Thea Beckman

Gekaapt

Lemniscaat

Rotterdam

22 februari 1399.

Een kille wind blies door de straten en stegen van de Hanzestad Kampen, regenvlagen met zich meevoerend. Takken van kale bomen zwiepten wild heen en weer; natte vlaggen wapperden met felle knallen. De mensen doken diep weg in hun bontkragen of sloegen de armen tegen het lijf om het bloed weer aan het stromen te krijgen. Maar ze lachten erbij en riepen elkaar opgewekte woorden toe. Er heerste een feestelijk gevoel van opwinding, van bevrijding en optimisme, want vandaag was het Petrus ad Cathedrum, de dag waarop de winterstop ten einde was en de handel werd hervat. Dagelijks zouden er weer koggen uitvaren, binnenlopen, opnieuw uitvaren - tot 11 november, het feest van Sint-Maarten. De tijd van stilzitten en afwachten tot de vorst was geweken, tot sneeuw en ijzel waren weggedooid, was eindelijk voorbij. Een nieuw seizoen van handelsactiviteiten, van vrachten verladen en veel geld verdienen was aangebroken.

Op de Welle, zoals de IJsselkade buiten de muren heette, was het een drukte van belang. Overal lagen goederen te wachten om ingeladen te worden: vaten wijn, pakken en balen van stevig canvas, molenstenen. Kruiwagens, sleperskarren, door sjouwers geduwde vrachtsleden vulden de kaden; daartussendoor liepen vrouwen en kinderen die vertrekkende schepen kwamen uitwuiven. Deftige kooplui, goedgeklede schipheren en sjofele burgers: alles en iedereen liep door elkaar, gaf bevelen of volgde die op.

Langs de loskade deinden de koggen, sommige klaar voor vertrek, andere wachtend op hun beurt. Acht zouden er die dag uitvaren, de overige gingen morgen, of overmorgen, of volgende week...

De kogge was hét handelsschip van die tijd: dikbuikig, met een vlakke bodem, en een hoge opbouw met kantelen op het achterschip dat ‘kasteel’ werd genoemd. Het schip kon bulkgoederen vervoeren, zoals graan, hout, ijzer, pek of bier. Maar er werden ook kostbaarder ladingen mee verscheept: honing, was, pelzen, laken en barnsteen.

Te midden van alle drukte stonden drie goedgeklede mensen met elkaar te praten: Pieter Eekhout, een rijke koopman, zijn broer Jo-sef Eekhout, die wijnhandelaar was, en Gerlof, Pieter Eekhouts enige zoon. Gerlof was vijftien jaar; oud genoeg voor zijn eerste handelsreis, vond zijn vader. Oom Josef zou hem begeleiden. Als jonge koopmanszoon moest Gerlof de havens en markten van het Hanzeverbond leren kennen; hij moest contracten leren afsluiten, wissels trekken, inkopen, verkopen, ruilen... Tot de dag van vandaag was hij een leerling van de Latijnse school geweest, en de laatste maanden had hij zich daar alleen maar stierlijk zitten vervelen. Nu werd het eindelijk menens; nu begon het echte leven! Gerlof trappelde van ongeduld.

‘Gaan we nog niet aan boord?’

‘Zo meteen,’ antwoordde zijn vader. Hij wendde zich tot zijn broer: ‘Josef, ga met God, en mogen de heiligen je beschermen. Pas goed op Gerlof, en vergeet vooral niet op Schonen pelzen in te slaan.’ ‘Je kunt op mij rekenen, Pieter. Dat weet je wel.’

‘En jij, zoon, doe je best; let goed op en vergeet je avondgebed niet.’ ‘Ja vader. Nee vader.’

O, schoten ze toch maar een beetje op! Al die wijze raad, en al dat afscheid nemen! Gerlof verlangde ernaar de planken van het dek onder zijn voeten voelen, de deining van de zee. Hij wilde aan het avontuur beginnen waarnaar hij nu al zoveel maanden had uitgekeken. Eerst zouden ze naar Brugge reizen, dan naar Londen, en vandaar naar Schonen, in Zuid-Zweden. Maandenlang zou hij van huis zijn, maar daar zag hij niet tegenop. Hij zou een man onder de mannen zijn, hij zou vreemde steden zien... ‘Vader, de schipheer van de Sint-Anna wenkt ons,’ riep hij. ‘We moeten ons nu echt inschepen.’

‘Rustig, jongen. Dat schip zal heus niet zonder jullie wegvaren.’ Eindelijk was het dan zover. Gerlof schudde zijn vader stevig de hand en rende naar de loopplank. Zijn oom hompelde erachteraan. Oom Josef was mismaakt; hij had een scheve schouder, bijna een bochel, en er was ook iets met zijn voeten; hij zette ze neer op een vreemde manier, wat hem een waggelende gang gaf. Het was de reden dat hij ongetrouwd was gebleven: de trotse koopmansdochters van Kampen gaven de voorkeur aan een man die recht van lijf en leden was.

De eerste koggen maakten zich los van de kade, nagewuifd en nageroepen door de achterblijvers. Menigeen zond ze een stil gebed achterna, want het leven op zee was zwaar en vol gevaren: stormen, mist, ondiepten en klippen deden schepen stranden en vergaan; je kon stuiten op zeemonsters, en, niet te vergeten, piraten! Toch werd er opgewekt gepraat, geroepen en gezongen, want de zeelui vertrokken met zoete winst in het vooruitzicht. De gevaren namen ze op de koop toe. Twee minderbroeders zegenden de vertrekkende koggen; de kapelaan van de Sint-Nicolaaskerk zwaaide zijn wijwaterkwast.

Eenmaal aan boord was Gerlof meteen de ladder naar het kasteel op geklommen. Hij trok zijn hoed van zijn hoofd en wuifde uitbundig naar zijn vader. Het zeil werd gehesen en daar gingen ze, het avontuur tegemoet.

Pieter Eekhout keek het schip na, zoals het statig de IJssel afvoer, het bruine zeil bol in de wind, tot een bocht in de rivier de kogge aan het zicht onttrok.

‘Kom behouden terug, jongen,’ zuchtte hij.

Zelf hield hij niet van varen, in tegenstelling tot zijn broer Josef, die veel avontuurlijker was aangelegd. Hij liet het dan ook graag aan Josef over om de belangen van het handelshuis Eekhout in het buitenland te behartigen. En nu zou Gerlof dat binnenkort ook kunnen doen.

De Sint-Anna was een kogge van honderd last (ongeveer tweehonderd ton, tamelijk groot dus), met een breed dek en een vierkant razeil, dat nog vergroot kon worden door er bonnetten onderaan te rijgen. De bemanning sliep ’s nachts op het middenschip, op bonenstro en matten, onder een soort huif die hen tegen regen beschermde. Alleen de schipheer en zijn beide passagiers sliepen in hangmatten onder het kasteel, waar overdag het stro en de dekens werden opgeborgen zodat alles droog zou blijven. Achter de dikke mast was een haardplaats, een stenen oventje op een vloer van tegels. Het werd gestookt met hout en turf en je kon er vis of vlees op roosteren of een kogelpot vol bonen op koken. En in de hete as kon je brood bakken.

Zolang ze op de IJssel voeren kon Gerlof zich een sterke, dappere zeeman voelen. Maar zodra de deining van de Zuiderzee het schip te pakken kreeg, begon hij zich onbehaaglijk te voelen, draaierig, misselijk. De misselijkheid werd sterker en sterker, totdat hij het idee kreeg dat er een steen in zijn maag lag. Het koude zweet brak hem uit. Krampachtig slikkend probeerde hij zich goed te houden, tot het hem uiteindelijk te machtig werd en hij kokhalzend naar de reling rende. Zijn maag draaide zich om en zijn ontbijt van die morgen verdween in de golven.

Ondanks al zijn ellende ontging het hem niet dat enkele bemanningsleden stiekem stonden te grinniken. Hardop lachen durfden ze kennelijk niet; Gerlof was tenslotte de zoon van een machtige koopman. Des te erger dat hij nu zo’n armzalig figuur sloeg! Gerlof schaamde zich verschrikkelijk.

Oom Josef trachtte hem op te beuren: ‘Jongen, trek het je niet zo aan. Dit is iets wat alle nieuwelingen overkomt. Heus, je zult eraan wennen.’ Gerlof hoopte vurig dat zijn oom gelijk had, want zo ellendig als nu had hij zich zijn hele leven nog niet gevoeld. Had hij hier nu zo naar verlangd?

Ze zeilden langs de betonningen: boeien die door de Kampenaren in het water van de Zuiderzee waren gelegd en die de vaargeulen aangaven. Voor die betonningen moesten alle zeelui, ook de Kam-pense schippers, aan Kampen een bepaald bedrag betalen, wat een mooie bron van inkomsten voor de stad betekende.

Nadat ze de Zuiderzee waren overgestoken voeren ze door het Vlie langs Terschelling om uit te komen op de Westerzee. Langs de kust voeren ze naar het zuiden, tezamen met een viertal andere koggen, want in konvooi varen was veiliger. Maar lastig was het ook, omdat niet alle schepen even snel zeilden. Wind of stromingen konden een konvooi gemakkelijk uit elkaar drijven.

Tot Gerlofs grote opluchting kwam zijn maag spoedig tot bedaren. Hij raakte gewend aan de bewegingen van het schip en toen hij zich eenmaal meer op zijn gemak voelde, kreeg hij ook weer belangstelling voor de Sint-Anna en haar bemanning.

De belangrijkste man aan boord was natuurlijk de schipheer; de volgende in rang was de stuurman, die dikwijls ook werkelijk stuurde, dat wil zeggen, de helmstok hanteerde, waarvoor veel kracht nodig was. Govert Jansz, de stuurman van de Sint-Anna, was dan ook een ijzersterke kerel met spieren als ankertouwen. En dan kwamen de matrozen, de ‘scheepskinderen’ - een vreemde benaming, vond Gerlof, want ze waren bijna allemaal ouder dan hijzelf. Over het algemeen waren het ruwe kerels; ervaren zeelui, dat wel. De enige die jonger was dan Gerlof was Joachim, een elfjarige jongen wiens taak het was de haardplaats te bewaken en het uurglas in het oog te houden. Elk halfuur moest die zandloper worden omgedraaid; acht glazen betekende zo vier uur.

Voor een jongen als Gerlof, die het thuis altijd goed had gehad, was het leven op zee niet bepaald een pretje. Het eten was eentonig: elke dag spek en bonen, en stukken oudbakken brood met reuzel. Maar hij beklaagde zich niet, want hij wilde niet overkomen als een verwend rijkeluiszoontje.

Na een dag of tien bereikten ze de haven van Sluis. Daar werden de wijnvaten, de balen potas, de pelzen en molenstenen overgela-den in lichters, die de goederen verder over het Zwin naar Brugge brachten. Een flinke kogge als de Sint-Anna kon de stad niet bereiken en moest op de rede van Sluis blijven liggen. De bemanning bleef aan boord, maar schipheer Willem Willemsz, Josef Eekhout en Gerlof voeren met zo’n lichter mee om op de Beurse van Brugge zaken te gaan doen.

De Beurse was een verzamelnaam voor de handelshuizen aan het grote plein. Er waren handelaars te vinden uit heel Europa; ook de Venetianen en de Genuezen hadden er hun kantoren.

De drie mannen namen hun intrek in een herberg en daarna begon het handelen. Gerlof was blij weer vaste grond onder de voeten te hebben, en het eten in de herberg was ook stukken beter dan aan boord. Met zijn oom bezocht hij de Lakenhal om fraaie wollen stoffen in te kopen, en ze onderhandelden over rollen zijde die door de Italianen naar Brugge waren gebracht. Bij al die transacties kwam er nauwelijks geld aan te pas. Er werden wissels getrokken op verschillende handelshuizen, of de ingevoerde goederen golden als betaling. Gerlof leerde van alles over ruilen, inkopen, verkopen en munten wisselen, over contracten opstellen en onderhandelen. Hij had van tevoren geweten dat het niet eenvoudig was een goed koopman te zijn, maar dat er zoveel bij kwam kijken had hij toch niet verwacht.

De taal was geen bezwaar. Van Noord-Frankrijk tot diep in Scandinavië werd Diets gesproken. Het kende plaatselijke verschillen en afwijkingen, maar werd door alle zeelui en kooplieden verstaan. Alleen de Engelsen spraken een andere taal, maar veel van hen wisten ook met het Diets om te gaan. Voor het opstellen van contracten werd veelal Latijn gebruikt.

Ze bleven wekenlang in Brugge. Gerlof was voor het eerst in zijn leven in de gelegenheid een andere stad te leren kennen, en hij maakte er gretig gebruik van. Wanneer oom Josef hem vrijaf gaf - en dat deed hij gelukkig geregeld - zwierf Gerlof door de straten van Brugge, dat niet voor niets ‘de Schone’ werd genoemd. Het was inderdaad een prachtige stad. En Gerlof zag haar misschien wel op haar mooist, want het was lente. In het stralende zonlicht begonnen overal in de stadstuintjes en langs de grachten bomen en struiken uit te botten. Naarmate de dagen langer werden verschenen er ook steeds meer venters op straat, die van alles probeerden te verkopen: honingkoeken, zalfpotjes, koperen ringen, houten trekpoppen, maar ook luxegoederen zoals gezoete vijgen, kunstig geweven kleedjes, kanten kraagjes, allerlei soorten noten. Brugge was een stad vol kleuren en geuren, ontdekte Gerlof; een stad waar altijd wel wat te beleven viel. Hij vond het dan ook jammer toen oom Josef op een avond aankondigde: ‘Morgen vertrekken we.’

‘Morgen al? Ik zou best nog een paar dagen in Brugge willen blijven.’

‘Dat kan ik me voorstellen,’ lachte oom Josef. ‘Maar we zijn nu eenmaal op reis voor zaken. We moeten nog naar Londen en daarna naar Zweden.’

Gerlof zuchtte.

Ze gingen terug naar Sluis, waar de ingekochte goederen van de lichters in de kogge werden geladen. En nu staken ze de zee over, richting Engeland.

Ze voeren weer in konvooi, ditmaal met zes schepen. Toen de kust uit het zicht was verdwenen en ze alleen maar water om zich heen hadden, vroeg Gerlof: ‘Hoe weet de schipheer eigenlijk waar we zijn? Of vaart hij gewoon de andere koggen achterna? En hoe weten

die dat dan? Als je ’s nachts de Poolster kunt zien, dan kun je je daarop richten; maar wat moet je doen als de lucht bewolkt is?’ ‘Willem Willemsz heeft een kompas. En verder heeft hij het kristal.’ ‘Van een kompas heb ik wel eens gehoord, maar wat is het kristal?’

Als je daardoorheen kijkt kun je door de stand van de zon je plaats bepalen. Het lukt zelfs als het licht bewolkt is.’

‘Een tovermiddel dus.’

‘Een hulpmiddel.’

Tovermiddel klonk veel mooier, vond Gerlof. En toen de schipheer hem toestond door het kristal te kijken, ontdekte hij werkelijk de lichte vlek die aangaf waar de zon op dat moment aan de hemel stond.

De overtocht verliep voorspoedig, bij gunstige wind en helder weer. De Sint-Anna voer in de staart van het konvooi.

Gerlof was inmiddels helemaal gewend geraakt aan de bewegingen van het schip. Van zeeziekte had hij geen last meer. Hij genoot met volle teugen van de reis.

‘Is Londen net zo’n mooie stad als Brugge?’ vroeg hij aan zijn oom. ‘Dat zul je wel zien. Londen is heel anders.’

‘Ik ben benieuwd.’

Maar Gerlof zou Londen voorlopig niet te zien krijgen.

Totaal onverwacht belandde de Sint-Anna, die op dat moment achteraan voer, in een dichte mistbank. Het was niet langer mogelijk de koers te corrigeren, want hier viel zelfs met het kristal niet doorheen te kijken. Tot overmaat van ramp viel de wind praktisch weg. De schipheer liet de bonnetten aanrijgen om zoveel mogelijk wind te kunnen vangen en niet te veel vaart te verliezen, maar dat hielp nauwelijks. En toen ze na vele benauwde uren eindelijk uit de mistbank kwamen, was er geen schip meer te zien. Het leek wel of ze helemaal alleen op zee waren.

Hoewel ze, naar Willemsz schatte, niet ver van Engeland verwijderd konden zijn, was er geen kustlijn te zien, en de zon ging juist onder in bloedrode nevels. De schipheer liet het anker uitwerpen, want hij had er geen idee van waar hij zich precies bevond en in het donker doorvaren vond hij te riskant.

De volgende ochtend brak aan met nevel boven een lege zee. Nadat de lucht wat was opgeklaard maakte de schipheer enige berekeningen, en zijn conclusie was dat ze een flink eind waren afgedreven. Een nieuwe koers werd uitgezet, en de Sint-Anna kon eindelijk haar weg vervolgen.

Gerlof was opgelucht. Hij had zich niet erg op zijn gemak gevoeld terwijl de Sint-Anna hulpeloos ronddreef in de mist, en de afgelopen nacht had hij onrustig geslapen. Allerlei verhalen die hij ooit had gehoord, over zeemonsters en andere gevaren, hadden door zijn hoofd gespookt. Met de nevel waren ook die spookbeelden opgelost. Ze waren weer op koers, de wind was aangetrokken, en het zou nu vast niet lang meer duren voor ze zich bij het konvooi konden voegen. De andere schepen zouden wel ergens op hen wachten.

Inderdaad verschenen er spoedig twee zeilen aan de horizon. Maar het waren niet de vertrouwde bruine zeilen van de konvooische-pen. Deze zeilen waren blauw, en ze kwamen snel dichterbij.

Er klonk een kreet: ‘Piraten!’ Schel gefluit snerpte over het dek. Van alle kanten kwamen de mannen aangerend. Er werden instructies geschreeuwd en wapens uitgedeeld. Twee mannen met handbogen verdwenen naar het kasteel; de scheepskinderen trokken hun mes of grepen een bijl. De schipheer gordde zijn zwaard om. De kostbare lading van de Sint-Anna mocht niet in handen van zeerovers vallen!

Gerlof zag het aan met stijgende verontrusting. Blijkbaar hield de bemanning van de Sint-Anna serieus rekening met een gevecht. Maar ze zouden die schepen toch wel kunnen ontwijken? Ach, natuurlijk, hield hij zich voor. Zo’n ervaren schipheer als Willemsz zou door handig manoeuvreren vast wel weten te ontkomen. Dit alles gebeurde gewoon uit voorzorg...

Maar de piratenschepen bleken véél sneller en wendbaarder te zijn dan de kogge. Wat Willemsz ook probeerde, hij slaagde er niet in de zeerovers van zich af te schudden, en eer het middag was hadden ze de Sint-Anna bereikt.

Een regen van pijlen daalde neer op het schip. De twee bemanningsleden op het kasteel kregen niet eens de kans om hun handbogen te gebruiken; een stortte er neer met een pijl dwars door zijn keel, de ander werd in zijn schouder getroffen. Ook enkele van de overige scheepskinderen raakten gewond. Kreten van angst en pijn klonken over het dek; mannen renden door elkaar, de schipheer brulde bevelen. Te midden van al dat tumult kwamen de piratenschepen langszij, de enterhaken vlogen over de verschansing en de eerste vervaarlijk uitziende kerels klommen aan boord. Gerlof en oom Josef keken vol ontzetting toe vanuit hun schuilplaats onder het kasteel. Toen duidelijk was geworden dat de Sint-Anna niet aan haar achtervolgers zou kunnen ontkomen, had oom Josef zijn neef, die verlamd van angst naar de naderende piratenschepen stond te staren, met zich meegesleurd. Ze waren zover mogelijk naar achteren gekropen en weggedoken achter het stro en de dekens.

Het werd een ongelijke strijd; de zeerovers waren verre in de meerderheid, en stukken beter bewapend dan de bemanning van de Sint-Anna. Maar de scheepskinderen weerden zich dapper, onder aanvoering van hun schipheer Willem Willemsz, die vocht als een leeuw. Hij kon uitstekend met het zwaard overweg en wist in zijn eentje een stuk of zes piraten uit te schakelen, voor hij ten slotte zelf werd geveld door een enorme roodharige kerel met een woeste baard, die hem van achteren aanviel. Eén enkele zwaardslag -en Willemsz viel neer op het dek, het hoofd praktisch van de romp gescheidenJDe scheepskinderen, diep geschokt door het verlies van hun schipheer, verloren de moed, en toen kort daarop ook de stuurman sneuvelde gaven ze zich over. j.

Het hele gevecht, dat misschien nog geen kwartier duurde, was voor Gerlof één eindeloze nachtmerrie. Hij zag de arme Willemsz vallen, zag zijn bloed over het dek stromen, en toch kon hij maar niet geloven dat dit allemaal echt gebeurde.

De zeerovers ontwapenden de bemanning en dreven al het scheepsvolk bijeen voor de mast. De roodharige piraat die de schipheer had gedood, leek de leiding te hebben; hij beende heen en weer en gaf op luide toon bevelen. Gerlof hoorde hoe hij zijn manschappen erop uitstuurde om het hele schip te doorzoeken.

‘Ze zullen ons vinden,’ jammerde hij in doodsangst. ‘Oom Josef, ze zullen ons vinden, en dan maken ze ons dood!’

‘Stil!’ siste zijn oom. ‘Houd op met dat gejank en beheers je een beetje.’

Het duurde niet lang of ze werden inderdaad ontdekt en naar de bevelhebber gebracht.

‘Kijk eens aan,’ zei de piraat. ‘Wie hebben we daar? Passagiers - en zo te zien van goeden huize. Kooplui zeker?’ Hij wendde zich tot een man die vlak achter hem stond; die was lang niet zo groot en breed als de roodbaard, maar er ging gezag van hem uit. ‘Een goede vangst, Godeke,’ zei hij met een grijns. Bruusk draaide hij zich om, zijn gezicht vlak bij dat van oom Josef. Zijn felblauwe ogen schitterden onheilspellend. ‘Ik wed dat jullie uit Kampen komen. Is dat niet zo?’

Oom Josef, doodsbleek, knikte alleen maar.

De roodharige piraat hief zijn zwaard en liet de punt op de borst van Gerlofs oom rusten. ‘Hé, ouwe, heb je je tong ingeslikt? Hoe heet je?’

‘Josef Eekhout,’ kon oom Josef nog net uitbrengen.

‘En die jongen - is dat je zoon?’

‘Mijn neef.’

Het zwaard zakte weer, tot Gerlofs grote opluchting.

‘Nou, Godeke, we nemen die twee voorlopig maar mee. Eens kijken wat we eruit kunnen persen,’ zei de piraat.

Opeens besefte Gerlof met wie ze te maken hadden. Godeke, dat moest Godeke Michaels zijn, de beruchtste kaperkapitein van de Westerzee! En die roodbaard was niemand minder dan Claus Stortebeker, Godekes kompaan door dik en dun. In Kampen werden de wildste verhalen over dit tweetal verteld. Het waren wrede, nietsontziende kerels, die moordden voor hun plezier. Hun thuisbasis hadden ze ergens in Oost-Friesland. Ze noemden zich ‘Like-deelers’, omdat ze er prat op gingen hun buit eerlijk en in gelijke porties met hun bemanningen te delen.

Gerlof en oom Josef werden samen met de bemanning van de Sint-Anna in het ruim opgesloten; de gesneuvelden werden zonder meer overboord gegooid.

Godeke Michaels voer weg, op zoek naar nog een prooi. Hij kende de gewoonte van de Kampenaren om in konvooi te varen; wellicht waren er nog meer koggen afgedwaald of afgedreven. Maar het schip van Claus Stortebeker nam de Sint-Anna op sleeptouw en zette koers naar Oost-Friesland.

‘Wat zouden ze met ons van plan zijn?’ vroeg Gerlof aan zijn oom. ‘Waar brengen ze ons naartoe?’

Ze lagen naast elkaar in het donkere ruim. Het was er benauwd en het stonk naar zweet, urine en uitwerpselen. Er kwam maar enkele keren per dag een beetje frisse lucht naar binnen, wanneer een van de piraten wat water en een paar hompen brood kwam brengen.

Aanvankelijk was Gerlof alleen maar ontzettend opgelucht dat ze niet mishandeld werden, of erger. Hij was doodsbang geweest toen Stortebeker de punt van zijn zwaard op oom Josefs borst had gericht - datzelfde zwaard waarmee hij schipheer Willemsz zo gruwelijk had vermoord. Nu vroeg hij zich af wat er verder met hen ging gebeuren.

‘Ik weet het niet,’ zuchtte oom josef. ‘Waarschijnlijk nemen ze ons mee naar Oost-Friesland.’

‘En als we eenmaal daar zijn?’

‘Dan zullen ze ons vasthouden op de een of andere burcht, denk ik. In Kampen wordt beweerd dat de meeste hoofdelingen, grootgrondbezitters en vrije boeren in Oost-Friesland met de piraten samenwerken. Ze verdienen goed geld aan hen. Er is er vast wel eentje te vinden die zijn stins als gevangenis ter beschikking stelt tot er losgeld voor ons is betaald.’

‘Losgeld?’ vroeg Gerlof. ‘Moet vader dat betalen?’

‘Wie anders?’

Gerlof zweeg. Hij had zich zoveel van deze reis voorgesteld; hij had

gehoopt dat ze goede zaken zouden doen, dat zijn vader trots op hem zou zijn. En nu...

‘En... en als dat losgeld eenmaal betaald is, laten ze ons dan weer vrij?’

‘Laten we het hopen,’ zei oom Josef. ‘Dat weet je nooit met zekerheid.’

Nee, dacht Gerlof. Die kerels zijn tot alles in staat; dat is wel gebleken.

De paar dagen die ze moesten doorbrengen in het donkere ruim, leken een eeuwigheid te duren, maar eindelijk bereikten ze dan toch hun bestemming. De inmiddels zo vertrouwde bewegingen van het schip veranderden en hielden ten slotte op: ze lagen stil. Geluiden drongen door tot de gevangenen - luide bevelen, geroffel van voeten over het dek. Toen werd het luik geopend. Enkele piraten kwamen het ruim in en joegen iedereen naar boven. Stijf door gebrek aan beweging strompelden de mannen het felle zonlicht in.

Met knipperende ogen keek Gerlof om zich heen. Hij zag dat ze in een kleine haven lagen. Op de kade stonden drommen mensen nieuwsgierig toe te kijken.

‘Waar zijn we?’ vroeg hij aan oom Josef. Die haalde zijn schouders op: ‘Geen idee.’

Het antwoord op Gerlofs vraag werd al snel gegeven door Claus Stortebeker, die zich wijdbeens opstelde voor het groepje gevangenen.

‘Heren,’ zei hij met een spottende grijns, ‘u bent aangekomen in Bensersiel. Dit is het einde van uw reis.’ Hij wachtte even, en Gerlof hield zijn adem in. Wat zou er gaan gebeuren? Wat zou die kerel met hen doen?

‘Alle bemanningsleden worden hier vrijgelaten,’ ging de piraat verder, met een royaal handgebaar. ‘Jullie mogen terug naar huis. Ga de kooplui van Kampen maar vertellen dat dit mooie schip is gekaapt. Met alle lading erbij! Maar deze twee deftige lieden’ - hij wendde zich plotseling tot Gerlof en zijn oom - gaan met mij mee.’ Opgelucht vertrokken de scheepskinderen van de Sint-Anna, jaloers nagestaard door Gerlof. Ze moesten maar zien hoe ze thuiskwamen, maar ze waren allang blij dat ze het er levend van afhadden gebracht.

Gerlof en zijn oom werden van boord gehaald en, vastgesnoerd met koorden, op een wagen gezet waarop ook een gedeelte van de buitgemaakte lading werd gestouwd. Claus Stortebeker nam zelf plaats op de bok. De voerman klakte met zijn tong en liet de leidsels neerkomen op de achterwerken van de twee paarden die de zware wagen moesten trekken. Hotsend en schuddend zette de wagen zich in beweging.

Gerlof probeerde een zo gerieflijk mogelijke zitplaats te vinden tussen de pakken textiel. Het waren allemaal goederen die aan Kampense kooplui toebehoorden. Een paar van die balen waren zelfs het eigendom van zijn eigen vader!

‘Dieven zijn het. Doodgewone dieven!’ zei hij verontwaardigd tegen zijn oom.

Oom Josef verbleekte. ‘Stil toch!’ siste hij. ‘Wie weet wat ze met ons gaan doen!’

Claus Stortebeker draaide zich grijnzend om. ‘Je oom is wijzer dan jij, jochie,’ zei hij honend. ‘Ik zou maar niet zo hoog van de toren blazen.’

Gerlof klemde zijn kaken op elkaar en zweeg met bonkend hart. Na een urenlange rit langs akkers en velden kwamen ze aan bij een versterkte boerenhoeve met een lage toren. Nieuwsgierig keek Gerlof naar het stenen huis met de dikke muren en de kleine ramen, dat log en dreigend in het vlakke land lag. Twee zware deuren werden geopend en de wagen rolde een binnenplaats op. Achter hen werd de poort onmiddellijk weer gesloten.

Uit het woongedeelte kwam een deftig uitziende, goedgeklede man tevoorschijn. Hij droeg een lang wambuis, wollen kousen en puntschoenen; om zijn hals hing een gouden ketting.

‘Ik zie dat je een mooie buit hebt meegebracht,’ zei hij waarderend tegen Claus Stortebeker.

De piraat sprong van de bok. ‘Er ligt nog veel meer van dit moois in Bensersiel,’ grijnsde hij, wijzend op de rollen textiel. ‘Maar ik vond het belangrijker om eerst deze twee hier veilig achter slot en grendel te krijgen.’

