‘Dat kan wel zijn, maar ik wil het niet meer hebben. Jij hoort daar niet. Die lui daar met hun deftigheid en verwaande praatjes maken je alleen maar gek. Professor! Hoe verzinnen ze het. Eet door!’ ‘U heeft zeker nooit gehoord van zelfbeschikking’, prevelde Tom boos.

‘Geen brutaliteiten aan tafel, jongen!’

Als pa jongen zei in plaats van Tom, was hij goed kwaad. Vertwijfeld boog Tom het hoofd. Tegen hun gebrek aan logica kon hij niet op. Alles wat hij zei, werd verdraaid, omgekeerd, verbogen. Ze zagen in hem een kleine jongen die niet wist wat hij wilde, die nog maar een onduidelijke voorstelling van zijn toekomst had en alleen maar eigenwijs wilde zijn. Met een dikke keel probeerde hij nog een paar happen te nemen, hij stikte er bijna in. Zijn moeder zag het en kreeg medelijden.

‘Je hoeft daar niet als zo’n brokje wanhoop achter je bord te zitten, Tommie’, zei ze goedmoedig. ‘Je zult het op die l.t.s. heus wel leuk vinden. Ruud zit er wel op te schelden, maar hij gaat er wat graag naar toe. En zo gemakkelijk krijg je het daar niet. Bovendien is het fijn om iets uit je handen te zien komen, nietwaar Ruud?’

‘O ja’, mompelde Ruud met volle mond, ‘maar de meeste jongens hebben wel de pest aan school. Ze willen zo gauw mogelijk gaan werken, lekker verdienen en hun eigen gang gaan.’

Tom deed nog één poging.

‘Toch lopen er meer schoolverlaters zonder werk dan intellectuelen.’

‘Daar weet jij niks van’, sneed zijn vader af. ‘En eet nou eindelijk eens door. Voor die karbonaden heb ik hard gewerkt.’

‘Als je je bord niet leeg eet, krijg je geen pudding’, dreigde mevrouw Walma.

‘Hou die dan maar.’

Tom glipte van zijn stoel, rende de kamer uit, de zijkamer in, die hij deelde met zijn broer. Wanhopig wierp hij zich op het onderste stapelbed en stopte zijn hoofd onder het kussen. Tevergeefs probeerde hij de zware, zwarte klont in zijn borst kwijt te raken. Waarom wilden ze niet eens rustig naar hem luisteren?

4

De CITO-toets bracht klas zes twee dagen lang in alle staten van opwinding. Sommige kinderen vonden het moeilijk, anderen verklaarden dat het wel meeviel; de algemene klacht was: het is zo veel! Ruim drie weken later kwamen de uitslagen binnen. Coffeng besprak ze uitgebreid met zijn klas.

‘Kijk, jullie hebben allemaal een bepaalde score gekregen, een getal. Het is niet zo dat ze domweg de foute antwoorden van de goede hebben afgetrokken. Alle kinderen in een bepaald schooldistrict zijn met elkaar vergeleken, en daarop is dat, getal gebaseerd. Het loopt van 501 tot 550. Dat wil zeggen dat de leerlingen die de toets het slechtst hebben gemaakt, getal 501 krijgen en zij die de toets het best hebben gemaakt, krijgen 550. Maar wie 550 heeft gehaald, kan toch wel een paar fouten hebben gemaakt. Begrijpen jullie? En wie 501 krijgt, zal toch wel een paar dingen goed gedaan hebben.’ ‘Dus zelfs als de allerbesten allemaal twintig fouten hebben gemaakt en alle anderen nog meer, krijgen die allerbesten toch 550?’ vroeg Tom verwonderd.

‘Ja, want het is alleen maar een vergelijkingsgetal. Maar ja, iemand die echt goed is, maakt natuurlijk geen twintig fouten. 550 betekent gewoon: bij de top horen. Die top is natuurlijk erg klein. Wie een score heeft van pakweg 530 zit in de middenmoot en dat is lang niet slecht. Nogmaals, jongens en meisjes, dit getal is geen rapportcijfer en jullie moeten er niet te zwaar aan tillen.’

Hij begon met het oplezen van de scores. Zijn gezicht stond tevreden, zijn stem klonk opgewekt en dat was geen wonder, want veel van zijn leerlingen waren boven de 530 geëindigd. Guus had zelfs 539, Fred 541, Tom had 550 en Wijntje 549. Dank zij vier heel goede leerlingen kwam het gemiddelde van deze klas boven het landelijke gemiddelde uit. Een wapenfeit waarop Coffeng bijzonder trots was.

Onmiddellijk raakten de kinderen in een soort feeststemming. Niemand was onder de 520 geëindigd. Ze hokten in groepjes bijeen, vertelden elkaar naar welke school ze zouden gaan en vroegen zich hardop af of het in de brugklas ‘eng’ zou zijn.

Tom deed er niet aan mee. Stil zat hij aan zijn tafeltje, staarde neer op zijn handen en zag eruit alsof hij zojuist tot tien jaar celstraf was veroordeeld. En misschien was dat ook zo. Wijntje stootte hem aan. ‘Jij hebt een punt meer dan ik’, zei ze jaloers. ‘Tjee, wat zou ik fout hebben gedaan?’

Tom antwoordde niet. Coffeng zag zijn afgezakt gezicht en ging even bij hem zitten op de rand van zijn tafeltje.

‘Nou Tom, ben je niet trots op dat mooie resultaat? Je hoort bij de top, jongen. Een score van 550! Dat is mij in mijn hele loopbaan als onderwijzer nog niet overkomen met een leerling. ’

‘En wat heb ik eraan?’ mompelde Tom afwerend.

‘Kom nou, het is toch prachtig.’

Tom snoof. ‘Ik heb er niet eens mijn best op gedaan, maar die toets was zo gemakkelijk.’

‘Niet waar’, riep Wijntje, ‘het was helemaal niet zo gemakkelijk. Ik heb zelfs fouten gemaakt.’

‘Dat kunnen er nooit veel zijn geweest’, grinnikte Coffeng, ‘met 549 punten hoor jij net zo goed bij de top.’

‘Het is minder dan Tom heeft gehaald!’

‘Nou en? Zo’n puntje verschil zegt niet veel. Die hele test zegt niet zoveel. Een kind kan een slechte dag hebben, terwijl die toets wordt gemaakt. Flink verkouden zijn, hoofdpijn hebben, slecht geslapen hebben... dan sluipen er wel eens fouten binnen die je op andere dagen niet gemaakt zou hebben. Je denkt toch niet dat de adviezen die ik aan de ouders geef, alleen gebaseerd zijn op de CITO-toets?’ ‘Mijn vader stuurt me toch naar de l.t.s.’, zei Tom verdrietig. ‘Dat is zijn goed recht, jongen. En wie weet vind je het er wel bijzonder prettig. ’

Coffengs stem klonk niet overtuigend en Tom hoorde het.

‘U gelooft er net zo min in als ik.’

‘Ach Tom’, de onderwijzer legde een hand op zijn schouder, ‘ik heb in de loop der jaren heel wat klassen van school zien gaan, en daar zaten soms heel goede leerlingen bij die toch niet naar een middelbare school gingen, maar net als jij naar het beroepsonderwijs. En ze deden het geweldig! Geloof me, om een goed vakman te worden heb je ook hersens nodig. Waarom zou je neerkijken op een technisch beroep?’

‘Ik kijk er niet op neer! Ik voel er alleen niets voor!, riep Tom. ‘Het is gemeen’, deelde Wijntje mee. ‘Zijn vader zegt dat Tom te jong is om te beslissen. Hij bedoelt: te stom. Nou, Tom is helemaal niet stom.’

‘ Het is verkeerd om iemand aan te vallen op iets wat hij niet gezegd heeft, maar op wat jij denkt dat hij bedoelt’, antwoordde Coffeng ernstig. Wijntje boog het hoofd. De man had gelijk, zoals meestal. Tom zweeg, doodongelukkig.

Coffeng klopte hem bemoedigend op de rug.

‘Kop op, jongen, jij redt het wel. Jij redt het altijd’, zei hij warm. Maar zijn hart bloedde voor het kind.

5

De brief van klas zes had Toms vader niet kunnen overtuigen. De uitslag van de GITO-toets deed dat evenmin. Maar Wijntje gaf het nog niet op. Ze was intelligent genoeg om te beseffen wat het voor haar zou betekenen: zes jaar lyceum zònder Tom. Zij, de jongste en kleinste van de hele jaargang en desondanks een heel goede leerlinge. Op de lagere school had ze genoeg te verduren gehad wat betreft jaloezie en pesterij van de kant van andere kinderen, maar toen was ze niet alleen geweest. Toen hadden Tom en zij het altijd voor elkaar kunnen opnemen. Tom op de technische school en zij op het gymnasium; dat betekende: eenzaamheid. Eindeloze eenzaamheid. Ze had geen vriendinnen. Zou ze die krijgen op de lyceum? Terwijl ze twee jaar jonger was dan haar klasgenoten? Ze geloofde er niet in. Ze zou wel gauw een bijnaam krijgen: Hummeltje of Onderdeurtje. Ze zag er als een berg tegenop.

Dus moest Tom geholpen worden! besloot Wijntje.

Het was niet uitsluitend eigenbelang van haar. Toms sombere gezicht op die feestmiddag toen de uitslag van de CITO-toets bekendgemaakt werd, vervolgde haar tot in haar dromen. Ze had hem nooit eerder zo verdrietig gezien. Het ging haar door merg en been toen ze hem had horen zeggen: ‘Wat heb ik eraan, een score van 550?’ Nee, van louter cijfers was Toms vader niet onder de indruk. Ze moesten met zwaarder geschut komen.

Sinds meneer Walma Tom had verboden nog langer zijn vrije tijd in de Nachtegalenlaan door te brengen, spraken ze vaak af in de bieb. Daar kropen ze dan in een hoekje van de leeszaal en fluisterden opgewonden met elkaar. Ze waren goed in plannen smeden. ‘Ik heb nagedacht’, kondigde Wijntje aan op de eerstvolgende woensdagmiddag.

‘En werd je er erg moe van?’ informeerde Tom in een lamme poging om grappig te zijn.

‘Nou, reken maar! Ik doe dat altijd ’s nachts, dus dan slaap ik niet. Moet je horen wat ik heb bedacht. Tampico moet ons helpen.’ ‘Tampico is een verzonnen stripfiguur, die kan niets voor me doen.’

‘En wie heeft hem verzonnen? Jij! Daarom dacht ik: over een paar weken wordt er een nieuw album gedrukt van Boppa’s Tampico. Wat zou je ervan zeggen als jouw naam op het omslag kwam te staan, zoiets van: Tekst: Bob Vinholt en Tom Walma, tekeningen Bob Vinholt.’

‘Dat vindt je vader nooit goed.’

‘Waarom niet? Hij vindt het ook erg dat je niet naar het lyceum mag. Stel je nou eens voor dat hij zijn uitgever ertoe kan overhalen jouw naam ook te noemen. Dan ga jij met dat album naar je vader en je zegt: “Alsjeblieft pa. Ik word al genoemd als mede-auteur van een succesvolle strip. Zie je nou wel dat ik voor iets anders in de wieg ben gelegd dan voor elektricien. Ik ben al schrijver! Ik moet naar het lyceum.” Denk je dat het zou helpen?’

‘Kunnen jullie niet een beetje stil zijn’, siste een man die in een tijdschrift zat te lezen. ‘Zo kan ik me niet concentreren.’

‘Het spijt me, meneer’, antwoordde Tom. ‘Dit is de beste plek in het hele dorp voor een samenzwering. Maar we zullen het zachtjes doen. ’

De man keek geërgerd en de kinderen bogen hun hoofden weer naar elkaar toe.

‘Nou, wat zeg je van het plan?’ fluisterde Wijntje.

“’t Is te proberen.’

‘Ik denk dat je moeder vast wel onder de indruk zal zijn als ze jouw naam op de buitenkant van een stripalbum ziet staan. En je broer zéker!’

‘Ja.’

‘Nou, dan ga ik vanavond nog Boppa overhalen. Hij doet het wel! En het is toch ook eerlijk. Jij hebt Tampico verzonnen, jij hebt Boppa wel honderd keer aan een goed idee geholpen als hij het niet meer wist. Nou, dan verdien je ook dat je naam op het album komt.’

‘Honderd keer is zwaar overdreven’, grinnikte Tom zachtjes.

‘O, dat heb ik van mijn moeder. Die kan ook altijd zo overdrijven. Doen we het?’

‘Allicht. Alles wat kan helpen om mijn vader te laten denken zoals ik denk, is welkom’, knikte Tom opgelucht. Hij lachte tegen Wijntje, ze lachte stralend terug.

De man verderop aan de leestafel sloeg woedend zijn tijdschrift dicht, zond hun een boze blik toe en stampte weg. Wijntje keek hem na zonder hem te zien. In gedachten zag ze de dikke zwarte letters boven de kleurentekening van de snuivende Tampico. Tom Walma. Tien jaar oud en mede-auteur van een populaire strip. Als je dat geen wonderkind mocht noemen...

‘Waarom noem je je vader altijd Boppa terwijl hij gewoon Bob heet?’ vroeg Tom plotseling. ‘Het klink wel leuk, maar ik heb het nooit goed begrepen. Je moeder zegt ook Bob.’

‘Een overblijfsel van mijn babytijd. Zelf weet ik daar niks meer van, maar mams vertelde me dat toen ik voor het eerst ging praten ik natuurlijk mamma en pappa ging zeggen, maar omdat ik mijn moeder altijd ‘Bob’ hoorde zeggen als ze tegen hem praatte, maakte ik er Boppa van. En dat is zo gebleven. Ik vind het aardiger klinken dan pappa, want dat zegt iedereen tegen zijn vader.’

‘Ik zeg gewoon pa.’

‘Jouw vader is ook echt iemand om pa tegen te zeggen. Zo groot en breed en met zo’n mooie snor. Heb je geen foto van hem? Dan geef ik die aan Boppa en dan kan hij de volgende stierenvechter die het met Tampico aan de stok krijgt, jouw vaders gezicht geven.’

Tom grinnikte boosaardig.

‘Wil je dat Tampico mijn vader op de horens neemt? Als-ie daar ooit achter komt, mag ik zéker niet naar het lyceum.’

‘Je hebt gelijk, dat was niet zo’n goed idee.’

‘Het is beter Tampico voor mij te laten vechten zoals jij voorstelde. Met mijn naam op de kaft.’

‘Komt voor elkaar.’

Boppa bleek er inderdaad geen bezwaar tegen te hebben wanneer op het omslag van het nieuwe album ook Toms naam kwam te staan.

‘Het was stom van mij om er zelf niet aan te denken’, zei hij. ‘Jij hebt het bij het rechte eind, Wijntje. Tampico is eigenlijk Toms schepping, ik heb niets anders gedaan dan het verhaal uitschrijven en tekenen. Goed, ik zal het er morgen met de uitgever over hebben. En over zes weken krijgt Tom een exemplaar. Ik beloof het je.’ Wijntje zuchtte opgelucht. Ze was er zeker van dat dit plan succes zou hebben.

Het pakte anders uit. Toen Tom kort na de paasvakantie triomfantelijk een stripboek onder pa’s neus duwde, getiteld Tampico de Geweldige, tekst Bob Vinholt en Tom Walma, tekeningen van Bob' Vinholt, was meneer Walma één ogenblik stomverbaasd. ‘Wanneer heb je dat dan gedaan?’ vroeg hij.

‘Vorig jaar, toen ik nog bij Wijntje thuis mocht komen. Als Wijntje ging pianospelen, ging ik altijd bij haar vader in de werkkamer kijken en toen ik zo kwaad was op die stierenvechters verzon ik een stier die zich niet liet doodprikken, maar heel slim terugvocht en al de toreadors de baas was. Nou, en dat werd de Tampico-strip.’ ‘Hm.’ Meneer Walma bladerde in het album.

‘En daarom wil ik niet naar de l. t. s. ’, zei Tom. ‘ Iedereen kan elektricien worden - iedereen met een beetje hersens en handigheid, bedoel ik’, voegde hij er snel aan toe. ‘Maar ik wil doorstuderen en heel beroemd worden.’

‘Elke jongen van tien jaar droomt ervan beroemd te worden’, antwoordde zijn vader. Hij keek weer naar het omslag, alsof hij zijn ogen niet kon geloven. Tom haalde ook zijn moeder erbij. Die was nog verbaasder. Ruud en Elsbeth, die nooit veel aandacht besteedden aan het kleine broertje, zeiden ook nu niet veel, maar Tom zag aan hun gezichten dat ze toch wel onder de indruk waren. Het was me ook nogal niks: je naam op het omslag van een boek. Al was het dan maar een komische strip.

‘Enne...’, begon pa opeens, ‘wat brengt dat nou op?’

‘Wat bedoelt u?’

‘Doe niet zo onnozel, jongen. Jij helpt die meneer Vinholt aan een goed idee, je verzint er nog een stuk of wat grappen en slimmigheidjes en weet ik veel bij. Die man gebruikt jouw ideeën en als bewijs van erkentelijkheid laat-ie jouw naam ook op de voorkant van het album zetten. Mooi! Maar meneer Vinholt verdient er wel een smak geld mee, neem ik aan.’

‘Ik... ik weet niet hoeveel hij ermee verdient’, stamelde Tom, die al voelde welke kant het uitging. Hij werd koud van angst.

‘Nee, dat gaan die mensen jou niet aan je neus hangen. Maar ze wonen niet voor niets in de Nachtegalenlaan.’

‘Daar wonen ze al jaren, dat heeft niets met Tampico te maken’, stribbelde Tom tegen.

‘Jongen, die meneer Vinholt heeft jou gebruikt. En als hij denkt dat hij er afkomt met gewoon even jouw naam te vermelden, dan heeft-ie verkeerd gedacht.’

Tom slikte en slikte nog eens.

‘Pa, ik weet zeker dat... dat hij mij ook geld zal geven als... als...’ ‘Heeft hij je dat beloofd?’

‘Nee, maar...’

Nu mengde Toms moeder zich in het gesprek.

‘Dat wil ik niet hebben!’ riep ze kwaad. ‘Wij gaan die lui niet om geld vragen. Wat zullen we nou hebben?’

‘Tom heeft er récht op’, betoogde meneer Walma.

‘Dat kunnen we niet doen. Eerst verbieden we die jongen om nog langer zijn vrije tijd bij Wijntje thuis door te brengen en nou wil je opeens dat hij er heen gaat om geld te vragen. Ammenooitniet. Ik heb ook mijn trots, Bas.’

‘Ik wil er wel eens met meneer Vinholt over gaan praten’, zei Tom snel. Hij voelde zich echter ellendig. In plaats dat pa trots en gelukkig was dat zijn jongste zoon als mede-auteur werd genoemd, dacht hij alleen aan geld; over school werd al helemaal niet meer gepraat. ‘Toen die strip vorig jaar in de tijdschriften verscheen, stond jouw naam er toen ook bij?’ informeerde Ruud opeens. Tom schudde zwijgend en ongelukkig het hoofd.

‘Nee? Waarom dan nou opeens wel?’

‘Omdat... omdat... Zo’n album is toch iets heel anders dan een wekelijkse strip’, hakkelde Tom en hij wist meteen dat hij onzin sprak. ‘Vind je?’bromde zijn vader. ‘Maar het is wel dezelfde strip. Komt eerst in een tijdschrift te staan en daarvoor wordt meneer Vinholt betaald. Dan wordt van hetzelfde verhaal met dezelfde tekeningen een album gemaakt en wéér wordt meneer Vinholt ervoor betaald. Zo gaat dat toch, nietwaar? En al die tijd was het jouw verhaal! Fijne mensen zijn dat.’

‘Zo was het helemaal niet!’ riep Tom wanhopig. ‘Ik heb geen verhaal geschreven, ik heb alleen meneer Vinholt soms op een idee gebracht. Dat doet Wijntje ook wel eens of nog iemand anders... Dat is toch heel gewoon. Dan zeggen ze: je moet Tampico eens dit of dat laten doen. En als het leuk is, dan doet-ie dat. Maar hij moet het helemaal alleen tekenen en uitwerken...’

‘Als het zo is, begrijp ik niet waarom nou opeens jouw naam ook op dat omslag moest komen. En al die andere mensen die wel eens gezegd hebben: je zou Tampico dit of dat moeten laten doen, worden niet genoemd.’

‘Ik vind wel dat jullie er weer lang over zitten te zeuren’, klaagde Elsbeth. ‘ ’t Is toch leuk, Toms naam op zo’n stripboek. Kan ik aan mijn vriendinnen laten zien.’

‘ Het gaat er niet om of het leuk is, het gaat erom of Toms naam daar nou hoort of niet’, zei pa streng.

‘Als je maar niet denkt dat ik van die mensen ook maar een stuiver aanpak’, hield mevrouw Walma vol.

Tom verlangde opeens hevig naar zijn bed. Wegkruipen, diep onder de dekens, nergens meer aan denken. Niet aan Tampico of aan het lyceum, nog minder aan de l.t.s. waar hij na de zomervakantie heen zou moeten gaan. Slapen wilde hij. Van niets meer weten. Vergeten dat hij en Wijntje gehoopt hadden dat pa onder de indruk zou zijn van zijn knappe zoontje en gezegd zou hebben: ‘Maar zo’n wonderkind kunnen we toch niet naar een lagere technische school sturen, die moet studéren tot de vellen erbij hangen! ’ Maar dat zou pa nooit zeggen, besefte Tom nu. En hij werd koud tot op zijn gebeente toen hij zijn vader naar de telefoon zag lopen. O, goeie genade, die ging Boppa opbellen!

Voor één keer had hij geluk: aan de andere kant werd niet opgenomen. De Vinholts waren niet thuis.

Maar dat was natuurlijk niets dan uitstel van de ramp.

6

’s Morgens wachtten de wonderkindertjes elkaar altijd op bij de supermarkt, om dan samen naar school te lopen. Deze ochtend was Wijntje erg vroeg. Ze was brandend nieuwsgierig hoe de Walma’s hadden gereageerd op Toms naam op het stripalbum. Maar toen ze hem zag aankomen, sloffend en met gebogen hoofd, zakte het hart haar in de schoenen. Ze rende hem tegemoet.

‘En?’ vroeg ze ademloos. ‘Hoe vonden ze het?’

Tom zuchtte.

‘Mijn vader werd boos.’

‘Boos? Hoe kan dat nou?’

‘Hij zei dat jouw vader mij gebruikt had en... en... hij is van plan jouw vader op te bellen om... om... ’ Hij schaamde zich zo diep, dat hij niet verder kon praten.

‘Om wat?’

‘Gisteravond probeerde hij het al. Je vader opbellen, bedoel ik. Maar jullie namen niet op.’

‘Klopt. Mams moest naar de avondschool en Boppa en ik zijn naar de bioscoop geweest.’

‘Dan zal pa het vanavond nog wel eens proberen. Weet je wat hij wil? Hij... hij zei: als Tom mede-auteur is van die strip heeft hij recht... recht op...’

‘Op wat?’

‘Op geld’, fluisterde Tom benepen.

Wijntje moest dat even verwerken. Zwijgend liepen ze een meter of twintig naast elkaar.

‘Misschien heeft je vader wel gelijk’, zei ze eindelijk. Toms gekwelde gezicht deed haar pijn.

‘Maar mijn moeder wilde daar niets over horen’, vervolgde Tom, want hij kon niet verdragen dat Wijntje zijn ouders zou zien als een stel geldwolven.

‘Waarom niet?’

Tom antwoordde niet meer. Wijntje keek schuin naar hem en zei troostend:

‘Trek het je niet zo aan, Tom. Volwassen mensen denken anders dan wij. ’ Dat wist Tom ook en hij vervloekte zichzelf om het feit dat ze daar met hun mooie plan geen rekening mee hadden gehouden. ‘En...’, vroeg Wijntje voorzichtig, ‘hebben jullie - je vader en jij - niet over school gepraat?’

‘Nee. Ik probeerde het wel, maar daar heeft-ie helemaal niet naar geluisterd. Hij wilde alleen maar precies weten wat mijn aandeel was in de Tampico-strip.’

‘Vond niemand het dan leuk dat jouw naam op dat omslag stond?’ vroeg Wijntje, diep teleurgesteld.

‘Elsbeth zei dat ze het aan haar vriendinnen zou laten zien.’

Een mager resultaat van een prachtige samenzwering, vond Wijntje. Ze had zich in gedachten zo verheugd op de reacties van de Walma’s. Ze had er vast op gerekend dat Tom deze ochtend stralend van vreugde bij de supermarkt zou arriveren, haar hard op haar schouder zou slaan en zou roepen: ‘Het is gelukt, meid. Ik mag naar het gymnasium!’

Met dat visioen voor ogen was ze de vorige avond in slaap gevallen en toen ze opstond - veel te vroeg, zelfs mams sliep nog - had ze nauwelijks haar beschuit door haar keel kunnen krijgen van opwinding. En nu dit: alleen maar gepraat over geld.

Ze kwam om twaalf uur neerslachtig thuis en vertelde Boppa dat hun mooie plan compleet de mist in was gegaan en dat Toms vader die avond wel zou opbellen. Boppa streek haar over het haar.

‘Ik ben blij dat de man contact met me wil opnemen’, zei hij troostend, ‘dan is alles nog niet verloren.’

‘Denk je dat je Toms vader nog kan overhalen om Tom... ?’ vroeg Wijntje hoopvol.

‘ Ik kan het in elk geval proberen ’, antwoordde Boppa optimistisch. ‘Ik zou het zó fijn vinden als Tom ook naar het lyceum mocht.’ ‘Dat weet ik.’

