MET DE KAMELEON EROP LOS!

DOOR

H. DE ROOS

Geïllustreerd door

G. VAN STRAATEN

LEEFTIJD TOT 12 JAAR

2e DRUK

UITGEVERIJ KLUITMAN — ALKMAAR

HOOFDSTUK I

De redding

Er woei een gure wind en het regende af en toe. In de smederij van Klinkhamer, waar het vuur hoog oplaaide, was het echt behaaglijk. Dat vonden Hielke en Sietse, de jongens van Klinkhamer, ook en zij bleven in de smederij. Zij hadden vakantie en gingen veel met hun boot, die de Kameleon heet, uit varen op het grote meer, dat vlak bij hun dorp ligt. Maar met die regenbuien en dat koude weer, bleven zij toch liever thuis. Alleen wanneer het nodig was, durfden zij best met hun sterke boot in de zwaarste storm te gaan varen. Want de Kameleon is geheel van ijzer en kan best een stootje verdragen.

De boot was zo lomp en zwaar gebouwd, dat zij eerder lelijk dan mooi was. De toeschouwers lachten vaak om dat malle bootje, maar als de Kameleon op volle snelheid ging varen, keken diezelfde lachers heel verbaasd. Want dat zo’n zware boot zo snel kon varen, was voor iedereen een wonder. En daarom waren de jongens trots op hun boot.

Terwijl de regen tegen de ruiten kletterde, stookten Hielke en Sietse het vuur op totdat de vlammen metershoog in de roetkap sloegen.

„Hé! Hé!” riep Klinkhamer waarschuwend. „Moet de hele tent in brand? Jullie stoken mij arm met al die kolen!”

Sietse schakelde de windmotor, die onder de smidse het vuur aanblies, uit en de vlammen zakten terug tot normale hoogte. Het vuur gaf nu meer warmte, nu er minder de schoorsteen werd ingeblazen.

En dan ging de deur open en kwam iemand binnen, gehuld in een plastic jas die droop van het water. Hij ging meteen naar de smidse en warmde zijn handen boven het vuur.

Het was Gerben, de knecht van boer Jellema.

„Goedemiddag vrienden!” zei hij. „Het regent harder dan toen het zo droog was. Het lijkt wel ijswater. Het komt zeker rechtstreeks van de noordpool!”

„Ik dacht dat jij nooit koud was?” zei Sietse plagend.

„Dat ben ik inderdaad nooit,” lachte Gerben. „Ik heb alleen maar warmteverlies en dat ga ik nu weer even aanvullen, snap je? En moeten jullie niet varen? Op het meer zijn zwarte heren met witte beffen!”

„Wat moeten die daar?” vroeg Hielke.

„Die zijn aan het stoeien,” zei Gerben, „ga maar gauw kijken!”

„Het is natuurlijk niet waar,” zei Hielke.

„Welnee jó!” zei Sietse, „hij bedoelt de golven met schuim erop.”

„Heel goed, Sietse!” bulderde Gerben.

De deur ging weer open en een meneer, gekleed in een geel oliepak met een zuidwester op, kwam binnen. Hij zette een hengel tegen de werkbank en zei:

„Goedendag, heren. Mag ik mij even warmen? Tjonge wat een weer en dat in de zomer,”

„Het wordt wel weer beter, meneer‚” zei Klinkhamer. „Het waait hard en dan drijft zo’n depressie gauw voorbij!”

„Ik hoop het,” bromde de meneer en hij ging naast Gerben bij het vuur staan. „Ik hoop dat het beter wordt dan verleden jaar. Want toen regende het de hele zomer.”

„Daar heb ik in mijn vakantie niets van gemerkt,” zei Gerben.

„Wanneer had u dan vakantie?” vroeg de meneer.

„De eerste twee weken in augustus,” antwoordde Gerben.

„Was u dan in het buitenland?” vroeg de meneer.

„Welnee!” zei Gerben, „ik was hier bij ons eigen meer.”

„Maar ik was hier ook,” zei de meneer. „En het heeft toen de hele augustusmaand geregend!”

„Nou ja,” zei Gerben. „Ik heb wel twee buitjes gehad. Eén van vier dagen en één van vijf dagen. Meer niet!”

„Meer niet?” herhaalde de meneer verbaasd en dan begon hij te lachen omdat hij begreep hoe Gerben weer eens een grapje had gemaakt.