De deftige man nam de twee gevangenen van hoofd tot voeten op. ‘Aha, gijzelaars. Vader en zoon?’

‘Oom en neef,’ antwoordde de piraat. ‘Kampenaren. En nogal rijk, als je het mij vraagt. Veel geld hadden ze zelf niet bij zich - die lui doen alles met wissels, zoals je weet - maar ik vermoed dat hun familie wel een aardige duit voor ze overheeft.’

Op dat moment kwam er een meisje van een jaar of twintig het huis uit.

Het gezicht van Claus Stortebeker begon te stralen zodra hij haar zag. ‘Marie! Wat zie je er weer prachtig uit. Jij wordt met de dag mooier.’ Hij draaide zich om naar de wagen, met een weids armgebaar naar de lading wijzend: ‘Ik heb zijde voor je meegebracht. Echte zijde, uit Italië.’ En toen, met een bulderende lach: ‘Ik heb ook nog wat anders voor je: een jochie om mee te spelen. Niet al te aardig voor hem zijn, want dan maak je me jaloers! En raak maar niet te veel aan hem gehecht, want erg lang zal hij niet blijven.’

Het meisje glimlachte zwakjes. Gerlof was woedend en bang tegelijk. Die kerel praatte alsof hij een deel van de lading was! Maar vooral die laatste woorden klonken hem onheilspellend in de oren. Claus Stortebeker klom op de wagen en begon Gerlof en oom Josef te bevrijden van de koorden om hun armen en voeten. Hij deed het niet bepaald zachtzinnig. Ze kregen nauwelijks de tijd om hun stijf geworden ledematen te wrijven en werden ruw van de kar geduwd. ‘Lopen,’ commandeerde hij bars.

De deftige man ging hen voor. Waarschijnlijk was hij de eigenaar van deze stins.

Toen ze de hal van de burcht binnenkwamen schoten er twee flink uit de kluiten gewassen knechten toe, die hen meenamen, twee steile trappen op, naar een torenkamer. Ze werden naar binnen geduwd; de deur werd achter hen dichtgesmeten en vergrendeld. De torenkamer had maar één venster. Oom Josef strompelde erheen, stootte de luiken open en stak zijn hoofd naar buiten. Hij keek langs een loodrechte muur naar beneden op de binnenplaats, waar een paar knechten de wagen aan het uitladen waren. Mismoedig draaide hij zich om naar zijn neef. ‘Geen enkele mogelijkheid om daarlangs te ontsnappen,’ zei hij.

Ontsnappen? Aan die gedachte was Gerlof nog niet toegekomen. Hij was druk bezig zijn omgeving in zich op te nemen.

Hij zag een soort kist, die dekens bleek te bevatten. Tegen de muur lag een dikke bundel stro om op te slapen. In een hoek zag hij een houten emmer staan. Meubilair was er verder niet.

Oom Josef liet zich op de kist zakken. Hij zag er gekweld uit.

‘Het spijt me dat jouw eerste reis zo rampzalig af moest lopen,’ zuchtte hij.

‘Dat is uw schuld toch niet,’ zei Gerlof. ‘Trouwens, het had allemaal veel erger gekund! Weet u, op het schip...’ Hij rilde even bij de herinnering. ‘Ik was echt doodsbenauwd. Toen die woesteling daar stond, met dat zwaard - ik dacht dat hij ons dood zou steken.’

‘Ze hebben ons gespaard omdat ze geld voor ons denken te krijgen. Wat ze daarna met ons gaan doen is nog maar de vraag,’ zei oom Josef somber.

Gerlof moest weer denken aan wat de piraat had gezegd: ‘Erg lang zal hij niet blijven.’ Dat kon van alles betekenen! Snel zette hij die gedachte van zich af.

Hij liep naar het venster en keek naar beneden. De leeggehaalde wagen stond er nog; de paarden waren uitgespannen en blijkbaar op stal gezet.

‘U heeft gelijk, oom, ontsnappen langs die kant is uitgesloten. En de deur...’

Hij onderzocht de deur. Die was van dik eikenhout, met ijzer beslagen. Geen doorkomen aan.

Het begon al wat schemerig te worden. Gerlof zuchtte en ging naast zijn oom op de kist zitten. ‘Ik hoop dat ze ons snel wat te eten geven, want ik heb een geweldige honger. Vanmorgen heb ik nog een stuk brood gehad, maar daarna niets meer. Mijn maag is helemaal leeg.’

Oom Josef antwoordde niet. Gerlof keek nog maar eens om zich heen.

‘Deze kamer lijkt speciaal voor gevangenen te zijn ingericht. Zouden ze hier vaker gijzelaars houden?’

‘Ik denk het wel.’

‘We zouden de dekens aan elkaar kunnen knopen en ons zo laten zakken langs die muur,’ fantaseerde Gerlof.

‘En dan? Dan sta je op die binnenplaats. Voor een gesloten poort. Nee, Gerlof, zet dat plan maar uit je hoofd.’

Op dat moment hoorden ze hoe de grendels voor de deur werden weggeschoven. Gerlof sprong overeind.

Het meisje Marie kwam de kamer binnen, gevolgd door twee knechten. Eén droeg een grote aardewerken schaal, de ander een kruik.

‘Ik kom jullie wat te eten brengen,’ kondigde ze aan. °t Is niet overdadig, maar verhongeren zullen jullie niet.’

Ze nam de schaal over van de knecht. In het schemerduister zag Gerlof er tot zijn grote vreugde twee halve broden en een paar brokken kaas op liggen.

‘Schuif eens een eindje op, koopman,’ zei het meisje, terwijl ze de schaal op de kist neerzette. De andere knecht zette de kruik ernaast. Er bleek dunbier in te zitten.

‘Eet smakelijk,’ zei het meisje, terwijl ze naar de deur liep.

De drie verlieten de kamer en de deur viel achter hen dicht. Gerlof hoorde de grendels knarsen.

Hij viel onmiddellijk op het brood en de kaas aan.

‘Eet, oom Josef. We moeten op krachten blijven.’

Maar oom Josef, moe en terneergeslagen, volstond met een paar slokken bier en een klein stukje kaas. ‘Neem jij de rest maar,’ zei hij.

Gerlof had er geen enkele moeite mee.

Intussen was het bijna helemaal donker geworden. ‘Ik ga slapen,’ kondigde oom Josef aan. Hij spreidde het stro uit, ging liggen en dekte zich toe met een van de dekens. Gerlof, eindelijk verzadigd, volgde zijn voorbeeld, maar hij lag nog lang met wijdopen ogen in de duisternis te staren.

Ik wilde avontuur, dacht hij. Nou, dit is een avontuur. Maar een held ben ik niet bepaald geweest. Oom Josef en ik - we hebben als bange hazen toegekeken hoe die arme kerels door de piraten werden afgemaakt. En daarna hebben we ons zonder enig protest gevangen laten nemen. Toen die ellendeling van een Stortebeker oom Josef met zijn zwaard bedreigde, deed ik het bijna in mijn broek van angst. Niets heb ik ondernomen. Niets!

Hij tuurde naar de lichtvlek van het openstaande venster.

Aan de andere kant - wat had hij dan kunnen doen? Had hij soms met blote handen een gewapende piraat moeten aanvallen?

Het stro prikte in zijn hals. Hij draaide zich om; het hielp niet echt. Tot overmaat van ramp merkte hij dat hij moest plassen.

Hij kwam overeind. Zijn ogen, die intussen al wat aan de duisternis waren gewend, zochten de emmer die hij had zien staan. Die zou daar wel voor bestemd zijn.

Voorzichtig liep hij ernaartoe. Er bleek een laagje water in te staan.

Zou het soms de bedoeling zijn dat ze zich daarmee wasten? vroeg hij zich af.

Even stond hij in tweestrijd, maar hij moest zó nodig dat hij besloot het risico te nemen. Hij zou oom Josef morgen wel waarschuwen dat water niet te gebruiken.

Aanzienlijk verlicht keerde hij naar zijn slaapplaats in het stro terug. Nu kon hij eindelijk gaan slapen.

’s Ochtends werd hij wakker van een klaterend geluid. Het was oom Josef die zijn blaas ledigde in de emmer. Gelukkig, dacht Gerlof, dat had ik dus goed begrepen. Die emmer doet inderdaad dienst als po.

Het geluid van wegschuivende grendels deed hem opspringen. De deur ging open. Een van de knechten die hen de vorige dag naar boven hadden gebracht, wenkte hen. ‘Jullie moeten beneden komen,’ zei hij.

Het hart klopte Gerlof in de keel. Wat zou er gaan gebeuren?

Als eerste liep hij achter de knecht aan naar beneden. Oom Josef volgde; hij had nogal moeite met de steile trap.

Onder aan de trap wees de knecht op een gesloten deur. ‘Hier naar binnen.’

Ze kwamen in een kamer waar een viertal mannen rond een tafel zat. Marie zette juist een pot met brij neer.

Aan het hoofd van de tafel zat de deftige man van de vorige dag. Hij was dus inderdaad de heer des huizes. ‘Ga zitten en eet,’ beval hij kort.

Zonder iets te zeggen schoof oom Josef aan op de bank. Gerlof volgde zijn voorbeeld.

Marie zette voor ieder van hen een houten nap neer, met een houten lepel erin.

Nog steeds zwijgend greep oom Josef naar de brijpot en schepte een flinke portie in zijn nap. Ook Gerlof deed dat en proefde voorzichtig. Het was karnemelkse pap, en het smaakte niet slecht. Verstolen keek hij naar de etende mannen.

Ze waren alle vier goed gekleed, vooral de hoofdeling, die weer de gouden ketting droeg. Claus Stortebeker zat tegenover hem. Hij at gulzig, met grote happen.

Een tijdje zaten ze zwijgend te eten. Ten slotte schraapte Claus Stortebeker de laatste restjes uit zijn nap, liet een luide boer en legde zijn enorme handen op tafel.

‘Zo,’ zei hij, ‘en nu terzake. Deze man’ - hij maakte een hoofdbeweging naar een van de kerels aan tafel - ‘is Gijsbert, mijn koerier. Die zal straks naar Kampen vertrekken om losgeld voor jullie te gaan eisen. Ik heb al begrepen dat de familienaam Eekhout is. En verder? Wie is de vader van deze jongen hier, en waar woont hij?’ Oom Josef bleef zwijgen.

‘Ik hoop niet dat je de held wilt gaan uithangen,’ zei de piraat spottend. ‘Je zult het niet lang volhouden, dat kan ik je verzekeren.’ Oom Josef deed eindelijk zijn mond open. ‘Je man zal in Kampen niet erg welkom zijn.’

‘Dat zal wel niet,’ grijnsde Claus. ‘Maar ik neem toch aan dat ze hem geen haar zullen krenken. Je broer zal die jongen wel graag levend terug willen zien.’

Oom Josef staarde naar zijn nap.

Waarom zegt hij niets? dacht Gerlof. Hij begon zich erg onbehaaglijk te voelen.

Claus Stortebeker liet zijn vuist met een klap op tafel neerkomen. ‘Heren,’ zei hij dreigend, ‘mijn geduld raakt op. Misschien moet ik duidelijker zijn.’

Hij trok een mes uit zijn gordel en hield het onder oom Josefs neus. ‘Het kost mij echt niet veel moeite om hiermee een stuk van de pink van je lieve neefje te snijden. Dat zou ik dan kunnen meegeven aan mijn koerier, als een waarschuwing voor de kooplui van Kampen. Met Claus Stortebeker valt niet te spotten!’ ‘Mijn vader heet Pieter Eekhout!’ riep Gerlof uit. ‘Wij wonen in een stenen huis in de Oudestraat. Tussen de Gasthuisstraat en de Houtzagersteeg. Alleen de voor- en achtergevel zijn van hout. Het huis heet De Zwaan. Mijn vader heeft zijn kantoor beneden.’ ‘Kijk eens aan,’ zei Claus waarderend. ‘Dat was heel verstandig van je, ventje.’ Hij wendde zich tot zijn koerier. ‘Heb je het allemaal goed gehoord, Gijsbert?’

De man knikte en stond op.

‘Ik ga meteen op weg, Claus. Als ik de moor neem kan ik over een dag of vijftien terug zijn.’ Hij maakte een lichte buiging naar de heer des huizes: ‘Ik groet u, meester Keno Thom Broke.’

De man wuifde hem weg. ‘Ga nu maar.’

Keno Thom Broke, dacht Gerlof. Een hoofdeling, iemand van adel. Fraai is dat: een adellijke grootgrondbezitter die zich verrijkt door aan zeerovers gastvrijheid te verlenen. Het is dus waar wat ze in Kampen vertellen.

Claus Stortebeker en zijn koerier verlieten de kamer. Gerlof zag dat ook de koerier gewapend was: hij droeg een kort zwaard en een dolk.

‘Wel,’ zei de hoofdeling minzaam, ‘dan kunnen jullie nu weer terug naar je logeervertrek. Dat is wel zo veilig, dunkt me - hoewel het misschien niet erg comfortabel is. Maar zaken zijn nu eenmaal zaken. Ik hoop voor jullie dat Gijsbert snel terug zal zijn. Mét het geld, uiteraard.’

Hij kwam overeind en wendde zich tot Marie, die juist de kamer binnenkwam. ‘Marie, ga Jacob zeggen dat hij deze heren terugbrengt naar hun kamer. En ruim daarna de tafel af, wil je?’

Met een spottende, laatdunkende glimlach keek hij op zijn beide gevangenen neer.

Keno Thom Broke, dacht Gerlof, ik zal je naam onthouden! Als ik ooit de gelegenheid krijg zal ik met je afrekenen. Met jou, maar vooral met Claus Stortebeker.

Toen ze terug waren in de torenkamer liep Gerlof naar het venster. Hij keek naar beneden en zag nog juist hoe de koerier op een mooi zwart paard de binnenplaats verliet. Hoewel de man ongetwijfeld een schurk was, zond hij hem een zegenwens na: ‘Keer alsjeblieft behouden weer, Gijsbert, en breng het losgeld mee. Moge de hemel je behoeden.’

Het huis De Zwaan stond in het deftigste gedeelte van de lange Oudestraat. Hier woonden de kapitaalkrachtigste bewoners van Kampen: kooplieden, raadsheren, een goudsmid. Beneden had Pieter Eekhout zijn kantoor; in het achterhuis lag de grote keuken met schouw, waar de maaltijden werden bereid door Martha en Anna, de twee dienstboden. Naast het kantoor leidde een trap naar de eerste verdieping, waar aan de voorkant de woonkamer was, eveneens met een haardplaats, zij het een kleinere. Verder lagen hier de twee slaapkamers, een voor de mannen en een voor de vrouwen. De meiden sliepen op zolder, waar ook voorraden lagen opgeslagen.

De vrouwen, dat waren de vier dochters die Pieter Eekhout had, naast Gerlof, zijn enige zoon. Zijn vrouw was twee jaar geleden gestorven, en sinds die tijd had Eekhouts oudste dochter Gese de leiding van het huishouden op zich genomen. Ondanks haar jeugd - ze was pas negentien jaar - ging haar dat uitstekend af. Ze was een mooi, zachtzinnig meisje, dat verstandig en kordaat kon optreden. Eekhout was bijzonder trots op zijn dochter, en zij van haar kant was zich ervan bewust de dochter te zijn van een van de rijkste mannen van Kampen. Pieter Eekhout bezat landerijen en pachtboerderijen buiten de muren van de stad, en had aandelen in minstens vijf schepen. Hij verhandelde en verscheepte veel goederen, voornamelijk was, bont en laken. Zijn broer Josef, die in de eerste plaats wijnhandelaar was, woonde in de Sint-Jacobsstraat, in een veel kleiner huis.

Geses jongere zuster Mette was dertien, en haar kon je bepaald niet zachtzinnig noemen. Ze was een meisje dat ronduit zei wat anderen alleen maar durfden denken. Daardoor kwam ze nogal eens in aanvaring met haar vader, die haar openhartigheid niet altijd kon waarderen. En dan was er nog de tweeling: Maria en Jacoba, tien jaar oud en onafscheidelijk.

Iedere morgen ging Gese zelf naar de markt, vergezeld door Mar-tha, de meid. Fier liep ze door de straten van Kampen in haar mooie kleren, een kanten kapje op het hoofd, zich er terdege van bewust dat ze de aandacht trok. Gese hield van mooie dingen: een zilveren speld, een dure rok. Ze genoot van de weelde die ze zich kon permitteren, en van de bewonderende blikken die ze op zich gevestigd wist - al hield ze haar ogen zedig neergeslagen, zoals het een dochter van goeden huize betaamde.

Pieter Eekhout vond het schitterend om zijn oudste dochter te kunnen kleden als een gravin. Bovendien was dat goed voor haar huwelijkskansen. Hij wenste voor zijn dochter een goede partij, al had dat nog geen haast; hij was bijzonder tevreden met de manier waarop ze in zijn huishouden de zaken op rolletjes liet lopen.

En Gese was tevreden met het leven dat ze leidde. Aanbidders waren er genoeg, maar die maakten voorlopig geen kans. Ze wist dat haar vader haar nog niet kon missen. Trouwens, op wat er aan koopmanszonen in Kampen rondliep, keek ze niet bepaald haar ogen uit.

Lente in Kampen. De stad maakte een rustige en vooral lege indruk. Zoveel mannen op zee, zoveel mannen op de rivier tot aan Keulen toe, zoveel mannen met paard en wagen onderweg... Op straat zag je vooral vrouwen en kleine kinderen. De mannen en jongens die niet op de een of andere manier bij de handel betrokken waren, stonden in de vele werkplaatsen te schaven, gieten, draaien, schuren en polijsten. De dagen waren lang en zonnig, er waaide een aangenaam briesje vanaf de IJssel - kortom: het leven was goed.

Gese Eekhout liep op straat, gevolgd door de meid Martha, die de mand droeg. Gese had een linnen japon aan, met een hagelwitte halsdoek, vastgemaakt met een gouden speld. Aan haar gordel hing een beurs van zilveren schakeltjes. Haar schoenen waren gemaakt van zacht leer, en omdat het al dagen droog weer was hoefde ze er geen beschermende trippen overheen te dragen.

Het was vrijdag. Gese was met Martha op weg naar de vismarkt, die buiten de muur op het breedste stuk van de Welle werd gehouden. Ze hoopte dat er vandaag steur werd aangevoerd, want die vond zij het lekkerst.

Langzaam liep ze langs de visbanken, kijkend, keurend. Geen steur? Dan maar een mooie grote zalm, dat was Mettes lieve-lingseten.

Ze pakte de lege mand van Martha aan, zette die voor zich op de stenen bank en maakte haar keuze. Plotseling klonk achter haar een stem: ‘Zal ik die mand voor je dragen?’

Verrast draaide ze zich om en keek in het gezicht van Johan Cabau, de oudste zoon van een van de rijkste kooplieden van Kampen. Ze schonk hem een lief lachje, maar zei op besliste toon: ‘Dat hoeft niet. Ik heb Martha bij me.’

De zoon van een rijke koopman met een boodschappenmand, en dat terwijl er een dienstmeid beschikbaar was? Hij zat duidelijk om een praatje verlegen. Maar zij speelde het spelletje mee.

Johan Cabau was een lange, magere jongeman. Hij was heel blond; zijn haren, wenkbrauwen en oogharen waren bijna wit. Ook zijn gezicht was lang en bleek.

Gese rekende af met de visvrouw en Martha pakte de mand op. Langzaam wandelde Gese in de richting van de Vispoort, op de voet gevolgd door Martha. Johan Cabau liep met haar op.

‘Vind je het goed dat ik je tot huis begeleid?’ vroeg hij.

Gese knikte.

‘Je hebt een mooie grote zalm gekocht,’ vervolgde hij waarderend. Gese verstond de onderliggende boodschap: je bent nog jong, maar je weet al goed te kiezen. Je zult een goede huisvrouw worden. Ze voelde zich gevleid.

‘Mijn zuster Mette houdt veel van zalm,’ zei ze. ‘Deze is bestemd voor ons avondmaal.’

Ze keek even om naar de meid, die vlak achter hen liep. Hoewel Martha met een nietszeggende blik voor zich uit keek, wist Gese dat haar geen woord en geen gebaar ontging.

Toen ze onder de Vispoort kwamen, in het halfduister, vatte Johan galant Geses elleboog. ‘Pas op dat je niet struikelt. De stenen zijn erg ongelijk, en er ligt hier vaak veel rommel.’

Dat viel eigenlijk best mee, en Gese was gewend goed uit te kijken waar ze haar voeten neerzette.

Toen ze de poort eenmaal door waren, liet Johan haar niet los. Ze ontweken een varken dat in een mesthoop wroette, gingen opzij voor een kar met zakken meel, getrokken door twee paarden, en al die tijd liet Gese toe dat Johan haar elleboog vasthield. Maar toen hij als bij ongeluk haar keursje beroerde, en de borst die daarin rustte, trok ze even terloops haar arm terug - met een vriendelijk lachje, dat wel.

‘Overigens ben ik pas sinds een week weer thuis,’ vertelde Johan. ‘Ik was in Brugge.’

‘Zo?’

‘Een mooie stad, Brugge. Met veel mooie vrouwen.’

Gese zei niets.

‘Maar hier in Kampen zijn ook mooie meisjes,’ vervolgde Johan. ‘Ongetwijfeld.’

Van onder haar wimpers keek Gese tersluiks naar Johans bleke gezicht. Er speelde een flauw glimlachje om zijn lippen. Toen hij haar blik opving, lachte hij haar voluit toe en zei met alle overtuiging die hij in zijn stem kon leggen: ‘En jij bent de mooiste van allemaal!’

Gese liet een bedeesd lachje zien. Ze nam hem nog eens van terzijde op. Zelfs zijn ogen zijn bleek, dacht ze. Dat was me nog niet eerder opgevallen.

Toen ze bij het huis van de Eekhouts waren aangekomen, nam Johan hoffelijk zijn hoed af voor Gese en wachtte tot ze vergezeld van de meid naar binnen was gegaan. Martha liep regelrecht door naar het achterhuis om de zalm te gaan schoonmaken. Gese ging de trap op en voegde zich bij Mette in het woonvertrek.

Mette zat met een ernstig gezicht een hoofdstuk uit een getijdenboek over te schrijven. Toen Gerlof nog op de Latijnse school ging, gaf hij zijn zusters les in lezen en schrijven. Nu hij er niet was wilde Mette toch blijven oefenen.

Ze keek op toen Gese binnenkwam.

‘Wat heb je gekocht?’

‘Een zalm. Heel groot en heel vers.’

‘Lekker!’

‘Weet je wie ik tegenkwam op de vismarkt? Johan Cabau.’

‘Johan Cabau? Wat moet die nou op de vismarkt?’ vroeg Mette zich af. Toen begon ze te grinniken. ‘Ik begrijp het al. Die scharrelde daar natuurlijk rond in de hoop jou tegen het lijf te lopen!’

Gese lachte met haar mee. ‘Hij was heel galant; hij bood aan mijn mand voor me te dragen. En dat terwijl ik Martha bij me had.’ ‘Dat zal wel een smoesje zijn geweest om je te kunnen aanspreken,’ zei Mette bijdehand.

‘Ja. Hij heeft me thuisgebracht.’ Gese zweeg over de tastende vingers.

‘Johan Cabau is natuurlijk lang geen slechte huwelijkskandidaat,’ merkte Mette peinzend op. ‘Maar hij is zo... zo lang en bleek, net een ongebakken brood. Je zou hem het liefst een poosje in de oven leggen om hem meer kleur te laten krijgen.’

Gese knikte. ‘Hij vertelde dat hij juist terug was uit Brugge.’

Ze moest er diep van zuchten. Brugge, de rijke stad met de vele stenen gebouwen, de vele kerken, de vele processies; de stad waar de vrouwen gekleed gingen als hertoginnen en waar zelfs kooplieden uit Venetië en Genua kwamen... Wat zou Gese dat wonderschone Brugge zelf graag eens zien. Maar ze moest zich tevredenstellen met wat oom Josef erover vertelde.

‘Gerlof en oom Josef zijn ook naar Brugge gegaan,’ zei Mette dromerig.

‘Ja, en daarna naar Londen, en ten slotte gaan ze ook nog naar Schonen.’

‘Mannen hebben het veel leuker,’ vond Mette opstandig. ‘Zij komen overal en krijgen wat van de wereld te zien. Wij... wij zitten altijd maar thuis.’

Zwijgend staarden ze een tijd lang uit het geopende venster. Het rijke, machtige en bedrijvige Kampen kwam hun eensklaps klein en bekrompen voor.

Plotseling ontstond er beroering op straat. Een paar vrouwen riepen elkaar iets toe met overslaande stemmen. Andere vrouwen verschenen in de deuropening, straatjongens renden voorbij.

‘Er is iets aan de hand,’ riep Mette. Ze vloog al naar de kamerdeur en rende de trap af. Gese volgde haar nieuwsgierig; beneden botste ze bijna tegen haar vader aan, die juist uit zijn kantoor kwam.

De oploop op straat groeide snel aan. Gese zag de vrouw van schipper Willem Willemsz snikkend en handenwringend op straat staan; enkele andere vrouwen stonden om haar heen en probeerden haar te kalmeren. De schrik sloeg Gese om het hart: was Willemsz niet de schipheer van de Sint-Anna?

Pieter Eekhout drong zich naar voren. Hij wilde weten waar al die ophef voor diende; bovendien had ook hij de wanhopige vrouw herkend.

‘De Sint-Anna, de Sint-Anna!’ riep iemand hem toe.

Pieter Eekhout schrok even erg als Gese. ‘Wat is ermee?’ ‘Vermist!’ klonk het uit de mensenmenigte. ‘Gekaapt!’ gilde een andere stem.

‘Dat is maar een gerucht,’ zei een vrouw.

‘In elk geval is ze vermist,’ wist een ander.

Het bleek dat een schipheer uit Kampen de onheilstijding had gebracht. Hij was met zijn schip in Londen toen het konvooi waartoe de Sint-Anna had behoord daar aankwam. Hoewel men geen zekerheid had over het lot van het schip, was het zeer waarschijnlijk dat het gekaapt was. Het konvooi had geen slecht weer getroffen; wel was er sprake geweest van dichte mist, en het was algemeen bekend dat kapers dan snel en onverwacht konden toeslaan.

Bij de familie Eekhout heerste grote verslagenheid. De tweeling was hevig overstuur, Mette zat zachtjes te snikken en Gese liep rond met een bleek, ontdaan gezicht. Pieter Eekhout trachtte zichzelf en zijn dochters ervan te overtuigen dat, mocht de Sint-Anna inderdaad gekaapt zijn, Gerlof en oom Josef hoogstwaarschijnlijk in gijzeling waren genomen. Dan zou er spoedig een losprijs voor hen worden geëist; dat was de gebruikelijke gang van zaken. ‘Ze zullen niet vermoord of gemarteld worden,’ zei hij. ‘Dat gebeurt niet met kooplieden. Die zijn geld waard.’ Maar aan zijn ogen konden de meisjes zien dat hij zich wel degelijk grote zorgen maakte.

De gemoederen waren net enigszins bedaard toen tante Gertru-de met opgestoken zeil kwam binnenzetten. Zij was de jongere zuster van Pieter en Josef Eekhout, en ze was begijn. Ze huisde met nog elf begijnen in het Bovenconvent achter de Sint-Nico-laaskerk, waar de twaalf vrouwen een gezamenlijke huishouding voerden. Hoewel ze de gelofte van kuisheid en gehoorzaamheid hadden afgelegd, waren ze geen nonnen. Ze hoefden geen afstand te doen van hun aardse bezittingen, maar ze leidden wel een vroom leven van veel bidden en goede werken doen in alle stilte en deemoed.

Tante Gertrude viel zoals gewoonlijk met de deur in huis. ‘Wat zijn dat voor geruchten, dat de Sint-Anna gekaapt zou zijn?’

‘Ik vrees dat het waar is, Gertrude,’ zei haar broer. ‘Op weg naar Londen is de Sint-Anna de aansluiting met het konvooi kwijtgeraakt. Sindsdien is er niets meer van het schip vernomen. Hoogstwaarschijnlijk is het inderdaad gekaapt.’

‘Maar dat is vreselijk! Dat is toch het schip waarop Josef en Gerlof zijn uitgevaren? Wat kan er met hen gebeurd zijn?’

‘Als het schip inderdaad gekaapt is, zullen ze wel door de piraten worden vastgehouden tot er losgeld is betaald.’

‘Losgeld? En... en het schip?’

‘Dat moeten we als verloren beschouwen. De kapers zullen het slopen of verkopen, net als de lading.’

‘Heregod, wat verschrikkelijk allemaal.’ Tante Gertrude sloeg een kruis. ‘Zo’n goed schip.’

Met een ruk hief Mette haar betraande gezicht op. Gese wierp haar een waarschuwende blik toe.

‘Meisjes,’ ging tante Gertrude verder, ‘we moeten maar veel voor Gerlof en Josef bidden en hen aanbevelen in de bescherming van de Heilige Maagd. Misschien zullen die schurken niet zoveel geld vragen voor een onervaren jongen en een eenvoudige koopman. Het is Josef per slot van rekening niet aan te zien dat hij van rijke familie is.’

Dat was te veel voor Mette. Ze barstte los: ‘U vraagt zich niet eens af wat er met al die arme drommels aan boord van dat schip is gebeurd! Losgeld en een verloren schip, dat is alles waar u zich druk om maakt.’

‘Zwijg, Mette! Zo spreek je niet tegen je tante,’ wees haar vader zijn dochter terecht.

‘Maar ik maak me zorgen over Gerlof en oom Josef, vader! Die kogge en haar lading, dat is maar geld. Mensenlevens zijn toch belangrijker?’ Mette begon weer te snikken.