Weer werd Wijntje een hele dag verteerd door ongeduld. Was het maar vast avond! Ze had onbeperkt vertrouwen in Boppa. Die zou meneer Walma wel even duidelijk maken dat hij bezig was Toms toekomst te verpesten! En Boppa zou dat heel handig aanpakken.

Zeven uur. Wijntje hield geen oog af van de klok. Wannéér zou meneer Walma opbellen? Kwart over zeven. O man, ga toch naar de telefoon, draai ons nummer, smeekte ze inwendig. Boppa zit er op te wachten. Half acht. Mevrouw Vinholt schonk koffie in, en schoof Wijntje een beker warme melk toe. Acht uur... Boppa zette het journaal aan. Had Toms vader er maar van afgezien om op te bellen?

Het was bijna half negen toen de telefoon begon te rinkelen. Op de tv was het journaal juist afgelopen en begon de reclame. Toms vader had dus kennelijk óók eerst naar het nieuws gekeken.

‘Met Vinholt’, zei Boppa vriendelijk. ‘O, goedenavond, meneer Walma. Wat aardig van u om te bellen. U heeft gisteren Toms naam natuurlijk op mijn nieuwe album zien staan. Was u daar niet trots op? Ik ben blij dat u belt, want ik heb iets met u te bespreken. Natuurlijk komt Tom ook een deel van het honorarium toe dat ik over enige tijd voor dat album zal ontvangen. Ik had zo gedacht: ik open op Toms naam een bankrekening en stort daar het bedrag op waarop hij recht heeft. ’ Boppa blééf maar doorpraten zonder de ander kans te geven er iets tussen te werpen. ‘Dat geld - het is niet zo erg veel, hoor - zal Tom later goed kunnen gebruiken als hij gaat studeren. Bent u het daarmee eens?’

Nu moest Boppa toch even ademhalen en kon meneer Walma er eindelijk een woord tussen krijgen.

‘Tom gaat niet studeren, hij gaat naar de l.t.s.’

‘Wat vertelt u me daar?’ riep Boppa alsof hij vreselijk verbaasd was. Maar meneer Walma was ook niet op zijn achterhoofd gevallen. ‘U wist dat drommels goed, meneer Vinholt. Tom gaat niet naar het lyceum, want daar zie ik het nut niet van in. Ik stel het op prijs dat u uit uzelf voorstelt Tom iets te geven voor zijn medewerking aan de strip. Ik zou het nog méér op prijs stellen als u de jongen verder met rust laat. Hij is nog veel te jong om als mede-auteur genoemd te worden. Tom is nog maar een kind. De naam van een kind op een album zetten is te dol om los te lopen. Daar wordt die jongen alleen maar verwaand van, hij zal gaan lopen opscheppen tegen zijn vrienden en zich ik-weet-niet-wat gaan verbeelden. Ik had gedacht dat u wijzer zou zijn, meneer Vinholt.’

Ditmaal was het Toms vader die de ander geen gelegenheid gaf hem in de rede te vallen.

‘Ja maar...’ begon Boppa.

‘Nee, meneer Vinholt, ik wil er verder niets meer over horen. Het was geen goed idee van u om Toms naam te laten vermelden, ook al heeft hij u misschien wel eens op een aardig denkbeeld gebracht. De hele dag praten mensen elkaar ideeën aan. Dat gaat vanzelf. En wat die bankrekening betreft: daar voel ik ook niets voor. Daar belde ik trouwens niet voor, als u dat soms dacht. Ik wil gewoon dat u Toms naam niet meer in verband brengt met wat toevallig uw werk is. Goedenavond.’

Klik. Wijntje had met haar oor dicht bij Boppa’s hoofd gestaan en bijna alles gehoord. Ontzet keek ze haar vader aan, toen die de hoorn op het toestel legde.

‘Die man kan goed praten’, zei Boppa waarderend. Wijntje ontplofte. ‘Hij liegt! Het eerste wat hij gisteravond aan Tom vroeg was: wat verdien je daar nou mee? En nu zegt-ie dat hij geen geld wil hebben.’

Boppa schudde het hoofd.

‘Lieve meid, het eerste waar volwassen mensen altijd aan denken, is geld. Pas daarna gaan ze erover nadenken wat voor gevolgen het aanpakken van dat geld voor hen zou hebben - en dan krabbelen ze soms weer terug. Zo zit de wereld nu eenmaal in elkaar. En dat is heus niet zo vreemd, want wat èlk mens nodig heeft om te blijven leven, is geld. Toch is geld niet alles. Zodra ze dat beseffen, zeggen ze: nee, toch maar niet. Dat zijn allemaal dingen waar ik aan had moeten denken toen jij met dat voorstel kwam om Toms naam op het omslag te zetten. Maar ik vergeet voortdurend dat dat joch pas tien jaar oud is. Dat komt doordat die jongen zo geweldig intelligent is en ik met hem kan praten als met een volwassene. Maar zijn vader heeft gelijk. Tom mag niet over het paard getild worden.’

‘We deden het toch alleen maar om Tom te helpen’, protesteerde Wijntje.

‘Ja. En in onze ijver om de jongen te helpen, hebben we het juist voor hem verknoeid. Nu mag hij zich helemaal niet meer met ons bemoeien! Het spijt me voor jou, Wijntje, maar ik geloof niet dat er verder nog iets aan te doen is. Toms vader heeft zich nu eenmaal voorgenomen die jongen naar de l.t.s. te sturen en dat zal hij doen ook.’

Wanhopig keerde Wijntje zich om.

‘Mams! Zeg jij nou eens wat. Wat vind jij ervan?’

‘Ik vind’, zei Elma Vinholt kalm, ‘dat we ons niet mogen bemoeien met andermans zaken.’

‘Maar Tom wil helemaal niet naar de technische school! Hij wil een geleerde worden.’

‘Liefje, jouw vriendje is pas tien jaar oud, die weet nog niet echt wat hij wil. Misschien gaat het erg goed met hem op de l.t.s en dan is er geen vuiltje aan de lucht. En als het niet goed gaat, zullen zijn ouders hun beslissing moeten herzien. En gaan denken over een andere school.’

Het klonk zo logisch, dat Wijntje ineenkromp.

‘Dus het is echt hopeloos?’ vroeg ze zielig.

‘Niets is ooit helemaal hopeloos’, zei Boppa snel.

Wijntje boog het hoofd en dacht verdrietig aan de zes eenzame jaren die voor haar lagen. Verslagen ging ze naar bed.

7

Zo kwam het dat Wijntje in de brugklas van het Comenius Lyceum terechtkwam, en Tom, met wie ze zoveel jaren had opgetrokken, ergens aan de andere kant van de stad, op de l.t.s.

Wijntje vond het vreselijk. De brugklas was heerlijk, maar ze miste haar vriend. Wat zou het fijn geweest zijn om elke ochtend samen in de bus te stappen, samen te roddelen over de leraren, samen huiswerk te maken, samen tienen te halen! Maar nee. Tom had andere schooltijden, ging op de fiets, en in de Nachtegalenlaan kwam hij ook niet meer, omdat zijn ouders het niet wilden hebben. Ze zagen elkaar alleen nog in de bibliotheek, die al spoedig een vast ontmoetingspunt werd.

Op school bleef Wijntje een buitenbeentje. Haar klasgenoten vonden haar te jong, te klein. Zelfs Fred Hoytinck ontliep haar en wilde zo weinig mogelijk gezien worden met ‘de kleuter’. Aan Marco had ze ook niets, die was kwaad op haar, omdat ze bij Frans hogere cijfers haalde dan hij. Alleen Angélique, die naast haar zat bij de meeste lessen, was vriendelijk, in hoofdzaak omdat Wijntje zo’n interessante vader had, die strips maakte! Van vijandschap onder de klasgenoten merkte Wijntje echter niets. Deze brugpiepers waren op de lagere school allemaal goede leerlingen geweest en zaten niet voor niets in 1E. Bij de indeling van nieuwe leerlingen zorgde conrector Marlé er altijd voor dat de bollebozen in dezelfde groep terechtkwamen.

Wijntje werd eenzaam. Ze had geen moeite met de leerstof, maar ze kon niet meedoen met de rituelen in de bus of tussen twee lesuren in. Rituelen die er op neer kwamen dat minstens één leerling zei: ‘Gossie, ik heb gisteravond vergeten mijn Engels te leren.’ Of dat een ander zei: ‘Snappen jullie iets van die idiote wiskundesommen? Mijn vader kon er ook al met zijn hoofd niet bij.’

Verzet, gemopper, je uitgebuit en opgejaagd voelen, dat hóórde er bij wanneer je lyceum-leerling was. Wie als brugpieper hardop durfde te verkondigen dat hij woordenrijtjes uit het hoofd leren zalig vond, wie luid verkondigde dat de logica van de wiskundelessen zijn hart verwarmde, wie het waagde toe te geven dat de Franse grammatica hem met wilde vreugde vervulde, was stom, gek of een debiel. Wie ‘erbij’ wilde horen, deed van tijd tot tijd zijn beklag; pas dan werd je voor vol aangezien. Wijntje, in een zwakke poging haar toenemende eenzaamheid te doorbreken, probeerde het ook.

‘Ik begrijp niets van die formules’, kondigde ze aan in de bus, zodra ze Fred en Marco achterin zag zitten. Die deden of ze het niet hadden gehoord. Later, in de klas herhaalde ze die woorden, eerst tegen Jeremy, toen tegen Angélique en Joyce. Alleen Angélique ging er op in en beweerde er eveneens moeite mee te hebben. Maar toen kwam Coster, de wiskundeleraar die ochtend onverwacht met een proefwerk te voorschijn en Wijntje maakte het feilloos. Zodat ze met haar leugens meteen door de mand viel en niemand haar ooit weer wilde geloven als ze instemde met het rituele geklaag.

Ook lukte het haar niet mee te doen met de klas, wanneer die herrie maakte bij de tot zondebok gebombardeerde biologieleraar, die de reputatie had dat hij geen orde kon houden. Zodra dat tot de brugklassers was doorgedrongen, had de man geen leven meer. Alle geintjes, streken en rottigheid die ze zich herinnerden van de lagere school, probeerden ze op hem uit. Dikwijls kon hij zich nauwelijks verstaanbaar maken. Wijntje zat zich te ergeren, want ze vond biologie een boeiend vak en Harding een aardige vent.

Coster, de wiskundeleraar, boezemde de klas diep respect in. Hij was streng, gevoel voor humor bezat hij niet, maar hij kon uitstekend les geven. Hoe zijn leerlingen heetten, hun achtergronden of leeftijden interesseerden hem niet; voor hem was iedereen in elke klas ‘jij daar’. Met een priemende wijsvinger.

‘Jij daar, kom bij het bord.’

Jij daar kwam schoorvoetend naar voren, tekende op bevel verzamelingen, vectoren, parallellogrammen, bracht een bewijs aan voor een stelling of stond ongelooflijk te stumperen. Een onwetende werd snel vervangen door een andere ‘jij daar’ die het wel wist, waarna Coster nog een korte uitleg gaf en de volgende paragraaf aansneed. Wijntje mocht de man wel. Hij kon helder uitleggen en de barre logica van zijn woorden verrukte haar. Wiskunde zat net zo geheid in elkaar als muziek, ze kon er soms wel bij zingen. Angélique was minder over Coster te spreken.

‘Hij mag me niet’, klaagde ze tijdens de pauze. ‘Hij heeft me nog nooit bij mijn naam genoemd.’

‘Die kent hij niet eens’, lachte Wijntje, bijtend in een boterham. ‘Natuurlijk weet hij hoe we heten. Hij heeft toch een lijst. Hoe zou ons hij anders cijfers kunnen geven?’

‘Heel eenvoudig, die baseert hij op onze proefwerken waar we altijd onze namen op moeten zetten. Welke naam bij welk gezicht hoort, laat hem koud.’

‘Zo kan een robot het ook!’ zei Angélique woest.

Een betere bijnaam voor Coster was niet denkbaar. Dus heette hij vanaf die dag de Robot.

De leraar Engels was een jonge man die al zijn vakanties doorbracht in Engeland of Schotland en eenmaal in zijn leven in Amerika was geweest. Daar vertelde hij graag over. Dat betekende dan wel meer huiswerk, want de tijd die hij met zijn avonturen vulde, moest ’s avonds worden ingehaald; het programma moest nu eenmaal worden afgewerkt. Maar de leerlingen van 1E hadden dat ervoor over. De man was heerlijk modern en erg verdraagzaam.

De lieveling van iedereen echter was Hartebok, de aardrijkskunde- docent. Vele meisjes uit de brugklassen waren binnen drie weken verliefd op hem en vertelden elkaar fluisterend dat hij jammer genoeg getrouwd was en zelfs een kind scheen te hebben. Hartebok was altijd vriendelijk, deelde weinig straf uit en scheen zich nauwelijks bewust van de verering die hem ten deel viel. Van hem les krijgen was een feest en door zijn vriendelijkheid kwamen jongens- met-problemen eerder bij hem aankloppen dan bij de mentor of de schooldecaan. En in zijn vrije tijd - dat wil zeggen vakanties - schreef hij detectiveboeken! Stel je voor: een leraar die tegelijkertijd een succesvol schrijver was. Geen wonder dat de meisjes hem op handen droegen, verrukt zijn boeken lazen en dat de jongens met ontzag naar hem opkeken.

Toch ging het meeste van wat er op school leefde langs Wijntje heen. Ze slurpte de lessen op, maakte haar huiswerk, stampte taalregels, woordenrijtjes, formules in haar hoofd, ze schreef opstellen met de oude, verbeten ijver en als alles klaar was, ging ze aan de piano zitten en studeerde. Ze had het druk, ze was bijna gelukkig... Bijna. Want Tom ontbrak.

Het gemis werd enigszins goedgemaakt omdat Jeremy bij haar in 1E zat. Vanaf de eerste dag had Jeremy zich ontpopt als de clown van het Comenius. Hij zat vol gekke invallen, kende duizend moppen, gaf gevatte antwoorden en waardeerde het wanneer Wijntje niet voor hem onderdeed. Met Jeremy had ze wel vrienden willen worden, maar buiten schooltijd zag ze hem nooit. Hij woonde in de stad, kwam op de fiets en op de klasseavonden wilde hij altijd met Angélique dansen.

Soms belde ze Tom op, al wist ze dat zijn moeder daar niet van hield. Maar door de telefoon konden ze niet veel zeggen, niet precies dat wat hen bezighield. Je wist nooit wie er in de kamer zat mee te luisteren. Tweemaal in de week troffen ze elkaar in de studiehoek van de bieb en dan konden ze vrijuit praten, al moest het zachtjes. Wijntje was zelfs dan terughoudend, ze durfde haar geestdrift voor het lyceum en de verrukking over al die nieuwe vakken niet voor Tom ten toon te spreiden, want hij was één bonk wanhoop.

Het ging niet goed met hem op de l.t.s. Eerst probeerde Wijntje hem te troosten met: ‘Het went wel, joh!’ Maar hij bleef somber. ‘Is het zo erg?’ vroeg ze ten slotte.

Tom haalde zijn schouders op.

‘Och... ik ben de jongste en kleinste’, zei hij vaag. Wijntje begreep wat dat betekende: hij werd eindeloos gepest, tegen die dertien-, veertienjarige jongens kon hij niet op. Ze slikte haar medelijden weg en zei luchtig:

‘Ik wed dat je nu toch weer de beste van je klas bent. ’

‘Niet in alle vakken. Allicht niet.’

‘Waarom niet?’

‘Het zijn zulke stomme vakken.’

‘Wat is er stom aan?’

‘O, van alles.’

Veel wijzer werd ze daar niet van, al was het overduidelijk dat Tom er niet op in wilde gaan en daarom vroeg ze niet verder. Thuis zat ze lang broedend voor zich uit te kijken. Dat ze geen vriendinnen had, in die hele kolossale leerfabriek niet, was vervelend genoeg. Dat nu ook de oude, vertrouwelijke omgang met Tom niet meer op gang wilde komen, deed haar immens verdriet. Tom hoorde bij haar leven. Al gingen ze niet meer naar dezelfde school, ze waren toch nog vrienden.

Of niet?

8

Op een gure novemberochtend was Angélique weer zonder omhaal naast Wijntje gaan zitten.

‘Koud buiten hè’, zei ze huiverend. Wijntje had er niet op gelet, ze had in de bus zitten lezen, maar ze knikte gehoorzaam.

‘Volgende week ben ik jarig’, vertrouwde Angélique haar toe. ‘Kom jij dan ook?’

Eén ogenblik zat Wijntje als verstijfd. Iemand nodigde haar uit voor een verjaarspartijtje! Dat was haar nog niet eerder overkomen. Behalve als Tom jarig was, dan sprak het vanzelf dat Wijntje naar hem toe ging. Maar de andere kinderen op de lagere school wilden ‘de kleintjes’ er nooit bij hebben als ze gezamenlijk iets ondernamen.

‘Graag’, wrong ze eruit. ‘Eh... wanneer?’

‘Ik ben maandag jarig maar ik vier het op zaterdag, dat is leuker. ’ ‘Gelijk heb je.’

‘Zaterdagavond, zeven uur. Mijn vader en moeder hebben beloofd tot elf uur in de keuken te blijven en de tv nemen ze er dan wel bij. Wij krijgen de woonkamer. Ik mag het kleed oprollen en een paar tafels wegschuiven, zodat we de ruimte hebben. En van mijn broer mag ik zijn platen draaien. Hij heeft loeigoeie platen. Van The Crazy Five en ook een stuk of tien Holland-Pop.’

‘Ja, leuk’, prevelde Wijntje, die nooit van The Crazy Five of Holland-Pop had gehoord. Dat zou wel net zoiets zijn als de platen die op de klasseavonden werden gedraaid en die allemaal op elkaar leken. Ze zou thuis eens wat vaker naar Hilversum 3 moeten luisteren, bedacht ze, en wat minder naar Vivaldi of Brahms.

‘Ik heb Jeremy ook gevraagd’, vervolgde Angélique argeloos, ‘en mijn nichtje komt, die is pas twaalf maar ze maakt zich al op. En ik denk dat ik Joyce en Sjamal ook maar vraag. Sjamal wordt toch al zo weinig uitgenodigd. En hij woont bij ons in de buurt.’ ‘Geweldig’, prevelde Wijntje plichtmatig. Toen kreeg ze een idee. ‘Mag ik mijn vriendje meebrengen?’

Angélique keek haar verbaasd aan. ‘Heb jij een vriendje?’ vroeg ze met een lange uithaal. En onmiddellijk daarop: ‘Hoe oud?’

‘Net zo oud als ik.’

Dat klonk beter dan: nog geen elf.

Angélique knikte en zweeg, want op dat moment kwam Martine de Graaf binnen en de les begon.

Wijntje was verstrooid. Ze zou graag naar dat verjaarsfeestje gaan, maar wat moest ze in ’s hemelsnaam voor Angélique meebrengen? Een boek? Dat was het eerste wat in haar opkwam, maar wat voor boek? Wat las een meisje als zij?

‘ Waterschapsheuvel... ’

‘Wat zei je?’ siste Angélique.

‘Ik zat te denken aan een boek dat Waterschapsheuvel heet. Ken je dat?’

‘Staat bij ons in de kast, maar ik heb het nooit gelezen’, fluisterde haar buurvrouw. ‘Het is zo akelig dik.’

Geen boek dus. Wat dan? Mams zou het wel weten. Opgelucht concentreerde Wijntje zich op de uitleg van mevrouw De Graaf. In de pauze liep Angélique met haar mee naar de kantine. In de rij voor de koffieautomaat zei ze:

‘Dat vriendje van je, is dat een aardige jongen?’

‘O ja. En heel slim.’

‘Hoezo slim?’

‘Nou ja, hij kan erg goed leren, weet je wel?’

‘Ik weet er niks van’, antwoordde Angélique luchtig. Ze deed een stap naar voren. ‘Kan hij ook dansen?’

‘In de rondte springen en met onze armen zwaaien kunnen we toch al als we een jaar oud zijn?’ meende Wijntje. Angélique grinnikte. ‘Jij geeft altijd gekke antwoorden, weet je dat?’

‘Het is me nog niet opgevallen.’

Maar Angélique was geen dwaas.

‘Als dat vriendje van jou net zo oud is als jij...’

‘We schelen drie weken’, zei Wijntje haastig, voelend wat er komen

ging.

‘Ja - dan zit-ie zeker nog op de lagere school. Want dan is-ie nog pas tien.’

‘Bijna elf, net als ik. Ik ben in december jarig. En Tom zit ook op een vervolgschool, in de brugklas.’

‘Net als wij. Tjee... dan moet -ie wel slim zijn.’

‘Dat zei ik toch! ’

‘... En ik word dertien’, prevelde Angélique dromerig.

Wijntje was bang dat het meisje spijt zou krijgen van haar uitnodiging. Bovendien waren ze nu vlak voor de automaat terechtgekomen. Snel gooide ze een kwartje in de gleuf. ‘Wat wil jij? Chocolademelk?’

‘Ja, goed.’

‘Ik trakteer.’

Stralend nam Angélique de plastic beker in ontvangst en deed een stapje opzij. Wijntje tapte voor zichzelf ook een beker en ging naast haar staan.

‘Jij vindt mij wel aardig, hè?’ zei Angélique en ze bloosde erbij. ‘Ja hoor.’

‘Erg aardig?’

Verwonderd keek Wijntje naar haar op. En knikte. De chocolademelk was gloeiend heet, ze brandde bijna haar vingers aan het bekertje. Alleen bij de rand was het vast te houden.

‘Marco vindt me niet aardig’, zei Angélique somber.

‘Moet dat dan?’ Voorzichtig blies Wijntje in haar beker.

Ze vond het maar een vreemd gesprek.

‘Nou ja... Hij kijkt altijd zo afwijzend. Net alsof hij zichzelf beter vindt dan iedereen.’

‘Vindt-ie ook. Laat Marco toch opvliegen. Hij is een mispunt.’ ‘Jij mag hem ook niet?’

‘ Marco vindt alleen zichzelf aardig en geen ander mens ter wereld. ’ ‘Hij lust jou dus evenmin?’

‘Dat weet ik niet want hij heeft nog nooit aan me gelikt. ’ Angélique proestte en riep ‘au’, toen een golf hete chocolademelk op haar vingers spatte.

‘Waarom maken ze die rommel altijd zo vervloekt heet?’ klaagde ze.

‘Anders lost de melkpoeder niet op. Wat wil je hebben voor je verjaardag?’

‘O, dat weet ik niet. Mijn moeder zal wel weer een nieuwe trui voor me kopen, al had ik liever een make-up doos. Mijn broer komt altijd met een plaat aan en mijn zus met een boek.’

Dus ik moet iets anders verzinnen, dacht Wijntje.

Het felle gerinkel van een elektrische bel sneed door hun conversatie heen. Angélique wierp de lege beker in de daarvoor bestemde bak en hees zuchtend haar tas op.

‘De plicht roept. Ik hoop alleen dat de Robot niet wéér met zo’n onverwacht proefwerk op de proppen komt.’

‘Als je naast mij gaat zitten, mag je afkijken’, zei Wijntje. Angélique glimlachte dankbaar en volgde haar naar het wiskunde- lokaal. ‘Hij kijkt altijd zo streng, net of hij een hekel heeft aan lesgeven . Het is toch onze schuld niet dat we wiskunde moeilijk vinden’, klaagde ze.

‘Zo moeilijk is het nog niet.’

‘Nee, jij vindt alles gemakkelijk, geloof ik. Waarom zou Coster mij niet aardig vinden? Ik ben nog nooit brutaal tegen hem geweest en Jeremy wel.’

‘Wie zegt dat Coster jou niet mag?’

‘Hij lacht nooit tegen me.’

‘Moet dat dan?’ O jee, dat heb ik al een keer gezegd! dacht Wijntje geschrokken. Maar waarom zou Angélique door iedereen aardig gevonden moeten worden? Ik snap het niet goed.

‘Ik heb hem een keer zien lachen om wat Jeremy zei’, hield Angélique vol.

‘Om Jeremy lacht iedereen zich een stuip.’

‘Ja, hij kan grappig uit de hoek komen.’

‘En hij is dol op jou’, vulde Wijntje aan. Ze vond zichzelf een huichelaar toen ze zag hoe Angélique weer een kleur kreeg. Ze had geweten dat het meisje zo zou reageren. Ik probeer bij haar in de gunst te komen, dacht ze ongelukkig.

Maar eenmaal in de klas van Coster vergat ze al het getob over aardig of niet aardig. Hij gaf geen onverwacht proefwerk. Het was allemaal zo heerlijk logisch! Hoe was het mogelijk dat de halve klas een hekel had aan algebra?

Die avond stond ze om vijf voor zeven al bij de ingang van de bibliotheek, die nog niet eens open was. Tom zou ook blij zijn met de uitnodiging, hoopte ze. Als hij nu maar niet zo laat kwam.

Hij was er om tien over zeven. Meteen vertelde Wijntje hem over het verjaarsfeest. Hij keek twijfelend.

‘Vinden mijn ouders nooit goed’, zei hij somber. ‘Tot elf uur, zei je? Ik moet altijd voor negenen thuis zijn.’

‘Boppa zal ons wel brengen en halen met de auto’, antwoordde Wijntje. ‘Dan kan er toch niets gebeuren!’

‘Hm.’

‘En je hoeft niet te zeggen dat het een feestje voor lyceumleerlingen is. Zeg gewoon: Pa, mag ik naar het verjaarsfeest van iemand van school? Je vader zal het prachtig vinden als het lijkt of jij op school populair bent en uitnodigingen krijgt.’