„Ja, ja,” lachte hij. „Veertien dagen vakantie waarvan negen dagen regen, dat kan kloppen. En nu een andere vraag. Kunt u mij vertellen waar de meeste vis in het meer zit? Ik heb er tot nu toe weinig gevangen.”

„Dan moet u bij de Woudaap zijn, meneer,” antwoordde Sietse, „dat is bij die grote windmolen die boven op de polderdijk staat.”

„Ja ja, bij die prachtige molen,” begreep meneer.

„Of bij de stenen brug,” zei Hielke, „waar de poldervaart in het meer komt.”

„Maar dan moet u wel een bootje huren‚” zei Gerben. „Want de vis zit daar nogal ver uit de wal. Laatst beleefde ik daar iets geks. Ik zat er ongeveer een uurtje te vissen toen ik een spoor door het water zag trekken. Er bewoog iets onder water dat recht op mij afkwam. En dan steekt plotseling een paard zijn hoofd boven water en vraagt mij: ,Is dit de weg naar de stad?’ Ik zeg: ‚Ja, loop zo maar door, dan kom je er wel!’ ‚Dank u wel,’ zei het paard en ’t verdween weer onder water en ik zag het spoor weer verder trekken. Maar dan kwam het terug en steekt het paard weer zijn hoofd omhoog en zegt: ‚Ik ben niet lopend. Ik ben op de fiets!’ En toen verdween hij!”

De meneer lachte.

„U bent wel een echte grappenmaker,” zei hij. „U zult u wel nooit vervelen, want dan gaat u natuurlijk grappen bedenken?”

„Ik heb nooit tijd om mij te vervelen‚” lachte Gerben. „Zomers maak ik van gras hooi en ’s winters geef ik dat hooi aan de koeien. De koeien geven mest en die mest breng ik over het land. Daar groeit het gras van en van dat gras maak ik dan weer hooi. Dat geef ik dan ’s winters weer aan de koeien en die geven weer mest en zo is het een begin zonder einde en heb ik helemaal geen tijd over om grapjes te bedenken.”

„En toch weet u steeds grappen,” zei de meneer. „Hoe kan dat dan?”

„Het zijn geen grappen,” zei Gerben. „Alles wat ik vertel is de zuivere waarheid! U kunt het geloven of niet!”

De meneer schudde zijn hoofd en keek op de klok boven de werkbank.

„Is het al bijna vier uur?” vroeg hij. „Dan kan de bus naar de stad zeker gauw komen?”

„Ik hoor hem al!” zei Sietse en hij holde meteen naar buiten en zwaaide met zijn hand naar de chauffeur, waarna de bus voor de smederij stopte.

„Wel bedankt en goedemiddag heren,” zei de meneer en hij haastte zich naar buiten. Gelukkig reikte Hielke hem nog gauw de hengel aan, anders had hij die vergeten mee te nemen.

„Dat komt door die malle verhalen,” zei hij om zich te verontschuldigen.

„Natuurlijk,” mokte Gerben. „Iedereen kan hier zo dom doen als hij maar wil, want ik krijg toch de schuld, zelfs al was ik op de noordpool!”

De bus vertrok en de jongens en Gerben gingen weer bij het vuur staan.

„Hoe laat moet jij melken, Gerben?” vroeg Hielke.

„Drommels, het is alweer zover!” verbaasde Gerben zich. „Ik ga er van door! Kon ik dat vuurtje maar meenemen!”

„Houd je zakken maar open,” zei Sietse, „ik schep ze wel vol!”

En Sietse nam gloeiende kolen op een schep en reikte ze Gerben aan.

„Wil je weg wezen?” riep Gerben, „of ik maak een vuurvreter van je!”

En dan sprong hij omhoog en riep luid: „Au au" en hij schopte zijn klomp naar de andere kant van de smederij. Een stukje vuur was van de schep in zijn klomp gerold.

„Schop niet zo’n herrie, Gerben!” zei Klinkhamer. „Een beetje minder kan ook wel!”

„Maar die halve gare gooit een schep vuur in mijn klomp!” brulde Gerben. „Hij probeert mij levend te verbranden!”

„Grote aansteller!” lachte Sietse. „Ik deed niets.”

„En mijn sok is helemaal geschroeid,” riep Gerben. „Kijk maar!”