‘We maken ons allemaal zorgen, kind,’ zuchtte Pieter Eekhout. ‘En je hebt gelijk: mensenlevens zijn meer waard dan geld.’

Hij wierp zijn zuster een donkere blik toe. ‘Ik moet zeggen dat het mij ook verbaast dat jij je drukker maakt over een verloren kogge dan over je eigen familie.’

Op dat moment werden ze onderbroken door Martha, die op de deur klopte met de mededeling dat er beneden een man in reiskleding stond die de meester te spreken vroeg.

‘Ik kom eraan,’ zei Pieter Eekhout. ‘Gese, schenk een kroes bier voor je tante in. Door al deze consternatie schijnen we onze gebruikelijke gastvrijheid te vergeten.’

Hij liep de trap af om zijn onbekende bezoeker te woord te staan. De man volgde hem het kantoor in.

‘Ik heb een brief voor u, meester Eekhout.’ Met die woorden overhandigde hij hem een gevouwen en verzegeld stuk perkament. ‘U kunt mij vinden in herberg De Rode Leeuw. Goedendag.’

Meteen vertrok hij weer. Pieter Eekhout had al een vermoeden wat er in die brief zou staan. Met trillende vingers draaide hij hem rond en bekeek het zegel. Er stond een wapen in gedrukt: drie omgekeerde bekers waaruit een vloeistof stroomde. ‘Stortebeker,’ mompelde hij. Hij haalde diep adem, verbrak het zegel en liet zijn ogen over de inhoud vliegen.

Claus Stortebeker verlangde voor de vrijlating van Gerlof en Josef Eekhout driehonderd Carolusguldens in contanten. Een wissel zou niet worden geaccepteerd. De koerier die de brief kwam brengen, heette ‘volkomen betrouwbaar en goudeerlijk’ te zijn. ‘Als het geld aan de koerier wordt overhandigd, zullen de Eekhouts nog voor het aanbreken van de herfst hun familieleden in Kampen kunnen verwelkomen. Zo niet, dan zullen de broer en de zoon van meester Eekhout worden vastgehouden gedurende een tiental jaren, al is het de vraag of ze zo’n lange gevangenschap zullen overleven.’ Pieter Eekhout herlas de brief. Driehonderd goudstukken! Waar haalde hij een dergelijke som zo snel vandaan? Zeker, de Eekhouts waren rijk, maar het meeste kapitaal was vastgelegd in landerijen, en in schepen en vrachten die nu nog onderweg waren. Er zou niets anders opzitten dan de juwelen van zijn overleden vrouw te verpanden, evenals de sieraden van Gese en Mette. En Gertrude zou moeten bijspringen. Zuchtend vouwde hij de brief op en ging naar boven.

‘Dat was een koerier van Claus Stortebeker, de beruchte piraat,’ verklaarde hij zonder omhaal.

Gese sprong op. ‘Is alles goed met Gerlof... en oom Josef?’ ‘Vermoedelijk wel. Ze worden ergens vastgehouden; ik weet niet waar. De koerier sprak in een tongval die aan Oost-Friesland doet denken.’

‘Ze leven in elk geval nog,’ fluisterde Gese.

‘Hoeveel eist die Stortebeker?’ vroeg tante Gertrude. ‘Driehonderd. Hier, lees maar.’

Tante Gertrude wuifde de brief weg. ‘Driehonderd wat? Marken, kronen?’

‘Goudguldens.’

Ze verbleekte. Driehonderd goudguldens! Dat was een heleboel geld.

‘Josef zal zijn mond wel hebben voorbijgepraat. Hij is altijd al een angsthaas geweest. Driehonderd goudstukken, en dat midden in de zomer als de wissels nog niet zijn uitbetaald! Here, Here toch, wat legt God ons een beproevingen op.’ ‘Ik krijg het wel bij elkaar, Gertrude, als jij ook meehelpt.’

‘Ik? Moet ik meebetalen?’

‘Het gaat om je broer en je neef.’

‘Ja, ja, maar ik kan niet veel missen.’

‘Je bezit landerijen, drie boerderijen en aandelen in vier koggen.’ ‘Nou, die landerijen brengen anders niet veel op, de pachtboeren zijn altijd te laat met betalen, en die koggen zwerven op het ogenblik God mag weten waar. Ik kan echt niet.

‘Gertrude!’

‘Goed, goed, ik zal wel meebetalen. Maar het is een schande dat die zeerovers beloond worden voor hun schurkenstreken.’

‘Dank je voor deze toezegging,’ zei Pieter Eekhout droog. Hij stond op en vertrok naar zijn kantoor.

Tante Gertrude sloeg weer een kruis en zuchtte diep. ‘Wat een vreselijke dag is dit.’

Mette deed haar mond weer open, maar Gese gaf haar een por. Tante Gertrudes gierigheid was algemeen bekend. Ze was waarschijnlijk eerder begijn geworden uit krenterigheid dan uit vroomheid. Begijnen leefden goedkoop.

Nu haar broer was verdwenen, richtte tante Gertrude plotseling haar volle aandacht op Gese.

‘Zijn dat de kleren waarmee jij over straat gaat?’ vroeg ze afkeurend. ‘Je moest je schamen. Weet je niet dat de duivel aan je zijde gaat als je zo loopt te pronken? Een jong meisje hoort zich bescheiden te gedragen. Mannen houden niet van pronkende vrouwen, ze willen een vrouw die zuinig is en zich zedig gedraagt.’

‘Ik hoef voorlopig nog geen man,’ antwoordde Gese kalm. Ze dacht aan Johan Cabau, aan zijn tastende vingers, en rilde.

‘En jij,’ wendde tante Gertrude zich tot Mette, ‘jij moet eens leren je grote mond te houden. Je bent nog veel te jong om een eigen mening te hebben. Ik begrijp werkelijk niet dat mijn broer je niet veel vaker tot de orde roept. Gese, je moet beter op je zus passen en haar berispen als ze zomaar alles zegt wat haar voor de mond komt. Dat hoort niet.’

Mette wierp het hoofd in de nek.

‘U bent boos omdat vader heeft gezegd dat u moet meebetalen aan het losgeld. En dat reageert u af op ons!’

‘We moeten nu geen ruzie maken,’ zei Gese. ‘Laten we liever aan Gerlof en oom Josef denken! O, ik hoop toch zo dat alles goed is met hen.’

‘Dat is het eerste verstandige dat ik je hoor zeggen, Gese,’ zei tante Gertrude snibbig. ‘Kinderen, ik ga nu naar de kerk om voor Gerlof en jullie oom te bidden. Jullie zouden er goed aan doen om ook je smeekbeden tot de hemel te richten.’

‘Het zijn geen smeekbeden waar de piraten op wachten, maar geld,’ zei Mette.

Tante Gertrude wierp haar een woedende blik toe, stond op en zeilde de deur uit.

‘Hè, hè,’ zuchtte Mette. ‘Ik dacht dat ze nooit weg zou gaan.’

‘Je moet niet altijd zo brutaal tegen haar zijn,’ zei Gese streng. ‘Ze heeft gelijk, dat hoort niet. Waarom kun je niet gewoon je mond houden en je eigen gang gaan? Dat doe ik ook.’

Het kostte Pieter Eekhout ruim een week om het benodigde losgeld bij elkaar te krijgen. Dat lag niet in de laatste plaats aan zijn zuster, die hevig tegenstribbelde.

De koerier van de zeerovers had laten weten dat het geld hem overhandigd moest worden op de begraafplaats bij de Sint-Nico-laaskerk, door de Kampenaren Bovenkerk genoemd. De overdracht mocht niet in de herberg plaatsvinden, ‘want,’ beweerde de koerier, ‘dan word ik misschien beroofd.’ Pieter Eekhout moest in eigen persoon komen, en verder mocht er niemand bij aanwezig zijn.

Als de man soms bang was dat meester Eekhout de schout zou waarschuwen dat er een handlanger van de piraten in de stad was, dan was die vrees ongegrond. Hij zou nooit iets doen wat zijn enige zoon in gevaar kon brengen.

Hoewel het mooi weer was trok Pieter Eekhout een mantel aan waaronder hij de zware leren buidel met goudstukken kon verbergen. Te voet ging hij naar de begraafplaats, waar de koerier, half verscholen achter een grafsteen, hem al stond op te wachten. Zwijgend stak hij beide handen uit, en met bloedend hart legde Pieter Eekhout de buidel erin.

‘Je hoeft het niet na te tellen,’ zei hij bitter. ‘Het is er allemaal.’ Het liefst had hij de kerel een dolk in het hart geplant.

Wantrouwig loerde de koerier in de buidel. ‘Als er ook maar één gulden ontbreekt...’ begon hij op dreigende toon.

Pieter Eekhout onderbrak hem. ‘Wij in Kampen kunnen wel tellen,’ zei hij koud. ‘De kwestie is eerder: hoe eerlijk ben jij?’

De koerier toonde zich beledigd. ‘Claus Stortebeker vertrouwt mij volkomen. Het is niet de eerste keer dat hij mij een losprijs laat ophalen. Wij zijn Likedeelers, meester Eekhout. Bij ons krijgt ieder wat hem toekomt. Wij zijn eerlijk, en we houden ons aan ons woord.’

Pieter Eekhout lachte schamper. ‘Ik vraag me af hoe lang het nog duurt voordat dat eerlijke hoofd van jou over het schavot rolt.’ ‘Foei, meester Eekhout! U, als christen, wenst een mens toch zoiets niet toe?’

Grijnzend borg de man de leren buidel onder zijn cape. ‘Wens me liever een goede reis. Dat is meer in het belang van uw zoon.’ Verbeten zwijgend keek Pieter Eekhout toe hoe de koerier de begraafplaats verliet. Zijn zwarte paard stond aan het hek gebonden. Hij maakte het los, steeg op, en wuifde nog even spottend. Toen gaf hij het paard de sporen en verdween uit het gezicht. ‘Moge de duivel je halen, schurk,’ gromde Pieter Eekhout binnensmonds. ‘Jou, en de rest van dat addergebroed.’ Hij voelde zich diep vernederd. Hij zag weer het triomfantelijke gezicht van die kerel toen hij hem het geld overhandigde, en het ellendige besef dat hij volslagen machteloos was, knaagde aan zijn ziel. Zou er ooit een einde komen aan die kaperijen?

Gerlof voelde zich rusteloos. De dagen kropen voorbij en het wachten viel hem steeds zwaarder. Keno Thom Broke, hun ‘gastheer’, liet hem en oom Josef iedere ochtend voor het ontbijt uit de torenkamer halen, wat Gerlof een aangename onderbreking vond, want verder had hij niets te doen. Meestal stond hij maar wat uit het venster neer te kijken op de binnenplaats, waar het overdag een komen en gaan was van pachtboeren, bezoekers, knechten en meiden. Regelmatig kwam er een wagen door de poort rollen die goederen bracht of kwam halen. Dan sloeg hij het lossen en laden gade en werd bijna jaloers op de sjouwende knechten.

Al die mensen leven, werken, handelen, dacht hij, En ik sta hier maar. Mijn leven staat stil. Hoe lang zal het nog duren tot ik weer kan gaan en staan waar ik wil? Het is nu al zo’n anderhalve week geleden dat die koerier naar Kampen is vertrokken. Er zal hem toch niets overkomen zijn?

Die gedachte verdrong hij snel. Hij durfde er niet aan te denken wat er met oom Josef en hem zou gebeuren wanneer de koerier niet veilig en wel met het losgeld terugkeerde.

Claus Stortebeker had tegelijk met zijn koerier de stins verlaten. Voor Gerlof was dat een hele opluchting. Hij had een hartgrondige hekel aan de piraat gekregen, en tegelijkertijd was hij doodsbang voor hem. De man was wreed en gewelddadig; hij schrok nergens voor terug. Gerlof was er heilig van overtuigd dat hij het dreigement om een stuk van Gerlofs pink te snijden, zonder meer zou hebben uitgevoerd als hij dat nodig had gevonden. Daarbij was hij ook nog lomp en onbehouwen. En uitgerekend deze kerel zou de man worden van Marie...

Gerlof was erg op Marie gesteld geraakt. Ze was zo ongeveer het enige lichtpuntje in zijn eentonige bestaan. Iedere dag keek hij reikhalzend uit naar het moment dat ze de deur van de torenkamer binnenstapte om hun eten te brengen.

Zoals Gerlof al vermoed had, was zij de dochter van Keno Thom Broke, maar ze leek in niets op haar berekenende, hooghartige vader. Marie was van het begin af aan vriendelijk en meelevend geweest, en in de loop van Gerlofs gedwongen verblijf in hun huis was ze steeds toeschietelijker geworden. Als haar vader niet in de buurt was, kwam ze soms een praatje maken. Dan vroeg ze Gerlof honderduit over het leven in een stad als Kampen. Stonden er echt zoveel huizen bij elkaar? Waren de mensen er allemaal rijk? Wat voor kleren droegen ze?

Haar eigen leven was nogal eentonig. Ze was nooit ver van de stins van haar vader vandaan geweest, en wat ze hoorde over het leven in de buitenwereld, kwam voornamelijk uit de mond van piraten als Claus Stortebeker.

Stortebeker en haar vader waren dikke vrienden. Hij kwam al bij hen over de vloer toen zij nog een klein meisje was. Maries moeder was lang geleden gestorven, en zij was opgegroeid te midden van het rauwe zeeroversvolk. Ze was een mooi meisje, en het was geen wonder dat Claus Stortebeker zijn oog op haar had laten vallen.

‘Hij heeft er al met mijn vader over gesproken. Ze zullen het wel snel eens worden; ik ben eigenlijk al zo goed als verloofd,’ had ze gezegd.

Gerlof was diep geschokt. ‘Moet jij trouwen met die... die..Hij kon niet meer uit zijn woorden komen van verontwaardiging.

Ze haalde haar schouders op.

‘Maar jij dan? Heb jij er helemaal niets over te vertellen?’

‘Mijn vader bepaalt met wie ik ga trouwen. Dat is toch heel gewoon? Of is dat bij jullie in Kampen anders?’

Nee, moest Gerlof toegeven, eigenlijk niet. Zijn zus Gese had een hoop aanbidders, maar uiteindelijk zou hun vader toch bepalen wie de meest geschikte huwelijkskandidaat voor haar was.

‘Maar mijn vader zou mijn zus nooit laten trouwen met iemand aan wie ze een hekel had!’

‘Wie zegt dat ik een hekel heb aan Claus?’ zei Marie. ‘Goed, hij is een lomperik, maar dat ben ik wel gewend. En ik weet dat hij dol op me is. Ik denk dat ik het slechter zou kunnen treffen.’

Gerlof had er zijn eigen gedachten over. Dat dit aardige meisje de vrouw van die ellendeling zou worden, was gewoon te erg voor woorden...

Op een ochtend, ongeveer twee weken nadat de koerier naar Kampen was vertrokken, bleek Claus Stortebeker op de stins te zijn teruggekeerd. Hij zat aan tafel te ontbijten in gezelschap van Gode-ke Michaels en enkele andere mannen.

Hoewel de terugkomst van de piraat een onaangename verrassing betekende, sprong Gerlofs hart op bij het zien van dit grote gezelschap. Misschien was ook de koerier wel teruggekeerd?

Helaas, dat bleek niet het geval te zijn. Overigens was Claus in een opperbeste stemming. Hij bediende zich royaal van de brij.

‘Hoe is het met ons rijkeluiszoontje?’ vroeg hij tussen twee happen door. ‘Heb je het nogal naar je zin hier?’

Gerlof gaf geen antwoord.

‘Ik vroeg je iets,’ zei de piraat, al iets minder goedgeluimd.

Gerlof bleef hardnekkig zwijgen.

‘Moet ik dat verwaande hoofd van jou eens in de brijpot stoppen?’ vroeg Claus dreigend. ‘Dan doe je vanzelf je mond wel open.’ ‘Probeer dat maar eens,’ siste Gerlof tussen zijn tanden. Het was

een onzinnige opmerking, en hij wist het. Maar voor heel even won zijn woede het van zijn angst.

Langzaam kwam Claus Stortebeker overeind. Zijn blauwe ogen flikkerden kwaadaardig. In zijn volle lengte stond hij daar, wel twee koppen groter dan de jongen tegenover hem.

Op dat moment schoot Marie Gerlof te hulp. ‘Toe nou, Claus! Laat hem met rust. Hij is nog maar een jongen.’ Met een verzoenend gebaar legde ze haar hand op zijn arm.

Even leek het alsof hij haar hand van zich af wilde schudden; toen verdween de woeste schittering uit zijn ogen, en hij liet zich op de bank terugzakken.

‘Jij moet mij niet uitdagen, jongen,’ zei hij koud. ‘Doe dat nooit, nóóit weer!’

De spanning was gebroken. Keno Thom Broke stuurde hen terug naar de torenkamer. Terwijl Gerlof de steile trap beklom, voelde hij zijn knieën knikken.

‘Hoe haalde je het in je hoofd om die kerel uit te dagen?’ vroeg oom Josef. ‘Laat dat voortaan alsjeblieft!’

‘Ik haat die vent,’ zei Gerlof verbeten.

Er verstreken nog een paar uiterst saaie dagen. En toen, op een avond, werden ze opeens uit de torenkamer gehaald en de trap af geleid. ‘Hierheen,’ zei de knecht die hen was komen halen.

Ze kwamen terecht in een zaal die een flink stuk groter was dan de kamer waarin ze elke dag hun ontbijt kregen. Er stond een enorme tafel, waar wel achttien mannen omheen zaten. De tafel was afgeladen met allerlei eetwaren: stukken vlees, vers gebakken brood, pasteien. Er stonden kruiken bier en wijn. Blijkbaar was er een feest aan de gang. Claus Stortebeker was er, maar Godeke Michaels ontbrak. De andere mannen - ongetwijfeld allemaal zeerovers - kende Gerlof niet. Op één man na: Gijsbert! De koerier was terug. Blijkbaar had hij het losgeld meegebracht...

‘Ga zitten, heren,’ zei Keno Thom Broke, wijzend op een bank. ‘Neem deel aan ons feestmaal. Jullie hebben het verdiend,’ voegde hij er spottend aan toe.

Gerlof en oom Josef bleven aarzelend staan.

‘Komaan,’ riep Claus Stortebeker, ‘een beetje opgewekter, heren! Gijsbert heeft ons gebracht wat wij gevraagd hadden. Jullie zijn weer vrij man! Dat is wel een feestje waard, nietwaar.’ Hij wendde zich tot Marie. ‘Schenk dat jochie een kroes bier in!’ En toen, tegen oom Josef: ‘Jij lust vast wel een roemer wijn, scheve. Laten we drinken op de vrijheid!’

Oom Josef liet zich op de bank zakken tussen twee ruwe zeebonken. Hij kreeg dadelijk een roemer wijn voor zijn neus.

Claus hief zijn eigen beker. ‘Ik breng een dronk uit op de gulle kooplieden van Kampen! En op de vrijheid van onze gasten hier.’ Gerlof was nog steeds niet van zijn verrassing bekomen. ‘Mogen we naar huis?’ vroeg hij.

‘Jazeker,’ zei Claus Stortebeker. ‘Wij zijn mannen van ons woord. Je vader heeft keurig aan zijn verplichtingen voldaan.’ Hij lachte bulderend.

Verplichtingen! Een raar woord voor afgedwongen betaling. Gerlof kreeg er een bittere smaak van in zijn mond.

‘Wanneer kunnen we gaan?’ vroeg hij. ‘Morgenochtend al?’

‘Wat een haast,’ zei Keno Thom Broke temerig. ‘Dat is niet erg beleefd voor een gast. Heb je het niet naar je zin gehad bij ons?’ Daar gaf Gerlof maar geen antwoord op.

‘Morgenochtend zal ik zien wat ik voor je kan doen,’ zei de hoofdeling. ‘Jullie kunnen wel mee met de een of andere boerenkar. Maar vanavond vieren we feest.’

Gerlof, die wel inzag dat hij die avond toch niets wijzer zou worden, ging naast oom Josef zitten. Hij dronk zijn bier en nam een stuk van een vleespastei. Het was lang geleden dat hij zoiets lekkers had geproefd.

Claus Stortebeker schonk oom Josef bij. ‘Eet, drink, meester Eekhout! Je bent weer vrij man. Je broer heeft de tweehonderd goudstukken die ik voor je vroeg zonder aarzelen aan Gijsbert meegegeven. Waren alle kooplui maar zo meegaand als hij! Dan had ik vorig jaar die twee Engelsen niet hoeven te vermoorden omdat hun familie weigerde te betalen.’

Gerlof schrok. Tweehonderd goudstukken, dat was nogal wat. Hij maakte een snelle berekening. De Sint-Anna was nog tamelijk nieuw; het schip had zeker duizend guldens opgebracht. Dan de geroofde lading: ook honderden guldens waard. En daarbovenop het losgeld van tweehonderd goudguldens... geen wonder dat die kerels in feeststemming waren!

Bier en wijn werden flink aangesproken en de mannen aan tafel werden steeds vrolijker. Een van hen zette een lied in dat door iedereen werd meegezongen. Wat Gerlof van de tekst verstond was van een bedenkelijk allooi.

Marie en twee dienstmeisjes bedienden de gasten, maar zelf lieten ze zich ook niet onbetuigd: ze aten en dronken even hard mee. Toen Marie langs Claus liep, trok hij haar plotseling naar zich toe. ‘Mannen,’ brulde hij, ‘even jullie aandacht! Dit mooie meisje is vanaf vandaag mijn verloofde. Dus handen thuis allemaal!’ Hij gaf haar een tik op haar achterwerk en liet haar weer los.

De kerels lieten een instemmend gebrul horen. Sommigen maakten schunnige opmerkingen, waarom anderen weer hard moesten lachen.

Gerlof zag het machteloos aan, inwendig kokend van woede. ‘Ventje, wat zie je bleek,’ zei Claus pesterig. ‘Het lijkt wel of je een spook hebt gezien.’

‘Nee, een spookschip!’ verbeterde er eentje met dikke tong. ‘Het zwarte spookschip!’

‘Jaaa!’ zei Claus met holle stem, terwijl hij zijn hoofd vlak bij dat van Gerlof bracht. ‘Het zwarte spookschip van de Westerzee! Al tientallen jaren waart het rond, met zijn verdoemde schipheer en zijn dode bemanning. Wie het tegenkomt staat groot onheil te wachten. Misschien zijn jullie het wel in de mist voorbijgevaren.’ Bulderend van het lachen schonk hij zich nog eens in. Blijkbaar kon hij enorme hoeveelheden alcohol verdragen.

‘Ik zal je vertellen hoe het eruitziet,’ ging hij verder. ‘Je herkent het onmiddellijk als je het tegenkomt op zee. Het is pikzwart, helemaal. Het zeil, de romp, alles is zwart als de hel. Maar de bemanning is lijkbleek, met dode, holle ogen.’

Gerlof voelde een rilling over zijn rug gaan.

‘Ik ben niet bang voor dat spookschip!’ riep een van de kerels, die al behoorlijk dronken begon te worden. ‘Piraten hebben er niets van te vrezen.’

‘Zeg dat niet! Dat brengt ongeluk,’ zei een ander. ‘Denk maar aan het schip van Jan Jutte, dat op een windstille dag plotseling kapseisde en met man en muis verging.’

‘Was Jan Jutte een piraat?’ vroeg Gerlof.

‘De dapperste die ooit de zeven zeeën bevoer.’

‘Man, dat is al veertig jaar geleden gebeurd,’ zei Keno Thom Bro-ke laatdunkend. ‘En wie zegt dat Jan Jutte het zwarte spookschip heeft ontmoet? Er was niemand om het na te vertellen.’

Claus hief zijn beker wijn. ‘Op het zwarte spookschip! Moge het nog lang dood en verderf brengen aan alle rijke hooghartige kooplieden.’

En vooral aan wrede onbehouwen piraten, bracht Gerlof in gedachten zijn eigen toost uit.

Het zingen begon weer, vals en uit de maat. Het feest begon te ontaarden in een drinkgelag; er klonk gelal en luid gelach om grove grappen. Claus had Marie op zijn schoot getrokken.

Gerlof had er opeens genoeg van. Hij keek zijn oom aan. ‘Oom Josef, zullen we naar boven gaan?’

‘Dat is goed, jongen,’ zei oom Josef. Zijn stem klonk een tikje onvast. ‘We kunnen beter weggaan. Straks gaan er nog een paar op de vuist; daar wil ik liever niet bij zijn.’

Niemand lette op hen toen ze moeizaam de trap beklommen en niemand ging met hen mee om de deur van de torenkamer achter hun rug te vergrendelen. Het maakte trouwens niet meer uit, dacht Gerlof. Het losgeld was nu toch betaald.

Terwijl oom Josef zich in het stro liet zakken, liep Gerlof naar het venster en keek in de nacht. Morgen, dacht hij, morgen ga ik naar huis.

Oom Josef lag al te snurken. Die had flink wat wijn gedronken. Zelf was hij te opgewonden om snel in slaap te vallen. Hoe zou het morgen verder gaan? Hij wilde zo vlug mogelijk vertrekken. Eindelijk viel hij toch in slaap, maar bij het eerste daglicht was hij weer overeind. Hij liep naar het venster en keek naar beneden. Op de binnenplaats stond een lege boerenkar met twee paarden ervoor.

‘Oom Josef, sta op! Er staat een kar op de binnenplaats. We kunnen hier weg!’

Zijn oom kwam langzaam overeind. ‘Schreeuw niet zo, jongen. Wat is er?’

‘We gaan naar huis, naar huis! Keno Thom Broke heeft toch gezegd dat we met een kar mee konden? Kom nou toch! Hoe eerder we hier weg zijn, hoe beter.’

‘Ja, ja. Rustig maar.’ Oom Josef wreef zich in de ogen in een poging goed wakker te worden.

Gerlof was al bij de trap en haastte zich naar beneden. Daar zag hij dat de deur van de binnenplaats openstond. Hij ging naar buiten en liep vol verlangen om de wachtende wagen heen. Er was niemand te zien; zelfs de knechten schenen nog te slapen. Was er dan nog niemand wakker? Maar die kar stond hier toch niet voor niets...

Vol ongeduld liep hij weer naar binnen. Vanuit de grote zaal klonk geronk. Toen hij de deur opende zag hij het merendeel van de feestgangers, nog vast in slaap in allerlei houdingen. Sommigen lagen op de vloer, anderen hadden zich op de banken uitgestrekt of hingen voorover op tafel, het hoofd op de armen. Keno Thom Broke, Marie en Claus Stortebeker waren er niet bij.

Hij opende een andere deur. Erachter lag een klein kamertje waar twee knechten op het stro lagen te slapen. Een van hen kwam overeind en keek hem met lodderige ogen aan.

‘Wat moet je?’

‘Ik wil naar huis!’

Wat heb ik daarmee te maken?’

‘Van wie is die wagen op de binnenplaats?’

‘Weet ik veel,’ bromde de knecht.

‘Ik wil hier weg!’ Gerlof schreeuwde bijna.

‘Nou, ga dan. En maak niet zo’n herrie.’ Geeuwend liet de knecht zich terugzakken in het stro.

Weer haastte Gerlof zich naar de binnenplaats. De lege wagen stond er nog altijd; zelfs de paarden leken te slapen.

Oom Josef kwam de binnenplaats op.

‘Iedereen slaapt nog,’ riep Gerlof hem wanhopig toe.

‘Geen wonder. Het is nog erg vroeg.’

Uit een van de bijgebouwen kwam een boer naar buiten. Hij torste twee grote kazen. Nadat hij ze op de kar had gelegd wilde hij weer naar binnen lopen. Gerlof vloog op hem af.

‘Is die wagen van jou? Wanneer vertrek je?’

De boer keek hem verbaasd aan.

‘Wanneer? Als de wagen vol is.’

Hij liep weg en Gerlof rende hem na.

‘Zal ik helpen?’

Het gezicht van de boer was een en al verwondering. ‘Zo’n fijne sinjeur, en die gaat mij helpen? Nou, dit hier moet allemaal mee.’ Hij wees op een tiental kazen dat op een plank lag. Zelf nam hij een zak meel op zijn rug. En dus sjouwde Gerlof, die dat helemaal niet gewend was, met grote ronde kazen, terwijl de boer aanwijzingen gaf hoe hij ze op de kar moest stapelen. Oom Josef zag het hoofdschuddend aan.

‘Gerlof, dat is toch geen werk voor jou.’

‘Hoe eerder die kar vol is, hoe eerder we hier weg kunnen.’

Er moest heel wat in: behalve de kaas en twee zakken meel waren er nog een vat boter en een mand vol levende kippen. De boer rekte zich uit.

‘Zal een goede prijs opbrengen op de markt van Bremen.’ ‘Bremen?!’

De boer knikte.

Gerlof was verbijsterd. Bremen - daar moesten ze helemaal niet heen. Dat was de verkeerde kant op! Werden ze soms voor de gek gehouden?

Op dat moment verscheen Marie in de deuropening. Haar haar zat door de war, haar gezicht was bleek, met donkere kringen onder de ogen. Ze keek Gerlof aan met een blik die hem door de ziel sneed: ontredderd, verdrietig.

Hij deed een stap in haar richting, maar ze schudde haar hoofd. ‘Ga naar huis,’ zei ze. ‘Stap op die wagen en ga naar huis.’

‘Maar deze wagen gaat naar Bremen! Je vader... hij zou toch vervoer voor ons regelen?’

‘Je snapt het niet,’ zei ze ongelukkig. ‘Mijn vader en Claus - ze spelen met jullie. Een gemeen spel. Zolang je hier bent, loop je gevaar. Ga naar Bremen. Je vindt er vast wel een schip dat jullie naar huis kan brengen.’