‘Maar ik ken die kinderen helemaal niet!’

‘Je kent mij toch. Angélique vond het schitterend dat ik al een vriend had. Zelf heeft ze een oogje op Jeremy, maar die maakt alleen maar geintjes.’

‘Ik zal proberen om zaterdag weg te komen’, beloofde Tom. Hij had er een hard hoofd in.

‘Hoe is ’t op school?’ vroeg Wijntje.

‘Gewoon. Stomvervelend. De jongens pesten me. Van de praktijk- vakken breng ik niet veel terecht. Zal je pa horen als hij aan het eind van het jaar mijn rapport te zien krijgt. Allemaal tienen en vijven. Tienen voor de theoretische vakken en vijven voor de rest.’

‘Het beste bewijs dat je niet op die school hoort’, meende Wijntje. De hoop laaide plotseling weer op.

‘Kun je de decaan van jouw school niet overhalen eens met je vader te praten?’

‘Heb ik zelf ook al bedacht.’

‘Doe het dan!’

‘Toen ik het bedacht had, heb ik het ook gedaan. Gisteren. En wat denk je? Hij zei: “Beste jongen” - je bent altijd beste jongen als ze je in de kou laten staan - hij zei: “Beste jongen, je bent hier net twee maanden op school en je moet nog wennen. Ik ben er zeker van dat het over enige tijd beter zal gaan. Je leert je wel aanpassen.” - Ik kon die vent wel verscheuren!’

‘Als je twee meter lang was, zouden ze wel luisteren naar wat je te zeggen hebt’, zei Wijntje bitter. ‘Dat is de ellende, Tom. Wij zijn te klein. ’

‘En te jong. Iedereen vertelt me altijd dat ik voor alles te jong ben. Voor een eigen mening, voor opstandigheid, voor alles. Je bent nog maar een kind zeggen ze dan, alles wat wij doen is voor je bestwil.' Doodziek word ik ervan.’

‘Ze bedoelen het goed, zou Boppa zeggen.’

‘Dat zal ook wel. Pa is een fijne vent, hij heeft alles voor ons over. Maar hij is verschrikkelijk koppig. Dat zegt mijn moeder ook altijd. Koppig is hij. Maar dat vindt ze juist zo goed van hem. “Een doorzetter”, zegt ze dan. En ik zit ermee.’

Wijntje slikte een beetje medelijden weg. Toen slikte ze nog eens, haar keel deed pijn, alsof ze zin had om te huilen. Terwijl ze juist zo gelukkig was met Angéliques duidelijke toenadering.

‘Ik heb nooit gesnapt waarom je niet meer bij ons thuis mag komen’, zei ze.

‘Mijn ouders vinden dat het niet goed voor me is om... om... om steeds bij mensen te zitten die... nou ja... die in andere dingen belangstellen dan bij mij thuis. Ik bedoel...’

‘Laat maar. Ik geloof dat ik het nu begrijp.’

‘Het komt door je moeder’, zei Tom zacht.

‘Wat heeft mijn moeder ermee te maken? Die kent jouw ouders niet eens!’

‘Daarom juist. Vroeger, toen we nog op de lagere school zaten, heeft mijn moeder een keer tegen me gezegd: “Waarom belt die mevrouw Vinholt me nooit eens op om me op de koffie te vragen? Jij komt daar toch regelmatig over de vloer. Of is ze daar te verwaand voor? ’ ’

‘Zei je moeder dat? Maar mams... mams is ’s morgens bijna altijd.

‘Dat probeerde ik toen ook uit te leggen. Ze geloofde me maar half. ’ Wijntje slikte weer, maar het vervelende gevoel in haar keel verdween niet. Ze had het warm en gooide haar jas los.

‘Had het me maar eerder verteld’, zei ze spijtig. ‘Ik had mams best kunnen overhalen om jouw moeder op de koffie te vragen. Ik heb nooit geweten dat mensen dat belangrijk vinden.’

Ofschoon ze - weggedoken in de leesruimte - hun stemmen gedempt hielden, keek dezelfde man van wie ze al eens eerder een standje hadden gehad, geërgerd op uit zijn tijdschrift.

‘Moeten jullie weer zo nodig zitten kletsen?’ vroeg hij boos. ‘Doe dat toch buiten.’

‘Buiten regent het’, antwoordde Tom automatisch.

Het was waar, je kon de druppels op het dak horen trommelen. Maar de regen kreeg geen standje.

‘Dit is een leeszaal en daar hoort stilte te heersen’, zei de man met veel nadruk.

‘Dan mag u wel gauw ophouden met ruzie maken’, snauwde Wijntje. De man keek haar even stomverbaasd aan, gromde iets en verdiepte zich weer in zijn lectuur.

‘ Laten we maar gaan’, fluisterde Tom. ‘ Ik zorg dat ik zaterdag om half zeven bij je ben. Goed?’

‘Ja, en ik zorg wel voor een cadeautje voor Angélique’, siste Wijntje terug.

Ze stonden op en liepen naar de uitgang.

‘Opgeruimd staat netjes’, hoorden ze de man achter hen mompelen.

‘Wat moet ik nou kopen voor Angélique?’ vroeg Wijntje.

Elma Vinholt keek op uit haar boek.

‘Je bent hees’, zei ze bezorgd.

Wijntje schraapte haar keel en vroeg het nog eens.

‘Tja, dat weet ik niet’, mompelde haar moeder. ‘Geef haar een boek. ’

‘Krijgt ze al van haar zus en ik weet niet welk. Stel je voor dat ik met hetzelfde boek aankom.’

‘Een plaat dan.’

Wijntje schudde haar hoofd. Nu eindelijk legde haar moeder haar lectuur weg.

‘Hoe oud wordt je vriendin?’

Vriendin klonk goed. Wijntje werd er warm van.

‘Dertien.’

‘O, dan is het eenvoudig genoeg. Je koopt gewoon een aardige ketting voor haar, een broche of een armband.’

Wijntje zou daar nooit opgekomen zijn. Ze gaf niets om sieraden. Nog niet...

‘Zou ze daar blij mee zijn?’

‘Vast wel. Een leuke broche om op een truitje te spelden kan ze altijd gebruiken.’

Wijntje knikte opgelucht. Zie je wel, bij mams kon je met zulke mini-problemen terecht!

Maar Elma zat haar dochter een beetje verbaasd aan te kijken. Dat kind! Speelde dagelijks drie uur piano en zag nooit op tegen stierlijk vervelende toonladders. Was in haar klas de beste in wiskunde en Frans, las boeken waar een vijftienjarige nog niet aan toe was, maar met zoiets eenvoudigs als een cadeautje voor een jarige klasgenoot wist ze geen raad. Hoe wereldvreemd werd een wonderkind?

‘Je ziet er moe uit, ik zou maar naar bed gaan’, zei Elma.

‘Het is pas half negen!’

‘Doe het toch maar.’

Wijntje stond op, kuste haar moeder en werd toen tegengehouden. ‘Zeg eens, je gloeit! En je bent zo schor als een kikker. Doe je mond eens open.’

‘Niks aan de hand’, zei Wijntje snel, rukte zich los en rende de kamer uit. Nee, een keelontsteking kon ze nu niet gebruiken. Stel je voor!

Zaterdag moest ze uit met haar vriendje, naar een feest van een vriendin! Voor het eerst sinds ze op het lyceum was gekomen, voelde Wijntje zich geaccepteerd. Ze hoorde erbij! Dat liet ze zich door een rauwe keel en een beetje verhoging niet ontnemen.

De volgende ochtend - vrijdag - voelde ze zich ellendig, maar ze zei er niets van en ging gewoon naar school. Het was afschuwelijk weer: regen, natte sneeuw, een snijdende wind. Zou Tom nu nog steeds op de fiets moeten gaan of ook met de bus mogen? Ze hoopte het vurig. Maar in de bus zaten alleen Marco en Fred Hoytinck. Die grijnsden even tegen haar en gingen toen zo ver mogelijk achterin zitten.

Vanmiddag na schooltijd ga ik die broche kopen, dacht Wijntje en ze wilde dat ze niet zo’n hoofdpijn had.

Moeders, zelfs verstrooide en werkende moeders als Elma Vinholt, zijn echter niet gek. Toen Wijntje om vier uur triomfantelijk thuiskwam met een mooi sieraad voor Angélique en een rood hoofd van de koorts, greep Elma onverbiddelijk naar de thermometer en dwong haar dochter meteen haar bed in te duiken.

‘Verdorie, je hebt 39.2’, riep ze uit. ‘Ik dacht gisteren al dat je niet helemaal in orde was. Bob, bel de dokter op. Zeg dat hij moet komen!’ Ze legde een koele hand op Wijntjes bonzende hoofd. ‘Nee’, piepte Wijntje hees. ‘Ik mankeer niks. Die thermometer is oud, die wijst altijd te hoog aan.’

‘Onzin. Je bent ziek. Ontken het maar niet.’

Wijntje trok de dekens over haar hoofd en probeerde niet te huilen. Daarvan ging haar keel nog meer pijn doen.

Tot Toms grote verbazing hadden zijn ouders geen bezwaar tegen het feit dat hij zaterdagavond naar een feestje wilde van een ‘scholier’. ‘Maar ga niet op de fiets’, zei mevrouw Walma. ‘Met dit hondeweer is het geen doen ’s avonds. Bovendien moet ik er niet aan denken dat je in het pikkedonker over die akelige Provinciale Weg moet rijden, moederziel alleen.’

‘En je blijft niet langer dan tot tien uur!’ riep Pa. ‘Ik wil dat je om half elf thuis bent, begrepen?’

Tom knikte gehoorzaam. Het zat hem een beetje dwars dat hij niet de hele waarheid had kunnen vertellen. Om vijf uur rinkelde de telefoon . Tom stormde er heen, maar zijn vader was hem voor en had de hoorn al in de hand.

‘Met Walma.’

Een mannenstem vroeg: ‘Mag ik Tom even?’

‘ ’t Is voor jou.’ Pa keek wantrouwig.

‘Tom, ben jij dat? Het spijt me vreselijk, jongen, maar Wijntje is gisteren ziek geworden. Ze heeft een flinke keelontsteking en moet minstens een week in bed blijven. Als je wilt, kun je toch om half zeven naar ons toe komen, dan rijd ik je wel naar dat feestje, maar Wijntje gaat beslist niet mee.’

De vlammen sloegen Tom uit. Wat moest hij nu doen? Hij kon het verbod van zijn ouders negeren en tot bij half elf bij de Walma’s de avond doorbrengen. Of gewoon zeggen: ‘Jammer, het feestvarken is ziek geworden en zijn vader heeft afgebeld. ’

‘Nee, nee. Ja, jammer’, zei hij mat. ‘Dank u voor de mededeling. ’ Snel legde hij de hoorn op het toestel.

‘’t Gaat niet door’, prevelde hij.

Zijn vader keek hem onderzoekend aan.

‘Waarom niet?’

‘Wegens ziekte.’ Dat klonk neutraal genoeg, meende hij.

‘Wie is er ziek?’ informeerde zijn moeder.

‘De... eh.. degene die het feest zou geven.’

‘Maar het was de stem van Wijntjes vader!’ riep meneer Walma. Tom kroop ineen. ‘Dat... dat leek maar zo.’

‘Je belazert me waar ik bij sta, jongen. Ik geloof helemaal niet meer in dat zogenaamde feestje. Je had iets met Wijntje afgesproken!’ ‘We... we zouden samen gaan.’

‘Je wilde met dat meisje uit de Nachtegalenlaan naar een partijtje van een l.t.s.-er?’ vroeg zijn moeder verwonderd. ‘Wat moet dat kind tussen die grote jongens?’

Tom kon niet goed liegen. Hij besloot schoon schip te maken. Met nog meer uitvluchten en kronkels zou hij zich alleen maar dieper in de nesten werken.

‘Wijntje is ziek’, zei hij zacht. ‘En... en het was haar vriendin die het feest geeft.’

‘Dus je komt toch nog regelmatig bij die lui?’ vroeg moeder boos. ‘Nee, nee... nooit meer. Ik zag haar van de week in de bieb en toen... toen vroeg ze of ik wilde meegaan. Haar vader zou ons brengen en om tien uur weer ophalen en...’

Meneer Walma pakte zijn krant weer op, fronsend, maar hij zei niets. Aan het geritsel kon Tom horen hoezeer hij uit zijn humeur was. Toen barstte hij los.

‘En wat dan nog!’ schreeuwde hij tegen de advertentiepagina van de krant. ‘Waarom zou ik niet met Wijntje mogen praten en haar zo nu en dan tegenkomen? Wat is daar zo verschrikkelijk aan? We hebben jaren bij elkaar in de klas gezeten, we waren vrienden en haar ouders zijn altijd aardig voor me geweest. Wat geeft het nou dat ze in de Nachtegalenlaan woont, met mes en vork eet en naar klassieke muziek luistert? Ik mag toch zeker zelf weten wie mijn vrienden zijn?’

Pa zei nog steeds niets, maar mevrouw Walma liet zich op de bank naast haar zoontje vallen en trok hem tegen zich aan.

‘Luister nou eens, Tom’, zei ze vriendelijk. ‘Wij hebben niets tegen dat meisje en zolang jullie op de lagere school zaten, vonden we het niet erg dat je steeds bij haar over de vloer kwam. Maar je wordt ouder en het is niet goed voor je om je steeds vast te klampen aan mensen die heel anders leven dan wij. Begrijp je dat? Van ons moeten ze niets hebben en jij mocht er ook alleen maar komen, omdat die Wijntje dat zo graag wilde en ze dat kind niks durven weigeren. Maar hebben die mensen ons ooit uitgenodigd? Welnee, ze zien ons nog niet staan! Ze bemoeien zich alleen met hun eigen soort. Als wij naar de bioscoop gaan, gaan zij naar een deftig concert. Als wij ’s zomers naar de caravan gaan, gaan zij naar het buitenland. Als ik op een ouderavond kwam vroeger, kreeg ik een koel knikje van die mevrouw Vinholt en verder bemoeide ze zich niet met me. Ik was maar de vrouw van een arbeider en zij de lerares. Ik had alleen de huishoudschool gehad en zij had ik-weet-niet-hoeveel gestudeerd, en dat heeft ze me goed laten voelen! ’

‘Dat verbeeldde u zich maar!’ riep Tom gekweld.

‘Ze konden jou gebruiken, Tommie. Maar dat soort mensen laatje vallen als een baksteen zo gauw ze je niet meer nodig hebben. En dat verdriet wilden we je niet aandoen. Begrijp je het nu?’

‘Het is niet waar! Boppa en mevrouw Vinholt zijn niet half zo verwaand als u denkt. Ze vonden het fijn als ik kwam. Ze hebben nooit iets over pa of over u gezegd en nooit minachtend gedaan. Dat weet ik toch! Ik kwam er dagelijks.’

‘En dat was goed te merken. Je had voortdurend kritiek op ons.’ ‘Niet waar’, fluisterde Tom.

‘O jawel! Ze stookten je op dat de l.t.s. te min voor je was.’

Tom zweeg ongelukkig. Wat begin je tegen misverstanden en vooroordelen? En misschien had zijn moeder gelijk. Mevrouw Vinholt had nooit geïnformeerd naar Toms huiselijke omstandigheden. Meneer Walma vouwde de krant op en keek op zijn horloge.

‘Ik krijg honger. Wanneer gaan we eten?’

9

Toen Wijntje ruim een week later weer op school verscheen, keek Angélique haar nauwelijks aan, maar ging bij Joyce zitten. In de pauze echter trok Wijntje haar aan de arm.

‘Ik vond het erg jammer dat ik niet op je feest kon komen’, zei ze. ‘Ik heb nog geprobeerd net te doen of ik niet ziek was, maar mijn moeder kreeg het door en toen moest ik mijn bed in. Ze liet zelfs de dokter komen, op vrijdagavond! Maar ik was ook wel erg beroerd. Enne... hier heb ik je cadeautje, dat had ik al gekocht. Nog wel gefeliciteerd.’

Angélique aarzelde even. Keek naar het pakje, toen naar Wijntje en zuchtte.

‘Er was niets aan’, prevelde ze ongelukkig. ‘Jeremy belde ook op dat hij niet kon komen en Sjamar moest om half tien al weg. Toen waren alleen Joyce en Anneke nog over en met alleen maar meiden dansen is niet leuk. Wat zit daar in! O, dat is een mooi ding zeg, dank je wel.’

‘Ik vind je ook erg aardig’, zei Wijntje, want dat scheen de weg naar Angéliques hart te zijn.

Het meisje lachte blij en spelde de broche op haar trui.

‘Staat-ie me?’

‘Ja, kleurt goed bij je ogen.’

‘Ik dacht eerst toen je vader opbelde dat je niet komen wilde’, bekende Angélique. ‘Hij belde tien minuten nadat Jeremy had afgezegd, en toen had ik toch de pé in... En hij was helemaal niet ziek! ’ ‘Ik wel. Ik had flink koorts, mijn keel zat helemaal dicht en...’ Angélique stelde geen belang in het medisch bulletin.

‘Waar heb je dit gekocht. In Bijdorp?’

‘Hier in de stad, bij Westerling.’

‘Ja, dat is een fijne zaak.’

‘Ik wou dat ik meer zakgeld kreeg’, zuchtte Wijntje. ‘Ze hebben daar ook van die prachtige schaakspelen, helemaal uitgesneden in speksteen of onyx. Maar onbetaalbaar. Mijn vriendje is in januari jarig, ik had er zo graag eentje voor hem gekocht.’

‘Geef jij altijd zulke dure cadeaus?’

‘Alleen als ik iemand erg aardig vind.’

De broche had Wijntje niet zelf hoeven betalen, maar mams zou er niet aan denken om een peperduur luxe schaakspel voor Tom te kopen, alleen omdat Wijntje hem zo graag eens zou verwennen.

De bel sneed hun conversatie af en naast elkaar liepen ze naar het aardrijkskundelokaal. Hartebok straalde zijn gewone vriendelijkheid uit. Angélique ging met Wijntje vooraan zitten. De klas rumoerde gezellig. Alle brugpiepers waren dol op aardrijkskunde. Een kwartier later echter niet meer.

‘Jullie moeten een werkstuk maken over een onderwerp naar keuze’, kondigde de Hartedief aan. ‘Inleveren vóór 1 april. Het cijfer dat je ervoor krijgt, telt zwaar mee voor jullie rapport. Ik zeg het nu maar vast, dan hebben jullie alle tijd om erover na te denken, een keuze te doen en het werkstuk te schrijven. En wacht niet tot half maart voordat je eraan begint! Gebruik de kerstvakantie om je vast te oriënteren. Ik stel het erg op prijs als jullie zo’n werkstuk illustreren met foto’s of tekeningen, maar knip ze niet uit bibliotheekboeken, want dat gebeurt helaas maar al te vaak. Het is altijd mogelijk om reisfolders of ander materiaal, dat je bij verkeersbureaus kunt krijgen en dat niets kost, ervoor te gebruiken.’

‘Ha’, riep Jeremy, ‘ik weet al wat ik neem. De Bahama’s. Daar hebben de reisbureaus mooie plaatjes van: allemaal blote meiden! ’ De brugklassers giechelden ongegeneerd.

‘Wie er niet uitkomt of moeite heeft een onderwerp te kiezen, moet er maar eens met mij over praten’, vervolgde de Hartedief. ‘Ik verwacht een werkstuk van een omvang van - laten we zeggen - vijftien tot dertig pagina’s. Op foliovellen. Dat lijkt veel, maar het valt wel mee, omdat je maximaal één derde van de beschikbare ruimte voor illustraties mag gebruiken. ’

‘Tjessis, een werkstuk! ’ siste Joyce achter Wijntjes rug. ‘Begint die ellende nou al?’

‘Juist fijn’, meende Wijntje. Tom zou er ook van genoten hebben, bedacht ze. Ze herinnerde zich de werkstukken die Coffeng hen in de zesde klas had laten maken. Dat was toen ook zo leuk geweest. ‘Kunt u niet een aantal onderwerpen opschrijven waaruit we mogen kiezen, meneer?’ vroeg Marco.

‘Nee, want dan nemen jullie allemaal hetzelfde. En ik wil juist zoveel mogelijk variatie. Kom er, als je iets hebt gekozen, ook maar eerst even over praten. Ik heb hier een stencil waarin staat hoe je zo’n werkstuk in elkaar dient te zetten. Eerst een inleiding, dan de verdere uitwerking. Enfin, dat zien jullie wel op het stencil.’ Jeremy stak zijn hand op.

‘Mag er ook politiek in, meneer? Ik bedoel: stel dat ik Zuid-Afrika neem. Of Chili.’

‘Je mag best een paar woorden wijden aan de staatsvorm of de geschiedenis van het betreffende land’, zei de Hartedief ontwijkend, ‘maar je moet er rekening mee houden dat het een werkstuk voor aardrijkskunde is. En dat dat de hoofdzaak moet blijven.’

‘Dus neutraal en vrijblijvend’, zei Wijntje scherp.

Ze keken allemaal boos naar haar. Wat een idee: de Hartedief aanvallen!

Hartebok lachte even tegen haar, maar ging er niet op in.

‘Het werkstuk hoeft niet uitsluitend aan één land gewijd te zijn. Ik zal jullie een paar titels opnoemen van werkstukken die ik in voorgaande jaren ontving. Luister maar: De grote rivieren van Europa. Renaissance-kastelen in Nederland. De aardnotenteelt in Afrika. De leefwijze van de Eskimo’s. De eilanden in de Stille Oceaan. Ik verwacht niet dat jullie diezelfde onderwerpen nemen, ik vertel dit om jullie enig idee te geven.’

‘Het klimaat in Nederland! ’ riep Jeremy. ‘Daar kan ik boeken over vol schrijven. Mijn moeder raakt er niet over uitgepraat.’

‘Hij is gek’, fluisterde Angélique verheerlijkt. ‘Werkelijk knetter.’ Wijntje grinnikte. Overal werd gegnuifd, maar ze wisten ook dat Jeremy met een uitstekend werkstuk te voorschijn zou komen. Hoe dan ook: voor de meesten van hen zou de opdracht maandenlang als een steen op hun maag drukken.

‘Kijk niet zo benauwd jullie’, lachte de Hartedief. ‘Als sommigen van jullie later naar de universiteit gaan, moeten die minstens drie literatuur-scripties schrijven van honderd bladzijden. Tegen die tijd lachen jullie om een simpel werkstukje voor aardrijkskunde.’ ‘O, maar tegen die tijd zijn we oud en wijs’, viel Jeremy in. ‘Nu zijn we nog maar brugklassertjes met een minderwaardigheidsgevoel van hier tot ginder.’

‘Nou, jij niet zo te horen. Angélique, wil jij even de stencils uitdelen? Wie nog wat te vragen heeft, kan dat nu doen.’

Toen Angélique weer op haar plaats zat, fluisterde ze Wijntje toe: ‘Ik kom er vast niet uit. Wil jij me dan helpen?’

‘Natuurlijk.’

‘Mogen we er ook groepswerk van maken, meneer?’ vroeg Joyce hoopvol.

‘Met z’n tweeën of z’n drieën? Mij best. Maar dan moet het werkstuk wèl minstens dertig bladzijden lang zijn.’

‘Je krijgt hier nooit wat cadeau’, bromde Henri.

‘Wel waar’, giechelde Angélique voor zich heen. ‘Een broche bijvoorbeeld.’

‘Huiswerk is ook gratis’, mompelde iemand anders. ‘Daar hoef je niet eens om te vragen! ’

Zou het bij Tom in de brugklas ook zo’n gezellige boel zijn? vroeg Wijntje zich af. Misschien wel. Op de l.t.s. zullen ze toch ook wel lol trappen. Al hoor ik er Tom nooit over. Ze staarde verstrooid naar de landkaart van Frankrijk en besefte dat Angélique, die zo nodig door iedereen aardig gevonden moest worden, nooit Tom zou kunnen vervangen.

10

‘Je leert de dolste dingen bij ons op het lyceum’, zei Wijntje, toen ze Tom ontmoette in de bieb. Ze hadden zich teruggetrokken in de speelhoek. Op vrijdagavond kwamen daar toch geen kleuters en ze hadden er ook geen last van boze mannen die tijdschriften lazen. ‘Ik bedoel niet de gewone vakken zoals Engels en biologie, maar je leert hoe je vrienden moet maken.’

Tom keek een beetje sip. Had hij nog steeds geen vriend op de l.t.s.?

‘Gewoon goed luisteren naar wat zo’n kind zegt’, doceerde Wijntje, ‘en daar dan op inspelen. Ik vond Angélique altijd al een aardige meid. Ze ziet er ook best leuk uit en toevallig kwamen we de eerste dag de beste al bij elkaar te zitten. En je weet hoe dat gaat. Je zoekt in een bepaald lokaal altijd weer de plaats op waar je eerst zat... En toen ontdekte ik opeens wat voor haar belangrijk is: ze wil door iedereen aardig gevonden worden. Raar eigenlijk, hè? Dus toen ik ronduit zei: “Ik vind jou aardig”, kon ik geen kwaad meer bij haar doen.’

‘ Dat is een soort... kopen ’, meende Tom. ‘Alleen betaal je niet met geld, maar met woorden.’

‘O, maar ik meende het wel!’ riep Wijntje uit. ‘Ze is aardig. En vriendelijk. Enne... ze denkt nu ook dat ze me kan gebruiken. In wiskunde is ze niet zo goed en ik ben dat wel. Snap je?’

Tom knikte.

‘Dat bedoelde ik, toen ik zei: je leert er van alles. Zoals: met klasgenoten omgaan.’