„Hoe bestaat het,” zei Klinkhamer. „Het is dat ik goeie ogen heb, maar er zullen genoeg mensen. zijn die deze schroeivlek van één millimeter niet zonder een loep kunnen zien. En wat het verbranden betreft Gerben Zonderland, moet ik je als commandant van de vrijwillige brandweer er op wijzen, dat wollen sokken niet branden. Jij hebt op onze oefeningen geleerd dat iemand zich uit een brand kan redden door een wollen deken om zich heen te slaan, niet waar? Jij stelde je dus aan! Maar jongens ik wil niet dat er hier met vuur wordt gespeeld, anders hoepelen jullie maar op!”

„Ik ga al,” zei Gerben, „het wordt mij hier te heet onder de voeten.”

Hij trok zijn klomp weer aan en fietste naar de boerderij van Jellema, die voorbij de Woudaap aan het meer woonde. De regen was opgehouden maar de wind woei zoveel te meer. Hij bulderde spookachtig in de grote schoorsteen op de smederij en deed de pereboom op het grasveldje achter de werkplaats geducht heen en weer zwiepen.

„Wij mogen wel een touw aan de pereboom binden, vader,” zei Sietse, „straks waait hij nog om!”

„Niks hoor,” zei Klinkhamer. „Jullie klimmen niet in de boom. Met deze storm zouden jullie je nek kunnen breken. Zet er maar een ladder tegenaan, zodat de boom niet te ver kan doorbuigen.”

De pereboom gaf nooit veel vruchten, maar toch wilde Klinkhamer hem niet kwijt want in het voorjaar toonde hij vaak een overvloed van roze bloesems en hoewel er dan veel vruchten behoorden te komen, gebeurde dat nooit. Er was iets dat het groeien van de peren belette. Wat dat was, wist Klinkhamer best. Dat waren zijn eigen zoons, die alle peren welke ook maar enigszins vorm begonnen te krijgen, opaten, hoe onrijp zij dan ook nog mochten zijn. Maar van gezonde jongens kun je dat nu eenmaal verwachten en dus liet Klinkhamer hen maar hun gang gaan. Hielke en Sietse gingen de boom nu stutten. Zij haalden een ladder onder het afdak naast de werkplaats vandaan en zetten die schuin tegen de stam onder een dikke tak van de boom. Daarmee werd het doorbuigen van de stam voorkomen en was het gevaar voor omwaaien verdwenen.

„Kijk eens vader,” zei Sietse, „de boom staat weer lekker stevig.”

„Goed gedaan!” lachte Klinkhamer, „De boom heeft het ook wel aan jullie verdiend, dat jullie hem een handje helpen. Alle peren die hij levert zijn voor jullie!”

„Niet allemaal,” zei Hielke.

„Nee, niet allemaal!” Klinkhamer bulderde van het lachen. „Ik heb er verleden jaar ook drie van gehad en moeder zelfs wel vier!”

Hielke en Sietse keken een beetje beschaamd.

„Maar dit jaar krijgt u een grote zak vol,” beloofde Sietse.

„Dat vind ik echt leuk!” zei Klinkhamer. „Het is alleen wel jammer dat de meeste peren er nu afwaaien. Maar dat kunnen jullie natuurlijk niet helpen.”

Intussen gebeurde op het meer iets waarbij de jongens wel konden helpen. Een motorjacht had aan de polderdijk een beschutte ligplaats gezocht tegen de storm. Het jacht heet ,Laura’ en kwam uit de stad. Aan boord waren meneer en mevrouw Lohman met hun tienjarig dochtertje Truus. Bij de ,Laura’ lag ook een zeiljol die gedurig heen en weer schommelde doordat de mast niet was gestreken. Truus, die de hele dag in de kajuit had moeten doorbrengen vanwege de regen, kwam naar buiten toen het droog werd. Zij ging in de jol en liet zich heerlijk op en neer deinen. Daarbij schuurde het touw, waarmee de jol aan het jacht vastlag, gedurig over de ijzeren rand van de ,Laura’ totdat het stuk sprong. Meteen dreef de jol het woeste meer op. Truus riep luidkeels om hulp, maar haar stem ging verloren in het gebulder van de wind en hulpeloos dreef zij verder en verder van de veilige wal, geheel overgeleverd aan de storm. Gelukkig hield de brugwachter altijd bij stormweer een extra wakend oog op het meer en koud ontdekte hij de losgeslagen jol of hij holde naar de smederij van Klinkhamer en riep:

„Jongens! Er is een meisje in nood! Zij drijft in een kleine jol op het meer. Ga haar gauw…”

Meer hoefde hij niet te zeggen want Hielke en Sietse holden reeds de deur uit naar hun boothuis achter het erf. Daar lag hun sterke Kameleon. In een ommezien werd de motor gestart, de deuren geopend, en weg voer de Kameleon. Eerst door de vaart, dan onder de brug door en dan het onstuimige meer op. De golven beukten tegen de stevige wanden van de boot en het water spatte de jongens om de oren.