De boer kwam naar buiten met een laatste zak op zijn rug. ‘Willen jullie nog mee?’ riep hij. ‘Opschieten dan. Ik moet vóór de noen in Bremen zijn.’

Oom Josef knikte en klom moeizaam op de kar. Gerlof bleef staan. ‘Marie...’

Haar gezicht werd uitdrukkingloos. ‘Maak dat je wegkomt,’ zei ze. Toen draaide ze zich om en liep naar binnen.

Gerlof klom bij zijn oom op de kar. De boer had plaatsgenomen op de bok; hij liet zijn zweep knallen, de paarden zetten zich in beweging en de wagen rolde de poort uit.

Vrij, dacht Gerlof. We zijn eindelijk vrij. Maar waarom voel ik me dan zo ellendig?

De paarden hadden er zin in en stapten flink door. Urenlang reden ze langs akkers en weiden, door wouden en langs dorpen. Overal waren mensen aan het werk.

‘Ik snap het niet,’ zei Gerlof. ‘Deze landerijen moeten toch een hoop opbrengen. Waarom heulen die landeigenaren hier dan met die piraten?’

‘Och, Gerlof - sommige mensen hebben nooit genoeg.’

Dat is waar, dacht Gerlof. Net als bij ons in Kampen. Wie arm is doet alles om een beetje geld te verdienen; wie rijk is wil nog rijker worden. Neem nou tante Gertrude...

Maar zó wil ik niet worden, nam hij zich vast voor.

Ze bereikten de stad Bremen nog voor de noen. De boer leverde eerst de zakken meel af bij een bakkerij aan de rand van de stad en reed toen met de kazen en de kippen naar de markt.

Hij wees op een herberg dicht bij het marktplein. ‘Daar kunnen jullie wel logeren.’

Dat zal nog lastig worden, dacht Gerlof. Al het geld dat we bij ons hadden, is ons afgenomen.

‘Waar is de haven?’ vroeg oom Josef.

De boer wees in noordwestelijke richting: ‘Die kant op.’

‘Dan gaan we daar eerst proberen een schip te vinden. Naar die herberg kunnen we altijd nog.’

‘Maar we hebben geen geld,’ zei Gerlof. Wie zou, in deze vreemde stad, iets voor hen willen doen als ze er niet voor konden betalen?

‘In geval van nood heb ik altijd nog de zilveren gespen aan mijn schoenen,’ zei oom Josef droog.

Ze liepen een tijdje in de aangewezen richting en kwamen inderdaad bij de haven uit. Er lagen heel wat koggen langs de loskade, maar een schip uit Kampen zagen ze niet. De meeste koggen bleken uit Hamburg te komen.

Oom Josef informeerde links en rechts, maar oogstte alleen schouderophalen. Gerlof rammelde van de honger en draafde ongedurig langs de kade heen en weer, iedereen voor de voeten lopend. Oom Josef riep hem. Moedeloos slenterde hij naar hem toe.

‘Dit is mijn neef Gerlof,’ zei Josef tegen een goedgeklede jongeman met wie hij stond te praten. ‘Gerlof, deze schipheer is bereid ons mee te nemen.’ Hij wees op een kogge, die echter de vlag van Hamburg voerde.

‘Tot Kampen?’ vroeg Gerlof verheugd.

‘Eigenlijk moet ik met hout en graan naar Elburg,’ zei de vreemde schipheer, ‘maar een kleine omweg langs Kampen is geen probleem. Wij hanzeaten moeten elkaar bijstaan, nietwaar?’

‘Mijn broer zal u rijk belonen, meester Van Utrecht.’

De man maakte een wegwerpend gebaar.

‘Uw familie heeft schade genoeg geleden. Daar hoef ik geen schepje bovenop te doen.’

Gerlof keek de schipheer eens wat beter aan. Wat een aardige vent! Was bereid hen zonder betaling naar Kampen te brengen, al moest hij daar helemaal niet zijn.

‘Wat kijk je, jongen? Ja, die kogge is mijn eigendom, dus ik kan meenemen wie ik wil.’

‘Nou, het is wel verwarrend,’ vond Gerlof. ‘U komt uit Hamburg, u heet Van Utrecht... maar u praat als een Hollander.’

De schipheer lachte. ‘Ik ben, of liever was, inderdaad een Hollander en ik heb nog familie in Haarlem. Van Utrecht heette mijn vader; hij kwam uit die stad. Maar sinds een paar jaar woon ik in

Hamburg. Ik heb daar mijn kantoor en kreeg er vorig jaar mijn burgerrechten. Dus nu ben ik Hamburger. Ingewikkeld, nietwaar.’ Gerlof knikte.

‘Dan nodig ik jullie nu uit bij mij aan boord te komen. Want zonder geld zullen jullie wel niet in een herberg terecht kunnen.’

Ze volgden de man de loopplank over en maakten kennis met de bemanning. De Bonte Koe, ontdekte Gerlof, was een grote kogge van zeker honderdvijftig last. Bovendien had het schip twee kastelen, één op de achtersteven en één op de voorsteven. Het leek wel een oorlogsschip.

‘Over twee dagen, in alle vroegte, ga ik onder zeil,’ zei de schipheer. ‘Ik hoop dat we een plezierige overtocht zullen hebben. Het is zomer, de zee is kalm, dus dat zal wel lukken.’

Gerlof kon de man wel zoenen. Eindelijk keerde het lot zich ten goede, had hij een beetje geluk.

En dat mocht ook wel, dacht hij. Ik heb de laatste tijd meer pech gehad dan tot nu toe in mijn hele leven.

Gese hield ervan elke ochtend even langs de Welle te lopen om naar binnenkomende en uitgaande schepen te kijken. Op de brede IJssel was het ’s zomers altijd een gewemel van grote en kleine boten. Behalve koggen die geladen of gelost moesten worden, voeren er lichters, roeiboten, kleine zeiljachten en pieremachochels heen en weer. Op de kade zelf was ook van alles te zien: sjouwers die pakken en tonnen verplaatsten, drie mannen die in het rad van de kraan liepen, vissers die hun vangst aan wal brachten en vrouwen die afscheid van hun mannen kwamen nemen.

Op deze stralende morgen was Mette met haar meegegaan. ‘Ik heb geen zin om altijd maar binnen te zitten en jakjes te borduren,’ had ze gezegd. ‘Je kunt Martha wel thuislaten. Ik zal de mand wel dragen.’

‘Onzin,’ vond Gese. ‘We nemen Martha mee. Maar voordat we inkopen gaan doen, wil ik eerst even naar de Welle. Ik krijg nooit genoeg van het uitzicht.’

‘Dat is je verlangen naar verre streken,’ lachte Mette. ‘Als jij op de Welle komt, begin je meteen te dromen.’

‘Jij niet dan?’

‘Zeker, maar ik weet ook dat dat voor ons niet is weggelegd. Wij trouwen mettertijd met een Kampense man, of misschien met iemand uit Zwolle, en dan worden we huisvrouw en valt er niets meer te dromen.’

‘Ik ben al een soort huisvrouw,’ zuchtte Gese. ‘Als ik trouw verander ik alleen van huis, niet van leven.’

Zo gingen ze die ochtend gearmd naar de Welle, op enige passen

afstand gevolgd door Martha met de mand. Eigenlijk moesten ze naar de boter- en eierenmarkt, en die was de andere kant uit. Maar wat deed dat ertoe? De botermarkt kon wachten, de schepen die zouden uitvaren niet!

Ze slenterden langs de kade, voorbij de vismarkt waar op dinsdag alleen riviervis te koop was, en verder naar het noorden, tot waar ze een vrij uitzicht hadden op de rivier.

‘Het mooiste vind ik het altijd als er een kogge binnenkomt,’ zei Gese. ‘Als zo’n groot schip zo langzaam en statig stroomopwaarts vaart.’

‘Ik kijk liever de vertrekkenden na,’ meende Mette. ‘En dan probeer ik me voor te stellen waar zo’n schip heen gaat. Naar Vlaanderen of Frankrijk, of nog verder, naar Portugal en Spanje.’ ‘Tenzij het vergaat in de Spaanse Golf,’ zei Gese.

‘Ach jij! Jij ziet altijd spoken.’

‘Gekaapt worden in de Duitse Bocht, dat is ook een mogelijkheid.’ Ze dachten beiden aan hun broer en zuchtten.

‘Vader heeft al weken geleden het losgeld betaald en we hebben nog steeds niets gehoord. De piraten zullen Gerlof en oom Josef toch wel vrijlaten?’ vroeg Mette.

De zon vonkte op het water. Alles leek zo vrolijk, zo bedrijvig, zo opgewekt. Gese tuurde naar de overzijde, naar het groene Kam-pereiland met zijn rietpluimen, waar het vee werd vetgemest.

Ze stonden stil om te kijken naar een kogge die juist de bocht rondde.

‘Kijk eens wat een groot schip! Het heeft vooraan ook een kasteel. En wat een mooi zeil, het lijkt wel van goud!’

‘Dat is er niet een van ons,’ wist Gese. ‘Kampense koggen voeren geen geel zeil.’

‘Het is wel een prachtig schip, en het vaart zo statig.’

‘Die kogge ligt anders tamelijk hoog op het water. Veel vracht lijkt ze niet te vervoeren.’ ‘Dan komt ze waarschijnlijk vracht halen.’

Vol bewondering keken ze naar de grote kogge, die langzaam de IJssel opvoer.

En toen...

‘Kijk die figuur op het voorkasteel eens? Dat lijkt wel... dat kan toch niet... Gese!’

‘Het is... het is... Gerlof!’

Mette sprong wel een halve meter omhoog. ‘Het is Gerlof! O, Gese, het is Gerlof. Eindelijk!’

‘Martha, het is Gerlof. Joehoe, Gerlof... Ja, hij ziet ons. Waar is oom Josef?’

‘Die zal ook wel aan boord zijn.’

Springend van geestdrift zwaaiden de meisjes naar het schip, dat echter midden in de stroom bleef liggen en daar het anker uitwierp. Langs de loskade was nog geen plaats.

Toen de kogge eenmaal stillag, werd er een sloep uitgezet. De meisjes renden langs de kade, roepend en wuivend.

‘Joehoe, Gerlof! Kijk, daar is oom Josef ook.’

Vier mannen roeiden de sloep naar de wal, terwijl Gerlof, Josef en een derde man rechtop in de boot stonden en naar de meisjes zwaaiden.

De roeiers vonden een plekje langs de kade en legden aan. Gerlof sprong als eerste uit de boot.

‘Gese, Mette...’

Ze vielen elkaar in de armen, Oom Josef, die meer moeite had om aan de wal te komen, werd geholpen door de derde man, die een breedgerande hoed droeg. Eindelijk stonden ze alledrie op de kade.

‘Gerlof, oom Josef, wat ben ik blij jullie te zien!’ riep Gese. ‘Waar waren jullie, hoe komen jullie op zo’n mooi schip? Wanneer hebben de piraten jullie losgelaten?’

‘Rustig aan, nichtjes,’ lachte oom Josef. ‘Laat me jullie eerst de schipheer van De Bonte Koe voorstellen: Simon van Utrecht. Een Hamburger, die speciaal een omweg heeft gemaakt om ons thuis te brengen. Simon, dit zijn mijn oudste nichtjes, Gese en Mette Eekhout.’

Simon van Utrecht maakte een lichte buiging: ‘Het is me een genoegen, juffers.’

Gese bekeek hem nieuwsgierig. Wat ze zag beviel haar wel.

Toen brandden ze allemaal tegelijk los. Iedereen leek op hetzelfde moment van alles te willen weten. Vragen en antwoorden vlogen over en weer, tot Mette eindelijk zei: ‘Laten we snel naar huis gaan. Vader weet nog van niets! U komt toch mee, oom Josef? Hij zal zó blij zijn om u terug te zien.’

‘Ja, ja, natuurlijk.’ Oom Josef wendde zich tot de schipheer. ‘Gaat u ook mee?’

Simon van Utrecht schudde lachend het hoofd. ‘Nee, Josef. Jij bent nu weer thuis, en ik blijf bij mijn schip tot ik een ligplaats heb gevonden en de wijn kan inladen die jij mij hebt beloofd.’

‘O, maar vanavond moet u wel bij ons komen eten,’ riep Mette. ‘We gaan een feestmaal aanrichten ter ere van Gerlofs thuiskomst. Oom Josef, u komt natuurlijk ook. Gese, je moet een gans gaan kopen. U houdt toch wel van gebraden gans, meester Van Utrecht?’ De schipheer knikte lachend.

‘Hoe zou ik de uitnodiging van zulke mooie meisjes kunnen afslaan? Tegen de avond zal ik mijn opwachting bij jullie komen maken. Nu moet ik eerst terug naar De Bonte Koe.’

‘Goed, meester Van Utrecht. Ons huis staat in de Oudestraat en het heet De Zwaan. Tot vanavond dan.’

Simon van Utrecht sprong weer in de roeiboot, nam met een zwaai zijn hoed af, lachte de meisjes toe en liet zich terugroeien naar zijn schip. Gese en Mette liepen met hun broer en hun oom naar huis. Ze hielden niet op met vragen stellen, tot Gerlof plechtig beloofde alles te vertellen zodra ze thuis waren.

Pieter Eekhout was al op de hoogte. Martha, de meid, was zo snel ze kon naar het huis De Zwaan gelopen om haar meester te vertellen dat zijn zoon zojuist was aangekomen - op een Duitse kogge nog wel. Hij hield zijn gezicht in de plooi, maar nadat hij Martha een zilveren stuiver in de hand had gedrukt en haar naar het achterhuis had gestuurd, haastte hij zich naar de huisdeur. Daar kwam het kleine gezelschap al aan.

Pieter Eekhout stapte op zijn zoon af, stak eerst wat stijfjes zijn hand uit, maar pakte hem toen stevig bij de schouders en zei: ‘Welkom thuis, zoon. Ik ben blij je te zien.’

Op dat moment kwam de tweeling de trap afrennen. Beurtelings vlogen ze hun broer om de hals. Opgewonden gepraat, vragen, nog meer vragen: Hebben die piraten jullie goed behandeld? Waar hebben ze jullie vastgehouden? Hoe zagen ze eruit? Waren jullie niet vreselijk bang?

Toen de gemoederen een beetje bedaard waren, zei Gese opeens: ‘We moeten tante Gertrude waarschuwen.’ En meteen daarop: ‘Vader, ik heb oom josef en Gerlof een feestmaal beloofd, en vanavond komt ook de schipheer die hen naar Kampen heeft teruggebracht. Hij heeft er speciaal een omweg voor gemaakt en hij zegt dat hij er geen vergoeding voor wil hebben. Dat vonden we zó aardig dat we hem hebben uitgenodigd.’

Ze werd weer helemaal de vrouw des huizes.

‘Mette, wij gaan een gans kopen bij vrouw Fransen; een mooie, vette gans. Maria, ga appels halen op zolder, en Jacoba, jij gaat naar tante Gertrude. Martha, stook het vuur in de keuken flink op. En Anna moet naar de botermarkt gaan.’

Ze greep Mette bij de arm en nam haar mee naar buiten.

Het werd een feestelijke avond. Tegen zevenen kwam Simon van Utrecht zich melden. Hij werd hartelijk ontvangen. Ook tante Gertrude was intussen gearriveerd, want dit feestmaal wilde zij zich niet laten ontgaan. Gans aten ze anders alleen met Kerstmis. Ook zij moest natuurlijk alles horen van de belevenissen van haar broer en neef.

‘Toevallig,’ vertelde oom Josef, ‘hoorde ik die laatste avond hoe hoog het losgeld voor ons was. Tweehonderd goudguldens! Dat is me nogal wat. Daarvoor heb je een groot aandeel in een kogge -schip.’

‘Driehonderd,’ verbeterde Pieter Eekhout. ‘We moesten driehonderd betalen voor jullie vrijlating.’

‘Maar ik weet zeker dat ik Claus Stortebeker tweehonderd hoorde zeggen,’ antwoordde Josef.

‘Dan heeft die schurk honderd Carolusguldens achterovergedrukt. Of misschien gedeeld met zijn koerier. Ik heb zijn brief bewaard; daarin staat heel duidelijk driehonderd.’

‘En dat noemt zich Likedeelers,’ riep Gerlof verontwaardigd. ‘Zogenaamd delen ze alles gelijk op met hun bemanningen, maar in werkelijkheid bedriegen ze die scheepskinderen waar ze bij zitten.’

‘Wat een boeven,’ riep Mette. Ze was diep in haar hart een beetje jaloers op Gerlof. Hij was dan wel gevangen geweest, maar hij had toch maar met een echte zeerover als Claus Stortebeker aan tafel gezeten.

‘Hoe kwam het eigenlijk dat jullie op de Welle waren toen De Bonte Koe kwam binnenvaren?’ wilde tante Gertrude weten.

‘We liepen te wandelen en naar de schepen te kijken,’ zei Mette. ‘Gese doet dat bijna iedere morgen.’

‘Is dat waar?’ vroeg Pieter Eekhout fronsend.

‘Dat is niet betamelijk voor een jong meisje,’ zei tante Gertrude streng.

Gese bloosde. ‘Ik kijk graag naar binnenkomende en uitgaande schepen,’ bekende ze. ‘Waarom zou dat niet mogen?’

Ze kreeg steun uit een onverwachte hoek. Simon van Utrecht, die zwijgend van zijn stuk ganzenborst met appelcompote had zitten smullen, keek onbevangen de tafel rond en zei: ‘Er is niets mooiers dan een schip onder zeil; nou ja - bijna niets mooiers.’ Bij die laatste woorden bleef zijn blik op Gese rusten, die prompt nog iets roder werd dan ze al was.

Mette begon te grinniken, tante Gertrude keek afkeurend. Pieter Eekhout trok even zijn wenkbrauwen op.

Het eten was heerlijk, maar Gese nam bijna niets. Telkens weer werd haar blik naar Simon van Utrecht getrokken, en hoe meer ze keek, hoe beter hij haar beviel. Dit was een koopman die op zijn eigen schip voer en zelf zijn zaken afwikkelde; die sloot zich niet op in een kantoor... Hij zat overduidelijk van zijn maaltijd te genieten, en toen hij haar blik opving begonnen zijn ogen te glinsteren. Snel sloeg Gese de hare neer.

‘Komt u wel eens in Brugge?’ vroeg ze, toen ze haar stem weer vertrouwde.

‘Jazeker, juffer; ik kom daar minstens eens in het jaar.’

Gese zuchtte diep.

Zoals gewoonlijk sprak Mette uit wat haar zuster alleen maar dacht: ‘Het lijkt me heerlijk om een man te zijn. Mannen komen overal en zien de mooiste steden.’

Tante Gertrude trok een zuinig mondje en zei: ‘Jonge meisjes moeten niet naar avonturen verlangen. Dat is God verzoeken. Jonge meisjes moeten zich voorbereiden op het huwelijk, op het moederschap en op het voeren van een huishouding. Handel drijven en de zeeën bevaren dienen ze aan mannen over te laten, die zich daarbij gesteund weten door de gebeden van de achtergebleven vrouwen.’

Het was een hele preek, en één die de meisjes al vaak hadden gehoord. Ze knikten dan ook plichtmatig, en ze waren zeer verrast toen Simon van Utrecht zich tot tante Gertrude wendde en allerhoffelijkst zei: ‘Ik wil u niet tegenspreken, vrouwe, maar ik heb in Hamburg enige vrienden met echtgenotes wier steun verder reikt dan alleen die van het gebed.’

Even viel er een stilte. Toen was het weer Mette die datgene vroeg waarnaar vooral Gese zo brandend nieuwsgierig was.

‘En uw vrouw, meester Van Utrecht - vindt die het niet verdrietig dat u de hele zomer op zee zwalkt en alleen ’s winters thuis bent?’

‘Ik heb geen vrouw,’ bekende hij. ‘Daar is het tot nu toe niet van gekomen.’

‘Maar het moet toch heerlijk zijn om na een lange reis thuis te komen bij een liefhebbende vrouw?’ vroeg Mette onschuldig. Simon van Utrecht grinnikte.

‘Daar twijfel ik niet aan, maar zoals gezegd kan ik niet uit ervaring spreken.’

‘Hij is getrouwd met De Bonte Koe,’ zei oom Josef.

Gese zat over haar bord gebogen en bloosde weer. Ze wist Simons blik op zich gericht.

Hij vindt mij aardig, dacht ze. Hoe oud zou hij eigenlijk zijn? Nog geen dertig, vermoedelijk. Wat is hij leuk, met die brede schouders en dat korte baardje. Zo’n knappe man heb ik hier in Kampen nog nooit gezien.

Ze dacht aan Johan Cabau, het ‘ongebakken brood’, en moest onwillekeurig lachen. Het verschil was al te groot...

Kort daarna, toen iedereen verzadigd was, namen de gasten afscheid. Simon van Utrecht keerde terug naar zijn schip, tante Gertrude ging naar haar convent en Josef naar zijn eigen huis in de Sint-Jacobsstraat, dat er stoffig en verwaarloosd bij stond. Want de meid die hij in dienst had, had tijdens zijn afwezigheid niet veel uitgevoerd. Maar daaraan was hij allang gewend.

De volgende morgen ging Gese al vroeg naar de Vismarkt, maar ze liep de stenen visbanken zonder omzien voorbij. Martha, de mand aan de arm, liep achter haar aan en verbaasde zich. Moest Gese dan geen vis kopen?

Met een verstrooide blik liep Gese langs de loskade en bleef toen plotseling staan. Bij de kraan lag een grote kogge, met voor en achter een kasteel. Het gele zeil was opgebonden en mannen waren druk bezig vaten wijn in het ruim te stouwen, terwijl de kraan de zware molenstenen ophees die als ballast moesten dienen.

Gese stond daar maar te kijken, terwijl Martha geduldig wachtte tot haar meesteres verder zou gaan. Wat viel er toch te zien, dat kennelijk zo belangrijk was? Niet dat het haar veel uitmaakte: zolang haar meesteres op de Welle liep te treuzelen, hoefde zij zelf ook niets te doen.

Opeens zag Martha een bekende aan boord: oom Josef. Hij zag zijn nichtje staan en zwaaide even. Maar een andere man, groot, breedgeschouderd, met een korte bruine baard, had Gese ook opgemerkt en kwam haastig de loopplank af. Met een zwierige zwaai nam hij zijn breedgerande hoed af en glimlachend boog hij zich over Geses hand. Toen kwam ook oom Josef naar de kade. ‘Ha Gese, zocht je mij?’ vroeg hij.

‘Nee, oom. Ik eh... ik kwam toevallig langs.’

Martha, die inmiddels wel begreep wat hier aan de hand was, trok zich discreet een eindje terug, maar ze bleef dicht genoeg in de buurt om elk woord te kunnen verstaan.

Gese lette trouwens toch niet op haar. Ze wendde zich tot de man met de breedgerande hoed en vroeg belangstellend: ‘Gaat u alweer zo snel vertrekken, meester Van Utrecht?’

‘Zodra het laden gedaan is en het tij het toelaat.’

‘Wat vindt u van onze stad?’

‘Heel mooi en gezellig.’

‘Net zo mooi als Brugge?’

Als-ie ja zegt, valt me dat van hem tegen, dacht Martha.

‘Je kunt het eigenlijk niet vergelijken, juffrouw Eekhout. Brugge is veel groter, en eh... ja, toch ook mooier. Maar u zult mij nu vaker in Kampen zien, want de wijn die uw oom levert is van goede kwaliteit en daar is in Londen altijd veel vraag naar. Wij zullen ongetwijfeld nog veel zaken doen.’

‘Gaat u hiervandaan nu ook naar Londen?’

‘Inderdaad.’

‘Ik ben blij dat u en oom Josef zulke goede vrienden zijn geworden,’ zei Gese. Ze lachte tegen oom Josef en knikte hem toe. Plotseling ontwaarde Josef op de kade een kennis met wie hij nog iets te bespreken had. Hij verontschuldigde zich en hobbelde weg. Simon van Utrecht en Gese stonden tegenover elkaar -alleen.

‘Het doet me plezier dat u het zo goed met oom Josef kunt vinden,’ zei Gese. ‘Hij is zo’n aardige man. Hij levert niet alleen prima Rijnse wijn, maar hij is eerlijk en goedhartig. Wij, zijn nichtjes, zijn dol op hem.’

‘Ja, dat heb ik gemerkt. Overigens zit het karakter van een mens vanbinnen en niet aan de buitenkant. Hoewel,’ voegde hij er vrijmoedig aan toe, ‘die in uw geval wel buitengewoon aantrekkelijk is. Ik heb zelden zo’n elegant en lief meisje ontmoet.’

‘U vleit mij,’ zei Gese, blozend tot in haar hals.

‘Het is geen vleierij. Ik zeg altijd wat ik denk, net als uw zuster Mette.’

Gese liet een hoog lachje horen.

‘En u bent een geboren Hollander? Die zijn anders niet zo complimenteus.’

‘Het was geen loos compliment. Ik vind u een sieraad voor de stad Kampen.’

Nou nou, dacht Martha, dat liegt er niet om. Die weet met vrouwen om te gaan.

Gese keek even naar oom Josef, die nog steeds met zijn kennis stond te praten. Toen wendde ze zich weer tot Simon van Utrecht.

‘Als u werkelijk zo spoedig vertrekt, dan wens ik u nu vast een behouden vaart.’

Simon greep haar beide handen en drukte ze warm.

‘Dat is lief van u... mag ik Gese zeggen?’

‘Jazeker.’

Oom Josef, klaar met zijn gesprek, kwam weer naderbij.

‘Ben je er nog, Gese?’

‘Ik kan maar niet genoeg krijgen van de aanblik van die kogge. Het is zo’n mooi groot schip.’

Martha moest zich inhouden om het niet uit te proesten.

‘Twee jaar geleden gebouwd in Danzig,’ zei Simon van Utrecht. Het was te horen dat hij er trots op was.

‘Nu, vaarwel en tot ziens dan,’ zei Gese. Al die tijd had Simon haar handen in de zijne gehouden. Nu liet hij haar eindelijk los.

‘Ik verheug me nu al op het weerzien... met Kampen,’ zei hij. Gese knikte haar oom toe en draaide zich om. ‘Kom, Martha. We gaan naar de vismarkt.’

Ze wandelde statig weg. Martha wierp nog even een blik op de schipheer van De Bonte Koe. Wat een man, dacht ze. Zo een zou ik ook wel willen.

Toen volgde ze haar meesteres.

Die zomer stuurde Pieter Eekhout zijn zoon niet meer op reis. De jongen moest eerst bijkomen van de doorstane angsten en ontberingen, vond hij. En in Kampen, aan de wal, viel ook genoeg te doen.

Gerlof zat dus op kantoor bij zijn vader, die hem leerde hoe hij de boeken moest bijhouden en hem de fijne kneepjes van het handelsvak probeerde bij te brengen.

Ondertussen bleven de herinneringen door zijn hoofd spoken. Steeds weer dacht hij aan Marie, die altijd zo aardig voor hen was geweest en die er die laatste morgen zo intens verdrietig en ontredderd had uitgezien. Hij dacht aan Keno Thom Broke, de hooghartige Oost-Friese hoofdeling die heulde met de piraten en zelfs zijn eigen dochter aan hen verkwanselde, maar vooral aan Claus Stortebeker, de piraat die hem zo bedreigd en vernederd had. Wat zou hij zich graag op die twee wreken!

Hij dacht ook aan zijn vader, die zo’n groot deel van zijn bezit aan de kapers was kwijtgeraakt. Het was niet de eerste keer dat er zoiets gebeurd was, wist hij inmiddels, en het zou ook niet de laatste keer zijn. Waarom ondernam het Hanzeverbond niets? Er moest toch iets tegen die kapers te doen zijn.

En wat, dacht hij, zou ik kunnen doen?

Hij herinnerde zich de overval op de Sint-Anna en de doodsangst die hij had gevoeld toen hij dacht dat hij vermoord zou worden. Maar hij herinnerde zich ook hoe hij zich had geschaamd omdat hij zich zomaar gevangen had laten nemen, zonder zich te verzetten, zonder zelfs te protesteren.

Ik had geen wapen, dacht hij opnieuw. En ik heb nooit geleerd te vechten. Ik ben nu zestien jaar oud; misschien is het tijd om daar iets aan te gaan doen. Als ik ooit wil afrekenen met Claus Stortebeker, dan zal ik dat moeten kunnen: vechten!

Waar kon je in Kampen leren vechten? Juist - bij de stadswacht.

De stadswacht was een reservelegertje van weerbare mannen. Het was gevormd voor het geval dat de stad door vijanden zou worden aangevallen. Driemaal in de week oefenden de mannen in de Doelen met handboog en kruisboog.

De stadswacht werd ook ingezet bij het handhaven van de orde in de stad. Ze grepen in als er ergens rellen dreigden uit te breken. Maar in vredestijd leek de stadswacht meer op een gezelligheids-vereniging, waarvan de leden bij elkaar kwamen om zich onder het genot van een kroes bier te bekwamen in het boogschieten en om tweemaal per jaar een feestmaal aan te richten.

Pieter Eekhout keek zuinig toen Gerlof hem vertelde dat hij zich bij de stadswacht wilde aansluiten.

‘Dat is geen werk voor een toekomstig koopman,’ zei hij. ‘De stadswacht bestaat vooral uit handwerkslieden en een paar klerken.’ ‘Wat geeft dat? Ik kijk niet neer op ambachtslui. Die doen goed en eerlijk werk.’

‘Natuurlijk, maar het is nu eenmaal niet erg gebruikelijk dat iemand uit onze kringen zich bij de stadswacht meldt. Waarom wil je dat zo graag?’