Tom wreef door zijn steile melkboerenhondehaar.

‘Denk je’, vroeg hij peinzend, ‘dat onze decaan dat bedoelde, toen hij het had over aanpassen?’

‘Tuurlijk. Ik heb al een paar dagen naar Hilversum 3 geluisterd, ’t Is niet om aan te horen en van die schreeuwstemmen van de omroepers of diskjockeys of hoe ze heten, krijg ik wat! Maar dat zijn nu eenmaal dingen waarover je op school moet kunnen meepraten. Ik knip nu elke week de top 50 uit, heb ik me voorgenomen. Want die hoor je uit je hoofd te kennen.’

Tom schudde koppig het hoofd.

‘Wat nou!’

‘Niks voor mij’, gromde hij.

‘Wat is niks voor jou?’

‘Dingen doen waaraan ik een hekel heb, alleen om bij de jongens van de klas in de gunst te komen. Ze kunnen me wat! Dan moet ik zeker de stand in de eredivisie gaan bijhouden. Nou, mooi niet.’ ‘Je zei zelf dat die jongens je pesten en je uitlachen.’

‘Ze gaan hun gang maar. Ik vertik het om me aan te passen en te doen wat zij leuk vinden.’

‘Maar dan krijg je het op school steeds moeilijker!’

‘Ja...’

‘Jij bent koppig, net als je vader! ’ riep Wijntje, alsof ze een ontdekking had gedaan.

‘Dat zegt mijn moeder ook al.’

‘Maar Tom... nu je toch niet naar het lyceum mag, kun je toch beter...’

‘Ik kom wel op het lyceum.’

‘Hoe dan?’

‘Ik verzin wel iets.’

‘We hebben al van alles verzonnen en niks hielp’, antwoordde Wijntje verdrietig.

‘Als ik er lang genoeg over nadenk, schiet me wel iets te binnen.’ ‘Ik denk er ook steeds over na - maar mij wil niks meer te binnen schieten. Kun je niet maken dat ze je van school trappen? Dan moet je wel naar een andere school.’

‘Ze sturen je bij ons niet zo gauw weg. Dan moetje het wel erg bont gemaakt hebben.’

‘En dat durf je niet?’

‘Misschien.’

‘Wat zouden ze eigenlijk bedoelen als ze zeggen: het te bont maken?’ piekerde Wijntje hardop. ‘Het kan toch niet verkeerd zijn je leven kleur te geven? Of moet alles even grauw en kleurloos zijn?’ ‘Ja’, zei Tom bitter, ‘dat willen ze. Vroeger wilde niemand met ons vriendjes zijn, omdat we meer wisten dan de anderen en over andere dingen nadachten dan zij. Eigenlijk is het nog steeds zo. Jij kunt Angélique ook alleen maar paaien door die stomme top 50 uit je hoofd te leren en haar aardig te noemen. Ik wed dat als je haar vertelt dat je meer van Mozart houdt dan van Holland-Pop, ze je met zulke ogen aanstaart en zegt: “Meid, doe niet zo gek.” ’

‘Wat weet jij nou van Mozart’, giechelde Wijntje.

‘Niets. Ik zei dat zomaar.’

‘Je hebt wel gelijk. Laatst zat Fred naast me in de bus. Ik neem altijd een boek mee om onderweg te lezen, want mijn huiswerk ken ik toch al. Fred keek naar de titel en het was toevallig Grote componisten van de Romantiek. Daar hoort Schubert ook bij, zie je. En Brahms. En toen zei Fred: “Wat heb je daar nou?” Ik liet het hem zien, er stonden ook plaatjes in: tekeningen en portretten. Hij zei: “Lees je zulke onzin? Dat is toch geen boek! ’ ’ Hij zei: ‘ ‘Je moet Oorlogswinter lezen, dat is tenminste spannend.” Maar toen ik hem vertelde dat ik dat al twee jaar geleden had gelezen, zat-ie me aan te kijken of ik uit de maan was gevallen. “Dat kan niet”, zei hij, “toen was je nog veel te klein’ ’. Ik zei dat ik toch zeker wel wist wat ik wel of niet gelezen had en weet je wat hij toen zei? Hij begon te lachen en riep, zo hard dat iedereen het kon horen: “Verroest, ik vergeet steeds dat jij een wonderkind bent! ” Ik schaamde me dood. Allerlei mensen keken om, ik voelde me net een chimpansee in de dierentuin. Nou wil hij nooit meer naast me zitten in de bus.’

‘Zeggen ze er thuis nooit iets van, als je zulke boeken leest?’ vroeg Tom.

‘Meestal niet. Trouwens. Dat boek over die componisten had ik van mams voor Sinterklaas gekregen. Ik had erom gevraagd, hoor. Ik wou gewoon iets meer weten van de mensen, van wie ik de stukken speel. Wat gaan jullie doen in de kerstvakantie? Naar de caravan?’

‘Als het niet te koud is, misschien. Pa zegt dat hij een beetje uitgekeken raakt op dat ding. Alle vakanties op dezelfde plek op de Veluwe... Ruud en Elsbeth willen bijna nooit meer mee. En mij kan het niet schelen. Of ik nou in de caravan zit te lezen of thuis bij de kachel, dat maakt me niets uit.’

‘En je stenenverzameling?’

‘Die heb ik aan de rand van de camping begraven. Ruud pestte me er voortdurend mee en maakte soms expres de mooiste stenen zoek. Nu weet hij niet waar ik ze verstopt heb. ’

‘Jouw broer interesseert zich niet voor steensoorten, jij wel en dus ben jij gek’, zei Wijntje boos.

‘Zoiets ja.’

‘Zodra je iets doet wat anderen niet doen of nooit zouden doen, maak je het te bont. Iedereen moet precies zijn als iedereen - dat vinden ze leuk. Allemaal hetzelfde. Weet je nog hoe Els vroeger op school geplaagd werd toen ze pas met die beugel in haar mond liep? Ze had geen leven! Ze zag er plotseling anders uit en dat mocht niet.’

Tom stond op. ‘Ja, dat is de oplossing’, zei hij, alsof hij aan het eind van een lange gedachtengang was gekomen. ‘ Ik ga het erg bont maken. Zó bont, dat iedereen zich een rotje schrikt.’

‘Geluk ermee’, antwoordde Wijntje, die onmiddellijk begreep wat hij bedoelde. ‘Wanneer begin je ermee?’

‘Na de kerstvakantie - als niemand het verwacht. Gisteren kreeg ik mijn rapport en pa was woest. Ik zei je toch al: ik krijg enkel tienen en negens, maar voor de praktijkvakken onvoldoendes. Pa zei: “Je doet het erom. En denk eraan dat je de volgende keer beter je best doet!” Die twee tienen en drie negens zag hij niet eens.’

‘Of hij wilde ze niet zien.’

‘Precies. Daarom ga ik het nou te bont maken. Een beetje kleur aanbrengen, zodat het iedereen paars en geel voor de ogen wordt. ’ ‘Ik doe mee’, riep Wijntje geestdriftig.

‘Nee, dit moet ik in mijn eentje doen. Jij zit niet op de l.t.s., je kunt niets doen.’

‘Dan zal ik voor je duimen.’

Tom grijnsde.

‘Kom mee. Ik ga boeken uitzoeken.’

11

Wijntje was middenin de kerstvakantie jarig en dan had het weinig zin klasgenoten te vragen, want de meeste brugklassers waren met hun ouders op vakantie. En eerlijk gezegd ontbrak haar ook de moed. Met feestjes wist ze nog niet goed raad. Bij haar thuis hadden ze alleen klassieke grammofoonplaten, ze kon geen populaire liedjes op de piano spelen en bovendien vreesde ze dat haar visite meer belang zou stellen in Boppa’s werkkamer met de tekeningen voor de nieuwe strip dan in haar verjaardag. Zelfs Tom was er nooit op haar verjaardag, dan zat hij met zijn ouders in de caravan op de Veluwe.

Haar moeder nam haar mee naar een kerstconcert in de kerk en toen de machtige klanken van het koor op haar p21toe rolden, sprongen de tranen Wijntje in de ogen. Ze schaamde zich er een beetje voor. Alle mensen om haar heen zaten zo ernstig te luisteren met stenen gezichten. Ze zouden haar wel erg kinderachtig vinden als ze haar zagen huilen. Maar het was zo mooi... Ze kreeg het gevoel of haar hart uit haar borst wilde springen. Toen de zware bassen invielen en de trommels gingen roffelen, sloeg ze haar handen voor haar ogen.

‘Word je er bang van?’ hoorde ze haar moeder fluisteren. Stom schudde ze het hoofd. Het overweldigde haar, dat was alles. Maar hoe kon je zoiets uitleggen?

Op weg naar huis was ze eerst opvallend stil.

‘Vond je het mooi?’ vroeg Elma Vinholt en ze keek glimlachend op haar dochter neer.

‘Ja.’

‘Waarom verborg je dan opeens je gezicht?’

‘Ik huilde’, bekende Wijntje zacht. ‘Niet omdat ik verdrietig was, hoor. Maar...’

Ze kwam woorden te kort. Haar moeder legde even een hand op haar hoofd.

‘Het was ook overdonderend’, zei ze troostend, ‘al vond ik de tenoren soms iets te scherp. Het deed jou iets, hè? Ik heb dat ook een keer gehad. Ik stond met je vader in de kathedraal van Bourges, dat was vóór jouw tijd, en we bekeken gewoon die kerk, net als tientallen andere toeristen, en opeens begon het orgel te spelen en dat greep me zo aan, dat ik in tranen uitbarstte. Die geweldige ruimte en dan dat machtige orgel, ik was er helemaal ondersteboven van. ’ ‘Keken de mensen je dan niet raar aan?’ vroeg Wijntje timide.

‘O, dat weet ik niet. Daar heb ik niet op gelet. Waarom zou iemand niet van ontroering mogen huilen?’

‘Als je huilt, denken de mensen dat je pijn hebt, of verdriet.’ ‘O nee, beslist niet. Alle volwassen mensen hebben in hun leven wel eens staan snikken van pure vreugde of van ontroering. Dat is eigenlijk heel gewoon.’

‘Heus?’

‘Je gelooft me toch wel!’

‘Ja.’

‘Toen jij geboren was, huilde ik ook. Ik was zó blij met je.’

‘Huil je nu nooit meer, alleen omdat ik besta?’

‘Een heel enkele keer.’

‘Wanneer dan?’

‘Die ochtend dat je voor het eerst naar het lyceum ging en ik je in de bus zag stappen. Ik vond je opeens zo klein en kwetsbaar, dat ik zielsmedelijden met je had en tegelijkertijd was ik mateloos trots op

je.’

Wijntje grinnikte even.

‘O, en toen was ik juist helemaal niet zenuwachtig. Of toch wel, maar vooral nieuwsgierig. Die eerste ochtend stelde trouwens niets voor.’

‘Je was niet bang tussen al die grote kinderen?’

‘Ik vond het leuk toen mevrouw De Graaf me vroeg hoe oud ik was. Ze dacht dat ik verkeerd was en nog helemaal niet op het lyceum thuishoorde. Als Tom erbij was geweest, had ze nog verbaasder kunnen zijn. ’

Mevrouw Vinholt knuffelde haar dochter midden op straat. Ze liepen verder en een halve straat lang was Wijntje weer stil. Toen vroeg ze met een dun stemmetje: ‘Mams, waarom heb jij mevrouw Walma nooit eens op de koffie gevraagd?’

‘Wat zegje me nou? Had ik dat moeten doen?’

‘Ze... ze wachtte erop. Jarenlang.’

‘Hoe kom je daarbij?’

‘Hoorde ik van Tom.’

‘Het is nooit in mijn hoofd opgekomen! En hoeveel ochtenden ben ik nou thuis! Alleen op woensdag en in het weekeinde.’

‘Is het heus nooit in je opgekomen? Ook niet ’s middags, op de thee?’ vroeg Wijntje dringend.

Mevrouw Vinholt aarzelde. ‘Lieve kind. Ik geloof best dat Toms moeder een aardige vrouw is, maar...’

‘Maar wat?’

‘Nou ja... Waarover had ik met haar moeten praten? Over jullie kinderziektes? Ik...’

‘Je hebt er dus wel eens aan gedacht!’

‘Ach, misschien. Ik weet het eigenlijk niet meer. Ik heb het altijd druk en ik ben niet zo’n visitemens, dat weet je.’

‘Nu denkt mevrouw Walma dat je verwaand bent.’

‘Dat mag ze gerust denken.’

‘Het kan je niet schelen, hè? Maar omdat je haar nooit hebt uitgenodigd, mag Tom nu niet meer bij ons komen. En dat was juist zo leuk!’

‘Wat een onzin.’

‘Als jij en Boppa vrienden waren geweest met Toms ouders, hadden jullie hen kunnen overhalen om Tom naar het lyceum te sturen’, zei Wijntje verwijtend.

‘Dat is praten achteraf. Bovendien kunnen wij ons niet bemoeien met de opvoeding van andermans kinderen.’

‘Tom vindt het vreselijk op de l.t.s.’

‘Dat is jammer. Maar probeer mij er niet de schuld van te geven, Wijntje. Met de beslissingen van Toms ouders heb ik niets te maken.’

‘Je wilt er niets mee te maken hebben!’

‘Allicht niet! Ik heb mijn werk, mijn gezin en daar heb ik de handen aan vol.’

‘Tom was een soort broertje van me. We deden alles samen.’ ‘Nou en?’

‘Je had het voor hem moeten opnemen.’

‘Liefje van me, dat heeft je vader toch geprobeerd. En dat pakte precies verkeerd uit.’

Wijntje zweeg. Ze kon niet zeggen waarom, maar ze was boos op haar moeder. Tom was ongelukkig en dat was iemands schuld! Wiens schuld? Het was zo gemakkelijk een beschuldigende vinger uit te steken in de richting van zijn vader, of naar zijn moeder, of naar Ruud en Elsbeth die het nooit voor hun jongere broertje opnamen, maar daar schoot Tom niets mee op. Wijntje, die wist wat eenzaamheid betekende, kon zich zo goed voorstellen hoe Tom zich moest voelen, in de steek gelaten door de hele wereld! Ze zien een kleine jongen in me, die alleen maar eigenwijs probeert te zijn, had hij gezegd. Het was hopeloos.

En ik kan niets meer voor hem doen, dacht Wijntje beklemd. Mams, naast haar, praatte weer over muziek, over het koor. Maar voor één keer ging Wijntje er niet op in. Ze dacht aan Tom, lezend in de sta-caravan op de Veluwe, of zwervend in de bossen op zoek naar stenen uit een ver verleden. Onbegrepen, verdrietige Tom...

12

Ongelovig staarde meneer Walma naar het papiertje in zijn hand. ‘Tom!’ brulde hij.

Schichtig verliet Tom zijn kamertje en kwam op de drempel staan. ‘Ja pa?’

‘Nou moet je het niet nog bonter maken’, raasde zijn vader. ‘Weet je wat ik hier heb?’

‘Een... een brief.’

‘Niks brief. Een rekening! Ja, een briefje is er ook bij. Wat heb jij in ’s hemelsnaam op school uitgehaald? Een nijptang door een ruit gesmeten, staat hier. Ben je nou helemaal van de kikkers gebeten?’ ‘Kikkers hebben geen tanden, pa.’

‘Houd je mond! Dit is geen grap. Waarom gooi jij met nijptangen?’ ‘Dat was in het praktijklokaal, pa’, zei Tom zacht. ‘Een van de jongens stond me te jennen, Harry van Oostrum heet-ie. Hij pest me altijd, en... en... toen werd ik opeens zo kwaad, dat ik een nijptang naar zijn hoofd gooide. Maar ik miste en de tang vloog door de ruit van de deur. Ik wilde niet echt een ruit ingooien, pa.”

‘Wie met zware ijzeren voorwerpen smijt, kan verwachten dat er schade wordt aangericht.’

‘Ja pa.’

‘En nou mag ik die ruit betalen! Waar ga je de volgende keer mee gooien? Met een bankschroef? Je denkt verdorie zeker dat het geld me op de rug groeit! ’

Tom haalde zijn schouders op. Zolang hij zich herinnerde, was hij ervan beschuldigd te denken dat geld de mensen op de rug groeide. Terwijl hij dat nooit ook maar één moment had verondersteld.

‘Ik hou het in op je zakgeld, begrepen? Al duurt het een jaar eer je die ruit hebt afbetaald.’

‘U doet maar.’

‘Het kan je niet schelen, hè? Op school gedraag je je als een wild beest... Heb je je ook maar één ogenblik afgevraagd wat er gebeurd zou zijn als je die... die Harry met die tang geraakt zou hebben?’ ‘Dan had-ie een gat in zijn kop gehad. Nou en? Dat verdient hij.’ ‘Je bent gek! Ze zouden je onherroepelijk van school hebben getrapt.’

‘Jammer dat ik die knul gemist heb.’

‘Of nog erger! Als jij een medeleerling opzettelijk lichamelijk letsel toebrengt, dan loop je grote kans in een opvoedingsgesticht te belanden.’

Tom schrok. Dat niet, dat nooit! Hij was geen misdadiger. Hij was alleen maar wanhopig.

‘Van zo’n tang tegen je kop ga je niet dood’, zei hij zacht.

‘Daar heb ik het niet over! Ik wil dat je je op school behoorlijk gedraagt, begrepen? Ik wil geen klachten over je krijgen en zeker geen rekeningen omdat je iets hebt vernield. Wat zullen we nou beleven? Er is al rottigheid genoeg in de wereld en als jij denkt, dat ik straks een politieagent aan de deur wil hebben omdat mijn lieve zoontje zich misdraagt, dan vergis je je. Wij zijn behoorlijke, fatsoenlijke mensen en van geweld of vandalisme moet ik niets hebben. Is dat duidelijk?’

Tom zuchtte, knikte.

‘Natuurlijk zitten er op zo’n school wel een paar treiterkoppen. Dat is op elke school zo. Daar moet je maar tegen kunnen. Dacht je dat ik vroeger nooit eens flink gepest was of zelfs afgeranseld? Daar word je hard van, jongen. Als ze je nog eens treiteren, treiter je gewoon terug. Maar je gaat niet met zware voorwerpen gooien.’ Tom zweeg.

Mevrouw Walma, die juist uit de keuken kwam en de laatste woorden had gehoord, wilde weten wat er aan de hand was. Toen haar man het haar vertelde, schrok ze. Ze keek naar Tom, die klein en ineengedoken naast de deur stond en het hoofd gebogen hield. Haar warme hart stroomde vol.

‘Je moet niet zo tegen hem te keer gaan, Bas’, zei ze zacht. ‘Het is onze eigen schuld. We hadden nooit moeten goedvinden dat hij die klassen oversloeg. Nu is hij veel te klein voor die l.t.s. Tegen die grote ruwe jongens kan hij niet op. Kijk nou, hij staat gewoon te janken van ellende. Stil maar, Tom. We begrijpen het wel.’ ‘Jullie begrijpen er niks van!’ vlamde Tom op. Hij keerde zich om en rende terug naar het zijkamertje. Snikkend wierp hij zich op zijn bed en voelde toen iets hards onder zich. Een bibliotheekboek, Vulkanen en aardbevingen. Somber staarde hij naar de titel en de voorplaat in prachtige kleuren: een foto van een uitbarsting van de Mauna Loa.

Wat moest het heerlijk zijn om in een land te wonen waar van tijd tot tijd de aarde beefde en openscheurde om een hele school te verzwelgen! Waaróm woonde hij in een land waar zoiets nooit gebeurde, waar geen bergen en vulkanen waren om vuur en gloeiende lava te spuwen, waardoor huizen in brand vlogen en scholen instortten? Alles, alles had hij geprobeerd om van een school af te komen die hij haatte en niets, niets hielp. Geen mens nam het voor hem op, wilde naar hem luisteren, probeerde hem te helpen. Zelfs Wijntje, zo slim als tien anderen, wist niets te bedenken.

Hij herinnerde zich hoe hij mevrouw Vinholt eens had horen zeggen: ‘Problemen kun je niet oplossen met woede, geweld en geschreeuw. Dat verwachten veel mensen wel, maar het is fout. Een probleem moet je gewoon te lijf gaan alsof het een ingeklede som is. Alle feiten op een rijtje zetten en dan diep nadenken. Dan vind je de oplossing vanzelf. ’

Zou het waar zijn? Stel dat hij het op school nog bonter maakte dan hij nu had gedaan. Dan trapte de directeur hem eraf. En dan? Dan zou pa een andere l.t.s. voor hem zoeken of hij kwam inderdaad terecht in een tehuis voor moeilijk opvoedbare jongens! Nee, mevrouw Vinholt had gelijk, dat was de oplossing niet. Hij, Tom, die altijd zo trots was geweest op zijn denkvermogen, moest iets anders verzinnen. Iets wat zijn ouders er eindelijk van zou overtuigen dat hun knappe zoontje op een l.t.s. niet thuishoorde, maar moest doorstuderen zoals Wijntje dat mocht doen. Eerst het lyceum, dan de universiteit. Eindeloos studeren, het heerlijkste wat er bestond! Wijntje mocht dat doen. Fred Hoytinck mocht. Waarom hij niet? Wat doen mensen die hun zin niet krijgen? Die gaan demonstreren op het Binnenhof, die richten een actiegroep op, of gaan op de barricaden met spandoeken staan zwaaien. Maar die zijn niet alleen! Die doen dat met tientallen, soms honderdtallen tegelijk. Hij, Tom stond er moederziel alleen voor. Het zou volstrekt zinloos zijn om in zijn dooie eentje met een spandoek door de woonkamer te gaan lopen of een actiegroep op te richten.

Ach, hij was zo klein, zo jong, zo machteloos! Alleen tegenover de hele boze wereld die hem in een hoek wilde dringen waar hij niet zijn wilde. Was ik maar dood, dacht hij. Als ik doodging, zouden ze huilen en spijt krijgen. Ja, daar zou ik veel aan hebben! Ik zou het niet eens wéten.

Weglopen. Waarheen? De politie zou hem in de kortste keren weer opsporen en thuis afleveren, bij zijn woedende vader.

En toen, in een flits, wist hij het! Het was bijna net zo iets als doodgaan, maar hij zou de gevolgen van zijn actie kunnen zien. En er kwam geen geweld aan te pas. Pa zou geen rekeningen hoeven te betalen. Niemand zou er door geschaad worden, maar het zou effekt hebben, daarvan was hij overtuigd.

‘Tom, kom je eten?’ hoorde hij zijn moeder roepen.

Nee, dacht hij verbeten. Als ik dit wil gaan doen, dan maar meteen. ‘Nee,’ schreeuwde hij terug. ‘Ik eet niet meer.’

Door Bijdorp en door alle scholen in de stad raasde de griep. Wijntje kreeg er ook weer een tik van en moest twee weken binnenblijven. Ze vond het vervelend om niet naar school te kunnen gaan, maar thuis op de bank liggen, stevig ingestopt, verwend worden door Boppa die om de haverklap zijn werkkamer uitkwam om te vragen of ze nog iets nodig had, lekker liggen lezen en niets te hoeven, dat was ook plezierig. Met school- en leesboeken om zich heen verveelde Wijntje zich geen ogenblik. Als haar moeder ’s middags thuiskwam, zorgde die er wel voor dat ze niet achter raakte met haar talen of wiskunde. Angélique belde twee keer op om te vragen hoe het met haar ging en om haar beklag te doen over de Robot. ‘Word maar gauw weer beter’, zei Angélique hartelijk. ‘Zonder jou ben ik maar een half mens in de klas. ’ Wijntje werd daar helemaal warm en opgewonden van, al herkende ze in Angéliques vriendelijkheid ook het egoïsme dat er achter stak. Maar het was zo heerlijk te bemerken dat iemand je nodig had!

Toen ze begin februari eindelijk weer naar de bibliotheek kon gaan, zat Tom in de leeshoek al op haar te wachten. Hij wist dat ze ziek was geweest - Boppa had hem door de telefoon ingelicht. Toen Wijntje haar vriends gezicht zag, schrok ze.

‘Wat zie jij er slecht uit!’ was het eerste wat haar ontviel. ‘Heb je ook griep gehad? Waarom zei je dat dan niet tegen Boppa toen hij je opbelde?’

‘Ik ben niet ziek’, antwoordde Tom, tamelijk opgewekt.

‘Maar je bent mager geworden en je ziet bleek. Heb je... heb je het zo beroerd op school?’

‘Nee’, zei Tom en hij trok een vastberaden gezicht. ‘Ik ben in hongerstaking. Al een dag of tien.’

‘Je bent gek! ’

Hij knikte grijnzend.

‘Dat zeggen ze thuis ook. Knettergek ben ik. Maar ik weet wat ik doe.’

Onderzoekend keek Wijntje hem aan.

‘Doe je dat om... om van de l.t.s. af te komen? Maar...’

‘Wat moet ik anders?’

Tom maakte een machteloos gebaar met zijn handen.

‘Dat rare rapport van me... Dacht je dat zoiets mijn vader aan het denken zet? Vergeet het maar! Hij was alleen maar kwaad. Ik was onwillig, zei hij. Nou, dat kan wel uitkomen, want ik vind het stomvervelend op die school. Natuurlijk ben ik ieders pispaaltje, omdat ik te stom ben om een schroevedraaier vast te houden, ik schijn altijd de verkeerde kant op te draaien. De jongens - nou, niet allemaal, er zitten wel aardige knullen bij - maar sommige jongens doen niets dan me uitlachen en treiteren. Op de theoriedagen spijbelen ze, en op de praktijkdagen proberen ze mij te pakken te nemen. Ik heb al een keer gevochten in het lokaal, maar ik kon het natuurlijk niet winnen, en één keer werd ik zo razend, dat ik een nijptang naar Harry’s hoofd smeet, maar ik miste hem en de tang vloog door een ruit. Toen had je mijn vader moeten horen! Want hij moest de rekening betalen. Toen... nou ja, ik zag er geen gat meer in. Pa dreigde zelfs met een opvoedingsschool. Daarom ben ik in hongerstaking gegaan.’