Maar dat merkten zij nauwelijks. Zij tuurden over de golven en zagen in de verte de mast van de jol heen en weer zwiepen als een tak van een boom.

Hielke en Sietse begrepen dat er snel gehandeld moest worden en op volle kracht voer hun boot op de jol af. Maar de richting was erg ongunstig doordat hun boot de wind opzij kreeg. Daardoor werd de Kameleon telkens aan een kant opgetild alsof de golven de boot omver wilden werpen. Om dit te voorkomen ging Sietse zig-zag varen. Hierdoor kreeg hij de golven achter zich of voor de boeg, maar de boot lag veel vaster. De motor draaide dat het een lust was en dat was gelukkig, want in deze omstandigheden hing alles van een goede motor af. Maar door het zig-zag varen duurde het even langer voordat de Kameleon in de nabijheid van de jol kwam en daarbij werd de jol met kracht weggeblazen naar het midden van het meer. Eindelijk zag het meisje de Kameleon naderen, maar zij keek geweldig teleurgesteld toen de jongens haar op enige afstand voorbijvoeren. Zij begon wanhopig met haar handen te zwaaien totdat zij de Kameleon zag keren en dan recht tegen de storm in haar richting zag naderen. Hielke zat voorin klaar met een touw te wachten op de snel naar hen toe drijvende jol. Sietse liet de Kameleon langzaam achteruitvaren en zo werd de jol heel rustig opgevangen. Vlug maakte Hielke het touw aan de jol vast en dan schakelde Sietse de versnelling op vooruit. Daarmee bracht de Kameleon de jol tot staan en kon Truus, die helemaal nat was, uit de halfvol water gelopen jol overstappen in de boot van de jongens, waarbij Hielke haar een handje hielp. Huiverend van kou en een beetje huilend van de doorstane angst ging Truus tegen de warme motorkap zitten en dan gaf Sietse vol gas en voeren beide boten terug. Meneer Lohman had de vermissing van zijn dochter ontdekt en door de kijker was hij getuige van haar redding.

De Kameleon, die nu recht tegen de storm in de halfvol gelopen jol moest meetrekken, kreeg het zwaar te verduren. De golven rolden woest op beide vaartuigen aan en wierpen de jol telkens omhoog waarna het bootje dan ruw tegen de zijkant van de Kameleon werd geworpen. Om dit tegen te gaan stuurde Sietse de boten nu schuin tegen de wind in, zodat de jol in de luwte van de Kameleon bleef. Truus keek verwonderd toen de boten koers zetten naar de Woudaap in plaats van naar de ‚Laura’. En door het gebulder van de storm heen, riep zij: „Ik moet daarheen! Naar dat motorjacht!” „Dat weet ik!” riep Sietse, „maar ik neem deze richting omdat anders de jol te pletter slaat!”

Het meisje zag hoe goed de jongens konden varen en vol vertrouwen ging zij nu rechtop zitten om alles beter te kunnen zien. De hoge golven die tegen de sterke boeg van de Kameleon stuksloegen, konden haar nu niet meer bang maken. Integendeel, zij begon het hoe langer hoe meer een boeiend avontuur te vinden.

De manier waarop de jongens hun boot bestuurden, vervulde haar met steeds meer bewondering en zij zag tevens hoe mooi het stormachtige meer was. Maar je moest wel een boot hebben die zo sterk was als de Kameleon want in de wankele jol had zij duizend angsten uitgestaan. Maar dat was nu voorbij en zij keek naar die twee rustige jongens op de achterbank en lachte vriendelijk tegen hen.