‘Ik denk dat het zijn nut kan hebben om goed met pijl en boog te kunnen omgaan. En ik wil me kunnen verdedigen als het nodig is. In de afgelopen tijd heb ik gemerkt wat het is om machteloos te zijn.’

Zijn vader knikte bedachtzaam. ‘Misschien heb je gelijk.’ ‘Natuurlijk heb ik gelijk!’ riep Gerlof overmoedig. Zijn vader fronste de wenkbrauwen.

De hele herfst en winter, weer of geen weer, in ijs en motregen, marcheerde Gerlof mee met de stadswacht. Hij ging driemaal in de week naar de Doelen en legde zoveel ijver aan de dag dat de commandant het met genoegen aanzag. En hij bleek bepaald geen slechte boogschutter te zijn; hij had een vaste hand en goede ogen. Toen kwam er groot nieuws uit Lübeck, het hoofdkwartier van het Hanzeverbond. Pieter Eekhout vertelde het aan zijn zoon terwijl ze samen over de boekhouding gebogen zaten.

‘We gaan eindelijk die Likedeelers eens stevig aanpakken! Met een hele vloot onder leiding van de Lübeckers en Hamburgers zullen we die vervloekte piraten een lesje gaan leren.’

Gerlof kon zijn oren niet geloven. Er ging eindelijk iets gebeuren! Hij moest wel inwendig grinniken om dat ‘we’: nog nooit eerder had hij zijn vader zulke krijgshaftige taal horen uitslaan.

‘Kampen doet natuurlijk mee,’ ging Pieter Eekhout verder. ‘Twee vredesschepen zullen we leveren, met in totaal minstens honderd man aan boord.’

Op dat moment kwam oom Josef binnen, huiverend in zijn mantel met bontkraag, want het was nog pas februari en behoorlijk koud. Zijn broer herhaalde tegen hem wat hij zojuist aan zijn zoon had verteld, maar oom Josef was al op de hoogte.

‘Het moet vroeg in de lente gebeuren, als de Likedeelers de zee nog niet zijn opgegaan. Meestal wachten ze daarmee tot eind april, begin mei, als het op zee wemelt van de koggen en er volop buit te halen valt.’

‘Eindelijk!’ riep Gerlof stralend. ‘En ik ga natuurlijk mee! Ik zal hun zeilen in brand schieten en mijn pijlen dwars door hun verraderlijke harten jagen.’

‘Geen sprake van,’ zei zijn vader. ‘Jij gaat helemaal niet mee. Je bent veel te jong en te onervaren.’

‘Ik ben zestien en ik ben een uitstekende schutter! Dat heeft de commandant van de stadswacht zelf gezegd.’ ‘Het kan me niet schelen wat de commandant zegt. Zo’n vloot van acht of tien vredesschepen heeft stoere mannen nodig, die weten wat vechten betekent en die niet van angst beginnen te schreeuwen als de man naast hen in de borst wordt getroffen. Vechten is iets heel anders dan schijfschieten.’

‘Ik weet zeker dat er veel stadswachten zullen meegaan met de Hanzevloot als die een strafexpeditie organiseert. Daarvoor worden we toch opgeleid?’

‘Gerlof, hou erover op. Jij gaat niet mee met die vloot en daarmee uit.’

Het was een onverdraaglijke gedachte. De hanzeaten gingen eindelijk afrekenen met Godeke Michaels en Claus Stortebeker, en hij, Gerlof, mocht daar niet bij zijn. En dat terwijl juist hij zo’n hoge rekening met die heren had te vereffenen!

‘Maar ik wil mee!’

‘Jij hebt niets te willen,’ zei Pieter Eekhout. ‘Jij houdt je bij je boekhouding en laat het vechten aan volwassen kerels over.’

Mokkend staarde Gerlof naar zijn voeten.

Kampen bezat een eigen werf. Daar werden geen nieuwe koggen gebouwd (die kwamen meestal uit Danzig of Stralsund), maar beschadigde schepen konden er worden gerepareerd of verbouwd. Op die werf waren ze bezig twee flinke koggen van een kasteel op de voorsteven te voorzien, compleet met kantelen, en de schepen in te richten voor het vervoer van vijftig man - allemaal vrijwilligers. Schipheer Hubert Govers had tot taak deze ‘vredesschepen’, zoals ze werden genoemd, te bemannen en te bevoorraden.

Het verbod van zijn vader negerend zocht Gerlof schipheer Govers op en verklaarde zich ter beschikking te stellen voor de strafexpeditie.

Govers schudde gedecideerd het hoofd. ‘Jij bent nog veel te jong voor zoiets.’ ‘Ik weet dat ik jong ben,’ zei Gerlof ongeduldig, ‘maar daarom kan ik nog wel van nut zijn! Ik ben niet bang, en wat het belangrijkste is: ik ben een goede schutter. Ik kan zowel met de handboog als met de kruisboog overweg; ik heb scherpe ogen en een vaste hand. Vraag maar aan de commandant van de stadswacht.’

‘Dat kan allemaal wel waar zijn, maar je bent nog minderjarig en dus heb je toestemming van je vader nodig,’ zei Govers, die heel goed wist dat Gerlof, als enige zoon, die toestemming nooit zou krijgen.

Thuis beklaagde Gerlof zich tegen zijn zusjes.

‘De Hanze gaat eindelijk de piraten een pak slaag geven, met misschien wel tien schepen, maar ik mag niet meedoen.’

‘Gelukkig maar,’ zei Gese.

‘Vader is nu eenmaal zuinig op je,’ probeerde Mette hem te troosten.

‘Zeerovers op hun falie geven, dat zouden wij ook wel willen!’ riep de tweeling als uit één mond. Jacoba en Maria vonden alles wat hun broer over de piraten had verteld verschrikkelijk spannend. Ze hadden er zelf hele verhalen omheen verzonnen.

Op dat moment werd Gerlof door zijn vader geroepen. In het kantoor trof hij ook oom Josef aan.

‘Ga zitten, jongen,’ zei Pieter Eekhout.

Gerlof ging zitten.

‘Het is nu februari,’ zei zijn vader, ‘en als straks de winterstop eindigt, wil ik dat je weer met je oom op reis gaat. Jullie vorige reis werd op een heel vervelende manier beëindigd.

Gerlof knikte. Dat kon je wel zeggen, ja.

‘... en je bent nog steeds geen volleerd koopman. Je moet nog meer ervaring opdoen.’

Dat hij nu toch van die saaie boekhouding zou worden verlost en op reis zou gaan, was een schrale troost voor Gerlof. Veel liever was hij met de strafexpeditie uitgevaren.

‘Jullie maken eerst een korte reis naar Londen,’ deelde Pieter Eekhout mee.

‘Ja,’ viel oom Josef in, ‘en dan moet ik begin april met een lading wijn naar Hamburg. Het zou goed zijn als jij mij daarbij vergezelt. Je kunt dan meteen vertrouwd raken met de Duitse manier van handeldrijven, want die is toch weer anders dan de Vlaamse of de Kampense.’

‘Maar Lübeck gaat een vloot uitzenden naar de Likedeelers en...’ ‘Dat is van geen belang, de handel gaat gewoon door. Dat Lübeck een strafexpeditie organiseert tegen de zeerovers, is voor ons geen reden om thuis te blijven.’

‘Ja maar...’ begon Gerlof weer. Toen hield hij opeens zijn mond. Hamburg?

Oom Josef deed nog een duit in het zakje.

‘Gerlof, je bent mijn erfgenaam, dus de wijnhandel mag voor jou geen geheimen hebben.’

Hamburg!

‘Ik verheug me er al op,’ zei Gerlof. ‘Hamburg schijnt een interessante stad te zijn.’

Tot opluchting van Pieter Eekhout zeurde Gerlof daarna niet meer over deelnemen aan de strafexpeditie.

De winter was deze keer niet bijzonder koud geweest. Zodra Petrus ad Cathedrum voorbij was, ging de handelsvloot weer onder zeil. De gebruikelijke drukte keerde terug aan de Kampense kaden. Deze keer was het gevoel van verwachting en opwinding extra groot, vanwege de twee vredesschepen die nog bij de werf lagen en waaraan ijverig werd getimmerd. Ze waren nog niet helemaal klaar.

Op een van de eerste dagen in maart kwam Mette opgewonden thuis van naailes. Ze nam Gese meteen terzijde.

‘Je raadt nooit welk schip vanochtend de IJssel kwam opvaren...’

Ze kreeg niet eens de kans uit te spreken.

‘De Bonte Koe?’

‘Regelrecht uit Hamburg,’ knikte Mette.

Gese dacht vlug na. Vader was naar de Raadskelder om er de Rijnschippers te ontmoeten, Gerlof en oom Josef waren inmiddels in Londen, de tweeling Jacoba en Maria zat te zwoegen op een paar schrijfvoorbeelden... Er was niemand die op de oudste twee zusters lette.

‘Kom mee,’ siste Gese. Ze stond haastig op.

‘Waar ga je heen?’ vroeg Maria, opkijkend van haar werk.

‘Een eindje wandelen. Het is mooi weer.’

Maria en Jacoba wisselden een blik. Maar voor ze verder konden vragen waren Gese en Mette de kamer al uit.

Ze haastten zich naar de Welle. Eenmaal daar aangekomen begonnen ze schijnbaar zonder doel, kijkend naar de drukte, over de kade te slenteren. Ze keken naar de koggen die op stroom lagen en naar de schepen die langs de kade werden gelost of geladen. Ze liepen helemaal tot aan de werf en weer terug, tot aan de Oude Haven toe.

‘Daar ligt ze,’ zei Mette.

De Bonte Koe werd juist gelost. Blijkbaar had ze vaten bier vervoerd; bier uit Hamburg was in de Nederlanden zeer in trek. Simon van Utrecht stond naast de loopplank en keek toe hoe het ene vat na het andere uit het ruim werd getakeld en aan wal werd gebracht. Er kwam een sleperskar aanrijden en vanaf dat moment werden de vaten direct op de kar gehesen. Simon gaf bevelen, hij stond met zijn rug naar de beide meisjes toe en had hen nog niet gezien.

Maar dat had geen haast. Zo hadden ze de gelegenheid om hem ongemerkt gade te slaan.

Toen de kar was volgeladen en hij zich omdraaide om een paar woorden met de voerman te wisselen en de sterke paarden voor de kar even op de hals te kloppen, kreeg hij eindelijk de zusjes in het oog.

Met een brede zwaai nam hij zijn hoed af. ‘De gezusters Eekhout,’ riep hij blij verrast. ‘Wat een gelukkig toeval!’

‘We waren zomaar wat aan het wandelen,’ zei Mette.

Simon sloeg nauwelijks acht op haar. Hij had alleen maar oog voor Gese. Die zei niets, maar bloosde tot aan haar haarwortels.

‘Mag ik de dames uitnodigen even aan boord te komen en een glas wijn met mij te drinken? Mijn stuurman kan het toezicht houden wel van mij overnemen. We zijn trouwens bijna klaar.’

‘Dat lijkt me leuk!’ riep Mette enthousiast. ‘U heeft zo’n mooi schip; dat zou ik dolgraag van dichtbij bekijken.’

Het was natuurlijk ongehoord: twee jonge meisjes die aan boord gingen van een buitenlands schip, zonder begeleiding van een oom of broer. Mette was dan ook wel zo verstandig om even rond te kijken of er geen bekenden in de buurt waren. Toen dat niet het geval bleek te zijn, trok ze Gese kordaat met zich mee, de loopplank over naar het dek van De Bonte Koe. Simon van Utrecht hielp hen hoffelijk aan boord en zond de stuurman naar de wal om toezicht te houden op het lossen.

Onder het kasteel op de voorplecht was een kleine roef getimmerd. Die bevatte niets dan een paar kisten van fraai bewerkt eikenhout en een hangmat. Simon liet de meisjes plaatsnemen op een van die kisten, opende een andere en haalde een afgesloten kruik en drie kroezen tevoorschijn. Hij schonk de wijn in en bood de meisjes elk een kroes aan.

‘Op uw gezondheid.’

‘Op een behouden vaart en goede zaken,’ zei Mette.

Gese wist zo gauw geen passende heilwens te bedenken, en dus zond ze Simon een stralende glimlach, waarmee hij zeker zo tevreden was.

Simon begon te vertellen over de reizen die hij in de afgelopen tijd had gemaakt, en Mette hing aan zijn lippen. Toen hij de kroezen opnieuw met wijn wilde vullen, schudde Gese beslist het hoofd. ‘Nee, geen wijn meer voor ons. Wij zijn het niet gewend. Hoewel ik moet zeggen dat deze wijn erg lekker is.’

‘Het is echte Franse wijn, uit Bordeaux,’ zei Simon met enige trots. ‘Ik zou nog wel wat lusten,’ zei Mette verlangend.

‘Nee,’ zei Gese streng. Ze wendde zich tot Simon: ‘Meester van Utrecht, wij moeten maar weer eens gaan. We hebben al te lang van uw gastvrijheid gebruikgemaakt.’

‘Maar ik heb het schip nog helemaal niet bekeken!’ riep Mette uit. ‘Je vindt het toch wel goed dat je zusje nog even rondkijkt?’ vroeg Simon.

Gese aarzelde even. ‘Goed,’ zei ze toen, ‘heel even dan.’

Mette sprong op en liep het roefje uit.

Toen ze uit het zicht verdwenen was, kwam Simon naar Gese toe. Hij pakte haar hand, keek haar diep in de ogen en zei: ‘Gese, vanaf het moment dat ik jou heb ontmoet ben je voortdurend in mijn gedachten. Je bent zo mooi en zo lief! En jij - denk jij ook wel eens aan mij?’

Wat kon ze anders doen dan ‘ja’ zeggen?

‘Dus ik maak wel een kans bij jou,’ stelde hij verheugd vast. ‘Lieve Gese, je maakt me een gelukkig man! Nu heb ik iets om naar uit te kijken als ik straks weer op zee ben.’

‘Moet je zo snel alweer weg?’ vroeg Gese, niet in staat om haar teleurstelling te verbergen.

‘Jammer genoeg wel,’ zei hij. ‘Morgen moet ik al heel vroeg naar Hamburg vertrekken. Je hebt vast wel gehoord van de strafexpeditie die de Hanze tegen de piraten gaat ondernemen? Ik zal daar ook aan meedoen. En voor die tijd moet mijn schip nog wat reparaties ondergaan. Dit was een snel reisje tussendoor. Ik moest gewoon even in Kampen zijn.’

Bij die laatste woorden keek hij haar veelbetekenend aan.

‘Als je mij niet toevallig was tegengekomen,’ zei Gese met glanzende ogen, ‘zou je mij dan thuis hebben opgezocht?’

‘Reken maar,’ zei Simon.

Een tijdje stonden ze zonder iets te zeggen tegenover elkaar.

Ten slotte zei Gese: ‘Ik moet nu echt naar huis. We kunnen niet te lang wegblijven.’

‘Ik begrijp het.’

‘En wees in hemelsnaam voorzichtig!’ De woorden waren eruit voor ze er erg in had. Toen deed ze iets wat ze helemaal nooit had durven dromen: ze sloeg haar armen om zijn hals en kuste hem op de wang.

‘Ahum,’ zei Mette, die net op dat moment achter hen opdook.

Het was begin april toen Gerlof en oom Josef zich inscheepten op De Grote Beer voor de reis naar Hamburg. Zo vroeg in het seizoen waren er nog nauwelijks kapers op zee en de reis verliep voorspoedig. Nog geen tien dagen na hun vertrek zeilden ze de Elbe op.

In Hamburg zag Gerlof tot zijn grote vreugde bijna meteen het grote schip van Simon van Utrecht liggen, te midden van andere schepen die werden klaargemaakt voor de strafexpeditie. Wat Gerlof vurig hoopte (en wat Gese intussen al wist, maar dat had ze haar broer niet verteld) bleek waar te zijn: Simons schip De Bonte Koe behoorde tot de vredesschepen.

‘Kijk daar eens. Is dat niet het schip van Simon van Utrecht?’ zei hij tegen oom Josef, quasi-verrast.

Oom Josef keek en knikte.

‘Gaan we hem opzoeken?’

Josef aarzelde. ‘Hij zal nu wel geen tijd voor ons hebben. Zo te zien gaat De Bonte Koe meevaren met de Lübeckse vloot.’

‘We kunnen ons er toch wel even naartoe laten roeien om Simon te begroeten?’

‘We zijn hier voor zaken, Gerlof.’

‘Dat weet ik. Maar terwijl De Grote Beer wordt uitgeladen kunnen we toch wel...’

‘Nee, daar moet ik bij blijven.’

‘Dan ga ik alleen,’ besloot Gerlof.

En hoe oom Josef ook protesteerde en erop wees dat Gerlof bij alle

onderhandelingen aanwezig hoorde te zijn, zijn neef liet zich niet weerhouden.

Zodra ze zich in een herberg dicht bij de haven hadden geïnstalleerd, wist hij aan het toezicht van zijn oom te ontkomen en liet zich naar De Bonte Koe roeien. Langs de touwladder klom hij aan boord.

‘Gerlof Eekhout!’ riep Simon van Utrecht verrast toen hij de jongen ontwaarde. ‘Jij in Hamburg? Is je oom er ook?’

‘Jazeker. Maar die had een bespreking in de herberg met een Hamburgse wijnhandelaar, en toen dacht ik: ik ga Simon van Utrecht begroeten. Ik had uw schip al zien liggen toen we hier aankwamen.’

‘Ik vind het leuk je weer te ontmoeten. Hopelijk krijg ik ook je oom nog te zien voordat we vertrekken. Hoe is het in Kampen?’ ‘Goed. De zaken gaan uitstekend.’

‘En de familie? Je zusters?’

‘Mette is nog altijd even brutaal. En Gese heeft verschillende aanbidders.’

‘Zo?’ zei Simon langs zijn neus weg. ‘Is ze niet nog wat jong om te trouwen?’

‘Ze schijnt zelf niet veel haast te hebben,’ zei Gerlof. ‘En vader evenmin. Ik geloof niet dat hij al een huwelijkskandidaat op het oog heeft.’

Er waren veel mannen aan boord, zag Gerlof. Ze waren bezig zakken meel en bonen in het ruim te stouwen. Hij moest maar eens ter zake komen.

‘U doet mee aan de strafexpeditie?’

‘Ja. We hopen 20 april te kunnen uitvaren.’

‘Ik dacht al dat u wel mee zou doen.’

‘Ach ja, ik heb nu eenmaal een goed schip dat er toch al uitziet als een vredesschip, met zestig man aan boord.’

‘Boogschutters?’ ‘Inderdaad - natuurlijk niet allemaal. Maar vechten kunnen ze, dat kan ik je verzekeren.’

Gerlof besloot niet langer om de hete brij heen te draaien.

‘Ik ben ook een goed boogschutter,’ zei hij trots.

‘O ja?’

‘Ik kan zowel met de handboog als met de kruisboog overweg.’ ‘Zo, zo.’

‘Ik ben dan ook lid van de stadswacht.’

‘Toe maar.’

‘En... en... ik vroeg me af: kunt u op De Bonte Koe nog een goeie boogschutter gebruiken?’

‘Maar ik heb al...’

‘Meester van Utrecht, ik wil die Likedeelers een pak slaag geven. Ik heb nog een rekening met hen te vereffenen. Ze hebben de Sint-Anna gekaapt en enkele mannen gedood; ze hebben oom Josef en mij wekenlang vastgehouden en mijn vader een grote som geld afgeperst. Ik wil wraak nemen op die ellendelingen! Daarom hoopte ik dat ik op uw schip zou mogen meevaren.’

Simon van Utrecht keek peinzend naar de jongen, die met een blos van opwinding tegenover hem stond.

‘Hou oud ben je eigenlijk?’

‘Zestien.’

‘Dat is veel te jong.’

‘Helemaal niet! Ik ben bijna de beste boogschutter van de stadswacht. De hele winter heb ik geoefend. Driemaal in de week! De commandant van de stadswacht zegt ook...’

‘Maar uit Kampen worden twee vredesschepen verwacht. Die kunnen elk moment aankomen. Waarom heb je daarop geen dienst genomen?’

‘Ik... eh... ik dien liever onder u.’

‘Waarom?’

Ja, waarom.

‘U heeft zo’n mooi en sterk schip.’

Simon van Utrecht schudde het hoofd.

‘Dat is de reden niet, Gerlof. Kampen heeft ook mooie en sterke schepen.’

Die kerel is niet om de tuin te leiden, dacht Gerlof. Na enige aarzeling besloot hij open kaart te spelen.

‘Vader wilde me geen toestemming geven en de Kampense aanvoerder, schipheer Govers, wilde me zonder die toestemming niet meenemen.’

‘Juist. En toen dacht je: laat ik het dan maar bij Simon van Utrecht proberen.’

‘Eigenlijk wel, ja.’

‘Je oom weet hier niets van, neem ik aan?’

‘Simon van Utrecht,’ zei Gerlof hartstochtelijk, ‘ik heb gezworen dat ik me op Claus Stortebeker zal wreken. Op hem, en op Keno Thom Broke, de landeigenaar die ons gevangen heeft gehouden. Onze... onze familie-eer staat op het spel.’

‘Voor je vader is de familie-eer toch blijkbaar minder belangrijk. Anders had hij je wel toestemming gegeven.’

‘Ik ben zijn enige zoon. Hij wil niet dat ik ook maar een piezeltje gevaar loop.’

‘Dat begrijp ik volkomen. Jouw leven is te kostbaar om het op het spel te zetten voor een persoonlijke wraakneming. Want dat is het wat je drijft: wraak. Voor zo’n onervaren jongen als jij is dat buitengewoon gevaarlijk. Het vertroebelt je blik en verleidt je tot onbekookte acties. Nee, Gerlof, ik neem je niet mee.’

Gerlof opende zijn mond om te protesteren, maar toen zag hij de blik in Simon van Utrechts ogen en begreep dat het nutteloos was. De man was onverzettelijk.

‘Geloof me,’ zei Simon van Utrecht, ‘ik begrijp hoe je je voelt. Maar ik kan de verantwoording niet op me nemen. Wat ik wel kan, is in jouw naam wreken wat die kerels jou en je familie hebben aangedaan. Ik beloof je dat ik daar mijn uiterste best voor zal doen.’ Gerlof kon niet anders dan zich gewonnen geven.

Oom Josef was behoorlijk kwaad toen Gerlof in de herberg terugkwam.

‘Hoe haal je het in je hoofd om je op eigen houtje naar dat schip te laten roeien? Je kunt niet zomaar doen en laten wat je wilt. Dit is geen plezierreisje. Het was de bedoeling dat je er iets van zou opsteken.’

‘Er was een goede reden,’ zei Gerlof koppig. ‘Ik moest schipheer Van Utrecht iets belangrijks vragen.’

‘Wat mocht dat dan wel zijn?’ wilde oom Josef weten.

Te laat besefte Gerlof dat hij zijn mond voorbij had gepraat.

‘Ik... eh... ik hoopte dat hij mij aan boord zou nemen. Zodat ik mee kon doen aan de strafexpeditie tegen de piraten,’ bekende hij. ‘Ik dacht dat je dat onzinnige idee van je af had gezet,’ zei oom Josef. ‘Maar je bent dit aldoor al van plan geweest, nietwaar?’ Gerlof zei niets.

‘En, wat vond Van Utrecht ervan?’

‘Hij wil mij niet meenemen. Ik ben te jong en te onervaren volgens hem.’

‘Dat hebben er al meer gezegd,’ merkte oom Josef droog op. ‘De man gebruikt gewoon zijn verstand. Ik neem aan dat je het nu definitief uit het je hoofd hebt gezet?’

Gerlof knikte stug.

‘Dan zullen we nu even doornemen wat ik vandaag met die wijnhandelaar heb besproken.’

De rest van hun verblijf in Hamburg deed Gerlof zijn best om een goede leerling te zijn. Het viel hem niet mee, want zijn gedachten waren voortdurend bij de vredesschepen in de haven - zo dichtbij, en toch zo onbereikbaar voor hem.

Kort voor het geplande vertrek van de vloot was Simon van Utrecht nog naar de wal gekomen om Gerlof en zijn oom vaarwel te zeggen. Bij die gelegenheid had hij Gerlof apart genomen en hem een brief overhandigd.

‘Wil je, wanneer je weer in Kampen bent, deze brief aan je vader geven?’ zei hij. ‘Het is belangrijk, dus bewaar hem goed.’

Gerlof bekeek de brief met nieuwsgierige ogen. ‘Wat staat erin?’ vroeg hij.

Simon van Utrecht lachte. ‘Het spijt me, beste jongen, maar dat gaat je niets aan.’

Schouderophalend had Gerlof de brief in zijn zak gestoken. Later die avond had hij hem tussen zijn spullen gestopt - om hem vervolgens glad te vergeten.

Windstilte verhinderde het uitvaren, maar op 22 april was het dan toch zover. Vanuit Hamburg vertrokken de Lübeckse en Ham-burgse vredesschepen. Ook uit Bremen werden nog koggen verwacht, maar die kwamen niet opdagen, terwijl de schepen uit Kampen en andere IJsselsteden te laat waren.

De Hamburgers en Lübeckers lieten zich daardoor niet ophouden. In gesloten formatie voeren ze de Eems op. Elk schip had ongeveer zestig strijders aan boord: alles bij elkaar een geduchte troepenmacht.

Op het voorkasteel van ieder schip waren een stuk of vijftien boogschutters opgesteld. De rest van de krijgers stond achter de hoge verschansingen van het dek, waar nog extra planken waren aangebracht, met schietgaten om de mannen te beschermen. Er stonden vuurkorven waarin de pijlen werden gedoopt alvorens te worden afgeschoten. Een handboog was goed om brandende pijlen af te schieten; een kruisboog, waarvan het laden veel langer duurde, was daarvoor minder geschikt, maar het bereik was aanmerkelijk groter en zo’n pijl kon dwars door een maliënkolder heen gaan. De mannen op het dek hanteerden vooral kruisbogen, de schutters op de kastelen handbogen.

Tussen Emden en Leer trof de vloot de piratenschepen aan. Het was maar goed dat de Lübeckers en de Hamburgers niet langer hadden gewacht: ze waren praktisch klaar om uit te varen. Er moest alleen nog leeftocht aan boord worden gebracht.

De zeerovers waren volkomen overrompeld door de komst van de vredesschepen en de hanzeaten maakten van die verwarring gebruik door onmiddellijk in de aanval te gaan.

De piratenschepen waren nog niet de zee op geweest; zeilen en opbouw waren kurkdroog, wat de pijlen extra gevaarlijk maakte. Een tweetal schepen vloog vrijwel meteen in brand. De opvarenden sprongen in het water; sommigen verdronken, anderen trachtten zich zwemmend in veiligheid te brengen. Twee andere schepen werden door de Lübeckers geënterd en de bemanningen daarvan gaven zich spoedig over.

Wie van de zeerovers erin slaagde de vaste wal te bereiken, sloeg op de vlucht, achtervolgd door de Hamburgers. Maar het vlakke land van Oost-Friesland bood niet veel beschutting. Ze probeerden zich te verschansen in varkenskotten en schuren, maar die werden door de Hamburgers in brand gestoken, zodat ze wel naar buiten moesten komen.

Er kwamen nog drie koggen de Eems opvaren, twee uit Kampen en een uit Deventer. Ze namen het van de Lübeckers en de Hamburgers over en maakten af waarmee zij waren begonnen. Zo kregen de eerst aangekomenen de handen vrij om de jacht op het land voort te zetten.

Ook de schipheer van De Bonte Koe joeg met een flink aantal van zijn manschappen achter de vluchtelingen aan.

Zoals gewoonlijk hadden tal van piraten hun toevlucht gezocht in de stinsen van de Oost-Friese hoofdelingen, die in allerijl in staat van verdediging werden gebracht.

De vechters van de strafexpeditie lieten zich er niet door afschrikken. In de daaropvolgende dagen begonnen ze de burchten te belegeren. Ze hadden goede redenen om de hoofdelingen stevig aan te pakken. Jarenlang hadden ze de piraten gastvrijheid verleend en hun buit opgekocht; nu was het tijd voor de afrekening. Sommigen kozen eieren voor hun geld en begonnen te onderhandelen. Zo leverde Haro van Greetsiel, een hoofdeling die meer waarde hechtte aan zijn burcht dan aan het leven van de zeerovers die er hun toevlucht hadden gezocht, vijfentwintig man uit aan de belegeraars op voorwaarde dat de Hamburgers zijn stins verder met rust lieten.

Maar niet allemaal kwamen ze er zo goed af. De burchten vanwaar werd teruggevochten, vielen stuk voor stuk in handen van de han-zeaten, zoals de stins Groothuven van Folkmar Allena en de burchten Oosterhuven en Loquart. De rook van verwoeste en platgebrande stinsen trok over het land.

Hoofdelingen die gevangengenomen werden, moesten een document ondertekenen waarin ze verklaarden in het vervolg geen handel meer te zullen drijven in gekaapte goederen en geen gastvrijheid meer te verlenen aan piraten. In ruil voor hun vrijheid en om aan het schavot te ontkomen, beloofden ze dat natuurlijk plechtig. Wekenlang duurden de belegeringen, de plundering van de stinsen, het opjagen van zeerovers, het onder druk zetten van hoofdelingen.

Onder degenen die steeds verder het Oost-Friese land indrongen was ook Simon van Utrecht met zijn manschappen. Met een stuk of vijftig Hamburgers en een contingent Lübeckers kwam hij ten slotte bij de burcht Wittmund terecht.