Wijntje moest het even verwerken.

‘Heb je sinds die tijd echt niets meer gegeten?’

‘Nee, helemaal niks. Ik drink wel eens een beker melk. Maar dat is alles.’

‘Kom bij ons eten’, stelde Wijntje voor, ‘je moeder hoeft daar niets van te weten.’

‘St, niet zo hard. Nee, dat kan niet, dan is het geen hongerstaking meer. Ik ga er gewoon mee door en val elke week kilo’s af. Misschien ontdekken ze thuis dan eindelijk dat ik het meen.’

Wijntje rilde. Wat een moed! ‘En heb je., heb je nu geen vreselijke honger? Tien dagen niet eten...’

Tom glimlachte bleekjes.

‘Nou ja, de eerste dagen was het vreselijk. Maar gek, hè, je went eraan. Ik heb nu eigenlijk helemaal geen trek meer. Alleen dorst.’ ‘Maar... als je niets meer eet, ga je dood’, piepte Wijntje angstig. ‘Welnee, een mens gaat niet zo gauw dood. Ik heb wel eens gelezen dat mensen zes tot acht weken zonder eten kunnen.’

‘Dat zijn volwassenen! Tjee, Tom... Wat zegt je moeder ervan?’ ‘Die wil het nog steeds niet geloven. Elke ochtend geeft ze me een trommeltje vol boterhammen en een appel mee naar school en dat breng ik weer precies zo mee naar huis, ik maak het niet eens meer open. Dan leg ik het op de keukentafel en ga naar mijn kamer om te lezen. Huiswerk maken doe ik ook niet meer. Ik ga liggen en lees. Om half zeven, als we moeten eten, word ik geroepen. Dan ga ik aan tafel zitten, maar ik eet niet. Eerst zaten Ruud en Elsbeth me ermee te plagen, nu zeggen ze er niets meer van. Mijn moeder schept van alles op mijn bord en ik zit ernaar te kijken en verroer geen hand. Pa werd er eerst erg boos om, later zei hij: “Laat die jongen. Als hij genoeg honger krijgt, gaat hij vanzelf weer eten. Aan kinderen met kunsten moet je geen aandacht schenken.” Maar nu heb ik geen honger meer en het kan me niet schelen of ik doodga.’

‘Het kan mij wat schelen’, zei Wijntje, bijna in tranen.

Tom haalde zijn schouders op.

‘Het vervelende is’, vervolgde hij toonloos, ‘dat mijn moeder net doet alsof ik niet meer eet om haar te plagen. Maar dat is niet zo. Ik wil alleen van die rotschool af, ik wil ook naar het gymnasium, net als jij.’

Vroeger, op de lagere school, hadden ze alles samen gedaan. Samen plannen gesmeed en uitgevoerd, samen werkstukken in elkaar gezet, zich samen jaloerse kinderen van het lijf gehouden. Nu stond Tom er alleen voor. Wijntje kon hem niet helpen, geen plannen voor hem uitdenken. Hij moest het zelf opknappen. Ze begreep hoe hij zich moest voelen. Of liever, ze begreep het maar half. Hoe voelde het om voortdurend met een lege maag rond te lopen?

‘Doet het geen pijn?’ vroeg ze gesmoord.

‘Wat?’

‘Honger.’

‘Alleen de eerste dagen, toen kneep het van binnen. Soms had ik maagkrampen. Nu niet meer. Je went aan niet eten.’

‘Je bent broodmager geworden.’

‘Ik zal nog wel meer afvallen. Ik ga er gewoon mee door, net zolang tot ik naar het gymnasium mag. Mijn moeder wil met me naar de dokter. ’

‘O jee, dan gaan ze je straks kunstmatig voeden.’

‘Welnee, dat doen ze alleen met gevangenen die in hongerstaking gaan, niet met stinkend eigenwijze kinderen.’

Hij grijnsde even.

‘Ze proberen van alles bij mij thuis. Toen ik jarig was, kreeg ik van Ruud en Elsbeth een grote plak chocolade. En mijn moeder had een taart gebakken en een paar buurtkinderen uitgenodigd. Die gingen voor me zingen en zaten zich vol te stoppen met taart; ik dronk alleen wat limonade. De taart heb ik niet aangeraakt, de chocolade ook niet. En ik was nog maar pas begonnen met die hongerstaking, ik rammelde!’

‘Je was jarig’, fluisterde Wijntje ontzet. ‘En ik heb je niet eens opgebeld, ik lag op bed met griep. Nu ben je elf, net als ik. Als je pas elf bent, wil je toch niet dood?’

Tom antwoordde niet. Had hij op haar telefoontje zitten wachten, met zijn krimpende maag naar die taart zitten kijken die door andere kinderen werd verslonden en gehoopt dat Wijntje zou bellen? Besefte hij toen dat ze het vergeten was?

‘ Ik was ziek’, fluisterde ze weer. Hoe ellendig en eenzaam moest hij zich op die verjaardag gevoeld hebben!

‘Ja. Trouwens maar goed dat je niet hebt opgebeld, want mijn moeder is razend op je. Ze zegt dat het allemaal jouw schuld is.’ ‘Mijn schuld? Hoezo?’

‘Mijn moeder beweert dat jij en je ouders mij hebben opgestookt om moeilijk te doen.’

‘Wat een onzin! Boppa mist je juist zo. Je komt nooit meer om hem te helpen met Tampico. Hij zegt, dat jij altijd zulke goede ideeën had.’

‘Jouw vader is knap genoeg, die kan het zonder mij ook wel.’

‘En nu ben ik de zondebok’, siste Wijntje.

‘Iemand moet toch de schuld krijgen’, zei Tom. ‘Je denkt toch niet dat mijn vader ooit zal toegeven dat hij een verkeerde keuze heeft gemaakt? Hij is ervan overtuigd dat ik niet ècht aan het vasten ben, maar dat ik stiekem zit te eten als niemand het ziet. Dat beweert Ruud ook. Maar dat doe ik juist niet, want dan is het geen hongerstaking meer. ’

‘Vind je je vader niet aardig?’ vroeg Wijntje benauwd.

‘Jawel, hij meent het goed. Alleen begrijpt hij er niet veel van. Zijn werk, dat vindt-ie het mooiste wat er bestaat en dus moet ik dat ook vinden. Hij snapt niet dat ik er niets om geef.’

‘Maar je moeder dan?’

‘Mijn moeder gelooft natuurlijk ook dat het maar aanstellerij van me is. Ze vindt het vervelend dat ik zo mager word, daarom wil ze met me naar de dokter.’

‘En die gaat dan van alles proberen om je weer aan het eten te krijgen.’

‘Zal hem niet lukken. Ik blijf in hongerstaking tot ik mijn zin heb gekregen. Ik weet niet hoe ik het anders moet aanpakken. Praten helpt niet.’

Wijntje was er maar half gerust op.

‘Sterkte ermee’, fluisterde ze. Tom grijnsde.

‘Ja, zeg dat wel. Ik voel me zo slap als een warme lap plastic.’

13

Toen mevrouw Walma met Tom de spreekkamer binnenkwam, zat de huisarts druk te schrijven. Het duurde even eer hij opkeek. ‘Dag mevrouw. Uw naam?’

‘Walma. Ik kom voor mijn zoontje Tom.’

Ze duwde de jongen naar voren. De arts greep in zijn kaartenbak en haalde Toms kaart eruit.

‘Wat scheelt eraan?’ vroeg hij half verstrooid. Op de kaart zag hij dat het kind niet vaak ziek was geweest. Een paar griepjes, een enkele infectie die hij met penicilline had bestreden. Een keer een wond gehecht toen de jongen gemeen was gevallen. Kortom: een door en door gezond kind.

‘Hij wil niet meer eten, dokter.’

‘Maagpijn?’

‘Klagen over pijn doet hij niet, maar eten doet hij ook niet meer.’ Nu keek de arts even naar Tom.

‘Hoe oud ben je?’

‘Elf jaar, dokter.’

‘Dan kun je me zelf vertellen wat je mankeert. Waar doet het pijn?’ ‘Nergens. Ik eet niet, omdat ik in hongerstaking ben.’

Even een flits van verrassing. Toen:

‘Ach kom, dat is natuurlijk onzin.’

‘Maar het is waar, dokter’, viel mevrouw Walma in. ‘Al twee weken raakt hij zijn bord niet meer aan. Ik weet echt niet meer wat ik moet doen. ’

De arts stond op, ging voor Tom staan en voelde aan zijn schouders, daarna in zijn hals, aan zijn bovenarmen en hij drukte op zijn maag. Toen schudde hij zijn hoofd.

‘Mager is hij wel.’

‘Ik zie hem met de dag gewicht verliezen, dokter.’ Toms moeder huilde bijna. Streng keek de man op Tom neer.

‘Waarom eet je niet?’

‘Omdat ik van school af wil.’

‘Hij zit op de l.t.s., dokter’, vulde mevrouw Walma aan.

‘Van school af. Dat is heel dom van je, jongen’, zei de arts vaderlijk. ‘Je bent pas elf en nog jarenlang leerplichtig. Wist je dat niet?’ ‘Allicht weet ik dat. ’ Tom brieste, hij vond het vreselijk als een klein kind toegesproken te worden.

‘Hij wil naar een andere school en dat vindt mijn man niet goed’, deelde mevrouw Walma mee.

‘Kinderkunsten’, gromde de arts. ‘Ik zal u een recept geven, drie maal daags een tablet. Om de eetlust op te wekken.’

Tom kon er niets aan doen, hij begon te lachen. Verstoord keek de arts hem aan. ‘Wat is er zo grappig?’

‘Ik neem die tabletten toch niet in’, zei Tom. ‘Ik gebruik helemaal geen vast voedsel, net zolang tot ik naar het gymnasium mag.’ ‘Hij drinkt alleen thee en limonade’, zei zijn moeder, ‘maar daar kan zo’n kind toch niet op leven! Hij moet goed eten. Hij is nog volop in de groei.’

‘Ga daar eens op staan. Hm, tweeëndertig kilo, dat is inderdaad veel te weinig. Nooit eerder klachten van dien aard gehad, mevrouw?’

‘Vroeger at hij me de oren van het hoofd.’

En het geld van de rug, dacht Tom bitter.

De arts stond Tom nog steeds te betasten.

‘Doet het pijn als ik hierop druk?’

‘Alleen als ik nies’, antwoordde Tom in een lamme poging om geestig te zijn. De arts snoof.

‘Ontlasting goed?’

‘Hoe kan een kind behoorlijk afgaan als het niet eet?’ stoof mevrouw Walma op.

‘Hm. U zult de jongen harder moeten aanpakken.’

‘Maar hoe dan? Mijn man gelooft niet in die hongerstaking en ik eerst ook niet. Maar ik zie het kind toch dagelijks vermageren! Zo kan het niet doorgaan.’

‘Bent u de baas of dat zoontje van u?’ mompelde de man minachtend.

Mevrouw Walma kreeg een kleur. Ze pakte het recept aan terwijl de arts op het knopje drukte voor de volgende patiënt.

‘Over een week terugkomen’, zei hij kort, ‘en dan moet de jongen alleen komen. Goedendag.’

‘Je hoort het ’, zei mevrouw Walma zodra ze op straat stonden, ‘het zijn allemaal kuren van je.’

Tom zweeg verbeten. Zijn moeder keek naar het recept dat ze nog in haar hand hield en eiste: ‘Je neemt het in, hoor!’

Plotseling zag Tom dat er tranen in haar ogen stonden, haar stem klonk vreemd geknepen. Zijn hart trok samen, een groot medelijden met zijn moeder overviel hem. Hij deed haar verdriet! Ze leed onder zijn koppigheid, ze was bang. Even wankelde zijn vaste besluit om zijn hongerstaking door te zetten. Dit mocht hij zijn moeder niet aandoen. Dat die wankelmoedigheid voortkwam uit zwakte, besefte hij enkele ogenblikken later. Zwijgend volgde hij haar naar de apotheek, waar ze een flesje witte tabletten in ontvangst namen. Mevrouw Walma klemde het in haar hand alsof het iets heel kostbaars was. In haar ogen was het dat ook: dit wondermiddel moest het leven van haar jongste zoon redden.

‘Ik ga vandaag niet naar school’, zei Tom. Op de torenklok was het al half elf.

‘Warempel wel! Voor zo’n doktersbezoekje hoef je niet een hele schooldag te verzuimen.’

‘Maar ik voel me niet goed.’

‘Dat is je eigen schuld, je hebt niet ontbeten.’

Hij had al dertien dagen lang niet ontbeten.

Ze liep met hem mee naar de bushalte en bleef wachten tot ze gezien had dat hij instapte. Dat gaf voor Tom de doorslag. Zijn twijfels verdwenen. Hij zou de hongerstaking voortzetten tot... tot...

’s Avonds belde Wijntje op. Mevrouw Walma nam de telefoon aan. ‘Dag mevrouw, met Wijntje. Mag ik Tom even?’

‘Hoor eens, Wijntje, ik wou dat je niet steeds probeerde Tom te spreken te krijgen. Hij zit op zijn kamer en heeft het druk. Ik wil hem nu niet storen.’

’lk maak geen huiswerk meer’, had Tom die woensdag gezegd. Dus geloofde Wijntje er niets van.

‘Ik moet hem alleen maar iets vragen’, zei ze voorzichtig.

‘Ja, dat zal wel. En hem dan een half uur aan de praat houden. Je moet maar niet meer opbellen, meisje, Tom heeft andere dingen aan zijn hoofd.’

Boem, verbinding verbroken. Verbijsterd staarde Wijntje naar de hoorn in haar hand. Tom mocht niet meer met haar praten! Een gevoel van hopeloze verlatenheid overviel haar. Nooit eerder was ze zo eenzaam geweest.

‘Wat kijk jij sip’, zei Boppa even later. ‘Al je zakgeld vergokt in de flipperkast?’

‘Hè?’ Wijntje schrok op. En barstte toen opeens los:

‘Het is niet eerlijk! Waarom heb ik geen broer of zus? Andere kinderen hebben ze wel. Ik ben altijd maar alleen. Ik heb niemand! Ze was alleen thuis met Boppa. Mams was naar een bijscholingscursus.

Boppa’s eerste reactie was: je hebt Tom toch. Maar toen hij de tranen in de ogen van zijn dochter zag, zweeg hij verschrikt.

‘Jullie wilden niet meer kinderen, hè? Mams moest zo nodig lesgeven en jij moest strips tekenen en dan zijn kleine kinderen om jullie heen lastig.’

‘Wat mankeer je?’ vroeg Boppa verbluft.

‘Alles! Ik heb nooit iemand om mee te praten, te spelen, te... te... Ik moet altijd mezelf maar bezighouden. Als we met vakantie zijn en hier thuis en... overal! Andere kinderen hebben een zus of een broer, of er zijn kleintjes waarmee ze kunnen stoeien. Ik heb nóóit iemand.’

Boppa keek wanhopig op de klok. Nog ruim een uur voordat Elma zou thuiskomen. En dan lag Wijntje al in bed. Geen moeder om een over haar toeren geraakt dochtertje te troosten. Hij moest het zelf doen.

‘Voel je je dan eenzaam?’ vroeg hij.

‘Vind je dat gek? Dacht je dat het leuk is om enig kind te zijn?’

‘Je hebt er nooit over geklaagd. ’ Er is iets anders wat haar dwars zit, dacht hij. ‘Kom eens hier.’

Onwillig leunde Wijntje tegen zijn stoel.

‘Waarom, ouwe reus, denk je dat je Wijntje heet?’

‘Dat weet ik toch niet. Misschien vonden jullie het een mooie naam. ’

‘Ook. Maar toen jij geboren werd, hadden we een hele rits andere namen voor je klaarliggen. Yolanda of Ingrid of Stella of Sara... Het was moeilijk om te kiezen. En toen riep je moeder uit, zodra ze merkte dat ze een dochter had gebaard: ‘Nee! We noemen haar Wijntje. En mijn volgende dochter zal Trijntje heten. Wijntje en Trijntje - als dat geen vrolijk, gezellig gezin wordt, weet ik het niet meer. Zo kwam jij aan je naam.’

‘Interessant hoor. Maar voor Trijntje hadden jullie geen tijd.’

‘O jawel. Je weet hoeveel je moeder van kinderen houdt - en ik ook. Maar er bestaat nog zoiets als het noodlot, ouwe reus. En dat noodlot heette dokter Quanjer en die vertelde je moeder dat het hem speet en haar ongetwijfeld ook, maar dat ze nooit meer kinderen zou kunnen krijgen. Die ene dochter was al moeilijk genoeg gegaan. Dat was een klap voor ons, meisje, echt waar. Je moeder heeft er dagenlang - neen, wekenlang om lopen huilen. En een tijdje later ging ze uit pure wanhoop weer werken, dan had ze toch een hele groep kinderen om zich heen. Die afleiding had ze hard nodig.’

‘Dat... dat wist ik niet. ’

‘Nee, we hebben het je nooit verteld.’

‘Treurt mams er nu nog om?’

‘Gelukkig niet. Treuren om zaken die niet veranderd kunnen worden, is tamelijk zinloos. Ik heb het je nu verteld, omdat jij denkt dat we uit gemakzucht geen kinderen meer wilden hebben. En dat is niet zo.’

‘Waren jullie daarom zo aardig voor Tom toen hij nog hier kwam? Omdat jullie wel zo’n zoon wilden hebben?’

‘We zouden dolgelukkig zijn geweest met een zoon als Tom. Een eerlijke aardige jongen en zeker zo slim als onze dochter... Je moeder en ik houden veel van Tom.’

‘Het was net of ik een broertje had’, zei Wijntje en barstte toen in tranen uit. Snikkend vertelde ze over het telefoongesprek met mevrouw Walma, over Toms hongerstaking.

‘Eerst mocht hij van zijn moeder niet meer bij ons komen en nu mag ik hem zelfs niet meer opbellen. Waarom niet, Boppa? Wat heb ik gedaan?’

‘Jij? Jij hebt niets verkeerds gedaan.’

‘Waarom is ze dan zo kwaad op me?’

‘Ik denk omdat ze zich zorgen maakt over haar zoon. Dat is toch natuurlijk! Mensen die hevig ongerust zijn en geen raad met de toestand weten, hebben nu eenmaal de neiging onredelijk te worden. Ik wed dat Toms moeder het heel moeilijk heeft met een hoogbegaafd kind waarvan ze te weinig begrijpt.’

‘Is ze dan zo dom?’

‘Vast niet. Ik geloof dat ze erg aardig is en helemaal niet dom. Maar jij begrijpt nog niet helemaal dat gewone mensen een beetje griezelen van kinderen zoals jullie. Altijd maar vragen stellen, overal op ingaan, alles doorzien...’

‘Mams zei een keer tegen me: “Domoren houden niet van slimme mensen, want ze zijn er bang voor.’”

‘Ja, dat komt voor.’

‘Maar ik kan het toch niet helpen dat Tom zo knap is. Zijn moeder heeft het recht niet om boos op me te zijn.’

‘Nee, maar ik denk dat ze op het ogenblik erg verdrietig is. Ik moet er niet aan denken dat mijn dochter zich moedwillig liet verhongeren...’

‘Waarom geven ze Tom dan zijn zin niet?’

‘Zijn vader zal een man met karakter zijn en niet bij de eerste de beste tegenslag door de knieën willen gaan.’

‘Jij praat de dingen altijd goed.’

‘En jij oordeelt te hard over mensen, Wijntje. Net als je moeder. Die kan ook zo heftig uit haar slof schieten. En maak je nu maar niet te veel zorgen over je bijna-broertje. Tom redt zich wel. Hij kan tegen een stootje. Over een paar weken is de bui overgetrokken en kunnen jullie weer gewoon bij elkaar komen zonder dat iemand er bezwaar tegen maakt.’

Wijntje snoot haar neus en zei niets meer. Ze geloofde Boppa niet. Hij probeerde haar alleen maar gerust te stellen. Maar hij had Tom niet gezien, zo mager en neerslachtig.

Die woensdag wachtte ze de hele middag tot aan het sluitingsuur in de bibliotheek, maar wie er ook kwam binnenstuiven: Guus, Els, Ingrid, Fred Hoytinck, zelfs Marco, Tom kwam niet. Met loden schoenen slofte Wijntje om vijf uur naar huis. Wat was er aan de hand?

Die maandagochtend stond Tom weer voor de huisarts. Hij hield zich vast aan de rand van het bureau.

‘En?’ vroeg de man, nauwelijks opkijkend.

‘Ik moest vandaag terugkomen van u. Tom Walma.’

‘Walma... ’ De arts grabbelde in de kaartenbak. ‘O ja... juist. Hebben de tabletten geholpen? Eet je nu weer goed?’

‘Nee’, zei Tom slapjes.

‘Je hebt nog steeds geen trek? Of eet je en braak je het daarna uit?’ Tom schudde zwijgend het hoofd. De arts fronste zijn wenkbrauwen. Ongeduldig.

‘Nou?’

‘Ik zei het vorige week al. Ik ben in hongerstaking.’

‘Onzin, dat doen kinderen niet. Ze weten niet eens wat het is.’ Tom zei niets meer.

‘Je bent een domme, eigenzinnige jongen. Niet eten! Hoe verzin je het. Begrijp je dan niet, dat je je ouders verdriet doet?’

‘Ze doen mij ook verdriet.’

‘Je stelt je belachelijk aan, jongen. Wat heb je tegen school?’

‘Ik wil naar het gymnasium.’

Praten was zo vermoeiend!

‘Dom hoor, heel dom. Ik bedoel om zo eigenwijs te willen zijn. Wat wil je dan worden?’

‘Ik wil later naar de universiteit.’

‘Hm. Waarvoor?’

Een kort schouderophalen.

‘Dat weet je dus niet eens. Je wilt iets en je weet niet waarvoor en daarom doe je zulke domme dingen.’

‘Misschien iets met wiskunde of zo’, fluisterde Tom duizelig. Dokter Nagelsteen was zelf nooit erg goed in wiskunde geweest. Hij ergerde zich.

‘Op de l.t.s. krijg je toch zeker ook wiskunde?’

‘Ja. Erg gemakkelijk.’

‘Het gymnasium is misschien veel te moeilijk voor je.’

Tom veerde even op.

‘Met de CITO-toets had ik de hoogste score: 550!’

Dat zei de arts niet veel. ‘O. Is dat hoog?’

‘Hoger kan niet.’

‘En je hebt je werkelijk voorgenomen niet meer te eten zolang je niet haar het gymnasium mag?’

‘Ik heb het me niet voorgenomen, ik heb het gedaan. Niet eten, bedoel ik. En ik ga ermee door.’

‘Van niet eten ga je dood, mijn jongen.’

Tom zweeg. Doodgaan was niet erg als je je zo beroerd voelde. ‘Je wilt toch niet dood?’ Het klonk erg ongeduldig.

Geen antwoord.

‘Aanstellerij! Een flinke jongen als jij, met je hele leven nog voor je.’ Toen Tom niets zei, vervolgde de man verwijtend:

‘Je bent een eigenwijze jongen en je maakt het je ouders extra moeilijk. Je moest je schamen!’

Tom boog het hoofd. Hij huilde. Van zwakte, woede en omdat niemand het wilde begrijpen. Het gesprek vermoeide hem mateloos. Onder zijn voeten lag een tapijt, rood, geel en zwart. Een mooi tapijt, maar de contouren van het patroon kon hij niet goed zien. De kleuren schoven over elkaar heen.

De arts zat vierkant en boos achter zijn bureau. Zijn stem kwam van ver weg.

‘Ik weet zeker dat je ouders het beste met je voor hebben. Je moet die koppigheid van je leren overwinnen. Daarmee bereik je toch niets.’

Tom luisterde niet meer. Tranen drupten op zijn schoenen, hij leunde zwaar tegen het hout, zijn knieën leken van rubber.

‘En wat denk je nou te bereiken met al die onzin, hè? Geloof je nou werkelijk dat... Hé, luister je?’

Eensklaps verdween Tom uit zijn gezichtsveld. De arts vloog overeind, schoot achter zijn bureau vandaan en stootte gevoelig zijn dijbeen tegen de harde punt. Tom lag op het rood-geel-zwarte tapijt. Flauwgevallen.

‘Verroest’, gromde de man en voelde Toms pols.

14

Zondag had Wijntje weer p21opgebeld, maar zodra mevrouw Walma haar stem hoorde, legde ze de hoorn op de haak. Woedend dacht Wijntje: Als ze daar koppig kunnen zijn, kan ik het ook.

Dus belde ze maandagavond opnieuw. Dit keer was het Ruud die de telefoon aannam. Zijn stem klonk hees.

‘Met Wijntje Vinholt. Mag ik Tom even hebben?’

‘Tom is er niet.’

‘Toe nou, Ruud, dat is een smoes. Tom is er wel.’

‘Nee.’ Even stilte.

Toen, bijna onwillig: ‘Hij ligt in het ziekenhuis.’

‘Wat!’

‘Sinds vanmorgen. Dat rotjoch wou al weken lang niet eten. We dachten: dat is flauwekul, hij doet alsof. Hij eet stiekem als niemand op hem let of zoiets. Dat doet toch geen normaal mens: niet >meer eten als hij zijn zin niet krijgt! Die jongen is knettergek. Heb ik trouwens altijd al gedacht.’