„Ben je niet meer bang?” schreeuwde Hielke boven het lawaai van de storm uit. „Nee hoor!” riep Truus, „het gaat reuzel" Zij naderden nu de Woudaap, waar Dijkstra met zijn zoon Kees stond te wachten. De vader van Truus holde reeds langs de polderdijk naar de molen maar dan liet Sietse de boten zwenken en in plaats van aan te leggen voer de Kameleon nu met de jol in de luwte van de dijk naar de ‚Laura’. Halverwege kwamen zij meneer Lohman tegen, hij riep iets maar dat konden Truus en de jongens niet verstaan, waarop meneer Lohman met de boten mee ging lopen.

Bij de ‚Laura’ legde de Kameleon aan en Hielke maakte de jol weer achter het jacht vast.

Truus bedankte de jongens heel hartelijk en ging dan gauw in de kajuit van het jacht om droge kleren aan te trekken. Meneer Lohman gaf Hielke en Sietse een hand en zei:

„Jullie zijn flinke kerels! Ik heb jullie vol bewondering gadegeslagen. De beste schipper had het jullie niet kunnen verbeteren. De redding van Truus is mij en mijn vrouw heel wat waard en gelukkig ben ik niet arm. Daarom mogen jullie zeggen wat jullie graag willen hebben, dan zal ik ervoor zorgen.”

„Wel meneer‚” zei Hielke. „Voor zo’n karweitje nemen wij nooit iets aan.”

„Karweitje?” riep meneer verbaasd. „Noemen jullie dit een karweitje? Jullie hebben een mensenleven gered! En dat moet beloond worden.”

„Geeft u dan maar een zak lekkere peren,” zei Sietse.

„Een zak peren?” riep meneer Lohman verbaasd, want zulke nuchtere jongens had hij nog nooit ontmoet.

„Nou ja,” lachte Sietse, „ze zijn voor mijn vader. Stuurt u ze maar naar de smederij van Klinkhamer.”

„Dat zal ik beslist doen,” zei meneer Lohman. „Maar daarmee hebben jullie nog niets.”

„Wij eten de peren wel mee op,” zei Sietse lachend en dan voer de Kameleon weer snel weg. Truus kwam met haar hoofd buiten een raam van de kajuit om de jongens na te kijken. De op en neer deinende Kameleon voer met volle kracht door de golven en deed het water schuimend uiteenspatten. Truus keek evenals haar ouders vol bewondering naar die stoere boot met haar kalme bemanning en toen Hielke en Sietse omkeken, zwaaide Truus hen uitbundig na.

De Kameleon naderde spoedig de brug waar Klinkhamer en de brugwachter goedkeurend naar de jongens knikten.

„Goed gedaan!” riep de brugwachter, „ik zal het in de krant laten zetten.”

Hij keek de Kameleon na tot zij in het boothuis verdween en belde dan het bureau van de krant op. Er kwam ren verslaggever die eerst het verhaal over de redding hoorde van de brugwachter en vervolgens ging hij naar meneer Lobman waar Truus alles nog eens in geuren en kleuren vertelde. Het gevolg was dat er de volgende dag een groot stuk over de redding in de krant stond.

Hielke en Sietse knipten het uit om het te bewaren.

Zij lieten het ook aan Gerben lezen en die zei:

„Het is wel leuk, maar ik sta ook in de krant. Maar ik ben niet zo ijdel dat ik het uitknip!”

„Ik heb niets over jou gelezen,” zei Sietse. „Waar staat hel dan?”

„Kijk hier!” grinnikte Gerben en hij wees naar een berichtje waarin stond dat het aantal inwoners van het dorp de vierduizend had bereikt. „Zie je dat?” zei hij. „Eén van die vierduizend ben ik. Dus sta ik in de krant, waar of niet?”

De jongens begonnen te lachen en Sietse hikte lachend na:

„Ik dacht wel dat het een berichtje van niets zou zijn, want ik ken je langer dan vandaag.”

HOOFDSTUK II

Kees heeft wat nieuws gelezen en de nieuwe vriend vangt een baars

Hielke en Sietse maakten de Kameleon vaarklaar. Zij vulden de tank en toen Hielke het lege benzineblik terugbracht in de smederij, kwam Louw Vrolijk net binnen. Louw was een vriendje en hij woonde aan de andere kant van het dorp bij de melkfabriek, waar zijn vader in de kaasmakerij werkte.

„Ha Louw, ga je mee varen?” vroeg Hielke.

„Natuurlijk! Daarvoor kom ik juist hier,” zei Louw lachend. En hij ging met Hielke naar de Kameleon waar hij tegen Sietse riep:

„Goedemorgen kapitein, kan ik meevaren?”