Al snel nadat de belegering was begonnen, bleek dat deze stins niet gemakkelijk te veroveren was. Pijlen richtten niet veel uit tegen de stevige stenen muren, en de dubbele deuren met ijzerbeslag weerstonden het beuken van de rammei. Maar ’s nachts stapelden ze, onder dekking van de duisternis, enorme takkenbossen tegen de deuren op, waarna ze die takkenbossen in brand schoten. Het vuur laaide hoog op en beet in de poortdeuren. Toen het eindelijk gedoofd was, rammeiden ze de poort opnieuw, en ditmaal bezweek die.

De Hamburgers en de Lübeckers stroomden de binnenplaats op en drongen de burcht binnen. Ze doorzochten alle kamers en joegen de brand in tafels, banken en kisten. In de voorraadkamers vonden ze zakken tarwe en grote ronde kazen, vaten boter en kruiken honing, in de keuken zijden spek en stukken gerookt vlees, en in de kelder vaten wijn en bier - en de vermoedelijke eigenaar van de stins, die daar samen met een meisje van een jaar of twintig verscholen zat.

De twee werden werd uit hun schuilplaats gehaald en naar de binnenplaats gebracht. Daar stonden inmiddels ook de knechten, geboeid en gekneveld.

‘U bent de eigenaar van deze burcht?’ vroeg Simon van Utrecht, die de ondervraging leidde.

‘Inderdaad,’ antwoordde de man hooghartig. ‘Mijn naam is Keno Thom Broke. Ik protesteer tegen deze behandeling, en ik eis genoegdoening voor de schade die aan mijn eigendommen is toegebracht!’

‘Keno Thom Broke?’ zei Simon van Utrecht. ‘Die naam heb ik eerder gehoord.’

De hoofdeling trok vragend de wenkbrauwen op.

‘Hij werd mij genoemd door een jongeman die Gerlof Eekhout heet,’ ging Simon verder. ‘Waarschijnlijk weet u nog wel wie ik bedoel.’

Tot zijn genoegen veegden deze woorden meteen de arrogante trek van ’s mans gezicht.

Het meisje, dat tot dan toe met neergeslagen ogen naar de grond had staan staren, hief met een ruk het hoofd op.

‘Gerlof Eekhout? Kent u hem?’

‘Ik heb hem en zijn oom met mijn schip vanuit Bremen naar Kampen teruggebracht.’

‘Godlof,’ zuchtte het meisje. ‘Dan is hij dus veilig thuisgekomen.’ Simon van Utrecht keek haar oplettend aan. ‘Ik vermoed dat jij Marie bent, de dochter van deze... heer?’

Het meisje knikte.

Simons gezicht ontspande zich. ‘Gerlof Eekhout heeft mij ook over jou verteld. Over jou heb ik alleen maar goeds gehoord,’ zei hij vriendelijk.

Toen wendde hij zich weer tot de hoofdeling. ‘Waarde heer,’ zei hij, ‘u heeft het aan uw dochter te danken, en aan haar alleen, dat ik uw burcht niet met de grond gelijk maak. Dat is te zeggen, wanneer u deze verklaring ondertekent. Maar mocht mij ooit ter ore komen dat u uw kwalijke praktijken heeft voortgezet, dan kunt u er zeker van zijn dat uw stins volledig wordt platgebrand. Daar zal ik me persoonlijk voor inzetten.’

Keno Thom Broke tekende gelaten het perkament waarin hij beloofde geen gemene zaak meer te maken met piraten, hun geen gastvrijheid meer te verlenen en evenmin gegijzelden vast te houden. Daarna werd hij in vrijheid gesteld, samen met zijn dochter en zijn knechten. Hij kon zijn halfverwoeste en leeggeroofde stins weer op gaan bouwen.

De strafexpeditie was een succes geworden, vonden de Hamburgers. Oost-Friesland was voorlopig voor de piraten gesloten. Niemand zou het meer wagen handel met hen te drijven en hun een schuilplaats te bieden.

Minstens tachtig zeerovers waren gedood en zeker zestig hadden zich overgegeven. Die zouden in Emden worden berecht; hun wachtte de doodstraf. Alles bij elkaar hadden de piraten een gevoelig verlies geleden.

Degenen die hadden kunnen ontkomen, zouden hun handwerk elders moeten gaan uitoefenen, in het zuiden bijvoorbeeld. En als ze dat deden kwamen ze de Barbarijse zeerovers tegen, die deze concurrentie niet zouden dulden.

Het is jammer dat we Godeke Michaels en Claus Stortebeker niet te pakken hebben gekregen, dacht Simon van Utrecht, terwijl hij zich opmaakte om terug te keren naar de Eems, waar zijn schip lag te wachten. Maar die kerels zullen zich nu wel even rustig houden, en Stortebeker zal zich voorlopig niet durven vertonen op de burcht van Keno Thom Broke. In elk geval heeft die hoofdeling gekregen wat hij verdiende. Wat dat betreft kan Gerlof Eekhout tevreden zijn.

De beide Kampense schepen die aan de strafexpeditie hadden deelgenomen, werden bij hun terugkomst met veel feestelijk vertoon ontvangen.

Met trompetgeschal en tromgeroffel werden de vredesschepen verwelkomd, de opvarenden als helden ingehaald. Trots stonden ze op de kade van de Welle, waar ze werden toegesproken en geprezen door de beide burgemeesters.

De burgers van Kampen verdrongen elkaar om de helden van nabij te kunnen zien en aan te raken. De halve stad was uitgelopen om ze te kunnen begroeten, omhelzen, toe te juichen.

Ook de familie Eekhout was onder de toeschouwers. Gerlof en oom Josef waren al geruime tijd terug in Kampen, en tot Gerlofs opluchting had oom Josef het niet nodig gevonden Pieter Eekhout in te lichten over wat er in Hamburg was gebeurd.

Terwijl Gerlof stond toe te kijken hoe de deelnemers aan de strafexpeditie werden gehuldigd, bekroop hem een hevig gevoel van jaloezie. Daar, tussen al die stoere kerels, had hij moeten staan! ‘Ze overdrijven het wel een beetje,’ vond hij. ‘Als je bedenkt dat ze Claus Stortebeker en Godeke Michaels niet eens te pakken hebben gekregen.’

‘De strafexpeditie is anders een groot succes geworden,’ zei oom Josef. ‘Er zijn heel wat piraten gedood of gevangengenomen, terwijl er aan onze kant maar drie doden en tien gewonden zijn gevallen. Veel van hun schepen zijn geheel verwoest en de rest is zwaar beschadigd. Voorlopig zullen we geen last meer van ze hebben.’ ‘Dat mag ook wel,’ zei Pieter Eekhout zuinig. ‘Weet je wat het de

Hanze gekost heeft? Bijna tienduizend marken. Die kosten worden overgeslagen over alle steden die hebben meegedaan. Kampen stuurde twee schepen; dat kost het stadsbestuur elfhonderd marken. Dat moeten wij, de kooplieden, opbrengen.’

‘We zullen het snel hebben terugverdiend,’ meende oom Josef optimistisch.

‘Hè, vader,’ zei Mette verwijtend. ‘Waarom denkt u altijd maar aan geld? Laten we blij zijn dat alles goed is afgelopen.’

Met de Kampenaren in elk geval wel, dacht Gese. Laten we hopen dat ook alle Hamburgers veilig zijn thuisgekomen.

Gese werd sneller gerustgesteld dan ze had kunnen vermoeden. Toen ze op een mooie morgen in een fleurig zomerkleedje over de Welle wandelde, zoals gewoonlijk vergezeld door Martha, zag ze plotseling een schip aan de kade liggen dat haar bekend voorkwam. En de man die bij de reling stond, zou ze uit duizenden hebben herkend...

Ze draaide zich om naar haar dienstmeisje. ‘Wat dom van mij!’ riep ze uit. ‘Ik ben van huis gegaan zonder voldoende geld in mijn beurs te doen. Ga jij mijn vader wat aanvulling vragen. Hij weet wel wat ik nodig heb.’

Zonder een spier te vertrekken deed Martha wat haar werd gezegd. Gese richtte haar blik weer op het schip. De man liep juist de loopplank over. Haar hart begon te bonken en ze moest zich bedwingen om niet naar hem toe te rennen. Zo kalm en waardig mogelijk liep ze door.

De man hief zijn hoofd op en keek in haar richting. Zijn ogen begonnen te stralen toen hij haar herkende. Met haastige passen kwam hij op haar af.

‘Gese! Lieve Gese, wat ben ik blij je te zien. Kom bij me aan boord.’ Zonder ook maar een seconde na te denken volgde ze hem de loopplank over. Hij ging haar voor naar het roefje onder het voorkasteel, waar ze op die dag in het vroege voorjaar met z’n drieën hadden gezeten.

‘Ik heb je gemist,’ zei hij, terwijl hij haar handen in de zijne nam. ‘Zeg eens, heb je vaak aan mij gedacht?’

‘Voortdurend,’ bekende ze. ‘Ik was zo bang dat je iets zou overkomen.’

Hij lachte. ‘Ik ben onkwetsbaar. Wist je dat niet?’

‘Sst!’ zei ze verschrikt. ‘Zoiets moet je niet zeggen. Dat is God verzoeken, zegt tante Gertrude.’

‘Jouw tante Gertrude is een verschrikking,’ zei Simon uit de grond van zijn hart. ‘Maar als ik jou kan krijgen, neem ik haar op de koop toe. Vertel vlug: maak ik een kans? Wat heeft je vader gezegd?’ ‘Mijn vader? Hoezo?’

‘Heeft Gerlof hem mijn brief niet gegeven?’

‘Ik weet niets van een brief. Wanneer heeft Gerlof die dan van jou gekregen?’

‘Afgelopen april, in Hamburg. Kort voor ik met de strafexpeditie vertrok. Hoe kon hij dat nou vergeten? Ik had hem nog zó gezegd dat het belangrijk was.’

‘Wat stond erin?’ vroeg Gese ademloos.

‘Ik heb je vader om je hand gevraagd,’ zei Simon ernstig. ‘Gese, ik houd van je en ik wil met je trouwen. Ik begrijp dat ik je hier nu mee overval, maar wil je er tenminste over nadenken? Je bent nog erg jong, en misschien vind je het te vroeg - dat is niet erg, ik kan wachten.’

‘Ik hoef niet na te denken,’ zei Gese met stralende ogen. ‘Natuurlijk wil ik je vrouw worden! Alleen... ’ Haar gezicht betrok. ‘Vader zal zeker bezwaar maken. Hij wil dat ik met een koopmanszoon uit Kampen trouw, maar nu nog niet, want hij heeft mij nodig om het huishouden te besturen. Mette is daarvoor nog te jong.’

‘Dat kan nooit lang duren,’ meende Simon. ‘Mette is heel bijdehand.’

‘Soms een beetje té,’ glimlachte Gese. ‘Vader is niet altijd blij met de manier waarop ze haar mening naar voren brengt. Hij hecht sterk aan omgangsvormen en waardigheid.’

‘Dan zal ik mij extra waardig gedragen wanneer ik morgen mijn opwachting bij hem ga maken.’

‘Wil je morgen al met vader gaan praten?’

‘Jawel! Het is alleen jammer dat hij nu niet is voorbereid. Hij zal zich overvallen voelen en waarschijnlijk bedenktijd willen. Maar ik zal er zeker in slagen hem van mijn eerbare bedoelingen te overtuigen, en uiteindelijk zal hij zijn toestemming geven,’ besloot Simon optimistisch.

Gese zweeg. Ze was er niet helemaal gerust op. Na het bezoek dat Simon van Utrecht de vorige zomer aan hun huis had gebracht, had haar vader zich niet onverdeeld gunstig over de jonge schipheer uitgelaten. Natuurlijk was hij hem dankbaar dat hij Gerlof en zijn oom veilig naar Kampen had teruggebracht, maar hij vond hem veel te vrij in zijn opvattingen en zijn gedrag; hij had zelfs het woord ‘losbol’ gebruikt. En zijn manier van zakendoen beviel Pieter Eekhout evenmin.

‘Ik ken zijn soort,’ had hij tegen oom Josef gezegd. ‘Altijd op zoek naar een gunstig vrachtje. En een goede neus voor de juiste contacten. Hij heeft van jou toch maar een mooie lading wijn losgekregen.’ Oom Josef had verontwaardigd tegengeworpen dat hij die lading wijn zelf aan Van Utrecht had aangeboden, maar Pieter Eekhout herzag zijn mening niet.

Maar al kon Gese niet bij voorbaat zeker zijn van een goede afloop, ze was blij dat Simon zo voortvarend te werk ging. Voor haar was het een bewijs dat hij werkelijk om haar gaf.

Een tijd lang zaten ze te praten, verliefd, gelukkig lachend, de hoofden dicht bijeen. Toen keerde Gese met een schok tot de werkelijkheid terug: Martha! Ze was Martha helemaal vergeten. Het was een heel eind lopen, naar huis en weer terug, maar ze kon nu ieder moment voor haar neus staan. Ze speurde de kade af in de richting waar Martha vandaan moest komen. Zag ze haar daar niet lopen, in de verte? Ja, dat was inderdaad haar dienstmeid. Gelukkig, ze had nog net de tijd om ongezien aan de wal te komen. Haastig nam ze afscheid van Simon, en zo snel ze kon liep ze over de loopplank naar de wal - om regelrecht op te botsen tegen niemand minder dan Johan Cabau.

‘Gese!’ riep Johan verwonderd uit.‘Wat deed jij aan boord van dat schip?’

Gese mompelde iets over een dringende boodschap die zij namens oom Josef had overgebracht, maar daar nam Johan geen genoegen mee.

‘Dat heeft hij jou gevraagd? En dan ga jij zomaar bij een onbekende schipheer aan boord? Zonder enige begeleiding?’

‘Hij... hij is geen onbekende,’ stamelde ze. ‘Ik...’ Toen zweeg ze, beseffend dat alles wat ze zei het alleen nog maar erger kon maken.

Geses thuiskomst werd een drama. Johan Cabau, die wel een vermoeden had wat hier gaande was, had erop gestaan haar naar huis te begeleiden. Gese had gehoopt hem af te schudden door zo lang mogelijk met haar inkopen te treuzelen, maar hij liet zich niet afschepen. En natuurlijk had hij alles onmiddellijk aan haar vader verteld, waarna hij met een schijnheilig gezicht afscheid had genomen.

Pieter Eekhout riep zijn dochter bij zich in zijn kantoor en sloot de deur.

‘Wat zijn dat voor leugens?’ donderde hij. ‘Mijn broer zou jou met een boodschap naar Van Utrecht hebben gestuurd?’

Gese boog het hoofd.

‘Ik heb werkelijk geen idee wat jij daar aan boord te zoeken had,’ ging hij verder, ‘maar je hebt me voor heel Kampen te schande gemaakt. Johan Cabau.

Met een ruk hief Gese haar hoofd op. ‘Johan Cabau heeft hier niets mee te maken,’ zei ze fel. ‘Ik begrijp niet waar hij zich mee bemoeit.’

‘Wat jij doet en laat, gaat hem wel degelijk aan. Hij heeft zich gemeld als huwelijkskandidaat. Een betere partij is er in Kampen nauwelijks te vinden. En dat zou jij verknoeien met je schaamteloze gedrag!’

Even was Gese met stomheid geslagen. Toen barstte ze los: ‘Johan Cabau? Moet die mijn echtgenoot worden? Met hem wil ik zeker niet trouwen, al was hij de laatste man op aarde!’

‘Het is nog maar zeer de vraag of hij dat nu zelf nog wel wil,’ zei Pieter Eekhout afgemeten. ‘Je hebt je reputatie behoorlijk geschaad. Wat deed je eigenlijk aan boord van De Bonte Koe?’

‘Ik heb wat gepraat met Simon van Utrecht.’

‘Met die losbol?’

‘Simon is geen losbol. Zijn bedoelingen zijn serieus en oprecht. Hij heeft me ten huwelijk gevraagd.’

‘Wat heeft hij?!’ Het gezicht van Pieter Eekhout werd donkerrood. ‘Hoe haalt hij het in zijn hoofd om zoiets te durven doen zonder eerst met mij te spreken.’

‘Dat was helemaal zijn bedoeling niet. Hij heeft u een brief geschreven, die hij aan Gerlof had meegegeven. Ze hebben elkaar afgelopen april in Hamburg ontmoet. Maar die stomme broer van mij is hem kennelijk helemaal vergeten!’

‘Je toon bevalt me niet, Gese,’ zei Pieter Eekhout scherp. ‘Maar goed, we zullen zo weten of je op dit punt de waarheid spreekt.’ Hij stampte naar de deur, rukte hem open en brulde: ‘Gerlof!’ Met een verschrikt gezicht kwam Gerlof even later het kantoor binnen.

‘Vader? Wat is er aan de hand?’

‘Heb jij dit jaar in Hamburg contact gehad met schipheer Van Utrecht van De Bonte Koe?’

Gerlof verschoot van kleur. Was het mogelijk dat zijn vader er alsnog achter was gekomen wat hij Simon van Utrecht had gevraagd? Had oom Josef zijn mond voorbijgepraat? Maar wat deed Gese hier dan?

‘Hoe... hoezo, vader?’

‘Hij zou jou een brief hebben meegegeven die voor mij was bestemd. Klopt dat?’

Gerlof werd warm en koud tegelijk. Aan de ene kant voelde hij zich geweldig opgelucht, aan de andere kant sloeg de schrik hem om het hart vanwege de brief. Van Utrecht had nog wel gezegd dat die erg belangrijk was. Hij had zich weer eens goed in de nesten gewerkt.

‘Het klopt, vader. Alleen... die brief zit nog ergens tussen mijn spullen. Ik was hem helemaal vergeten.’

‘Ga halen!’ brieste zijn vader.

Het duurde even voor Gerlof terugkwam met een opgevouwen stuk perkament. Pieter Eekhout verbrak het zegel, vouwde het perkament open en las.

Gese wachtte in angstige spanning, haar ogen strak op het gezicht van haar vader gericht. Ten slotte liet hij de brief zakken.

‘En...?’ waagde Gese te vragen.

‘Meester Van Utrecht verzoekt mij om toestemming voor een huwelijk met jou. Die toestemming zal ik hem niet geven.’ ‘Waarom niet?’ riep Gese wanhopig uit.

‘Daarvoor heb ik redenen te over. Het is mijn wens dat jij zult trouwen met een Kampense koopmanszoon, die samen met Gerlof mijn handelshuis verder tot bloei zal kunnen brengen. Een kundig en betrouwbaar man; iemand als Johan Cabau bijvoorbeeld. Simon van Utrecht heeft zich in Hamburg gevestigd, en over zijn betrouwbaarheid heb ik mijn twijfels.’

‘Wat bedoelt u daarmee?’ vroeg Gese.

‘Die man is geen degelijk koopman, maar een vrijbuiter. Hij haalt zijn vrachten overal vandaan. Vermoedelijk was hij ook niet onbaatzuchtig toen hij aanbood Gerlof en Josef zonder enige betaling van Bremen naar huis te varen. Hij hoopte natuurlijk handelsbetrekkingen met de Eekhouts aan te knopen. Om diezelfde reden vraagt hij jou tot vrouw.’

Gese was diep verontwaardigd. ‘U veroordeelt Simon zonder ook maar iets van hem te weten! Morgen komt hij hier om met u te spreken. Dan zult u wel merken dat zijn bedoelingen eerbaar zijn.’ Pieter Eekhout trok zijn wenkbrauwen op. ‘Als meester Van Utrecht zich morgen inderdaad bij mij meldt,’ zei hij koel, ‘dan zal zijn bezoek van korte duur zijn.’

Hij hield woord. Simon van Utrecht, die met hoopvol hart zijn opwachting kwam maken, stond binnen vijf minuten weer buiten. Een luid en duidelijk ‘nee’ was het antwoord geweest.

Pieter Eekhout was tot de slotsom gekomen dat hij zijn dochters veel te veel vrijheid had gegeven. Hij besloot de teugels wat strakker aan te halen.

Aanvankelijk had hij Gese zelfs willen verbieden nog zelf naar de markt te gaan. ‘Dat kan Martha voortaan wel alleen doen,’ meende hij.

Gese snoof verontwaardigd. ‘Martha kan niet afdingen en onderhandelen. De marktvrouwen en viswijven hebben geen respect voor haar. Stuur Martha naar de boter- en eiermarkt, en het kost u tweemaal zoveel als wanneer ik het doe.’

Voor dat argument was Pieter Eekhout gezwicht. Maar hij verbood Gese en Mette nadrukkelijk om ooit nog een voet op de Welle te zetten. Met die doelloze wandelingen was het voortaan afgelopen.

‘Mogen we ook niet meer naar de mis?’ vroeg Mette liefjes. ‘Natuurlijk wel, maar altijd onder begeleiding.’

Vooral Mette was woedend en opstandig. ‘We mogen dus voortaan gezellig thuis zitten naaien en borduren. En dat hebben we allemaal aan die ellendige Johan Cabau te denken. Dat misbaksel! Als ik hem nog eens tegenkom, zal ik het hem betaald zetten.’ Gese zei niets. Sinds het bezoek van Simon van Utrecht, dat zo rampzalig was afgelopen, was alle levendigheid uit haar verdwenen. Haar dagelijkse werk deed ze zonder enige interesse, en vaak zat ze zo maar een beetje naar buiten te staren. Het leek of haar woede had plaatsgemaakt voor doffe berusting.

Pieter Eekhout zat in zijn kantoor en keek somber voor zich uit. Dochters! Vier had hij er, en hij besefte dat het niet mee zou vallen om hen in de hand te houden. Maria en Jacoba waren levendig, om niet te zeggen druk, en ze hadden nogal wat fantasie. Ze deden soms werkelijk de gekste dingen. En Mette - die kon brutaal en opstandig zijn, dat was hij inmiddels wel gewend. Maar dat nu zelfs Gese, zijn zachtaardige oudste dochter, zich tegen hem verzette, had hem diep geschokt. Ze was hem altijd tot steun geweest, hij was zo onmetelijk trots op haar - en nu had dat lieve, verstandige meisje haar reputatie te grabbel gegooid.

Die Simon van Utrecht was een knappe man, hij bezat een goed schip en werd door sommigen als een soort held beschouwd; naar men zei had hij een belangrijke rol gespeeld in de strafexpeditie tegen de piraten. Dat alles maakte indruk op een meisje als Gese; dat begreep hij best. Maar ze moest toch begrijpen dat hij als huwelijkskandidaat nooit in aanmerking kon komen! Met zo iemand moest je oppassen. Die was uit op een flinke bruidsschat en een verbintenis met het handelshuis Eekhout. Dat het meisje zo naïef kon zijn... Hij zuchtte.

In de herfst maakten oom Josef en Gerlof nog een reis naar Londen met De Grote Beer. Ze deden er goede zaken: ze kwamen terug met een lading ijzeren staven en tinerts van de beste kwaliteit. Verder hadden ze pek aan boord, en Engelse wol bestemd voor Deventer. Gerlofs vader wreef zich tevreden in de handen.

‘Je zoon zal een goed zakenman worden,’ zei oom Josef. ‘Hij begint de kneepjes van het vak al aardig te leren.’

Wat Pieter Eekhout niet wist - en dat was maar goed ook - was dat ze in Londen Simon van Utrecht weer tegen het lijf waren gelopen. Bij die gelegenheid had Simon Gerlof in geuren en kleuren verteld over zijn belevenissen tijdens de strafexpeditie, en vooral over de ontmoeting met Keno Thom Broke en zijn dochter Marie. Dat de hoofdeling zijn trekken thuis had gekregen, had Gerlof een heel klein beetje verzoend met het feit dat hij er part noch deel aan had mogen hebben. Dat Claus Stortebeker de dans was ontsprongen, was een bittere gedachte; maar in elk geval zou Marie voorlopig van die ellendeling verlost zijn.

Van zijn kant had Gerlof zijn excuses aangeboden voor zijn blunder met de brief. Simon nam het hem niet langer kwalijk. Hij was de eerste schok van Eekhouts afwijzing alweer te boven, zei hij, en hij was vastbeslotener dan ooit om Gese tot zijn vrouw te maken. ‘Zul je haar dat vertellen?’ vroeg hij dringend. ‘Vraag haar op mij te wachten. Ik weet zeker dat alles goed zal komen. Op den duur zal je vader wel bijdraaien.’

Deze keer bracht Gerlof de boodschap keurig over. Hij had tenslotte nog iets goed te maken.

Voor de meisjes Eekhout werd het een saaie, sombere winter. Gese en Mette hadden praktisch huisarrest: Gese mocht alleen de deur uit om inkopen te doen, Mette om naar naailes te gaan. Zelfs de tweeling werd scherp in het oog gehouden, tot hun grote verontwaardiging.

Wandelen op de Welle was er niet meer bij, ook al was daar tijdens de winterstop nauwelijks activiteit en lagen alle koggen ontmanteld en zonder bemanning in de Oude Haven, voorzover ze niet in een Oostzeehaven overwinterden.

Ook voor Gerlof was het leven niet erg opwindend, hoewel de stadswacht hem nog enige afleiding bood. Maar Gese en Mette zaten thuis te naaien, te borduren... en te mokken.

Tot overmaat van ramp beschouwde tante Gertrude het blijkbaar als haar taak haar broer te helpen bij het corrigeren van haar nichtjes. Geregeld kwam ze langs om een stichtelijk woord te laten horen en hen aan te sporen toch vooral veel te bidden en naar de kerk te gaan.

Zij was het ook die Pieter Eekhout wees op iets wat hij zelf nog niet had opgemerkt.

‘Wat is het hier toch rommelig tegenwoordig,’ had ze misprijzend gezegd. ‘Nu ligt er zelfs een berg vuil wasgoed zomaar op de vloer! Dat geeft toch geen pas. Gese zou daar werkelijk wat beter op moeten letten.’

Ze had gelijk, besefte hij. De huishouding van de familie Eekhout had dankzij de zorg en aandacht van Gese altijd op rolletjes gelopen, maar tegenwoordig was er nogal wat op aan te merken.

Toen Pieter Eekhout erop ging letten, viel het hem op dat de lakens op zijn bed in de bedstee de laatste tijd allesbehalve fris roken. Blijkbaar werd er niet meer op tijd verschoond. De tafel in de woonkamer vertoonde kringen, en er lag een dikke laag stof op de schouw. Het leek erop dat de meiden Martha en Anna er de laatste tijd de kantjes van afliepen. Lette Gese daar dan niet meer op? Pieter Eekhout besloot haar erop aan te spreken.

Hij ging naar het woonvertrek, waar alle vier zijn dochters bezig waren een tekst uit een getijdenboek over te schrijven. Maria keek stralend naar haar vader op. Trots liet ze hem haar schrijfplankje zien.

‘Het gaat steeds beter, vader; ziet u wel?’

Pieter knikte afwezig. Hij keek naar Geses gebogen hoofd. Ze leek hem te negeren.

Om haar op de proef te stellen zei hij luid: ‘Gese, er is een knoop van mijn wambuis. Zou je die er even aan willen zetten?’

Gese antwoordde niet.

‘Heb je niet verstaan wat ik zei?’

Onverschillig haalde ze haar schouders op. Zonder van haar schrijfplankje op te kijken mompelde ze: ‘Ik heb u wel verstaan. Kan Martha dat niet doen?’

‘Gese!’

Langzaam hief ze het hoofd op.

‘Gese, je moet die meiden beter in de hand houden. Ze doen hun werk niet goed. Jij bent hier de huisvrouw, vergeet dat niet.’

‘U wilde toch dat wij meisjes leerden lezen en schrijven? Welnu, daar ben ik mee bezig.’ Het werd op uiterst koele toon gezegd. ‘Dat is geen reden om je taken te verwaarlozen,’ zei Pieter Eekhout, zich met moeite beheersend.

Gese zweeg. Ook Mette en de tweeling deden geen mond open. Alle vier zaten ze stil, de schrijfstift in de roerloze handen.

Pieter Eekhout was de heer des huizes; hij kon de meiden een standje geven, met ontslag dreigen. Maar dat was Geses taak; zij verving de huisvrouw die ontbrak in dit gezin. Jarenlang was dat goed gegaan; altijd waren er schone en verstelde kleren, blonk het huis van reinheid, stonden de maaltijden op tijd op tafel.

Maar nu... Wat mankeerde haar?

Al zei niemand iets, hij wist het antwoord al. Gese bood lijdelijk verzet. En haar zusjes deden mee.

Opeens voelde Pieter Eekhout zich machteloos. Hij, de rijke koopman tegen wie iedereen in Kampen beleefd was, stond hier tegenover vier meisjes die hem negeerden, en hij wist niet goed hoe hij hen moest aanpakken.

‘Mette,’ zei hij kwaad, ‘ga naar beneden en zet die meiden aan het werk. Laat hen het vuile goed opruimen en wassen. Laat Anna de trap dweilen. Zorg dat mijn bed verschoond wordt.’

Mette keek fel op.

‘Dat is Geses werk, vader, niet het mijne. Naar mij luisteren die meiden niet. Ze zullen me eerder uitlachen, want ik ben veel jonger dan zij.’

Dat was waar. Met haar veertien jaren had Mette nog geen gezag. Pieter wilde zich er echter niet bij neerleggen.

‘Zodra Gese trouwt zul jij haar taak moeten overnemen, Mette. De meiden moeten er maar vast aan wennen dat jij hun bevelen geeft.’

Zwijgen. Van vier kanten.

‘Gese, leg dat schrijfplankje weg en doe je plicht.’

‘Ik geloof,’ zei Gese, ‘dat ik maar in een klooster ga. Als ik toch opgesloten moet zitten, kan ik me net zo goed aan God wijden. Een non heeft nog meer vrijheid dan ik. En dan kan ik mijn hele familie de hemel in bidden.’

Het was niets voor Gese om zo openlijk opstandig te zijn. Verbluft staarde Pieter Eekhout zijn oudste dochter aan.