Wijntje liet de hoorn uit haar handen vallen en vloog in Boppa’s armen.

‘Hij gaat dood. Tom gaat dood. Ze hebben hem naar het ziekenhuis gebracht.’

Elma, die juist de kamer binnenkwam, wilde weten wat er aan de hand was.

‘Tom!’ schreeuwde Wijntje haar toe. ‘Hij ligt dood te gaan in het ziekenhuis. Ik wil er heen. Ruud zegt dat Tom gek is. Ze begrijpen er niets van.’

‘Stil maar, het komt wel goed met die jongen’, suste Boppa. ‘Ik bel morgen Toms moeder op om te vragen hoe het ermee gaat.’

‘Zijn moeder wil niets van ons weten.’

‘Ze zal mij wel te woord staan, dat beloof ik je. Maar nu moet je naar bed, het is al laat en je moet op tijd opstaan. ’

‘Ik kan toch niet slapen.’

‘Jawel. Je moeder zal je een glas warme melk geven, dan kalmeer je wel. Heus, Tom gaat niet dood. Hij zal alleen erg zwak zijn, maar daar weten ze in het ziekenhuis wel raad op. Hij is immers niet ziek, alleen half verhongerd. Nou, dat is geen ramp, tenminste niet in dit land. Binnen een week hebben ze die jongen weer op de been, geloof dat maar. ’

‘Dat helpt toch allemaal niets’, jammerde Wijntje. ‘Tom wil studeren en dat mag niet van zijn vader. Daarom is hij in hongerstaking gegaan. Ze kunnen hem nu wel oplappen, maar dan begint alles van voren af aan, want ze begrijpen het niet.’

‘Ze begrijpen het heus wel, meisje.’

‘Waarom laten ze hem dan doodgaan? Ze geloofden niet eens dat hij in hongerstaking was. Ruud zei het zelf.’

‘Dan zullen ze intussen ontdekt hebben dat hij het meende.’ ‘Nou, en dan? Zijn vader wil niet luisteren, die is net zo koppig als Tom.’

‘Dat kon wel eens waar zijn’, zuchtte Wijntjes moeder. ‘Als het een kwestie is van buigen of barsten, dan is het altijd de sterkste die wint - en dat is pa.’

‘Nee’, zei Boppa, ‘de sterkste is niet altijd degene met de meeste spierkracht of ervaring. ’

Wijntje probeerde zich haar vriendje voor te stellen in een ziekenhuisbed, misschien wel met slangen in zijn neus. Broodmager, bleekjes en zonder enige weerstand. Had hij de strijd verloren? Was het allemaal voor niets geweest?

Toen ze eindelijk in bed lag, kon ze inderdaad niet slapen en na een half uurtje kwam ze er weer uit. Ze sloop de trap af, rillend in haar dunne nachtpon en luisterde aan de deur van de woonkamer. Boppa en mams hadden over Tom.

‘... begrijp jij dat nou?’ zei Elma. ‘Hoe kunnen ouders hun kind tot zoiets drijven?’

‘In hun eigen ogen hadden die mensen gelijk, vrouwtje.’

‘Toe nou! Ze houden helemaal geen rekening met de wensen en gevoelens van hun kind. Ze zien wat ze willen zien, voor de rest zijn ze blind.’

‘Nee. Wijntje vertelde me dat Tom een behoorlijk rapport had op de l.t.s., op enkele praktijkvakken na. Dus leek het erop dat hij het nog niet zo slecht deed daar.’

‘Maar het is zo jammer voor die jongen, hij zou het ver kunnen brengen als ze hem de kans wilden geven. Tom is zeker zo intelligent als onze dochter. En hij is niet zomaar een geheugenmachine, hij is creatief, vindingrijk...’

‘Dat is hij zeker! Je moet maar op het idee komen om in hongerstaking te gaan en zo je ouders te dwingen aandacht aan je te besteden.’

‘Stil, ik hoor iets. ’

Elma stond op en opende de deur, waarachter Wijntje stond te huilen.

‘Ik kan niet slapen.’

‘Sinds wanneer luister jij aan de deur?’

Wijntje glipte de kamer binnen en kroop kouwelijk bij de verwarming. Ze hoorde haar moeder brommen, het klonk alsof ze vloekte. ‘Die mensen... ze vernietigen niet alleen hun eigen kind, ze maken van het mijne ook een zenuwpees!’

‘Niet onrechtvaardig worden, Elma’, suste Boppa. Hij trok Wijntje op zijn schoot en sloeg zijn armen om haar heen. ‘Jullie maken je allebei veel te druk.’

‘Maar Tom is bijna mijn broertje, ik wil hem niet missen’, snikte Wijntje.

Boppa knuffelde haar even. ‘Dat hoeft ook niet, ouwe reus. Met Tom komt het wel goed. Je moet een beetje vertrouwen hebben in je vriendje!’

‘Jij praat er gemakkelijk over.’

‘Ik denk’, zei Elma, ‘dat er bij Tom wel meer dan één drempel ligt. Niet alleen dat zijn vader hem heeft voorbestemd voor een technisch beroep, maar... zou het niet kunnen dat er ook een financiële drempel is? Ik bedoel: je zoon laten studeren, eerst het gymnasium, dan de universiteit, dat kost geld! Veel geld. Dat beseffen die mensen ook wel. En kunnen ze het zich veroorloven om veel geld te steken in één van hun kinderen, misschien ten koste van de andere twee?’

‘Als het daarop zou moeten afspringen’, antwoordde Boppa ferm, ‘ben ik altijd nog bereid een deel van Toms studiekosten voor mijn rekening te nemen. Vergeet niet dat Tom de schepper is van Tampico de Geweldige.’

Elma schudde haar hoofd. ‘Daar willen die mensen niets van horen. Ze weigerden ook het gedeelde honorarium, weet je nog wel?’ ‘Da’s waar. En ga jij naar bed, huilebalk. Morgenochtend ziet de wereld er heel anders uit, dat verzeker ik je.’

Boppa’s nuchterheid deed haar goed. Het was ook fijn weer eens ouderwets door haar moeder te worden ingestopt. Elma bleef nog even op de rand van haar dochters bed zitten.

‘Ben je echt zo verschrikkelijk dol op Tom?’ vroeg ze.

‘Natuurlijk! Ik heb toch niemand anders.’

‘Je hebt ons.’

Wijntje knikte. Maar ze kon niet goed uitleggen dat dat toch iets anders was, je eigen ouders. Die hieven haar eenzaamheid niet op, dat kon alleen Tom.

Ook in de flat van de Walma’s ging het die avond emotioneel toe. ‘Het is jouw schuld’, tierde Toms moeder. ‘Jij hebt nooit aandacht geschonken aan Toms schoolprestaties. En je wilde nooit naar hem luisteren. Nee, jouw zoontje moest zo nodig een goed vakman worden en wat hij wou, deed er niet toe. Je was bang, hè? Bang datje eigen kind knapper en geleerder zou worden dan je zelf bent. Je was bang dat hij dan op je zou neerkijken.’

‘Dat doet hij toch al’, bromde meneer Walma.

‘Dat doet hij niet! Hij heeft altijd respect voor ons gehad. Dat zei hij zelf. Het was altijd pa voor en pa na. Maar jij drijft zo’n kind tot wanhoop met je stomme koppigheid. Als hij nu doodgaat, is het jouw schuld.’

‘De jongen gaat niet dood. Je hoorde toch wat de dokter zei vanavond? Binnen twee weken hebben we hem weer thuis.’

‘Ja, vel over been en te zwak om op zijn benen te staan. Hij wou niet eens de sinaasappels aanpakken die we voor hem meebrachten. En dan al die slangen in zijn neus en in zijn arm, ik kreeg er wat van! Zag je hoe broodmager hij eigenlijk is? Net een kind uit een hongerland. En jij geloofde het niet, jij zei steeds maar: die jongen eet als wij het niet merken. Maar ik zag toch hoe hij elke gram vlees verloor. En als ik het jou probeerde te vertellen, zei je: flauwekul, kuren. Nou, je ziet het. Met die zogenaamde flauwekul heb ik bijna een kind verloren. ’

‘Zo erg is het niet. Tommie viel alleen maar flauw.’

‘Dat is erg genoeg. Wie zegt dat hij zal eten als hij weer thuis is?’ ‘Ja, hoor eens, nu is het genoeg.’ Meneer Walma sloeg dreunend op de tafel. ‘Ik word gek van dat gezeur. Altijd als hier in huis iets verkeerd gaat, heb ik het gedaan. Zolang alles op rolletjes loopt, hoor ik je niet, maar als er even iets scheef zit, ben ik de kwaaie pier. Dan is het mijn schuld, dan had ik het beter moeten doen. Het is toch ook jouw zoon? Had hem dan gedwongen zijn bord leeg te eten. Ik ben de hele dag weg, ik werk me kapot voor jullie allemaal.’ ‘Ja hoor, klaag maar. Heb je het dan zo slecht? Jij, de elektricien? Als dat zo’n rotleven is, snap ik niet waarom Tom het ook moet worden.’

‘’t Is geen rotleven. Het is een mooi vak, je kunt er overal op de wereld je brood mee verdienen.’

‘Behalve in de woestijn - en dat is waar jij je zoon heen stuurde: de woestijn in. Ik was er van begin af aan tegen dat hij naar l.t.s. zou gaan. Meester Coffeng zei ook dat dat niet de geschikte school voor hem was. Maar jij wist het natuurlijk weer beter.’

‘Je was er helemaal niet tegen dat Tom naar de l.t.s. ging, je vond het prachtig! ’

‘Jawel, hij was er te jong voor. Tegen die grote jongens kan hij niet op, ze pesten hem. Ze jouwen hem uit, noemen hem de professor. Hij komt soms onder de blauwe plekken thuis.’

‘Jongens onder elkaar vechten nu eenmaal.’

‘Je wilt nog steeds niet luisteren, hè? Jij weet het nog altijd beter. Je kind is bijna doodgehongerd en nog altijd weet jij het beter. Ze moesten daar in het ziekenhuis jouw hoofd eens nakijken.’

‘Welja, nu ben ik de stommeling. Jij hebt je laten ophitsen door dat knappe zoontje van je, dat vindt dat zijn vader maar een sufferd is, en je trapt er nog in ook. Nu is het opeens: die arme Tommie, wat hebben we een medelijden met hem en wat heeft-ie een tiran van een vader. Terwijl je eerst liep te jammeren dat ze daar in de Nachtegalenlaan de jongen gek hebben gemaakt met hun zogenaamde geleerdheid, maar nu puntje bij paaltje komt, is het opeens mijn schuld. Ga katten tegen de mensen die Tom het hoofd op hol brachten, niet tegen mij.’

‘Die mensen hadden gelijk, ze zagen wat in Tom. Ze hebben zelf een kind met een hoog... hoog... hoe heet dat. Ze weten er alles van. Van onze Tom hadden ze een hoge pet op, hij mocht zelfs die man helpen met strips tekenen en verhalen verzinnen. Zou jij niet kunnen. Dat kan niemand van ons, maar Tom kon het wel en hij deed het goed ook. Ik had wijzer moeten zijn en jou niet in alles je zin moeten geven. Nu zie je wat ervan komt. Het kind meer dood dan levend in het ziekenhuis en een dokter die ons aankijkt of hij wil zeggen: mensen, wat zijn jullie stom.’

‘Zo keek hij niet. Hij zei alleen: vindt u het goed als we een psycholoog met Tom laten praten? En jij vond het meteen goed.’

‘Jij dan niet? Ik heb je niet horen protesteren toen de dokter dat voorstelde. ’

‘Hm. Als ze zo’n loog of wat is het op je afsturen, is dat een teken dat je niet goed bij je hoofd bent. Een gezonde jongen die drie weken lang weigert te eten is in de ogen van zo’n dokter natuurlijk stapelgek, daar moet aan gesleuteld worden. Tel uit je winst.’

‘Welke winst? Verlies! Ik heb bijna een kind verloren. Alsof ik er twaalf heb en er best eentje kan missen.’

‘Bets, overdrijf niet zo. Er is met Tom niks aan de hand. Een beetje mager en zwak, maar ze spijkeren hem gauw genoeg weer bij. ’ ‘Vergeet het maar. Een maag die drie weken niets te verteren had, is niet zo gauw weer in orde. Die wordt weggevreten door het maagzuur. ’

‘Hoe kom je daar nou bij?’

‘Dat heb ik ergens gelezen, ineen tijdschrift. En voor de hersenen is het ook slecht. Als jouw zoon nu half achterlijk is geworden, is het jouw schuld.’

‘ Het is altijd mijn zoon als-ie iets heeft uitgevreten en jouw zoon als- ie met een goed rapport thuiskomt!’

Elsbeth bonkte op de deur, opende hem half en riep:

‘Hé, kunnen jullie niet een beetje stil zijn? Ik kan er niet van slapen.’

Ruzie in huize Walma kwam maar zelden voor.

‘Naar je bed jij en bemoei je er niet mee. Ga slapen, je moet morgen op tijd op’, donderde meneer Walma.

‘Graag hoor’, snauwde Elsbeth slaperig, ‘maar schreeuwen jullie dan niet zo. Je kunt het drie straten ver horen. Straks gaan de buren op de muur bonzen.’

‘Welnee, die liggen met hun oor tegen de wand om geen woord te missen’, gromde haar vader.

Mevrouw Walma keek verschrikt en durfde opeens niets meer te zeggen. De rust keerde weer en ze besloten maar naar bed te gaan. Van slapen kwam echter niet veel. Toms moeder was te ongerust. Toms vader herkauwde bitter alle verwijten die hij te horen had gekregen.

15

Nog wat wankel op zijn benen betrad Tom Walma ruim een week later het kamertje waar een vriendelijk glimlachende man hem opwachtte.

‘Kom binnen, jongen. Jij bent Tom Walma, is het niet? Ik heet Willem van Geuningen. Je mag Wim tegen me zeggen als je daar zin in hebt, of meneer Van Geuningen als je dat liever doet. Ga daar maar zitten, dan kunnen we even rustig met elkaar praten. Ik heb geen cassetterecorder aanstaan en ik ga ook geen aantekeningen maken. Ik wil gewoon een beetje kennismaken.’

‘Hoe kunt u een beetje kennismaken?’ vroeg Tom stug. ‘Of u maakt kennis met iemand, of niet. Een beetje is onzin.’

In zijn wantrouwen tegen alle volwassenen had Tom zich voorgenomen niet al te toeschietelijk te zijn tegenover de psycholoog.

‘Je hebt gelijk. Ik zie al dat ik bij jou geen verkleinwoorden hoef te gebruiken om je op je gemak te stellen. Tja, waar zullen we het nu eerst over hebben? Als ik het goed heb begrepen, zijn er bij jou thuis de nodige moeilijkheden.’

Tom ergerde zich. Wat een omhaal! Dit was een man die geleerd had de problemen van zijn medemensen op te lossen. Tenminste, zoiets had zuster Thea hem die ochtend verteld. Toen al had Tom besloten op zijn hoede te zijn: zo’n wildvreemde volwassene zou wel weer vol voorgebakken meningen zitten.

‘Of die moeilijkheden nodig waren, weet ik niet’, zei hij daarom. ‘Bovendien ben ik thuis de enige die ze heeft. Mijn ouders, broer en zus leven plezierig genoeg.’

‘Je vergist je, Tom. Je moeder is zich een ongeluk geschrokken toen jij opeens naar het ziekenhuis werd gebracht, vel over been. En ik weet zeker dat je vader zich ook behoorlijk ongerust over je maakt. ’ ‘Heeft u mijn vader gesproken?’

‘Nog niet, dat komt wel. Vertel me eerst eens wat jou zo dwars zat, dat je meende een hongerstaking te moeten beginnen.’

Steeds weer diezelfde vragen! Tom had het al honderd keer aan iedereen uitgelegd en telkens wilden anderen het ook horen.

‘Ik schreeuw het al maanden van de daken’, zei hij woedend, ‘ik wil van die rotschool af. ’

‘Beste Tom, je bent nog geen twaalf jaar oud, je bent nog zeker vier jaar leerplichtig.’

‘Dat zegt iedereen zo gauw ik over school begin. Dacht u dat ik dat zelf niet wist? Ik wil niets liever dan naar school, maar dan naar het gymnasium. En niets minder!’

‘Wat mankeert er aan de l.t.s.? Geven ze niet goed les of zo?’ ‘Dat kan ik niet beoordelen. Ik geloof niet dat het een slechte school is. Maar "ik leer er niks.’

‘Hoezo? Spijbel je te veel?’

‘Na ruim een halfjaar’, zei Tom, ‘zijn we nog niet door het eerste leerboekje Engels heen. En het is zó dun. In de brugklas van het Comenius zijn ze allang aan het tweede boekje bezig. Wiskunde is ook stomvervelend, een beetje algebra en vooral meetkunde, maar niet echt moeilijk. Het Nederlands dat we krijgen is precies hetzelfde als op de lagere school en dat weet ik nou wel. En we moeten een poppenhuis maken, als werkstuk! Zal wel nuttig en leerzaam zijn en zo, maar wat moet ik ermee?’

‘Je praat vooral over de theoretische vakken.’

‘Ja, die zijn tenminste nog een béétje leuk.’

‘En veel te gemakkelijk voor jou?’

Tom knikte heftig. ‘Ik verveel me’, zei hij met nadruk.

‘En je bent in hongerstaking gegaan, omdat je naar een andere school wilt. Nou, nou. Had je niet gewoon met je ouders kunnen overleggen?’

‘U kent mijn vader niet. Ik had 550 punten voor mijn CITO-toets, dat is de hoogste score, maar mag ik naar het gymnasium? Geen sprake van. Ik moet leren met een schroevedraaier en tangen en weet-ik-veel om te gaan en verschillende gekleurde draadjes uit elkaar te houden en meer van die onzin. Ik vind er niets aan!’

‘Hm. Ik neem aan dat je op school weleens gepest wordt.’

‘Allicht. Ze gooien verf over mijn schoenen en over mijn tekeningen, zodat ik thuis of van de docent op mijn kop krijg. Ze vallen per ongeluk-expres tegen me aan zodat ik tussen de fietsen terechtkom, die dan ook omvallen en in elkaar haken. Dan krijg ik de schuld van de krassen en is er een aanleiding om me een pak slaag te geven. Ik rook niet, dat is maf. Ik breng geen pornoblaadjes mee, dat is nog maffer. Dus noemen ze me droogkloot, zeikerd en nog erger. Ik kan niet meepraten over voetbal en de eredivisie, omdat ik er niets van weet en dat is stom. Ga zo maar door.’

‘Houd je niet van voetbal?’

‘Jawel, voetballen is leuk om te doen. Vroeger deed ik het wel eens op straat of op het veldje met andere jongens. Niet dikwijls... Maar het kan me niet schelen welke voetballer in welke club speelt of welke club gewonnen heeft. Ik vind dat niet belangrijk.’

‘Wat vind je belangrijk?’

‘Echt leren.’

‘Enig idee wat je wilt worden?’

Ja, dacht Tom. Hij aarzelde zichtbaar. ‘Nee’, zei hij toen.

‘Je hebt toch zeker wel eens lopen dromen over een of ander beroep: piloot, kapitein op een groot zeeschip, dokter of boer?’

Tom grinnikte zonder vreugde. ‘Dat doen toch alle kleine jongens. ’ ‘Wat zijn je hobby’s?’

Tom dacht aan het hoopje stenen, begraven aan de rand van de camping op de Veluwe. Maar om die te noemen zou te onnozel klinken, vreesde hij.

‘Lezen’, zei hij daarom maar. ‘En strips tekenen. Enne... schaken.’

‘Je wilt dus naar het gymnasium. Ben je niet bang dat dat toch te moeilijk voor je zal zijn?’

‘Voor mij is niks te moeilijk.’

‘Hoe weet je dat?’

‘Op de lagere school was ik nog knapper dan Wijntje Vinholt en dat is een wonderkind. Iedereen zegt het.’

‘Wat bedoel je met wonderkind?’

‘We sloegen samen de eerste klas over, later ook de derde, die waren te gemakkelijk voor ons. Zij zit nu op het Comenius, maar ik mocht niet van mijn vader. Ik moet een beroep leren waarin ik geen zin heb. En dat vertik ik.’

‘Ben je van plan weer in hongerstaking te gaan zodra je het ziekenhuis hebt verlaten?’

Tom schoof heen weer op zijn stoel. ‘Wat is dit eigenlijk?’ vroeg hij met iets van de oude strijdlust, ‘een gezellig gesprek of een verhoor? U doet niets dan vragen stellen.’

Van Geuningen glimlachte. ‘Je vindt het niet prettig? Maar ik probeer er achter te komen waar voor jou de moeilijkheden schuilen.’ ‘Dat heb ik gezegd. Ik wil weg van de l.t.s. en naar het gymnasium. ’

‘Denk je dat daar geen pesterige jongens zijn?’

‘Daar gaat het niet om!’

‘Ik kan me levendig voorstellen dat een klein ventje als jij, pas elf jaar, het tussen die grote jongens moeilijk heeft. Je durft niet van je af te slaan, hè?’

‘Jawel, en dan kan ik nog meer op mijn donder krijgen. Als ik in de pauze of tussen de middag ga zitten lezen, trekken ze het boek onder mijn handen weg en gaan ermee voetballen. Lezen vinden ze stom. Ze weten niet half hoe stom ze zelf zijn.’

Er klonk opeens zoveel minachting door in zijn stem, dat de psycholoog opkeek. ‘Aha. Jij vindt je medeleerlingen dom.’

‘Niet allemaal. Er zitten wel aardige jongens tussen.’ Tom besefte dat hij moest inbinden.

‘Vind je je ouders ook dom?’

Tom kroop ineen. ‘Mijn moeder is erg lief,’ zei hij ontwijkend. ‘Dat geloof ik. Maar vind je haar behalve lief ook dom?’

Wat wil die kerel me laten zeggen? dacht Tom, half in paniek. Als ik nee zeg, beken ik ongelijk, als ik ja zeg, heb je kans dat hij dat overbrieft. Daarom hield hij zijn mond stijf dicht.

‘En je vader?’

‘Mijn vader is goed vakman, zegt hij.’

‘Zegt hij! Geloof je hem niet?’

‘Waarom zou hij liegen?’

‘Maar je vindt hem wel dom?’

Weer die ellendige vraag.

‘Dat heb ik niet gezegd. U probeert me steeds dingen te laten zeggen, die ik niet zeggen wil. Natuurlijk zijn mijn ouders niet dom. Het zijn volwassen mensen. Ze... ze denken alleen dat ik te verwaand ben, omdat ik wil studeren. Andere kinderen mogen het, waarom ik dan niet?’

‘Je had het daarstraks over een meisje met wie je op school was en dat nu op het lyceum zit.’

‘Ja. Wijntje Vinholt.’

‘Een wonderkind noemde je haar. Alleen omdat ze goed kan leren?’

‘Zo noem ik haar niet, zo noemden de onderwijzers haar. Ze is ook erg muzikaal, ze speelt piano. Heel mooi.’

‘Wat doe jij erg goed?’

‘Tekenen. ’

‘Ben je jaloers op dat meisje?’

Weer een strikvraag. Heftig schudde Tom het hoofd. Allicht was hij schreeuwend jaloers op Wijntje, die zoveel mocht studeren als ze wilde. Maar dat ging die kerel niets aan.

‘Of ben je verliefd op haar?’

‘Nee’, schreeuwde Tom, die zijn geduld verloor. ‘We zijn gewoon vrienden. We waren vrienden, want ik mag van mijn moeder niet meer naar haar huis gaan. Ik word er te verwaand van, beweert ze. Dat vind ik jammer. Met Wijntje kon ik praten. Bij mij thuis weten ze soms niet waar ik het over heb en de jongens op school weten het helemaal niet. Wijntje snapt alles, die is niet stom.’

‘Je houdt niet van domme mensen?’

Wie wel? dacht Tom opstandig. Maar hij zag duidelijk de valstrik. ‘Soms. Ook domoren kunnen erg aardig zijn.’

‘Heb je behalve die Wijntje nog vrienden?’

Tom haalde zijn schouders op. Van Geuningen keek hem afwachtend aan en zei niets. Toen moest Tom wel antwoorden.

‘Op school zeggen de jongens tegen me: als je bij ons wilt horen, moetje dit of dat doen. Een stickie roken bijvoorbeeld of keet schoppen onder wiskunde. Ze snappen niet dat ik helemaal niet bij hen wil horen.’

‘Juist. Jij vindt jezelf te goed voor jongens die bezig zijn een vak te leren en die belangstelling hebben voor techniek en de eredivisie, nietwaar?’

Tom kreeg een kleur. Niet van verlegenheid. ‘U praat net als mijn vader’, zei hij vol onderdrukte woede.

‘Is het dan niet zo? Ik ben in elk geval blij dat ik je heb leren kennen en dat je zo eerlijk tegen me bent geweest.’

Was het gesprek nu plotseling afgelopen? Onzeker stond Tom op. Willem van Geuningen zei niets meer, hij keek de jongen gewoon aan. Tom begon naar de deur te lopen. Die kerel begreep er ook al niets van. Een hoop vragen stellen en dan tot de ontdekking komen dat hij, Tom, een verwaande kwast was...