„Zeur niet en stap in!” zei Sietse, „anders mis je de boot.”

Nauwelijks hadden Louw en Hielke één voet aan boord gezet, of Sietse liet de Kameleon reeds varen.

„Hé malle!” schreeuwde Hielke, „doe niet zo wild!”

Louw ging gauw op het voorbankje zitten en keek lachend naar Sietse die altijd zo kort aangebonden was. Zij voeren onder de brug door en het meer op dat nu heel rustig was. Sietse stuurde naar de Woudaap waar zij spoedig aanlegden om hun vriend Kees te zoeken. Maar toen zij aan de andere kant van de molen gingen kijken of Kees daar was, bleven zij verwonderd staan. Want hun vriend liep daar met de ogen dicht en zijn armen gestrekt voor zich uit. Tussen zijn handen hield hij een takje van een wilgeboom geklemd. Het takje had de vorm van de letter Y. Daarvan hield Kees de beide bovenkanten vast, terwijl de onderkant omhoog stond. Hij hield de letter dus ondersteboven.

„Is-ie gek geworden?” vroeg Sietse fluisterend.

„Hij doet wel vreemd,” antwoordde Louw zacht.

„Sst! Niets zeggen,” zei Hielke. „Ik ben benieuwd hoe dit afloopt.”

Kees liep met gesloten ogen langs een van de paden in zijn vaders groentetuin tot hij tegen een hekje botste. Dan keerde hij zich om en kwam op dezelfde manier terug. Hij naderde de jongens en dan ging Sietse hem stilletjes tegemoet en greep hem onverwachts vast.

„Je geld of je leven!” riep Sietse.

„Help!” schreeuwde Kees verschrikt en dan zag hij zijn lachende vrienden. Tegelijkertijd kwam zijn vader uit het schuurtje naast de molen en vroeg: hem. „Wat is er Kees? Heb je hulp nodig?

„Kees schrok een beetje, meneer Dijkstra,” zei Sietse.

„Welja,” zei Kees. „De jongens maakten een grapje.”

„Als jij dan maar niet weer zo doordringend schreeuwt,” zei Dijkstra. „Ik dacht prompt dat jij geslacht werd!” En hoofdschuddend over die luidruchtige jongens verdween Dijkstra weer in de schuur.

„Wat doe jij met dat takje, Kees?” vroeg Hielke.

‚Ik ben aan het wichelroedelopen,” antwoordde Kees.

„Kijk, ik hou dat middelste takje omhoog en als er nu onder de grond iets bijzonders is, zoals goud of zilver of water, dan slaat dat takje naar beneden en wijst precies de plaats aan waar je graven moet.”

„Daar moet ik om lachen,” zei Sietse. „Hier zit overal water in de grond en dus had dat takje allang naar beneden moeten wijzen.”

‚Wat is dat toch?” vroeg Louw verbaasd.

„Nou ja,” zei Kees, „niet iedereen is zo maar een goed wichelroedeloper. Ik ben er pas mee aan het oefenen.”

‚Hoe kwam je op het idee?” vroeg Louw.

‚Ik heb het gelezen in een boek,” antwoordde Kees. „Een man wist op die manier water te vinden in een woestijn.”

„En geloof jij al die onzin?” vroeg Hielke.

„Zolang je het niet geprobeerd hebt, kun je het niet weten,” zei Kees. „En als ik het na enige tijd wel kan, word ik rijk. Dan spoor ik overal verborgen schatten op.”

„O, o,” zei Hielke, „jij wordt nooit wijzer.”

„Wacht maar!” riep Kees boos. „Als het mij lukt, zul jij wel anders praten.”

„Het wordt hoog tijd dat jij met ons het meer opgaat,” lachte Sietse, „de frisse wind zal je goeddoen. Al die dromerijen van jou lopen toch op niets uit.”

„Goed,” zei Kees, „maar toch ga ik af en toe oefenen met de wichelroede.”

En hij bracht het takje in de schuur en kwam dan bij zijn vrienden in de Kameleon. De motor werd gestart en dan voeren zij verder.

„Ik heb wel zin om te gaan zwemmen,” stelde Hielke voor.

„Daar ben ik meteen voor,” antwoordde Louw.