‘Gese!’

Voor het eerst van zijn leven drong het tot hem door dat een mens die niet wil, niet gedwongen kan worden. O ja, je kon straffen verzinnen, je kon zo’n meisje opsluiten, desnoods voor de rest van haar leven, je kon zelfs de ergste wreedheden verzinnen, maar dan nog kon ze nee blijven zeggen. Nee, tegen alle plannen die haar vader met haar had. Wat maakte haar zo koppig? Een zeeman uit het verre Hamburg die zij maar een paar maal in haar leven had gezien...

‘Je bent ongehoorzaam, Gese.’

Ze keek hem recht aan.

‘Dat vind ik niet. U zei dat wij moesten leren lezen en schrijven, omdat koopmanszonen het prettig vinden met een geletterde vrouw te trouwen. En dus gaf Gerlof ons geduldig les en doen wij ons best de schrijfkunst onder de knie te krijgen. Wat is daaraan zo ongehoorzaam?’

‘Je verwaarloost je andere taken, die minstens zo belangrijk zijn.’ ‘Ik kan maar één ding tegelijk doen.’

Pats! Gese had een oorvijg te pakken. Pieter schrok er zelf van. Nooit eerder had hij een van zijn dochters geslagen. Dat was iets voor ruwe sjouwers of zeebonken; een beschaafde koopman deed dat niet.

Gese zei niets meer. Ze boog het hoofd en bleef verder doodstil zitten - één wang bleek, de andere vuurrood.

Zijn machteloosheid maakte Pieter Eekhout woedend. Vier dochters had zijn vrouw hem geschonken en met elk van die kinderen was hij mateloos blij geweest. Het geslacht Eekhout zou niet uitsterven, al was Josef ongetrouwd gebleven en had Gertrude de gelofte van kuisheid afgelegd. Zijn zoon, zijn dochters zouden voor een groot nageslacht zorgen en de naam Eekhout zou tot in lengte van dagen de annalen van de stad Kampen sieren. Nooit had hij maar één ogenblik kunnen denken dat zijn kinderen zich tegen hem zouden keren.

Hij ving Mettes blik op en voelde hoe zij hem minachtte om die klap. Hij keek naar de tweeling; ze trokken allebei hetzelfde onschuldige gezicht.

Maar het ergste was dat Gese huilde. Niet met luid gejammer; ze gaf geen geluid, zelfs haar schouders schokten niet, maar uit haar ogen drupten de tranen op het schrijfplankje, maakten vlekken... Pieter Eekhout wist zich geen raad. Hij schaamde zich. Tegelijkertijd was hij woedend, maar ook verdrietig omdat Gese, zijn lievelingsdochter, zo stilletjes zat te huilen - door zijn schuld.

Hij draaide zich om en vluchtte de kamer uit. Als zakenman kon hij meedogenloos zijn als het aankwam op het naleven van contracten, leveranties, betalingen. Maar zijn dochter zo bedroefd te zien, zo vol stil verwijt, dat verscheurde zijn hart. Hij hield zich voor dat hij het recht had gehad haar die tik te geven, want ze was opstandig, koppig en ongehoorzaam, en dochters horen zo niet te zijn, maar toch...

Beneden gekomen liep hij regelrecht naar het achterhuis, waar Martha en Anna zaten te ginnegappen, en hij viel hevig tegen hen uit. Met schuldige gezichten vlogen ze overeind. Anna veegde de haard schoon, Martha ging het vuile goed verzamelen. Zó hadden ze hun meester nog nooit meegemaakt.

Na die bewuste dag begon Pieter Eekhout steeds meer aan de juistheid van zijn maatregelen te twijfelen, en uiteindelijk begreep hij zelf niet meer waarom hij zijn dochters dat strenge huisarrest had opgelegd. Eigenlijk, moest hij tegenover zichzelf toegeven, had Gese groot gelijk gehad met haar lijdelijke verzet en het verwaarlozen van haar huishoudelijke plichten. Ze was zijn dochter, niet zijn slavin. Hij had het recht niet haar opgesloten te houden.

Hij mocht het dan niet prettig vinden dat ze zo vaak over de Welle liep te wandelen, en dat ze zonder enige begeleiding aan boord van De Bonte Koe was gegaan kon natuurlijk absoluut niet door de beugel, maar per slot van rekening had ze zich nooit werkelijk misdragen. Wellicht had hij zich toch iets te veel door zijn woede laten meeslepen. En de naam Simon van Utrecht was in zijn huis nooit meer gevallen. Waarschijnlijk was ze allang over haar verliefdheid op die kerel heen.

Dus hief hij het huisarrest weer op, er bij de twee meisjes op aandringend dat ze niets meer zouden doen wat hen in opspraak kon brengen.

In het voorjaar kwam uit Lübeck een bericht dat daar een grote vergadering werd belegd, waaraan de voornaamste vertegenwoordigers van de kooplieden uit de Hanzesteden geacht werden deel te nemen. Dat plaatste Pieter Eekhout voor een probleem, want zijn weerzin tegen veel en diep water overwinnen kon hij niet, en zijn broer Josef was ziek. Toch vond hij het nodig dat er een vertegenwoordiger van zijn handelshuis naar Lübeck ging,

omdat hij van de nieuwste ontwikkelingen op de hoogte wilde blijven. Dus zond hij Gerlof erheen. Hij zou het ditmaal zonder de steun van zijn oom moeten doen, maar hij was zo langzamerhand oud en wijs genoeg, vond Pieter. Allicht kon hij er nog iets van opsteken.

‘Je hoeft niet de hele reis om Denemarken heen te maken,’ zei hij tegen zijn zoon. ‘De snelste manier van reizen is per schip tot Hamburg, daar huur je een paard en je rijdt naar Lübeck. Hamburg en Lübeck liggen niet zover van elkaar. En je spaart er behoorlijk wat reistijd mee uit.’

Het leek Gerlof wel wat.

‘Waarschijnlijk,’ ging Pieter voort, ‘zul je in Hamburg kooplieden treffen die ook op weg zijn naar Lübeck; dan kun je met hen meereizen.’

Gerlof kreeg de nodige brieven mee voor zakenvrienden van zijn vader en ging toen scheep op de Blijteleven met bestemming Hamburg. Ze waren nog maar nauwelijks op de Westerzee toen het hem opviel dat er voortdurend wacht gehouden werd op het kasteel en in de mastkorf.

‘Waar is dat voor?’ vroeg hij aan de schipheer. ‘Jullie zijn toch niet bang voor een overval van piraten?’

‘Ze zijn er weer,’ gromde de schipheer verbeten.

‘Wie?’

‘Godeke Michaels en Claus Stortebeker. Na die strafexpeditie van vorig jaar leek het of ze van de aardbodem waren verdwenen, maar nu zijn ze teruggekeerd. Ze hebben een Brits schip gekaapt dat onderweg was naar Brugge. Ik weet het niet zeker, maar het schijnt dat de piraten hun hoofdkwartier op het eiland Wangerooge hebben gevestigd. In Oost-Friesland durven ze zich niet meer te vertonen. En de eilandbewoners van Wangerooge varen er natuurlijk wel bij.’

Dat was slecht nieuws.

‘Hebt u bogen en pijlen aan boord?’vroeg Gerlof.

‘Ja, wel wat. De man die de wacht houdt op het kasteel, is een ervaren boogschutter.’

‘Dat ben ik ook,’ zei Gerlof. ‘Ik zal hem dus maar gezelschap gaan houden.’

Maar ze kwamen geen piraten tegen en bereikten zonder incidenten de stad Hamburg.

Gerlof hoopte dat Simon van Utrecht nog niet was uitgevaren, en inderdaad: De Bonte Koe lag nog in de haven. Maar toen hij zich ernaartoe liet roeien wachtte hem een teleurstelling.

‘Meester Van Utrecht?’ vroeg de stuurman. ‘Het spijt me, maar die is naar Lübeck. Hij is tegenwoordig lid van de stadsraad en die heeft hem uitgezonden naar de grote vergadering.’

‘Ik moet ook naar Lübeck, om wat zakenbrieven van mijn vader bij zijn relaties af te geven en om te horen wat er op de vergadering besloten wordt. Weet u misschien waar ik hier een paard kan huren? Een beetje mak dier graag, want ik ben niet zo’n goede ruiter.’

Grinnikend gaf de stuurman hem het adres van een stal in de stad en hij vertelde hem welke route hij het best kon volgen om in Lübeck te komen. Welgemoed ging Gerlof op weg.

In Lübeck duurde het een paar dagen voordat hij Simon van Utrecht had opgespoord, want alle herbergen zaten vol met afgevaardigden, maar op een middag liep hij de schipheer van De Bonte Koe eindelijk tegen het lijf.

‘Gerlof! Wat doe jij in Lübeck?’

‘Ik ben hier om brieven van mijn vader te bezorgen en het laatste nieuws van de grote vergadering te vernemen. Ik mag weliswaar niet deelnemen aan de besprekingen, daarvoor ben ik nog te jong, maar in de herberg hoor ik er genoeg over. En andere dingen ook. Het is waar hè, dat Claus Stortebeker is teruggekeerd in de Westerzee?’

‘Ja. Maar hij schijnt ruzie te hebben gehad met Godeke Michaels, want ze opereren nu elk afzonderlijk. Dat neemt niet weg dat er al drie schepen zijn gekaapt: een Brit, eentje uit Bremen en een uit Hamburg. Daar gaan we dus iets aan doen.’

‘We?’

‘Wij uit Hamburg.’

‘Doet Kampen niet mee?’

‘Blijkbaar niet. Vertel eens, Gerlof, hoe is het met Gese?’ ‘Uitstekend. Tenminste, nu wel weer.’ En toen vertelde hij hoe Gese en Mette huisarrest hadden gekregen en de hele herfst en winter bijna geen voet buiten de deur hadden mogen zetten. ‘Het huisarrest is nu weer opgeheven, maar ze heeft moeten beloven niet meer op de Welle te komen.’

‘Dat maakt niet uit. Ik kom wel naar haar toe,’ zei Simon. ‘Zodra we de Westerzee gezuiverd hebben van dat boeventuig, kom ik naar Kampen. Ik heb mijn goede vriend Josef al heel lang niet meer gezien; hij heeft vast wel een lading wijn te vervoeren. En dan ga ik naar je vader en vraag hem opnieuw om de hand van zijn dochter.’

Gerlof trok een bedenkelijk gezicht.

‘Ik geloof niet dat hij inmiddels van gedachten is veranderd, meester Van Utrecht.’

‘Dan is het dus aan mij om hem te overtuigen. Ik ben inmiddels raadslid, een geacht burger van de Hanzestad Hamburg, en ik kan zijn dochter een behoorlijk bestaan bieden. Wat kan hij er dan op tegen hebben dat ik met zijn dochter trouw?’

‘U bent een vreemdeling,’ zuchtte Gerlof.

‘Dat ben ik niet. Ik ben in de Nederlanden geboren en opgegroeid.’ ‘Maar u bent geen Kampenaar. Voor vader is dat heel belangrijk.’ ‘Het geluk van zijn dochter moet toch minstens zo belangrijk voor hem zijn. Gese houdt van mij, dat weet ik zeker. Toen zij vorig jaar zomer bij mij aan boord was, heb ik haar een aanzoek gedaan, en zij heeft toegestemd.’

Daar keek Gerlof van op; dit had Gese hem nooit verteld. Hij besefte opeens hoe weinig hij eigenlijk van zijn zusters wist. Ze namen hem niet in vertrouwen. Hoe was het mogelijk dat Gese, dat zachtzinnige, verstandige meisje dat zo van mooie kleren hield en zo fier was op haar afkomst, zomaar alles in de waagschaal stelde voor een schipheer uit het verre Hamburg?

‘Zou ze... zou ze met u naar Hamburg gaan?’

‘Daar ben ik zeker van,’ zei Simon van Utrecht rustig.

‘Toch,’ zei Gerlof na enig nadenken, ‘kunt u weinig beginnen als mijn vader zijn toestemming niet geeft. En ik ben bang.

‘Gese zal zich daardoor niet laten weerhouden.’

Gerlof vond dat ze nu wel lang genoeg over zijn zuster hadden gepraat. ‘Meester van Utrecht,’ begon hij, ‘u zei: zodra we de Westerzee hebben gezuiverd van dat boeventuig. Betekent dat dat u meedoet aan de jacht op de piraten?’

‘Natuurlijk. De Bonte Koe is er klaar voor.’

‘Mag ik... mag ik mee?’

Simon van Utrecht zuchtte. ‘Gerlof, begin nu niet weer.

‘Vorig jaar kreeg ik de kans niet. Nu ben ik een jaar ouder, en ik heb nog veel meer ervaring als boogschutter. Ik zou er met veel genoegen aan meewerken om het schip van Claus Stortebeker in brand te schieten!’

‘Dat wil ik graag geloven.’

‘Toe, meester Van Utrecht, laat mij meegaan. U weet hoe belangrijk het voor me is.’

‘Hoogstwaarschijnlijk zullen we op volle zee met de piraten slaags raken. Je hebt geen flauw idee wat dat wil zeggen.’

‘Ik ben niet bang.’

‘Nee, bang ben je niet. Maar met moed alleen kom je niet ver. En daarbij - ik sta al er al niet zo best op bij je vader. Als ik jou bij me aan boord neem...’

‘Ik neem de volle verantwoordelijkheid op me,’ zei Gerlof gewichtig. ‘Meester Van Utrecht, die Likedeelers moeten eindelijk en voorgoed uit de Westerzee worden verjaagd. De toekomst van onze handelshuizen hangt ervan af. Ik ben ook een hanzeaat, en lid van het handelshuis Eekhout. Mijn vader vindt mij inmiddels oud en wijs genoeg om hem te vertegenwoordigen! Eens zal ik hem opvolgen als hoofd van zijn handelshuis. Het gaat dus ook om mijn toekomst.’

‘Tjonge, wat een toespraak,’ zei Simon met een lachje. ‘Je praat in elk geval als een echte koopman. En ik moet toegeven dat je argumenten stuk voor stuk steekhoudend zijn - al sta ik nog steeds niet te trappelen om je mee te nemen. Want ik waarschuw je, Gerlof: het zal er hard toegaan. Het wordt heel anders dan vorig jaar. Bij een gevecht op volle zee, en daar draait het ongetwijfeld op uit, hebben de piraten de kans niet om de vlucht te nemen over land en weg te kruipen in schuren of stinsen. Ze zullen zich liever doodvechten dan zich over te geven.’

Opeens schoot Gerlof iets te binnen.

‘Meester van Utrecht, u zou De Bonte Koe zwart moeten verven!’ ‘Zwart?’

‘Zwart als de hel. Bij die zeerovers gaat een verhaal rond over het zwarte spookschip. Ieder die het op zee tegenkomt, zal groot onheil overkomen. Het is een schip met een verdoemde schipper en dode manschappen aan boord.’

‘Hoe kom je aan dat verhaal?’

‘De piraten spraken erover toen oom Josef en ik hun gevangenen waren. Ze geloven er echt in! Een schip zo zwart als de verdoemenis; zelfs het zeil is zwart... Als u De Bonte Koe zwart laat verven, zullen ze van schrik niet weten waar ze zich bergen moeten.’ Simon van Utrecht streek over zijn baard.

‘In elk geval zou het ze in verwarring kunnen brengen. Misschien is dit idee zo slecht nog niet.’ Hij dacht even na. Toen ging hij verder: ‘Luister: over drie dagen ga ik terug naar Hamburg. Heb je een paard? Dan kun je met mij meereizen, en je hebt meteen nog drie dagen bedenktijd.’

‘Ik heb geen bedenktijd nodig,’ zei Gerlof. ‘Dit is mijn kans om met Claus Stortebeker af te rekenen. Die laat ik me niet ontglippen.’ Simon van Utrecht haalde zijn schouders op. ‘Daar was ik al bang voor,’ zei hij gelaten.

Het was een heldere, winderige dag toen een vloot van vijf schepen Hamburg verliet. Twee kwamen er uit Lübeck, drie uit Hamburg - waaronder De Bonte Koe.

Simon van Utrecht had besloten Gerlofs idee uit te voeren. Hij had zijn schip helemaal zwart laten verven. Bij sommigen had dat verbazing gewekt, maar Van Utrecht stond bekend als een eigenzinnig man die wel vaker ongewone dingen deed.

Onder bevel van de Hamburgse schipheer Schonke zette de vloot koers naar het gebied rond Helgoland. De schipheer van een kogge die nog juist aan de piraten had weten te ontkomen, had gemeld dat de zeerovers zich in die omgeving ophielden.

Na ongeveer een week varen kregen ze inderdaad een tweetal blauwe zeilen in zicht. De Duitse schepen wisselden seinen uit en de voltallige vloot voer die blauwe zeilen tegemoet. Intussen werden de pektonnen aangestoken, en ieder nam de hem aangewezen plaats in.

Gerlof, die aan bakboordzijde van het voorkasteel stond opgesteld, voelde zijn hart bonzen. Nu ging het erop aankomen! Nu moest hij laten zien wat hij als boogschutter waard was.

Vechten op zee was bepaald niet gemakkelijk. Een schip ligt nu eenmaal nooit stil, en gericht mikken wordt dan een heksentoer. De minste beweging kon een pijl de verkeerde kant op sturen, of zelfs mensen van de eigen vloot verwonden. Brandende pijlen moesten altijd hoog gericht worden om het zeil of het want in brand te schieten, maar dikwijls vlogen ze zonder schade aan te richten over het doelwit heen, om sissend in zee te belanden.

Toen ze wat dichterbij waren gekomen zag Gerlof dat er ook van de piratenschepen rook opkringelde. Ook de zeerovers bereidden zich blijkbaar voor om brandpijlen af te schieten.

Stel dat ze erin slagen om De Bonte Koe in lichterlaaie te schieten, dacht hij opeens. Dat idee was nog niet eerder bij hem opgekomen. Zou Simon van Utrecht daar wel rekening mee hebben gehouden?

Geschrokken van zijn eigen gedachten keek Gerlof om zich heen. Op het brede dek van De Bonte Koe stonden hier en daar leren emmers, tot de rand gevuld met zeewater, om eventuele brandjes meteen te blussen. Dat was een geruststelling. Maar de beide kastelen dan, en het zeil?

Ja - naast de ton met pek stonden ook twee emmers. En in het want zaten mannen met drijfnatte stukken zeildoek. Simon van Utrecht wist wat hij verwachten kon en had zijn voorzorgsmaatregelen genomen. Op de andere schepen van de vloot zouden ze wel hetzelfde hebben gedaan. En op de piratenschepen?

Aan boord van De Bonte Koe hadden zich zeker twintig kruisboogschutters opgesteld, en er was een tiental blussers; anderen stonden klaar met enterhaken en touwen, de messen tussen de tanden. Op het voorkasteel stonden twaalf mannen die hun handbogen schietklaar hielden, en op het achterkasteel minstens evenveel.

Inmiddels hadden de piraten de vloot in het oog gekregen. Beseffend dat ze tegenover een overmacht kwamen te staan, probeerden ze er snel vandoor te gaan.

‘Dat voorste schip, dat is de hulk van Claus Stortebeker,’ hoorde Gerlof iemand achter zich zeggen. Hij voelde zijn hart een slag overslaan.

De twee piratenschepen trachtten aan hun achtervolgers te ontkomen door elk een andere koers te gaan varen, waardoor ook de vloot zich moest splitsen. Drie schepen, waaronder De Bonte Koe, gingen achter Claus Stortebeker aan; Schonke en een Lübecker achtervolgden het andere schip.

De Bonte Koe zeilde voorop en haalde de hulk van Claus Stortebeker langzaam maar zeker in. Toen ze binnen schootsafstand kwamen richtten de boogschutters hun wapens; een stortvloed van pijlen daalde neer op het dek van de piraat.

Gerlof deed zijn best, en hij had succes. Met grote voldoening zag hij dat een van zijn brandpijlen het blauwe zeil raakte, en een volgende eveneens. De zeerovers in het want die de beginnende brand probeerden te blussen, werden door de kruisboogschutters naar beneden geschoten, zodat de bluspoging mislukte. Nog waren de enterhaken niet gebruikt, toen het zeil met veel gekraak en rokend als de levende hel met ra en al op het dek van het piratenschip stortte.

Claus Stortebeker stond bij de mast met zijn vervaarlijke zwaard in de hand, maar het besef dat hij en zijn schip verloren waren, moest al tot hem zijn doorgedrongen. Tegen drie schepen, elk met zo’n honderd man aan boord, waren zijn manschappen niet opgewassen.

Toen ook de andere schepen langszij waren gekomen vlogen van twee kanten de enterhaken over de verschansing. Tientallen gewapende mannen zwermden uit over het dek van het piratenschip. Met spiesen, zwaarden en messen gingen ze de zeerovers te lijf. Vanaf zijn hoge standplaats op het voorkasteel volgde Gerlof gespannen het verloop van het gevecht. Natuurlijk had hij er veel liever zelf aan deelgenomen, maar Simon van Utrecht had hem streng verboden de hem aangewezen plek te verlaten.

Sommige zeerovers gaven zich over; ze lieten hun wapens vallen, staken de lege handen in de hoogte en lieten zich gevangennemen, in de wetenschap dat het schavot hun wachtte. Andere sprongen overboord, een zekere dood tegemoet; het water was koud, het land ver weg, en niemand deed enige moeite om hen op te vissen. Wie het niet opgaf was Claus Stortebeker. Gerlof zag hoe de grote kerel met de woeste baard en de felle ogen zich met de moed der wanhoop verdedigde, wild om zich heen maaiend met zijn grote zwaard, zodat niemand hem durfde naderen.

Vol ongeduld keek Gerlof toe. O, stond hij zelf maar op het dek van dat piratenschip! Waarom sloeg niemand Stortebeker het zwaard uit de hand? In een opwelling hief hij zijn boog en schoot. Natuurlijk was het puur geluk, want De Bonte Koe deinde behoorlijk, maar hij raakte de zeerover in de arm - de rechterarm. Het zwaard viel Claus uit de hand; toen was het voor de mannen niet moeilijk meer om hem uit te schakelen. Nadat hij eenmaal was overmeesterd, gaven ook zijn manschappen zich gewonnen.

‘Ik heb hem geraakt!’ juichte Gerlof. Hij kon zijn geluk niet op. Eindelijk had hij met zijn vijand kunnen afrekenen. Hij had zich gewroken, en hoe!

Voor de hanzeaten was het een triomf dat ze Claus Stortebeker levend in handen hadden gekregen. Hij zou zijn proces niet ontlopen.

Het tweede piratenschip, dat onder bevel stond van Herman Wichbold, was intussen door de andere schepen veroverd. Ook Wichbold had zich overgegeven. Het gevecht op volle zee was voorbij.

De overlevenden van de beide piratenschepen werden verdeeld over de schepen van de Hanzevloot en opgesloten in de ruimen. Claus Stortebeker werd naar het schip van Schonke overgebracht. Gerlof was in de wolken over de gevangenneming van zijn vijand, en vooral over de rol die hijzelf daarbij had gespeeld. Hij had zo langzamerhand het gevoel dat hij eigenhandig twee piratenschepen had veroverd en de toekomst van de gehele Hanze hoogstpersoonlijk had veiliggesteld. Maar Simon van Utrecht bracht hem weer met beide benen op de grond met die ene cruciale vraag:

‘Waar is Godeke Michaels?’

Godeke Michaels en Claus Stortebeker - twee namen die door de zeelui altijd in één adem werden genoemd wanneer ze het over de Likedeelers hadden. De twee aanvoerders waren even berucht, gevaarlijk en wreed, en als je de verhalen mocht geloven, waren ze allebei schatrijk.

Simon van Utrecht en de andere schipheren van de vloot voerden overleg met Schonke, de aanvoerder van de Hamburgers. Besloten werd dat drie vredesschepen met alle gevangenen aan boord zouden terugkeren naar Hamburg, waarbij ze dan de beide veroverde hulken van de zeerovers op sleeptouw konden nemen.

Schonke zelf zou samen met Simon van Utrecht verder zeilen. Want al opereerden ze niet meer gezamenlijk: waar Claus Stortebeker was, kon Godeke Michaels niet ver weg zijn.

De overwinning op Claus Stortebeker, hoe verheugend ook, was niet afdoende. Ook Godeke Michaels moest gegrepen worden. Dus bleven Simon van Utrecht en Schonke kruisen tussen Hel-goland en de Duitse bocht, voortdurend op de uitkijk naar blauwe zeilen.

Na twee dagen werd er een schip met een blauw zeil gesignaleerd, dat echter snel van koers veranderde. Kennelijk probeerde Godeke Michaels het eiland Wangerooge te bereiken, waar hij veilig zou zijn voor de achtervolgende Hamburgers.

De Bonte Koe zeilde een flink eind voor het schip van Schonke uit. Zwart en dreigend als de nacht gleed de grote kogge over het water, de wind vol in de zeilen.

Het blauwe zeil kwam weer in zicht; langzaam won De Bonte Koe terrein. Tijd om op Schonkes schip te wachten gunde Simon van Utrecht zich niet.

Godeke Michaels meende met slechts één tegenstander te doen te hebben en besloot het gevecht aan te gaan. Hij liet de koers enigszins verleggen in een poging de Wesermonding te bereiken, zuidoostelijk van Wangerooge. Het water was daar rustiger, de golfslag niet zo heftig; een gunstiger plek voor een gevecht. Dat was een inschattingsfout, want in de luwte van het eiland was er minder wind, waardoor hij niet snel weg kon komen.

Zijn vergissing bemerkend trachtte hij door te laveren zijn achtervolger in verwarring te brengen. Steeds als De Bonte Koe vlakbij was, verlegde de piraat zijn koers; dan moest De Bonte Koe bijdraaien om een aanvaring te voorkomen.

Toen de piraat voor de zoveelste keer zijn koers verlegde, deed Simon van Utrecht iets wat heel ongewoon was, en ongekend roekeloos: hij gaf bevel recht op de zeerovers aan te koersen.

Gerlof kreeg nauwelijks de tijd om te beseffen wat er gebeurde. Met een vreselijk gekraak, dat hij jaren later nog in zijn dromen zou horen, boorde de boeg van De Bonte Koe zich in de romp van het piratenschip. Meteen sprongen Simons manschappen over, om met spiesen, zwaarden en dolken korte metten te maken met de bemanning van Godeke Michaels’ hulk.

Ze ondervonden nauwelijks weerstand. Vol ontzetting hadden de zeerovers het roetzwarte schip recht op zich af zien komen, als een waar spookschip dat onheil en verdoemenis bracht. De meesten waren zo aangeslagen dat ze zich zonder meer overgaven; een paar sprongen er in het water.

Toen hij zich door zijn bemanning in de steek gelaten zag, restte Godeke Michaels niet veel anders dan zich eveneens gewonnen te geven. In triomf brachten Simons mannen hem over naar De Bonte Koe.

Het schip van Simon van Utrecht had dat van de zeerovers met zoveel kracht geramd dat de beide schepen aan elkaar bleven zitten. Hulpeloos dreven ze rond, allebei zwaar beschadigd; dat van Godeke Michaels erger dan De Bonte Koe. Het gevaar was groot dat ze samen naar de kelder zouden gaan als De Bonte Koe zich niet snel van het andere schip zou weten los te maken.

Op eigen kracht lukte dat niet, maar gelukkig kwam op dat moment Schonke opdagen, en diens schip mankeerde niets. Eerst schold Schonke de roekeloze Simon van Utrecht de huid vol. Daarna probeerden de bemanningen de twee schepen uit elkaar te trekken, wat ten slotte met veel inspanning en na vier vergeefse pogingen lukte.

Het piratenschip zonk; De Bonte Koe, met een flink gat onder de voorplecht - maar gelukkig net boven de waterlijn - werd provisorisch gerepareerd.

Intussen viel de nacht. Op de wacht na konden de vermoeide strijders gaan slapen. Maar aan boord van De Bonte Koe was de opwinding nog te groot. Gerlof hoorde de mannen in het donker praten:

‘Wat gaat-ie nou doen, dacht ik. We varen op ramkoers!’

‘Ik schrok me lam toen ik besefte wat-ie van plan was.’

‘Ja, ik had gedacht dat we langszij zouden gaan. Ik stond al klaar met mijn enterhaak.’

‘Ik dacht echt dat we samen met die piraat naar de kelder gingen.’ ‘Nou, het is nog de vraag of we Hamburg halen. Dat gat is dan wel gedicht, maar dat stelt niet veel voor. Eén flinke storm en het is met ons gebeurd.’

Zo vlogen de gesprekken over het dek. Terwijl Gerlof ernaar lag te luisteren voelde hij zich wegzakken, maar vóór hij in slaap viel hoorde hij iemand zeggen: ‘Meester Simon dacht zeker op een echte koe te rijden. Hij nam zijn tegenstander gewoon op de hoorns!’ Het werd een gevleugelde opmerking. Nog jaren, zelfs eeuwen nadien zou De Bonte Koe genoemd worden als het schip dat een vijandige hulk op de hoorns nam en voorgoed de vernieling injoeg.

Schonke had alle gevangenen inclusief Godeke Michaels aan boord genomen. Blijkbaar had hij ook zijn twijfels over de zeewaardigheid van Simons schip.

De volgende morgen vroeg lichtten ze het anker om koers te zetten naar Hamburg - een lange dag varen. Zonder verdere ongelukken bereikten ze de Elbe.

Toen ze eenmaal in Hamburg waren aangekomen, deed het ongelooflijke verhaal over de overwinning op Godeke Michaels snel de ronde. Een grote mensenmenigte dromde samen op de kade, zwaaiend en juichend, en wie niet precies wist waar al dat feest-vertoon voor diende werd door zijn buurman snel op de hoogte gebracht.