Er zat een harde brok in zijn keel en even greep hij mis naar de deurknop. Toen was het alsof er binnenin hem iets uit elkaar sprong. Met een ruk keerde Tom zich om, en liep terug tot vlak voor de tafel. Hij legde beide handen op het tafelblad, boog zich voorover en zei woest:

‘U heeft gelijk, en mijn moeder ook. Ik bèn verwaand. Ik vind mezelf te goed voor de l.t.s. en ik vind mezelf veel slimmer dan al die schreeuwende voetbalfans om me heen. Nou en? Waarom mag dat niet? Is dat net zoiets als stelen of telefooncellen vernielen, iets slechts? Iedereen neemt het me kwalijk dat ik bijdehand ben en dan beginnen ze tegen me op te spelen. Ik moet niet zo’n verbeelding hebben. Maar ze bedoelen: Tom, word alsjeblieft net zo stom als wij zijn, want nu vinden we je een griezel. Nou, dan maar een griezel. En als ik niet van die rotschool word genomen, ga ik weer honger lijden, het kan me niet schelen, al ga ik eraan dood. Me dommer voordoen dan ik ben, doe ik nooit. Daar ben ik veel te verwaand voor. ’

Tot zijn verbazing werd de man niet kwaad na die uitbarsting. Hij lachte zelfs, warm en waarderend.

‘Tom, wat je daar zegt, klinkt me als muziek in de oren. Ga maar rustig terug naar de zaal, ik zal met je vader praten en zorgen dat alles in orde komt.’

Met open mond staarde Tom hem aan.

‘Geloof me, het komt goed. Vertrouw maar op mij.’

Kon dat? Tom keek in zijn ogen en zag alleen vriendelijkheid. Hij begreep het niet goed. Nu was hij hondsbrutaal geweest en die man scheen het fijn te vinden.

‘Ajuus’, mompelde hij verward en stapte de gang op. Oef, wat had hij een honger. Sinds de vorige dag mocht hij weer gewoon eten, licht verteerbaar voedsel. Zijn maag kon er al aardig tegen. Maar het zou nog ruim een uur duren eer het eten werd rondgedeeld. Niet om dóór te komen!

16

‘Dag’, zei Wijntje. Ze had een mooi ingepakt pakje voor hem bij zich. ‘Hoe voel je je nu?’

‘Slap’, antwoordde Tom. Hij ging rechtop in bed zitten en legde zijn boek weg. ‘Ben je alleen?’

‘Mams heeft me met de auto gebracht, ze moest naar een vergadering. Straks ga ik met de bus terug.’

‘Hoe wist je dat ik hier lag?’

‘Van je moeder. Boppa belt haar elke dag op om naar je te vragen. Met mij wil ze niet praten, maar de telefoon neergooien als mijn vader aan de lijn is, durft ze niet goed, geloof ik. Zo hoorde ik dat vanmiddag niemand bij je op bezoek zou komen, omdat je vader moest werken en je moeder naar een verjaardag ging. Toen dacht ik: Fijn, dan ga ik. ’

‘Had je dan geen school?’

‘Jawel, maar een keertje spijbelen is zo erg niet. Er wordt zoveel gespijbeld. Maak je het niet open?’

Tom draaide het pakje om en om in zijn handen.

‘Ik mag nog geen snoep hebben.’

‘’t Is iets anders.’

Het was een rekenmachientje met ongelooflijk veel functies. Je kon ermee worteltrekken en procenten uitrekenen, je kon er radialen, sinus en co-sinus mee berekenen... Verrukt staarde Tom ernaar. ‘Hoe kom je daaraan? Die dingen zijn toch schreeuwend duur.’ ‘Dat valt wel mee. Je moet er alleen zo nu en dan nieuwe batterijen in doen. Het zijn handige dingen, hoor. Enne... ik had eigenlijk je verjaardag vergeten, omdat ik griep had.’

‘Fantastisch. Dank je wel.’

‘Je bent nog steeds erg mager.’

‘Ik kom aan. Ik eet weer. Hier moet ik wel. En vanmorgen ben ik bij de psycholoog geweest, die moest eventjes mijn probleem oplossen.’

Wijntje grinnikte. ‘Heeft-ie dat gedaan?’

‘Welnee. Hij leek mijn vader wel, zoals hij tegen me praatte. En maar vragen stellen... net een inspecteur van politie. Het was een compleet verhoor en toen heb ik nog ruzie met hem gemaakt ook.’ ‘Waarover?’ vroeg Wijntje verbaasd.

‘Hij vond me te verwaand.’

‘O, dat zeggen ze van mij ook altijd. Moet je je niks van aantrekken.

‘Ja, maar toen hij dat zei, werd ik kwaad. En ik schreeuwde dat hij gelijk had en dat ik baalde van al die druiloren om me heen. Ik zei ook dat ik alleen met jou kon praten, omdat jij een wonderkind bent en toen begon hij te lachen en zei: “Je bent zeker verliefd op dat meisje.” Dat is altijd het eerste waar die mafketels aan denken.’ ‘Wat een idioot!’

Tom leunde terug in de kussens.

‘Wat zei jij toen?’ vroeg Wijntje.

‘Gewoon, dat we vrienden waren en niets meer. Hij geloofde het maar half. Verder zei hij, dat het allemaal wel goed zou komen. Dat zegt ook altijd iedereen: het komt wel goed.’

‘Ja. Dat zegt Boppa zelfs.’

‘Ze zien kinderen in ons, die maar moeten afwachten tot de volwassenen onze problemen hebben opgelost. Alsof we dat zelf niet kunnen! We hebben het jarenlang zelf moeten doen.’

‘Gaat de psycholoog nu met je vader praten?’

‘Ik denk het. Het zal niet veel uitrichten...’

Wijntje keek naar haar schoenen en zei toen zacht:

‘Mams zegt, dat het niet kan. Ik bedoel: overstappen van de brugklas l.t.s. naar de brugklas lyceum. Jullie hebben andere vakken dan wij. En we zijn al bijna zeven maanden bezig, jij ligt te ver achter. Als jij naar het lyceum mag, kan dat toch pas in september en dan zitje een klas lager dan ik.’

‘Dat doet er niet toe. Denken ze nou werkelijk dat ik alleen naar het p21gymnasium wil omdat jij er zit?’

Wijntje bleef naar haar schoenen kijken. ‘Ik... ik weet dat het niet om mij is...’

Ze wurgde het eruit. Naast haar angst om Tom was het zo’n verwarmend idee geweest dat een jongen in hongerstaking ging om bij haar in de klas te kunnen komen. Natuurlijk was dat veel te romantisch gedacht. Tom vocht voor zijn toekomst, niet om dichter bij zijn vriendinnetje te kunnen komen. Haar verwarring ontging hem.

‘Misschien was het niet verstandig van mij om ruzie met de psycholoog te maken’, zei hij nadenkend. ‘Maar ik kreeg er zo genoeg van om steeds weer dezelfde antwoorden op dezelfde vragen te moeten geven. Alsof er achter die hongerstaking iets heel ingewikkelds stak. En het is toch zo eenvoudig,’

‘Ik denk’, zei Wijntje, ‘dat de volwassenen er veel moeite mee hebben wanneer een elfjarige jongen zich gedraagt als een Ierse vrijheidsstrijder, in een land zonder burgeroorlog.’

Ze grinnikte even. ‘Die volwassenen zien ons liever als romantische kindertjes, met kalverliefdes en piepkleine zorgjes. Bij ons op school zijn ze ook al goed gek... Ze beginnen er in de tweede klas al mee en staan dan gewoon buiten te vrijen. Zoenen, handjes vasthouden - je lacht je dood. Net grote mensen. Nou ja, dat verbeelden ze zich. En de grote mensen spreken er schande van en vinden het tegelijkertijd prachtig. Wéér een paartje dat zich keurig aanpast!’

Daar moest Tom ook om lachen.

‘Gisteren’, vervolgde Wijntje, ‘heb ik me werkelijk een breuk moeten lachen. We hadden een wiskunderepetitie gehad en ik was de enige in de klas met een tien. Toen wou Coster weten wat mijn vader deed. Hij dacht natuurlijk dat ik zou zeggen: ingenieur of zoiets. Ik zei doodleuk: “mijn vader is striptekenaar’ ’, en dat vond-ie raar. Maar hij vroeg niet wat mijn moeder deed, dat kwam gewoon niet in zijn hoofd op. Dus heb ik het hem toen eventjes verteld. “Meneer”, zei ik, “ik heb niet alleen een vader, ik heb ook een moeder en die heeft bij ons de wiskundeknobbel, ze geeft er zelfs les in.”Je had zijn gezicht moeten zien. Dat had hij niet verwacht. En alle meisjes in de klas begonnen spontaan te applaudiseren. Coster keek of hij de geisers in Ijsland kon horen spuiten. Heel beteuterd.’

Tom streelde liefkozend over het rekenmachientje.

‘Mag je zulke dingen gebruiken op school?’

‘Eigenlijk niet. Ik heb er ook zo een en gebruik het met huiswerk maken. Dan gaat het lekker vlug.’

Ze zag een vrouw met een fruitzak in haar handen en in een gewatteerde mantel de zaal binnenkomen.

‘O jee, daar is je moeder toch nog. Nu moet ik maken dat ik wegkom.’ Ze stond snel op, schoot tussen de bedden door. Mevrouw Walma hield stil voor Tom.

‘Dag! Ik ben toch nog maar even gekomen. Zo’n hele middag zonder bezoek leek me zo ongezellig voor je. Wie was dat meisje, toch niet dat kind uit de Nachtegalenlaan?’

‘Ja, het was Wijntje. U heeft haar weggejaagd.’

‘Moet ze dan niet op school zitten?’

‘Ze heeft gespijbeld om mij te kunnen opzoeken. Ze wist dat er vanmiddag niemand zou komen.’

‘Ik ben er nu toch!’

‘Gisteravond zei u, dat u naar tante Margreet moest.’

‘Ik ben er wat vroeger weggegaan. Ze zaten zo meewarig te doen over een kind-in-het-ziekenhuis en hoe erg dat wel was. Ze denken geloof ik dat je nog een kleuter bent. Ik kon er niet meer tegen. Hoe is het er nu mee?’

‘Best.’

‘Je bent nog niet veel aangekomen, vind ik. Krijg je nu weer gewoon te eten?’

‘Sinds gisteren.’

‘En eet je het op?’

‘Ik heb niet veel trek.’

Dat was niet waar. Toms lichaam schreeuwde om voedsel, hij kon wel een halve os op. Maar zijn lichaam wennen aan stevige kost zou betekenen dat hij bij voortzetting van de hongerstaking weer die vreselijke maagkrampen zou krijgen. Daarom probeerde hij zich zoveel mogelijk te beheersen.

‘Wat kwam die Wijntje eigenlijk doen? Kijken hoe je het maakt?’ ‘Ze bracht me een verjaarscadeau. Kijk.’

‘Oef! Dat moet een duur ding zijn geweest.’

‘Bij Wijntje hebben ze geld genoeg’, zei Tom schijnbaar onverschillig. ‘Haar vader en moeder hebben allebei gestudeerd, die verdienen goed.’

Ziezo, dat mocht even doordringen.

Mevrouw Walma legde de fruitzak op het nachtkastje.

‘Lekkere appels, die lust je graag.’

Tom slikte wat speeksel weg dat plotseling om zijn tanden liep. Om niet naar de appels te hoeven kijken, zei hij snel:

‘Vanmorgen mocht ik een poosje mijn bed uit. Toen heb ik de psycholoog gesproken.’

‘Aha. Wat zei hij:”

‘Niet veel. Hij vroeg of ik verwaand was.’

‘Vroeg hij dat:” Toms moeder was oprecht verbaasd.

‘Ja. En ik zei (lat hij gelijk had.’

‘Wal raar. En nu?'

‘Ik geloof dat hij met pa wil praten.’

‘Misschien kan de man een beetje verstand in je vaders hoofd gieten’, prevelde mevrouw Walma. Daar keek Tom van op. ‘Hoezo?’

‘Je vader is een beste man, maar zo koppig als een muilezel. Als die iets in zijn hoofd heeft...’

Het klonk niet alsof ze nog onvoorwaardelijk aan pa’s kant stond. ‘Hij bedoelt het goed, natuurlijk, maar eigenwijs dat hij is...’ Haar stem stierf weg en ze keek ongelukkig. Tom hield even z’n adem in. Ze hebben ruzie gehad, over mij, schoot het door hem heen. Dat was ook wat Wijntje bedoelde, toen ze in de bieb zei: ‘Zorg dat je je moeder aan je kant krijgt.’

‘Wil het bezoek afscheid nemen?’ klonk de stem van zuster Martha.

‘Hè, ik ben er pas’, zuchtte Toms moeder. ‘Nou, hou je maar taai. Vanavond komen pa en Elsbeth weer. Ruud kan niet, die moet naar turnen. Weet je al wanneer je naar huis mag?’

‘Over een week.’

Toen zijn moeder wegging, strekte Tom hongerig zijn hand uit naar de appels. Bedacht zich dan en greep zijn boek.

17

Peinzend keek Willem van Geuningen naar het echtpaar dat tegenover hem zat, in hetzelfde kamertje waar hij een paar dagen tevoren met Tom had gesproken. Een man - een heel gewone man - niet onsympathiek, met heldere grijze ogen en een koppige trek om zijn mond. Werkmanshanden, goed gewassen en geborsteld. Stevig gebouwd. Iemand die wist wat hij wilde en voor zijn overtuiging durfde uitkomen: Toms vader. De vrouw had een aardig gezicht, zorgenrimpeltjes tussen haar ogen en ze was zenuwachtig.

‘In het begin van deze week’, zei de psycholoog, ‘heb ik een lang gesprek met uw zoon Tom gehad. Ik vond hem een heel aardige jongen.’

Hij zag de vrouw gretig knikken, de man keek rond naar een asbak. ‘Wilt u roken?’

‘Graag. ’

‘Je rookt te veel tegenwoordig, Bas’, zei de vrouw.

‘Ach, bemoei je er niet mee.’

Toms vader stak een sigaret op en blies de rook naar het plafond. Zijn gezicht drukte vastbeslotenheid uit en ook enige argwaan. ‘Uw zoon Tom heeft me verteld waarom hij besloot in hongerstaking te gaan.’

‘Ik hoop dat hij er spijt van heeft’, zei mevrouw Walma ijverig. ‘Nee mevrouw, dat heeft hij niet. Hij kondigde zelfs aan er onmiddellijk weer mee te beginnen wanneer hij terug moet naar de l.t.s.’ ‘Is die jongen nou helemaal! ’ stoof meneer Walma op. Bezwerend hief de psycholoog zijn handen op.

‘U hebt hem toch zeker wel duidelijk gemaakt dat dat niet kan?’ vroeg Toms moeder angstig.

‘Hartstikke gek is die knul’, gromde meneer Walma.

Even was het stil. Van Geuningen bestudeerde de twee gezichten tegenover hem. Toen zei hij kalm:

‘U vergist zich, meneer. Uw zoon is zeer intelligent.’

‘O, daarom doet hij zeker van die stomme dingen.’

‘Dat was uit wanhoop.’

‘Hoor je dat, vrouw. Ons zoontje is wanhopig! Ik hoor het al. Tom heeft u een hoop leugens op de mouw gespeld. Hij vertelde zeker ook dat hij thuis nooit enige aandacht krijgt en mishandeld wordt en wordt afgeblaft... Want liegen kan-ie, die knaap!’

‘Ik vond hem zeer eerlijk en openhartig.’

' ’t Is geen kwade jongen’, suste Toms moeder. ‘Wat... wat zei hij allemaal?’

‘Zijn voornaamste grief is dat hij niet mag doorstuderen.’

‘Dat mag hij wel! Als hij na de l.t.s. naar de m.t.s. wil, dan kan dat.’

‘Tom wil naar het gymnasium.’

‘Weten we al. Alsof de l.t.s. geen vervolgschool is! Maar nee, die is hem te min.’

‘Ja, veel te min’, knikte van Geuningen. Dat hadden ze niet verwacht.

Verbluft staarden de ouders de psycholoog aan.

‘Wat mankeert er aan de l.t.s.?’ vroeg meneer Walma strijdlustig. ‘Ik ben er in mijn jonge jaren zelf op geweest en het is een prima school. Mijn zoon Ruud zat er op, dit jaar is hij doorgegaan naar de m.t.s. De wereld zit op goeie technici te wachten, niet op kamergeleerden.’

‘Ik ben het met u eens’, zei de psycholoog, ‘de l.t.s. hier in de stad is een uitstekende school voor jongens en meisjes die belangstelling hebben voor techniek, die graag met hun handen werken en een goed vak willen leren.’

‘Dat dacht ik ook.’

‘Alleen is uw zoon Tom daar niet geschikt voor. Hij heeft er een hekel aan en voelt zich doodongelukkig.’

‘Onzin. Onze Ruud...’

‘Niet alle kinderen zijn hetzelfde, meneer Walma.’

Toms vader vermorzelde het sigarettepeukje in de asbak en zei boos: ‘Ik had vroeger ook wel een hekel aan school. Maar denkt u dat ik de kans kreeg daar zo’n stennis over te maken? Ja, mijn vader zag me aankomen! Al die onzin was er vroeger niet bij, gelooft u dat maar. Tegenwoordig hoeft een kind maar een traan weg te pinken of er komen vier psychologen en zes andere logen aannamen om hem over z’n bol te strijken en hem te vertellen dat hij zulke barre ouders heeft.’

‘Dat heeft u mij niet horen zeggen, meneer Walma. Kunt u niet zien, dat Toms hongerstaking een signaal was? Hij is een zeer begaafde jongen met slechts één doel voor ogen: hij wil studeren. In welk vak is hem nog niet geheel duidelijk, maar dat komt vanzelf als hij wat ouder is en meer inzicht krijgt in de mogelijkheden. Weet u wat hij tegen mij zei? Ik kan alles leren.’

‘Behalve dan elektrotechniek.’

‘Dat lukt hem niet omdat hij een tegenzin in dat vak heeft. Hij vindt het gepruts. Dingen uit elkaar halen en weer in elkaar zetten vindt hij vervelend. Hij stelt belang in de theorie, niet in de praktijk. Maar zulke mensen moeten er ook zijn.’

‘Gepruts! Een goed en degelijk beroep uitoefenen, waaraan op de hele wereld behoefte bestaat, dat noemt hij gepruts!’

‘Maar wat voor school...’, begon mevrouw Walma voorzichtig. ‘Tom zegt dat hij naar het Comenius Lyceum wil, het liefst naar het gymnasium. Eerst dacht ik dat het hem ging om zijn vriendinnetje dat ook die school bezoekt, maar dat ontkende hij.’

‘Wijntje Vinholt. Ja, dat kind ken ik. Bij haar thuis hebben ze die jongen helemaal gek gemaakt.’

‘Gek? Nee mevrouw, uw zoon is niet gek. In wezen is het een heel evenwichtige jongen. En twee dagen geleden, hier in deze zelfde spreekkamer, zag ik iets geweldigs met hem gebeuren, waarvan ik nog onder de indruk ben. Dat was op het ogenblik dat hij me toeschreeuwde: ‘Ja, ik ben verwaand en ik kan al die domoren om me heen niet uitstaan! ’

‘Zei hij dat? O Bas, zie je nou dat ik gelijk had. Hij vindt ons niet goed genoeg meer. Daar in de Nachtegalenlaan hebben ze hem bedorven. Ik zei zo dikwijls...’

‘Mevrouw Walma, luistert u nu eens. Ik probeer u en uw man iets

duidelijk te maken. Op het moment dat Tom dat zei en er rond voor uitkwam dat hij zichzelf beter vond dan zijn leeftijdgenoten - want daar ging het om, niet om u - op dat moment wist hij wie hij was. Hij kreeg plotseling inzicht in zichzelf en hij aanvaardde zichzelf, met huid en haar. Dat is iets geweldigs als je nog geen twaalf jaar oud bent en op de grens van de puberteit balanceert. Tom durfde opeens zichzelf te zijn en dat uit te schreeuwen. Het was een openbaring, zowel voor hem als voor mij.’

‘Mmmm’, gromde meneer Walma.

‘Het moet een geweldige ontdekking voor de jongen zijn geweest om plotseling in te zien dat hij niet bescheiden hoeft te zijn, dat hij zich niet bij anderen hoeft aan te passen, omdat hem dat alleen maar ongelukkig zou maken. Waarom eisen we van onze medemensen, vooral van hen die echt iets presteren, altijd zoveel bescheidenheid? Tom nam dat moment het besluit voortaan zichzelf te zijn en zich niets meer aan te trekken van iedereen die probeerde een ander soort jongen van hem te maken. Letterlijk zei hij: “Het wordt me door iedereen kwalijk genomen dat ik zo knap ben, want ze vinden me een griezel. En dus beginnen ze tegen me op te spelen, dat ik niet zoveel verbeelding moet hebben en niet verwaand mag worden. Ik moet net zo stom worden als de anderen, maar ik wil me niet dommer voordoen dan ik ben, want daar ben ik te verwaand voor. ‘Waar haalt zo’n snotneus het vandaan’, bromde Toms vader. ‘Het komt doordat hij altijd optrok met dat kind uit de Nachtegalenlaan’, legde mevrouw Walma uit. ‘Ik heb het hem zo vaak verboden, maar van de week zat dat meisje toch weer bij zijn bed hier. ’ ‘Nee, mevrouw, het komt doordat uw zoon Tom een reëel gevoel voor eigenwaarde heeft ontwikkeld. Hij wéét dat hij over een superieure intelligentie beschikt en dat hij daarmee heel wat zal kunnen bereiken. Hij beseft ook dat anderen dat griezelig vinden en hem het liefst zouden neerhalen tot hun eigen middelmatige peil. Daartegen verzet hij zich. Als het niet met woorden lukt, dan met daden. Desnoods met een hongerstaking. ’

Toms moeder had een kleur gekregen.

‘Wij zijn maar gewone mensen...’, begon ze aarzelend en durfde toen niet verder.

‘Gewone mensen zijn we allemaal, mevrouw, ik net zo goed als u. Maar er zijn een paar uitzonderingen. Dat zijn de menselijke wezens met toevallig een beetje meer hersens dan de doorsnee-mens. Soms hebben ze niets dan een goed geheugen dat alles vasthoudt en niets vergeet. Zulke kinderen leren gemakkelijk, zuigen alles op wat hun wordt voorgezet en bergen het op in hun hoofd. Er iets mee doen kunnen ze nauwelijks. Maar sommige wonderkinderen hebben behalve een fenomenaal geheugen iets extra’s: een bepaalde creatieve begaafdheid die hen in staat stelt grote ontdekkingen te doen, uit te blinken in een tak van kunst, of om zich op hoog niveau bezig te houden met het oplossen van zeer moeilijke problemen. Ik geloof dat Tom zo’n jongen is. Daarom adviseer ik u met klem hem zijn zin te geven en hem naar het gymnasium te laten gaan. En later naar de universiteit. Ik weet dat ik grote offers van u vraag, maar die jongen de mist in laten gaan, zou een vreselijke verspilling zijn. Ons land heeft mensen als hij broodnodig. ’

Mevrouw Walma glom, maar haar man zei kortaf:

‘Daar hebben we geen geld voor.’

‘Begaafde leerlingen als Tom kunnen een studiebeurs krijgen.’

‘Ik voel niks voor dat gebedel bij de overheid.’

‘Toe nou, Bas’, prevelde zijn vrouw.

Die is om, dacht Van Geuningen en hij glimlachte tegen haar. ‘Waarom bent u niet blij met een kind dat alle andere kinderen van zijn leeftijd ver vooruit is en dat een grote belofte voor de toekomst inhoudt, meneer Walma?’

‘De jongen is alleen maar stinkend eigenwijs.’

‘Tom is nooit als andere kinderen geweest’, zei mevrouw Walma dapper. ‘Hij wilde nauwelijks met andere jongens van zijn leeftijd spelen en hij kon alleen maar goed opschieten met... met dat kind uit de Nachtegalenlaan. Jammer genoeg.’

Meneer Walma stak een nieuwe sigaret op. Zijn gezicht stond nog altijd afwerend.

‘Ik weet wat u denkt’, zei Van Geuningen. ‘U vindt het een griezelig idee om een soort genie onder uw dak te hebben. Maar ik kan u verzekeren dat Tom u beiden niet minacht. Ik heb geprobeerd hem de uitspraak te ontlokken dat hij zijn ouders dom vond, maar dat weigerde hij pertinent. Integendeel, hij vond zijn moeder lief en zijn vader een goed vakman. Eigenlijk is hij trots op zijn ouders. Waarom kunt u dan niet trots zijn op uw zoon?’

‘Ik heb er nooit iets van gemerkt dat hij trots op me was’, gromde meneer Walma.

‘Dat moetje niet zeggen, Bas. Ik geloof dat meneer hier gelijk heeft. Tom is altijd een buitenbeentje geweest, erg kalm en teruggetrokken, maar er zit geen haar kwaad bij.’

‘Behalve dan die keer dat hij een tang door de ruit van het praktijk- lokaal smeet.’

‘De jongens hadden hem gepest, zei hij.’

‘Dat is nog geen reden om met tangen te gooien. Wie kon die ruit betalen? Ik!’

‘Ik vrees dat Tom nog meer wanhoopsdaden zal begaan als u hem blijft tegenwerken, meneer Walma’, zei de psycholoog ernstig. ‘Welja, het is natuurlijk weer mijn schuld.’

‘Niemand treft hier schuld. Uit wat Tom zich tijdens ons gesprek liet ontvallen, kon ik opmaken dat hij het op school, tussen veel grotere en oudere jongens, verre van gemakkelijk heeft. En ik denk dat hij het op de lagere school ook wel eens moeilijk had. In de regel slaan zulke kinderen zich er wel doorheen, omdat ze toch iedereen te slim af zijn en hun hand niet omdraaien voor een paar intriges. Ze sporen de zwakke plekken van de mensen op en maken gebruik van die kennis. Maar op de l.t.s. lukte het hem niet meer, omdat hij zich daar te machteloos voelt. Hij heeft er geen enkele vriend, geen enkele bondgenoot. Maar heeft hij ooit geprobeerd u en uw vrouw tegen elkaar uit te spelen?’