Kees en Sietse vonden het ook goed en dus werd de Kameleon naar een plek aan de polderdijk gestuurd waar de bodem van het meer een harde zandlaag had. Op de helling van de dijk in het malse gras gingen de jongens zich uitkleden. Dan dook de een na de ander in het water en zwommen zij om het hardst en stoeiden vrolijk tot zij vermoeid werden en in het gras gingen liggen rusten. De zon maakte hen nu nog bruiner dan zij reeds waren en terwijl zij daar zo vredig lagen, hoorden zij een vreemd geluid.

„Een prairiehond,” antwoordde Kees zacht.

„Het is wel een vreemd geblaf,” zei Hielke.

„Ik ga kijken,” gromde Sietse en hij stond op en liep in de richting vanwaar het geluid kwam.

Kees, die nogal nieuwsgierig was, ging met hem mee, maar hij volgde op enige afstand. Je kon immers niet weten wat voor dier zo’n vreemd geluid maakte. Stel je voor dat het je aanviel. Maar aan die mogelijkheid dacht Sietse niet. Er waren immers geen gevaarlijke dieren bij het meer. Sietse liep kordaat verder, maar dan hoorde hij het geluid niet meer. Hij keek speurend langs de rietkraag en luisterde scherp. Hij en Kees waren nu reeds een honderd meter langs het riet gelopen zonder iets ontdekt te hebben. En dan zei Sietse:

„Ik geef het op. Er is niets te vinden.”

„Of het is nog verder weg,” zei Kees.

„Dat kan niet,” zei Sietse, „want dan hadden wij het geluid niet gehoord.”

Sietse wilde reeds teruggaan, maar dan klonk het geluid weer en ditmaal vlak bij hen. Meteen ging Sietse nu verder en kwam dan bij een open plek tussen het riet, waar een jongen zat te vissen.

De jongen hoestte luid en hees en dat was dan het geluid dat onze vrienden hadden gehoord.

Sietse ging naar de jongen toe en zei: „Hallo!”

De jongen hoestte nog zo dat hij de groet niet kon beantwoorden, hij knikte alleen even met zijn hoofd.

Sietse en Kees keken een beetje medelijdend naar hem want de jongen was klein en had een gedrongen gestalte terwijl hij erg bleek was. Dan hield het hoesten op en Kees zei:

„Jij bent goed verkouden!”

„Welnee,” zei de jongen, „ik heb astma. Daar ben ik mee geboren. Als ik wat ouder ben gaat het misschien wel over, heeft de dokter gezegd.”

„Dat is niet leuk,” zei Sietse. „Hoe heet je? En waar woon je?”

„Ik ben Hendrik van Dam. Mijn moeder en ik woonden in de stad, maar daar was de lucht niet goed voor mij en daarom zijn wij hier komen wonen in het huisje bij de stenen brug.”

„In het sluiswachtershuis?” vroeg Kees. „Of is je vader sluiswachter?”

„Ik heb geen vader meer,” zei Hendrik. „Mijn moeder werkt af en toe bij boer Brandsma.”

En dan begon hij weer te hoesten, maar het was gelukkig gauw weer over.

„Jullie hoeven niet zo angstig naar mij te kijken,” zei hij lachend. „Ik ben er allang aan gewend en ik hoest al minder dan toen wij in de stad woonden. En wie zijn jullie?”

„Ik ben Kees Dijkstra. Ik woon daarginds in die grote molen.”

„In de Woudaap?” vroeg Hendrik. „Dat is een prachtige molen.”

„Kees heeft een huis zoals niet iedereen heeft,” zei Sietse. „Hij is zelf ook anders dan een ander. Hij kan zelfs wichelroedelopen.”

„Wat is dat?” vroeg Hendrik.

„Dat zul je nog weieens zien,” antwoordde Sietse lachend. „En ik ben Sietse Klinkhamer en daar komt mijn broer Hielke en Louw Vrolijk.”

Hielke en Louw kwamen ook met Hendrik kennismaken en zij vroegen hem of hij mee uit varen ging. Dat wilde Hendrik graag en hij rolde het snoer om de hengel en ging mee naar de Kameleon.

Hij mocht voorin bij Kees en Louw gaan zitten en dan voer de Kameleon op volle snelheid het meer op. Hendrik keek vol verbazing naar de hoge golven die door de boot werden opgeworpen en naar de baan van schuim die achter de Kameleon ontstond. Zo voeren zij het hele meer rond en lieten alle leuke plekjes aan Hendrik zien. Zij gingen rond het eiland en langs de doolhof dat bestond uit kleine eilandjes die begroeid waren met struikgewas.