‘De Bonte Koe heeft het schip van Godeke Michaels op de hoorns genomen!’

‘Hoezo, Bonte Koe? Dat schip is roetzwart.’

‘Het kwam uit de hel om de piraten te straffen.’

‘Dan is de duivel zeker aan boord!’

‘Simon van Utrecht een duivel? Die man is een held!’

Gerlof, staande op het voorkasteel, genoot met volle teugen. Varen was heerlijk als alles goed afliep en je had meegewerkt aan de ondergang van Godeke Michaels en Claus Stortebeker. Als je van jezelf kon zeggen: ‘Ik ben een held.’

Het proces tegen de zeerovers nam niet veel tijd in beslag. Alle piraten werden zonder meer ter dood veroordeeld.

De terechtstelling trok veel publiek. Ook Gerlof was erbij aanwezig; hij wilde met eigen ogen zien hoe de piraten hun einde tegemoet gingen.

Rondom een veld dat de Grasbrook werd genoemd, waren stadswachten en soldaten opgesteld. Achter hen stonden zestig staken waarop straks de afgehouwen hoofden zouden worden gespietst. De Grasbrook zag zwart van de mensen.

Voorafgegaan door trommelaars en pijpers liepen de geboeide piraten twee aan twee op het schavot toe. Godeke Michaels en Claus Stortebeker gingen voorop; daarachter volgden hun onder-aanvoerders en de rest van de gevangenen. De zeerovers droegen hun beste kleren, alsof ze op weg waren naar een feest. Maar het was de dood die hun wachtte, in de persoon van Rosenfeld, de beul.

Eigenlijk, vond Gerlof, zouden ze moeten hangen. Dat deed je immers met dieven: ophangen. Deze piraten zouden onthoofd worden, alsof ze stuk voor stuk van adel waren. Was dat niet te veel eer? Maar misschien wilden de Hamburgers wel bloed zien na alle vernederingen die ze van de zeerovers hadden ondervonden... Toen eindelijk Claus Stortebeker als eerste het schavot beklom, rekte Gerlof zijn hals om maar niets te missen. Het viel hem tegen dat de piraat geen angst toonde; hij had hem graag horen jammeren. De beulsknecht dwong de zeerover op de knieën en de beul deed zijn werk. Maar toen de beulsknecht het afgehouwen hoofd opraapte om het aan het joelende publiek te tonen, maakte Ger-lofs opwinding plaats voor afschuw. En nadat hij nog vier, vijfkoppen had zien rollen, wendde hij zich af en drong zich tussen de mensen door naar de rand van de Grasbrook, waar zijn maag zich omdraaide. Gruwend ontvluchtte hij de gerechtsplaats.

Later die avond, toen de afgeslagen hoofden op de ijzeren staken prijkten die de Grasbrook omzoomden, verspreidde de menigte zich weer. Tevreden gingen de Hamburgers naar huis; van dat gespuis zouden hun schepen en schipheren geen last meer hebben. Het was een lange dag geweest. Die Rosenfeld was groot en sterk, een beul die zijn vak verstond, maar hij zou nu wel hondsmoe zijn...

Maar Gerlof lag klaarwakker in zijn herbergbed naar het plafond te staren. Het was allemaal zo anders dan hij had verwacht. De afgelopen twee jaar had hij voortdurend aan wraak gedacht; welnu, hij had zich gewroken. En nu alles achter de rug was, voelde hij zich allerminst opgelucht en voldaan. In plaats daarvan zag hij steeds weer het woeste afgehouwen hoofd van Claus Stortebeker voor zich, zoals dat door de beulsknecht triomfantelijk omhoog werd gehouden. Het hield hem nog lang uit de slaap.

Het was al zomer toen Gerlof eindelijk terugkwam in Kampen, en wel aan boord van De Bonte Koe. Het schip was op een werf in Hamburg gerepareerd en weer in de oude kleuren geverfd, en dat alles had nogal wat tijd in beslag genomen.

Gerlof had de wachttijd benut om Simon van Utrecht te helpen bij het afwikkelen van enkele zaken. Tevreden stelde hij vast dat hij daar weer heel wat van had opgestoken; hij was een echte Eekhout aan het worden.

Samen met Simon was hij op zoek gegaan naar een lading die zijn vader zou bevallen. Ze kochten pelzen en was uit Rusland, ijzer en potas uit Zweden - allemaal goederen waarmee Pieter Eekhout goede zaken kon doen. Gerlof hoopte er de woede van zijn vader wat mee te temperen. Want dat hij woedend zou zijn, stond wel vast. Hij had zijn zoon in het voorjaar met brieven naar Lübeck gestuurd, en nu kwam die pas na maanden weer boven water... In Kampen hadden ze intussen het nodige gehoord over de heldendaden van Simon van Utrecht en zijn bemanning, en toen De Bonte Koe de IJssel kwam opvaren liep de halve stad uit. De Welle stond vol mensen die riepen, zwaaiden, juichten en schreeuwden. Ze verdrongen elkaar om het schip te zien dat zonder aarzelen de beruchtste zeerover van de Westerzee had besprongen: De Bonte Koe die de hulk van Godeke Michaels op de hoorns had genomen en tot zinken had gebracht. Allemaal wilden ze de held Simon van Utrecht zien en hem de hand schudden, want de toekomst zag er rooskleurig uit nu hun handelsschepen niet langer gekaapt zouden worden.

Ook Josef Eekhout stond op de kade, en met hem zijn vier nichtjes. Pieter Eekhout was er niet bij. Hij zat in zijn kantoor met een zakenrelatie te praten toen het grote nieuws het huis De Zwaan bereikte. Zijn dochters waren naar buiten gerend zonder zijn toestemming te vragen, zelfs zonder hem op de hoogte te brengen. Nu stonden ze op de Welle, wuivend en dansend van opwinding. Terwijl de kogge afmeerde kreeg Gerlof hen in het oog. Hij riep en zwaaide terug, trots en blij.

Eindelijk werd de loopplank uitgelegd. Gerlof was de eerste die aan land sprong. Eén voor één sloot hij zijn zusjes in de armen. ‘Gerlof... goddank dat je weer behouden thuis bent,’ stamelde Gese. Er stonden tranen in haar ogen.

‘Heb je werkelijk gevochten met die zeerovers?’ vroeg Mette met glinsterende ogen.

‘Heb je op hen geschoten? Hoeveel heb je er geraakt?’ wilde de tweeling weten.

‘Hoe is het met Simon?’ vroeg Gese, haar blik gericht op de kogge, die inmiddels bevolkt werd door een hele zwerm meer of minder belangrijke Kampenaren.

‘Uitstekend,’ zei Gerlof opgewekt. ‘Ik moest je zeggen dat hij morgen zijn opwachting bij vader gaat maken. Hij zal hem opnieuw om je hand vragen.’

Gese bloosde diep. Haar ogen schitterden.

Gerlof wendde zich tot oom Josef. ‘Waar is vader eigenlijk? Hij is toch niet ziek?’

‘Ziek is hij niet. Wel kwaad, vermoedelijk,’ antwoordde oom Josef droog.

‘Ik heb mooie pelzen voor hem ingekocht, en ijzer en potas. Als hij de prijzen ziet die ik heb bedongen, zal zijn woede wel snel bekoelen,’ zei Gerlof luchtig.

Oom Josef gaf geen antwoord. Hij hobbelde naar de loopplank om zijn vriend Simon van Utrecht te gaan begroeten. Gerlof had zijn eigen beslissingen genomen; nu moest hij de consequenties ook maar onder ogen zien.

Vergeleken met het onthaal dat hem op de Welle ten deel was gevallen, had Gerlofs thuiskomst weinig feestelijks. Toen hij omstuwd door zijn zusjes bij zijn ouderlijk huis aankwam, stond zijn vader hen al op te wachten. Zijn gezicht voorspelde niet veel goeds. Nadat hij zijn dochters naar boven had gestuurd, wenkte hij Gerlof zijn kantoor in.

Hij keek niet eens naar de contracten, de ladingpapieren en rekeningen die Gerlof voor hem op tafel legde, maar barstte onmiddellijk los.

‘Hoe haal je het in je hoofd om achter die zeeschuimers aan te gaan! Heb je dan helemaal geen verstand? je hebt je natuurlijk laten overhalen door die... die onverantwoordelijke losbol!’ Gerlof rechtte zijn rug. ‘Het was mijn eigen beslissing, vader. En meester Van Utrecht is geen onverantwoordelijke losbol. Ik heb moeite genoeg moeten doen om hem over te halen mij mee te nemen.’

‘Jij hébt helemaal geen eigen beslissingen te nemen,’ brieste zijn vader. ‘Snotjongen die je bent!’

‘U vond mij toch blijkbaar zelfstandig genoeg om uw zaken in Lübeck te behartigen,’ merkte Gerlof snedig op.

Pieter Eekhouts gezicht begon paars aan te lopen. ‘Hou je brutale mond! Je bent zeker vergeten dat ik je uitdrukkelijk had verboden aan die strafexpeditie deel te nemen?’

‘Dat was vorig jaar!’ riep Gerlof verontwaardigd. ‘Toen had ik nog weinig ervaring, in boogschieten én in zakendoen. Intussen heb ik veel geleerd.’

‘Ja, van de handel weet je nu heel wat af. Maar verder is me daar niets van gebleken.’

‘Vader,’ zei Gerlof op verzoenende toon, ‘die Likedeelers moesten van de Westerzee verdwijnen. Ze waren een plaag voor onze schepen en brachten onze handel in gevaar. Eens zal ik u opvolgen als hoofd van ons handelshuis. Het ging om mijn toekomst, en om die van mijn familie. Zou ik dan niets mogen ondernemen?’ Even was Pieter Eekhout met stomheid geslagen. Zijn zoon zo te horen redeneren, dat was volslagen nieuw voor hem. Maar hij wilde zich nog niet gewonnen geven.

‘Kooplieden horen niet te vechten,’ zei hij bars. ‘Daar hebben we soldaten voor.’

‘Een man heeft altijd het recht zijn bezit te verdedigen,’ beweerde Gerlof, met meer zelfvertrouwen dan hij eigenlijk voelde.

‘Een man, ja. Jij bent nog maar een jongen.’

‘Nee, vader,’ zei Gerlof rustig. ‘Ik ben geen jongen meer.’ Nadenkend keek Pieter Eekhout zijn zoon aan. Het was waar: tegenover zich zag hij een man. Weliswaar een heel jonge, maar toch... Gerlof was gegroeid, besloot hij, en niet alleen in lengte. Hij boog zich over de tafel. ‘We zullen de zaak laten rusten,’ zei hij kortaf. ‘Laten we nu die ladingpapieren maar eens bekijken.’

Gese had besloten haar vader voor te bereiden op Simons voorgenomen bezoek van de volgende dag. Zodra Gerlof het kantoor verlaten had ging ze naar binnen.

‘Vader,’ begon ze voorzichtig, ‘Simon van Utrecht zal morgen zijn opwachting bij u maken.’

Met een ruk hief Pieter Eekhout het hoofd op. ‘Wat zeg je?’

‘Hij komt u opnieuw om mijn hand vragen,’ zei ze, zó zacht dat het bijna niet te horen was. Toen vatte ze moed en ging verder: ‘Simon van Utrecht is tegenwoordig een belangrijk man in Hamburg. Hij is inmiddels raadslid, en...’

‘Geen sprake van!’ viel Pieter haar in de rede. ‘Ik geef mijn dochter niet aan iemand uit Hamburg. Al was hij burgemeester!’

Gese haalde diep adem. ‘Waarom niet? Simon is...’ ‘Een held, wilde je zeggen? In mijn ogen eerder een roekeloze kerel, en bovenal een vreemdeling. Hij is burger van Hamburg; hij woont en werkt daar, tenminste, als hij niet op zee zit.’

‘Maar ik houd van hem!’

‘Houden van, wat stelt dat voor? Je hebt je door hem het hoofd op hol laten brengen. Dat heeft toch niets te maken met het echte leven! Wat werkelijk belangrijk voor jou moet zijn, dat is kinderen krijgen en grootbrengen, trouw zijn aan je echtgenoot en respect betonen aan je vader. Simon van Utrecht is geen Kampenaar. Als hij mij morgen om je hand komt vragen, zal ik hem ontvangen met alle respect waarop hij recht heeft, maar mijn dochter krijgt hij niet. Dat is mijn laatste woord.’

‘U praat alsof ik uw eigendom ben!’ riep Gese uit. ‘Ben ik dan geen mens, met gevoelens en een eigen mening? Ik hou van Simon van Utrecht en ik wil zijn vrouw worden.’

‘Gese, waarom wil je niet luisteren? Zulke opstandige taal ben ik van Mette gewend, maar die is nog een kind en weet niet beter. Jij was toch altijd zo verstandig...’

‘Mette heeft hier niets mee te maken,’ zei Gese, bijna stikkend van woede. ‘En verstandig zijn evenmin.’

‘Mijn antwoord blijft nee,’ beet haar vader haar toe. En toen, veel zachter ineens: ‘Ach, Gese, je weet niet wat je doet. Je beseft niet hoe eenzaam je zult zijn in Hamburg. Zonder je familie om je heen, zonder mensen op wie je kunt rekenen wanneer je het moeilijk krijgt, zonder de steun van je vader, je tante of je oom, terwijl je man het grootste deel van het jaar op zee zit. Wil je dat echt? Heb je daarover nagedacht?’

Gese moest opeens denken aan Mettes woorden op die avond van het feestmaal bij hen thuis: ‘Het moet toch heerlijk zijn om na een lange reis thuis te komen bij een liefhebbende vrouw?’ En Gese, dat toonbeeld van zachtzinnigheid en gezond verstand, wierp het hoofd in de nek.

‘Ben ik soms een prinses? Prinsessen hebben ook nooit iets te zeggen over de keuze van hun echtgenoot. Die worden al uitgehuwelijkt als ze nog kleine kinderen zijn. Vanwege het staatsbelang! Maar ik ben gelukkig geen prinses. Ik ben een gewoon burgermeisje uit een Hanzestad. Niemands belangen worden ermee geschaad als ik trouw met de man van mijn keuze.’

Er stonden tranen in haar ogen, maar ze keek haar vader aan met een vastberadenheid die hij van haar niet kende. Het bracht hem van zijn stuk.

‘Jij trouwt met een man uit Kampen!’ riep hij, in machteloze woede.

‘Dan zult u mij aan mijn haren naar het altaar moeten slepen,’ antwoordde ze koel.

Met opgeheven hoofd liep ze het kantoor uit. Op de drempel draaide ze zich nog even om. ‘Heeft uw vader zich ook zo gedragen tegenover tante Gertrude?’ vroeg ze. ‘Dan heb ik haar misschien altijd verkeerd beoordeeld. Ik dacht dat ze uit krenterigheid naar het convent was gegaan, maar misschien zit er iets heel anders achter.’

Ze smeet de deur achter zich dicht, Pieter Eekhout in ontreddering achterlatend.

De volgende morgen meldde Simon van Utrecht zich bij Pieter Eekhout. Hij vroeg hem opnieuw toestemming om met Gese te trouwen.

Kaarsrecht en onverzettelijk stond de koopman tegenover de jonge schipheer.

‘Ik dacht dat ik de vorige keer duidelijk was geweest,’ zei hij koud. ‘Ik geef mijn dochter niet aan een buitenlander.’

Simon van Utrecht fronste zijn wenkbrauwen. ‘Een buitenlander? Ik ben net zo Hollands als u.’

‘U bent geen Kampenaar, en u woont in Hamburg. Dat is voor mij doorslaggevend.’

‘Voor Gese ook?’

Pieter Eekhout ontweek de vraag. ‘Gese zal in Hamburg heimwee krijgen en wegkwijnen.’

‘Ze zal er heel gelukkig zijn.’

Vastbesloten schudde Geses vader zijn hoofd. ‘Het spijt mij, meester Van Utrecht, ik moet bij mijn weigering blijven. Hamburg is veel te ver weg. Gese zal haar zusters missen en...’

En mij, wilde hij zeggen, maar die woorden drong hij net op tijd terug.

Simon van Utrecht keek hem peinzend aan. Plotseling vroeg hij: ‘Houdt u van uw dochter?’

‘Ik houd van al mijn kinderen. Dat is niet meer dan natuurlijk.’ ‘Waarom staat u haar geluk dan in de weg?’

Pieter Eekhout voelde zich in het nauw gedreven. Was deze kalme, vastberaden man dezelfde als de roekeloze kerel die zijn schip

en zijn bemanning in gevaar bracht door op volle zee een kaperschip te rammen?

‘Ik zal mijn dochter ervan overtuigen dat het beter voor haar is als zij iemand uit haar eigen stad trouwt.’

‘Denkt u dat Gese zich zo gemakkelijk zal laten overtuigen?’ ‘Gese is een lief, gehoorzaam meisje. Ze zal niets doen tegen mijn wil.’

‘Bent u daar heel zeker van?’

‘Ja,’ snauwde Pieter.

Simon pakte zijn hoed en plantte die stevig op zijn hoofd.

‘Ik vrees dat u een grote fout maakt, meester Eekhout,’ zei hij rustig. En met een afgemeten ‘tot ziens’ verliet hij het kantoor.

Pieter Eekhout bleef in verwarring achter. Tot ziens? Die kerel was toch zeker niet van plan om nog eens terug te komen?

In het woonvertrek boven zat Gese. Ze wist al dat Simon van Utrecht van haar vader een onverbiddelijk ‘nee’ te horen zou krijgen en onverrichter zake naar zijn schip zou moeten terugkeren. Wat zou hij doen? Wat kón hij doen?

‘Daar gaat hij,’ rapporteerde Mette, die de wacht hield bij het open venster dat uitkeek op de Oudestraat. Ze keek de jonge schipheer na, die zonder omkijken de straat uitliep en de hoek omsloeg naar de Vispoort. ‘Nou, dat was een kort gesprek. Vader zei “nee”, en dat was dat. Ik had nooit gedacht dat hij zich zo gauw zou laten afschepen.’ Gese zei niets.

‘Ik vind het natuurlijk heel erg voor jou,’ ging Mette verder, ‘maar voor mezelf ben ik blij dat het zo gelopen is. Ik zou je vreselijk missen als jij naar Hamburg zou gaan.’

Gese bleef zwijgen.

‘Je bent toch niet boos op me?’ vroeg Mette geschrokken. ‘Ik bedoel, het was wel erg egoïstisch van me om dat te zeggen...’ ‘Welnee,’ stelde Gese haar gerust. ‘Ik zat gewoon te denken.’

Over twee of drie dagen zou De Bonte Koe weer vertrekken. Dan zou ze Simon een hele tijd niet meer zien - misschien wel nooit meer... Moest ze hier maar lijdzaam zitten wachten terwijl anderen over haar leven beslisten?

Er verscheen een koppig trekje om haar mond.

De volgende dag stapte Simon van Utrecht kalmweg Pieter Eek-houts kantoor weer binnen. Zonder omhaal vroeg hij: ‘Heeft u zich intussen misschien bedacht?’

Verstoord keek de koopman op. ‘Bent u daar nu weer? Ik heb u gisteren toch duidelijk gemaakt dat ik mijn dochter niet afsta aan iemand die helemaal in Hamburg woont.’

‘Heeft u Gese nog naar haar mening gevraagd?’

‘Gese zal doen wat ik zeg, en daarmee uit.’

‘Ik heb nagedacht,’ zei Simon van Utrecht, ‘en ik wil u een voorstel doen. Als u mij toestemming geeft met uw dochter te trouwen, dan zal ik een schipheer zoeken voor De Bonte Koe, zodat ik voortaan thuis kan blijven. Dan zal Gese niet eenzaam zijn, en niet maanden op mijn terugkeer moeten wachten.’

Plotseling werd Pieter Eekhout woedend.

‘Ik heb nee gezegd, en nee blijft het! Waag het niet mij steeds weer lastig te komen vallen met uw onbeschaamde verzoek.’

‘Er is niets onbeschaamds aan een huwelijksaanzoek van een eerzaam zakenman,’ antwoordde Simon van Utrecht kalm. ‘Ik begrijp dat het u pijn doet uw dochter te moeten missen, maar u kunt haar niet voor altijd bij u houden. Ik...’

Op dat moment ging de deur open en verscheen Gerlof op de drempel. Verbouwereerd keek hij van de een naar de ander.

‘Ga weg!’ schreeuwde Pieter Eekhout hem toe. ‘Zie je niet dat wij in gesprek zijn?’

Noemt u dit een gesprek? dacht de jongen. Maar hij zei wijselijk niets en verdween snel naar boven.

Ademloos viel hij de woonkamer binnen, waar Gese in haar eentje met verstelwerk bezig was.

‘Gese, Simon van Utrecht is er weer. En het ziet ernaar uit dat hij en vader een knallende ruzie hebben.’

Hij had het nog niet gezegd, of de buitendeur viel met een luide klap in het slot.

Gese legde haar verstelwerk neer en liep naar de deur.

‘Waar ga je heen?’ vroeg Gerlof.

‘Naar beneden,’ antwoordde Gese. ‘Ik ga met vader praten.’

‘Dan ga ik met je mee,’ zei Gerlof.

Gese trok haar wenkbrauwen op. ‘Hoezo? Dit zijn jouw zaken niet.’

‘Gese, ik sta aan jouw kant! Vader is niet redelijk. Simon van Utrecht is een goeie vent, en jullie houden van elkaar. Hij mag jullie geluk niet in de weg staan.’

‘Goed,’ zei Gese. ‘Kom dan maar mee.’

Pieter Eekhout keek verstoord op toen Gese en Gerlof zijn kantoor binnenkwamen. Hij opende zijn mond al om hun de deur te wijzen, maar Gese liet hem niet eens aan het woord komen. ‘Vader, waarom blijft u Simon en mij uw toestemming weigeren?’ ‘Daar ga ik het met jou niet meer over hebben,’ zei Pieter kortaf. ‘Die man krijgt jou niet als vrouw, en daarmee uit.’

‘Hij is de man van wie ik houd,’ zei Gese kalm. ‘Ik trouw met hem, of ik trouw helemaal niet. Dan word ik nog liever begijn - dat heb ik u al verteld.’

Pieter Eekhout haalde diep adem. ‘Gese, voor de laatste keer: ik heb alleen jouw geluk voor ogen. Die man deugt niet als huwelijkskandidaat.’

Opeens barstte Gerlof los. ‘Vader, u beoordeelt Simon verkeerd! U zegt dat hij een losbol is, een berekenende avonturier, een roekeloze kerel. Maar ik zal u iets vertellen waar u van op zult kijken.

Uitgerekend Simon van Utrecht is degene die me er vorig jaar van heeft weerhouden met die strafexpeditie mee te gaan.’

Het gezicht van zijn vader was een studie waard.

‘Ja!’ riep Gerlof. ‘U hoort het goed. Ik heb Simon van Utrecht vorig jaar in Hamburg gesmeekt mij aan boord van De Bonte Koe te nemen, hoewel u me verboden had mee te gaan. Maar hij weigerde beslist, en wat meer is: hij zorgde ervoor dat ik van gedachten veranderde.’

‘En dat maakt hem tot een geschikte man voor mijn dochter?’ zei Pieter Eekhout honend. ‘Denk je werkelijk dat ik mijn mening zo gemakkelijk herzie?’

Het was Gese die antwoord gaf. ‘Nee, vader, dat is inmiddels wel duidelijk. Mijn God, u moet wel de koppigste man van heel Kampen zijn! Maar ik kan even koppig zijn als u. Dat zult u nog wel merken.’

Met die woorden liep ze het kantoor uit. Haar broer volgde haar op de voet. Het leek hem nu even het beste zijn vader niet langer onder de ogen te komen dan strikt noodzakelijk was.

Met het hoofd in de handen zat Pieter Eekhout achter zijn schrijftafel. Hoe had dit in hemelsnaam allemaal kunnen gebeuren? Waardoor waren zijn kinderen zo van hem vervreemd geraakt? Hij was altijd zo trots op hen geweest... Hoe lang was het eigenlijk geleden dat hij met zijn vier dochters en zijn zoon op zondag naar de kerk liep, een trotse vader met vijf mooie, gezonde kinderen? In gedachten zag hij de vier meisjes voor zich, in hun zondagse kleren, met hagelwitte kapjes op het hoofd, giechelend met elkaar. En naast hem Gerlof, een knappe jongen gekleed in laken en bombazijn, met net zo’n Italiaanse hoed op als zijn vader.

Ja, hij hield van zijn kinderen. En zij hadden op hun beurt liefde en respect voor hem getoond.

Maar toen had Simon van Utrecht zich in hun leven gedrongen en iedereen voor zich weten te winnen met zijn knappe uiterlijk en zijn gladde praatjes. Hij had zijn broer Josef ingepakt, hij had Gerlof meegesleept in roekeloze avonturen, en - dat was nog het ergst van alles - hij had hem zijn lievelingsdochter ontnomen. De zachtaardige volgzame Gese op wie hij altijd zo trots was geweest, was veranderd in een harde onbuigzame vrouw. Wat had ze ook weer gezegd? ‘Ik kan even koppig zijn als u. Dat zult u nog wel merken.’

Was hij dan de enige die zijn gezonde verstand gebruikte? Of was het misschien toch mogelijk dat hij Van Utrecht verkeerd had beoordeeld, zoals Gerlof hem net verweten had? Ging het de man dan niet alleen maar om Geses bruidsschat en de connecties van het huis Eekhout? Zou zijn broer Josef, die toch aardig wat mensenkennis had, vriendschap sluiten met een vent die niet deugde? Zuchtend stond Pieter Eekhout op. Hij pakte zijn hoed, zette hem op zijn hoofd en liep naar buiten. Met tegenzin ging hij op weg naar de Welle.

De Bonte Koe lag diep in het water; het laden was bijna voltooid. Het schip zou spoedig vertrekken. Even kwam hij in de verleiding rechtsomkeert te maken en de zaken op hun beloop te laten. Misschien kwam alles dan vanzelf weer goed... Maar toen zag hij Geses koppige gezicht voor zich, en hij hoorde weer haar woorden: ‘Ik trouw met hem, of ik trouw helemaal niet.’ Besluiteloos bleef hij naar de kogge staan kijken.

Er kwam een man aan; hij liep op de loopplank toe. Pieter Eekhout rechtte zijn rug. Hij wenkte de man en vroeg hem of hij een opvarende van De Bonte Koe was. Toen hij een bevestigend antwoord kreeg, sprak hij op afgemeten toon: ‘Ik heb een boodschap voor meester Van Utrecht. Zeg hem dat Pieter Eekhout hem morgenochtend om negen uur in zijn kantoor verwacht.’

Hij draaide zich om en wandelde naar huis.

Terug in zijn kantoor zette hij zich achter zijn schrijftafel en begon een contract op te maken. Hij zou in elk geval zijn voorwaarden stellen; Van Utrecht moest niet denken dat hij zijn Gese zomaar kreeg.

Geses bruidsschat zou bestaan uit sieraden - ze bezat al aardig wat juwelen - en uit aandelen in verschillende Kampense koggen. Zou ze ooit weduwe worden of door haar man verlaten worden, dan zou ze zonder bezwaar naar Kampen kunnen terugkeren. De trouwdatum werd zo ver mogelijk naar achteren geschoven, en verder verzon Pieter Eekhout allerlei obstakels en struikelblokken, zoveel zelfs dat hij hoopte dat Simon van Utrecht dan maar liever van een huwelijk zou afzien in plaats van zich aan zoveel bepalingen te moeten onderwerpen.

Tevreden las hij over wat hij had opgeschreven. Het officiële huwelijkscontract zou worden opgemaakt door een notaris of door een lid van de Raad, maar Simon moest vooraf weten waartoe hij zich zou verbinden.

En dat zal hem niet meevallen, bedacht Pieter.

De volgende morgen kwam Simon van Utrecht stipt om negen uur zijn opwachting maken. Hij vroeg zich af wat hem boven het hoofd hing. Het laatste gesprek met Pieter Eekhout was niet bepaald hoopgevend geweest.

Stijf en streng zat de koopman achter zijn schrijftafel. Ernstig keek hij naar de man die tegenover hem stond.

‘Meester Van Utrecht, ik heb nog eens diep over uw verzoek nagedacht, en... eh... misschien ben ik bereid mijn oudste dochter aan u ten huwelijk te geven, mits u aan bepaalde voorwaarden wilt voldoen. Ik heb hier een ontwerp voor een huwelijkscontract. Als u dat met mij wilt doornemen?’

Simon kon zijn oren niet geloven. ‘Wat zegt u? U geeft uw toestemming?’ ‘Ja... dat wil zeggen, als u aan alle voorwaarden uw goedkeuring hecht.’

‘Man,’ riep Simon, totaal vergetend dat hij het tegen zijn toekomstige schoonvader had, ‘wat kunnen mij die voorwaarden schelen? Als ik Gese kan krijgen, vind ik alles best.’ Hij stormde het kantoor uit. ‘Gese, liefste! Hij vindt het goed! Je vader vindt het goed!’ Gese kwam naar beneden gerend. Halverwege de trap vlogen ze elkaar in de armen.

Pieter stond in de gang en keek naar de twee dolgelukkige geliefden, die zich aan elkaar vastklemden of ze elkaar nooit meer zouden loslaten. Hij besefte dat niets hen nog kon tegenhouden en voelde zich plotseling belachelijk met al zijn voorwaarden en garanties.

Hij keek nog eens naar het contract dat hij in zijn handen hield, dat contract dat hij zo zorgvuldig had opgesteld. Toen, heel langzaam en weloverwogen, scheurde hij het in stukken.

Table of Contents

‘Jammer genoeg wel,’ zei hij. ‘Morgen moet ik al h