‘Nee’, riep mevrouw Walma snel.

‘Daaraan kunt u dan zien hoezeer hij u beiden respecteert.’ Meneer Walma trok hard aan zijn sigaret en dacht aan de ruzie die hij de vorige week had gehad met zijn vrouw. Over Tom. Maar daar was de jongen niet bij geweest.

Mevrouw Walma zat letterlijk te stralen. Zó over je zoon te horen spreken, hem een wonderkind en een soort genie te horen noemen, deed haar goed. Tom was niet gek, hij was iets bijzonders!

‘Ik weet waarin uw aarzeling schuilt’, vervolgde de psycholoog, ‘u bent bang dat Tom een onuitstaanbaar, verwaten kereltje zal worden, dat zich schaamt voor zijn familie en afkomst. Ik geloof echter niet, dat dat zal gebeuren, daarvoor heeft hij teveel karakter. En wat dat meisje betreft, zijn vriendinnetje: uit uw woorden maak ik op dat u niets van die omgang moet hebben. Toch geloof ik dat het erg goed voor Tom is om een even begaafd leeftijdgenootje om zich heen te hebben, met wie hij kan praten op zijn eigen niveau. Kinderen als uw zoon, mevrouw, zijn eenzaam. Het valt hun moeilijk om vrienden te maken. Pas als ze volwassen zijn en met mensen te maken krijgen die ook zeer knap zijn, verandert dat wel. Maar als kind... Waarom verbood u eigenlijk de omgang met dat meisje?’ ‘Ik vond het vervelend dat Tom nooit met de jongens uit de buurt wilde spelen. En... nou ja, het zijn daar heel andere mensen dan wij en...’

‘Hoe anders?’

‘Nou eh... gestudeerd en... eh...’

‘Heeft u de ouders van dat meisje leren kennen?’

Mevrouw Walma snoof.

‘De moeder zag ik wel eens op een ouderavond, vroeger. Meer dan een koel knikje kon er niet af. Dat zijn geen mensen om zich in te laten met een gewoon arbeidersgezin.’

‘Weet u het zeker? Bent u zelf nooit naar de moeder van dat meisje toegestapt om met haar te praten? Wie weet was ze dan meegevallen. Uw zoon Tom wordt er wel geaccepteerd.’

Toms moeder was rood geworden en zweeg.

‘Ik denk’, ging de psycholoog verder, ‘dat Tom zo graag bij die mensen kwam omdat hij voelde dat ze hem begrepen. Wellicht beter dan u deed. Dat bedoel ik niet als een verwijt aan uw adres, begrijp me goed. Ik denk dat het niet de welstand van die mensen was die Tom aantrok, maar het feit dat ook zij een hoogbegaafd kind hebben. En ze zullen blij geweest zijn dat hun eigen wonderkind iemand had gevonden die haar eenzaamheid verlichtte. Want gelooft u mij, mevrouw. Kinderen als uw zoon Tom zijn eenzaam, al hebben ze twaalf zusjes en broertjes. Kunt u zich dat voorstellen? Precies het omgekeerde kan ook voorkomen. Ik ken een ouderpaar dat twee mongooltjes heeft, twee meisjes. Zwaar debiel. Voor buitenstaanders lijkt dat iets verschrikkelijks voor die ouders: twee handenbinders die nooit echt volwassen zullen worden en nooit volledig zullen kunnen functioneren in onze maatschappij. Maar ik verzeker u, het feit dat er twee van die kinderen zijn in één gezin verlicht juist de taak van die ouders. Want die twee - in onze ogen achterlijke kinderen - hebben aanspraak aan elkaar, ze begrijpen elkaar uitstekend, beter dan dat zij de normale mensen om zich heen kunnen begrijpen. Ze zijn dan ook dol op elkaar, innig gelukkig met p21elkaars nabijheid, want ook zij heffen p21elkaars fundamentele eenzaamheid op.’

Nu waren de Walma’s onder de indruk, zag hij.

‘Dus u denkt’, vroeg mevrouw Walma hoopvol, ‘dat als we Tom naar het gymnasium laten gaan, hij weer een normale jongen zal worden?’

‘Normaal, in de betekenis van: precies zoals andere jongens van zijn leeftijd - nee. Tom zal zich van hen blijven terugtrekken, omdat wat een gewone jongen interesseert, hem koud laat. Maar hij zal gelukkig en daardoor handelbaarder worden. Hij zal niet meer met zware voorwerpen gooien en geen hongerstaking meer beginnen. Hij zal zich geestdriftig op de studie werpen, hoge cijfers halen, de lieveling van zijn leraren worden en zich van de rest van de wereld weinig aantrekken. En is dat niet wat elke ouder wenst voor zijn kind? Dat het zich happy voelt?’

‘Hm.’

‘En wat ik u dringend wil aanraden: verbied hem niet om te gaan met dat meisje of contact te hebben met haar ouders. Juist die omgang zal hem veel goed doen.’

‘Allemaal goed en wel - maar als wij die knaap naar het gymnasium laten gaan, hoe weten we dan dat dat voor hem de juiste school zal zijn? Tom weet nog niet wat hij wil, hij heeft geen idee van een toekomstig beroep.’

‘Nee. Toen ik er Tom naar vroeg, zei hij dat hij het nog niet wist. Toch kreeg ik even de indruk dat hij het wel weet, maar er nog niet goed mee te voorschijn durft te komen. Blijkbaar is hij nog niet zeker van zijn zaak. Op het gymnasium zal hij ongetwijfeld een zwaar vakkenpakket kiezen, waarmee hij te zijner tijd alle kanten uit kan. ’

‘Gymballen, een onuitstaanbaar soort mensen’, gromde Toms vader. Maar hij glimlachte erbij. Veel strijdlust zat er niet meer achter.

‘Maar als meneer nu zegt...’

‘Nee mevrouw, niet omdat ik het zeg. Wie ben ik om u iets te willen voorschrijven? Ik zou het niet in mijn hoofd halen. Mijn enige taak is, u enig inzicht te geven in Toms karakter en in zijn wensen en te adviseren hoe die twee gecombineerd kunnen worden. De beslissing blijft natuurlijk bij u. Ik kan alleen raad geven.’

‘Daar zijn we dankbaar voor’, zei Toms moeder.

‘We... we zullen erover nadenken’, beloofde Toms vader.

‘O, die man kan toch zo koppig zijn! Wat dat betreft, is hij net als Tom. ’

‘Gelukkig maar’, zei de psycholoog. ‘Koppigheid is altijd beter dan met alle winden meewaaien of onmiddellijk door de knieën gaan. Ik mag het wel als iemand op zijn stuk blijft staan en zijn inzichten verdedigt. En ik ben blij dat u beiden zo geduldig naar mij hebt willen luisteren. Ik hoop later nog eens iets over uw beslissing te horen. Goedenavond mevrouw, meneer.’

Zodra ze buiten stonden, stak Toms vader een nieuwe sigaret op en inhaleerde diep. Zijn vrouw pakte zijn arm.

‘Best een aardige man’, zei ze tevreden.

‘Hm.’

‘Dat is nou het rare met zo’n psycholoog, die kijkt meteen door je heen’, vervolgde Toms moeder.

Meneer Walma kauwde op zijn sigaret en voelde dat hij alleen was komen te staan. Iedereen, zelfs zijn vrouw, koos de zijde van Tom, het wonderkind. Hoe komt een mens aan een wonderkind? Hij zuchtte. Die jongen had het, met zijn hersens, ver kunnen brengen in de elektrotechniek, in dat moeilijke en wonderschone beroep. Maar het eigenzinnige joch wilde niet. Waarom moesten kinderen je altijd teleurstellen?

Mevrouw Walma bleef opgewekt doorpraten. ‘Misschien gaat de jongen later wel iets met computers doen. Da’s het vak van de toekomst, zeggen ze. Hij is er knap genoeg voor en dan kan hij zoveel verdienen als hij zelf wil. Hij zou zelfs minister kunnen worden.’ ‘Welja, waarom geen directeur van de Shell’, gromde meneer Walma.

Zijn vrouw kneep hem speels in de arm. ‘Toch wel leuk, een geniale zoon’, zei ze gnuivend. ‘Hoe dan ook, we zullen nog eens beretrots op hem zijn.’

‘Laten we dat dan maar hopen’, mompelde Toms vader gelaten. En gaf daarmee zijn nederlaag toe.

18

Wijntje Vinholt en Tom Walma zaten in de achtertuin van het huis aan de Nachtegalenlaan en lieten zich dankbaar bruin stoven. Het was de eerste dag van de grote vakantie. Mevrouw Vinholt was op de bovenverdieping bezig koffers te pakken en omdat Wijntje haar daarbij wel wilde helpen maar voornamelijk in de weg liep, had ze haar dochter naar buiten gestuurd. Even later kwam Tom. Nu zaten ze in luie stoelen limonade te drinken en te genieten van hun vrijheid.

Ook Boppa had het druk. Hij legde de laatste hand aan het nieuwste Tampico-album, waarvoor Tom hem dit voorjaar een paar heel goede ideeën aan de hand had gedaan. De twee wonderkinderen voelden zich lekker. Na de vakantie zou Tom in de brugklas van het Comenius komen, en Wijntje was met een schitterend rapport overgegaan naar de tweede. Geen vuiltje aan de lucht. Zalig...

‘Ik hoop wel dat het in Finland ook zulk mooi weer is’, zei Wijntje lui.

‘Vast wel.’

‘Jammer dat jij niet met ons mee kan gaan. Finland moet heel mooi zijn.’

‘En erg nat.’

‘Je bedoelt al die meren? Dat is toch juist prachtig. Gaan jullie weer naar de Veluwe?’

‘Volgende week, als mijn vader ook vakantie krijgt. Drie weken lang. Het zal trouwens wel de laatste keer zijn. Pa wil de caravan gaan verkopen.’

‘Waarom? Het is toch leuk om zo’n ding op een camping te hebben?’

‘Het was leuk. Maar de prijs voor de staanplaats blijft elk jaar stijgen en pa wil geld beschikbaar hebben voor mij. Sinds die psycholoog Van Geuningen tegen mijn ouders heeft gezegd dat ik een soort genie ben, zijn ze helemaal gek geworden.’ Tom grinnikte even. ‘Nu mag ik niet alleen studeren, nu moet ik!’

‘Bof jij even.’

‘Trouwens, Ruud en Elsbeth hebben er geen zin meer in. Die gaan liever met vrienden en vriendinnen op vakantie, langs de jeugdherbergen.’

‘Vraag van de winter een paspoort aan, dan kun je volgende zomer met ons mee’, stelde Wijntje voor.

‘Op jullie kosten? Dat vindt mijn moeder niet goed. Die heeft ook haar trots.’

‘Onzin, wal kost dat nou? De auto rijdt toch wel, of er nu drie of vier mensen in zitten. Dat maakt niets uit. En de tent is ook groot genoeg. Eén vakantieganger meer kost bijna niets extra.’

Tom knikte, rekte zich eens uit en dronk zijn glas leeg.

‘Eerlijk gezegd kan ik nauwelijks wachten tot de vakantie voorbij is.’

‘Stel je van die brugklas niet te veel voor’, waarschuwde Wijntje. ‘Je leert er wel veel, maar het is niet echt moeilijk. Het leukst vond ik het om een werkstuk te maken voor aardrijkskunde. Ik koos Zweden omdat we daar vorige zomer met vakantie zijn geweest en ik er veel van had gezien. Dat kon ik mooi vergelijken met het boek van Selma Lagerlöf, Niels Holgersson. Het Zweden van zo’n eeuw geleden tegenover het Zweden van deze tijd. Hartedief was er wild enthousiast over.’

‘Hartedief?’

‘Hij heet eigenlijk Hartebok, maar het is zo’n schat, alle meisjes zijn weg van hem. Dus noemen we hem Hartedief.’

‘Als ik komend jaar zo’n werkstuk moet maken, neem ik de grondsoorten van de Veluwe en vooral de steensoorten die je er kunt vinden. Ik heb al een hele verzameling. ’

‘Dat is geologie, geen geografie.’

‘O, ik denk niet dat ze in de brugklas over dat verschil zullen vallen.’

‘Nee, dat denk ik ook niet. Ze vinden het altijd heel mooi wanneer je eigen ervaringen en activiteiten kunt vermengen met boekenwijsheid.’

De ramen van Boppa’s werkkamer, die uitzicht gaven op de tuin, stonden wijd open. Wijntje’s vader verstond elk woord. Hoor dat nou eens aan, dacht hij weemoedig. Dat is toch niet normaal meer. Conversatie tussen twee elfjarigen - je zou denken dat ze achttien zijn of zoiets. Hij dacht aan Toms vertwijfelde gevecht in de afgelopen winter om zijn zin door te drijven en te kunnen overstappen naar het gymnasium. Hij had gewonnen. Natuurlijk had hij gewonnen. Als de hongerstaking en het gesprek met de psycholoog geen beslissing zouden hebben gebracht, zou de jongen wel weer iets anders hebben verzonnen.

‘ Angélique zal er niets van begrijpen dat ik een vriendje in de brugklas heb’, lachte Wijntje opeens en nu was ze weer een schoolkind. ‘Zelf is ze nu weer verliefd op een jongen uit drie havo. Bij ons vinden ze het idioot als je omgaat met iemand uit een lagere klas. O ja, denk erom dat je nooit tevreden bent met iets wat ze op school organiseren. Dat hoort nu eenmaal niet.’

Tom, die bij het denkbeeld dat hij na de vakantie werkelijk naar het lyceum zou gaan zat te spinnen als een poes, keek even verwonderd op.

‘Waarom niet?’

‘Dat behoort tot de school-rituelen. Altijd kankeren. Als je hardop zegt: “Fijn, lekker veel huiswerk vandaag”, ben je natuurlijk volkomen geschift. Als je zegt dat de wiskundefrik de beste docent van het hele stel is, omdat hij zo glashelder uitlegt, terwijl hij tegelijkertijd een rotvent is, p21lig je er voorgoed uit bij je klasgenoten. Het is nu eenmaal traditie om de leraren van de moeilijkste vakken te haten. ’ ‘Mag je eigenlijk wel iemand aardig vinden?’

‘Jawel, als het een leuk vak betreft. Wie aardrijkskunde krijgt van Hartedief hoort hem zelfs te aanbidden. Hij is een knappe vent om te zien, heel sympathiek en altijd vriendelijk. Bovendien schrijft hij boeken. De ideale leraar dus. Terwijl bijvoorbeeld de geschiedenisleraar een soort boeman is: altijd hatelijk en knorrig. Dus hoor je geschiedenis een ellendig vak te vinden. Overigens is Nederlands krijgen van Kwarteltje ook erg leuk. Ze dweept met Slauerhoff. ’ ‘Wie is dat?’

‘Een dichter. Allang dood, maar erg goed. Maar het fijnste van de brugklas vond ik toch dat je opeens tot de ontdekking komt dat je nog maar zo weinig weet. Dan krijg je zo’n zin in alles.’

Dat gevoel kende Tom. ‘Dat denk ik ook dikwijls als ik een boek lees’, zei hij. ‘Zo van: Hé, weten ze dat ook al? Wat ben ik dan nog stom. Wat moet ik nog veel leren.’

‘Ja, fijn hè? Snap jij nou dat er zoveel kinderen zijn die een hekel hebben aan school en leren iets verschrikkelijks vinden?’

‘Nee, maar er zijn er zat.’

Wijntje sloeg lui een wesp van zich af, staarde naar de rozenstruiken en glimlachte voor zich heen. De zon scheen op haar hoofd, de bijen zoemden boven het kattekruid, boven in de slaapkamer hoorde ze haar moeder zingen. Ze keek om naar de open ramen van de werkkamer en naar Hoppa’s achterhoofd. Toen gaf ze Tom een wenk en stond op uit de tuinstoel.

‘Kom mee. Ik moet nog een stapeltje boeken terugbrengen naar de bieb, anders krijg ik een boete na de vakantie. ’ Met haar hoofd wees ze naar de open ramen en Tom, die juist had willen zeggen dat ze die boeken nog zeker vier weken mocht houden, begreep en zweeg. Even later liepen ze door de zonnige straten langzaam in de richting van de bibliotheek.

‘Dat was een smoes hè?’ zei Tom grinnikend.

‘Ja. Wie met vakantie gaat, kan zijn boeken voor vijf weken laten afstempelen en dat had ik vorige week ook gedaan. Maar het drong opeens tot me door dat Boppa alles kon horen wat we zeiden.’ ‘Dat geeft toch niets!’

‘Jawel. Ik moet je iets vertellen.’

'Iets wat hij niet mag weten?’

‘Niemand mag het weten, voorlopig. Alleen jij. Jij praat er immers met niemand over?’

‘Als het een geheim is, natuurlijk niet.’

‘Ik moet het vooral voor mams geheim houden.’

Tom werd nu vreselijk nieuwsgierig.

‘Wat is het?’ vroeg hij gespannen.

‘Het gaat om later. Ik weet al precies wat ik worden wil.’

‘Echt?’

‘Mams hoopt dat ik gymnasium-bèta neem en dat zal ik ook wel doen, maar ik ben niet van plan later naar de universiteit te gaan, en dat verwacht zij natuurlijk van me. Ik wil naar het conservatorium. Ik word pianiste.’

‘En dat mag zij niet weten?’

‘Nu nog niet. Zie je, mams verschilt niet zoveel van jouw vader. Omdat zij wiskunde heeft gestudeerd en veel van haar vak houdt, hoopt ze dat ik ook zoiets zal kiezen. Wiskunde, natuurkunde, scheikunde... in elk geval iets moeilijks en iets wat door weinig vrouwen wordt gedaan. Maar ik heb er geen zin in. Ik speel liever piano.’

‘Je speelt heel goed.’

‘Het lijkt er nog niet op! Ik zal nog minstens tien jaar hard moeten studeren op techniek en interpretatie voor ik het een béétje goed kan. Dat weet ik wel en ik heb het er voor over. Maar als ik met die plannen nu al bij mijn moeder zou aankomen, zou ze erg teleurgesteld zijn en me proberen aan te praten dat ik nog veel te jong ben om definitief te kiezen en nog twintig keer van idee kan veranderen. Dan blijft ze zeuren en dat lijkt me vervelend. Daarom houd ik het liever nog een paar jaar voor me. Ze merkt het vanzelf wel, als het zover is.’

‘Jouw moeder is niet dom. Die heeft allang door dat jij niet voor niets elke dag zoveel uren studeert. Op de piano, bedoel ik.’

‘Best mogelijk. Maar zolang ik er niets over zeg, zal zij er ook over zwijgen, al was het maar om mij niet op de gedachte te brengen. Ik heb langzamerhand wel geleerd dat je met volwassenen een beetje voorzichtig moet omgaan.’

Tom grinnikte.

‘Een paardemiddel wil ook wel eens helpen.’

‘Ja, in jouw geval! Maar mijn ouders zijn altijd zo meegaand, zo begrijpend. Tenminste: dat denken ze! Maar ik weet zeker, dat als ik vandaag tegen mams zou zeggen: “hoor eens, de universiteit is toch niets voor mij, ik word pianiste”, ze dat heel erg zou vinden en me eindeloos zou beginnen door te zagen over verspilling van gaven en: wat kun je daar nou mee bereiken, en: kindlief, je bent nog zo jong, je hoeft nog niet te beslissen, en ga zo maar door. Wat heb ik aan dat gezeur?’

‘Maar je moeder houdt toch ook van muziek?’

‘We zijn er allemaal dol op, vooral Boppa. Maar niet zoals ik. Zij beschouwen muziek maken als een hobby, een fijne ontspanning, iets om dagelijkse zorgen door kwijt te raken. Ik wil léven voor muziek, en dat is iets anders.’

Ze stonden stil voor de enige muziekwinkel die het dorp rijk was, en waar in hoofdzaak radio’s, tv’s en afspeelapparatuur werden verkocht. Achterin de zaak stond een rek met langspeelplaten.

‘Niet veel bijzonders’, zei Wijntje minachtend, terwijl ze door de ruit tuurde. ‘Voor echt goede platen moet je in de stad zijn.’

Tom voelde zich opeens onbehaaglijk. Hij werd zich bewust van de afstand die er nog altijd was tussen zijn milieu en dat van Wijntje. Hij wist weinig van muziek, had zich er nooit in verdiept. Als Wijntje pianospeelde vond hij dat knap en het klonk goed, maar was het goed genoeg? Dat kon hij niet bepalen, daarvoor wist hij er te weinig van. Boppa had hem leren schaken, had hem ingewijd in de geheimen van het striptekenen. Over muziek had Boppa nooit met hem gepraat. Wel met Wijntje? Ruud had het er wel eens over dat hij een gitaar wilde hebben. Maar dat was natuurlijk om in een bandje te kunnen spelen, zoals hij die op de tv had gezien. Dat leek Ruud wel wat! Tom had nooit de tijd genomen zich aan popmuziek te wijden, hij had andere interesses.

‘Ik zal je helpen’, zei hij plotseling, want dat ze had gezegd: ‘Ik wil léven voor muziek’, had diepe indruk op hem gemaakt. ‘Als je moeder ooit lastig wordt en je wil afhouden van die muziekstudie, zal ik zeggen dat ik nog nooit iemand zo mooi heb horen pianospelen.’ ‘Dan mag je eerst wel zorgen dat je er verstand van krijgt, anders slaat ze je met een paar vaktermen om je oren waar je duizelig van wordt en waar je geen antwoord op hebt’, lachte Wijntje. ‘Mams is niet gek! Je kunt na de vakantie wel een paar boeken over muziek van mij lenen. Dan weet je tenminste waarover je praat, als je het voor mij moet komen opnemen.’

‘Maar voorlopig hoeft ze het nog niet te weten.’

‘Liever niet. Op school moesten we een keer een opstel schrijven over toekomstverwachtingen. Dat was geinig! De helft van de jongens bleek astronaut te willen worden, en Angélique wil minister van ontwikkelingszaken worden om de hongersnood de wereld uit te helpen. En Jeremy schreef dat hij schooltassenfabrikant wil worden om toekomstige brugpiepers te pesten.’

‘En wat schreef jij?’

‘Ik wilde de kans niet lopen dat Boppa of mams dat opstel te lezen kregen, dus heb ik in de ruimte zitten fantaseren over een door computers geschreven nieuwsblad dat ik wilde uitgeven. Daar trapten ze allemaal in. Als jij nu in de brugklas komt, moet je misschien ook zo’n opstel maken. Waarover ga jij dan schrijven?’

‘Over stenen, geloof ik. Ik wil geoloog worden. En dat mogen mijn ouders dan weer niet weten. Die verwachten nu dat ik minstens een geleerde word.’

‘Maar geologie is toch een wetenschap?’

‘Jawel, maar niet iets waarmee je minister kunt worden, of waardoor je rijk en beroemd wordt. Nu mijn vader zo ver is dat ik naar het gymnasium mag, en later naar de universiteit, denken ze thuis dat ik beslist iets geweldigs ga doen met computers of robotten of dat ik directeur kan worden van de Verenigde Kerncentrales of zoiets mafs. Maar daar voel ik niets voor. Ik wil geoloog worden, al heel lang. Ik lees over bijna niks anders meer. ’

‘Het is toch een boeiend vak, lijkt me.’

‘Dat is het zeker! Maar geologen worden niet wereldberoemd, die zitten in de grond te wroeten met een lange boor en proberen er achter te komen hoe oud de aarde is en hoe de wereld eigenlijk in elkaar zit. Letterlijk.’

‘Lijkt me spannend.’

‘Dat is het ook. Maar als ik dat nu al thuis zou vertellen, zou ik net zoveel gezanik te horen krijgen als jij, wanneer je je moeder over je plannen vertelt. Daarom zeg ik nog maar niets.’

Wijntje stond weer stil om eens hartelijk te lachen.

‘Dat wil dus zeggen dat we allebei iets anders gaan doen dan onze ouders van ons verwachten.’

‘Reken maar. We zijn er nog lang niet... ’

Ze stonden nu recht tegenover de ingang van de bibliotheek. Ook hier stond de deur wijd open om frisse lucht toe te laten. Wat was de zomer toch iets verrukkelijks!

‘p21Ik vind,’ zei Wijntje ernstig, ‘dat ouders er maar aan moeten wennen dat hun kinderen niet altijd doen wat ze van hen verwachten.’ ‘Juist. Wij weten het zelf' toch het beste’, knikte Tom. ‘Hun verwachtingen zijn de onze niet. Maar het is ons leven en het zijn onze hersenen waarmee we door de toekomst moeten ploegen.’

‘En over twintig jaar’, zei Wijntje terwijl ze diep ademhaalde, ‘als dan de wereld nog bestaat, ben ik ergens op tournee in Amerika en zit jij misschien in de Australische woestijn te boren. Spannend!’ ‘En we schrijven brieven naar huis, dat we het zo naar ons zin hebben’, vulde Tom aan, ‘al vonden we het zielig dat we hen moesten teleurstellen. Maar voor het zover is, krijgen we nog een hoop gezeur, reken daar maar op.’

‘Geeft niet’, zei Wijntje, barstend van zelfvertrouwen. ‘We komen er wel. We zijn er nog niet, maar we komen er wel. Wij wel.’ ‘Allicht.’

Naast elkaar stapten ze de bibliotheek binnen.