„Kun je daar echt verdwalen?” vroeg Hendrik.

„Jazeker,” zei Hielke. „Iemand uit de stad heeft er een hele nacht rondgevaren, omdat hij de uitgang niet terug kon vinden. Hij was er tegen de avond ingegaan om er paling te vangen, maar er zit niet veel vis en toen het schemerig begon te worden, kon hij de weg niet meer vinden. Hij heeft toen telkens rondgeroeid omdat hij anders koud werd. De volgende morgen hoorde hij de motor van «en vrachtschip op het meer en op dat geluid roeide hij terug en zo kwam hij uit de doolhof.”

„Die man zal daar wel nooit weer gaan vissen,” zei Hendrik.

„Voor het vangen van vis moet je in de oude vaart zijn,” zei Kees. „Maar het is daar verboden.”

„Dat is jammer,” lachte Hendrik, „ik had moeder beloofd een paar visjes mee naar huis te brengen.”

„Wij kunnen het er wel op wagen,” stelde Sietse voor en hij liet de Kameleon keren.

„Niet doen,” antwoordde Hielke ernstig. „Als Zwart het ziet, moet je boete betalen en dan wordt de vis duur!”

„Och kom‚” zei Sietse. „Als wij met z’n vieren op de uitkijk gaan staan, kan Hendrik daar best even vissen. Wat leggen jullie, jongens?”

„Welja,” lachte Louw. „Laten wij het erop wagen.”

„En Hendrik kan altijd nog tegen Zwart zeggen dat hij niet wist dat het verboden was,” zei Kees. „Want hij woont hier pas.”

„Maar ik weet het nu wel,” zei Hendrik. „Jullie hebben het mij zelf verteld.”

„Dan doe je maar net alsof,” zei Kees. „Je houdt je gewoon van de domme.”

„Daar hoef jij nooit moeite voor te doen, Keesie,” zei Louw plagend.

„Dus jij beweert dat ik dom ben?” zei Kees. „Dat zal ik je even betaald zetten, bollebof!”

En hij greep Louw vast en probeerde hem overboord te duwen.

„Niet doen!” riep Sietse, „dat is gevaarlijk!”

Kees liet Louw weer los en dan zei Hielke:

„Omdat ik in de boot zit, moet ik wel mee naar de oude vaart, maar ik vind het dom van jullie en ik weet zeker dat het weer fout afloopt.”

„Jij bent een zwartkijker,” lachte Sietse en hij stuurde de Kameleon naar een opening in de rietkragen want daar kwam de oude vaart in het meer uit.

Maar dat moest je wel goed weten, want het water in de vaart was met zoveel eendekroos bedekt, dat er bijna geen verschil was tussen de groene weilanden en de groen begroeide vaart.

De Kameleon begon nu met zijn boeg een spoor door het kroos te trekken, dat zich achter de boot meteen weer sloot.

Hendrik keek verwonderd naar het dik met kroos bedekte water en zei:

„Maar hier kun je toch niet vissen?”

„Nee, hier niet,” glimlachte Sietse, „maar verderop is het water helderder en daar zit veel vis.”

Evenals langs het meer, stonden langs de kanten van de vaart rietkragen. Door de twee golven die achter de Kameleon meerolden, werd het riet in beweging gebracht. Het golfde mee op en neer en het was net alsof het riet een buiging voor de jongens maakte.

„Vaar wat zachter, Sietse,” zei Hielke. „Aan het bewegen van het riet kan de politie zien dat wij hier varen.”

Sietse liet de motor langzamer lopen en stuurde de boot een bocht om. Daar was een gedeelte waar bijna geen kroos was en hier legde de Kameleon aan.

„Jij kunt gaan vissen, Hendrik,” zei Sietse, „wij kijken wel uit of er politie komt.”

Kees, Louw, Hielke en Sietse gingen de wal op en keken naar alle kanten rond terwijl Hendrik het vissnoer te water wierp.

„Daarginds loopt iemand,” zei Louw.

„Dat is Gerben!” zei Kees.

„Welnee, dat is Gerben niet!” zei Hielke, „dat is… Jongens, dat is Zwart! Duiken allemaal!”

Zij lieten zich ogenblikkelijk in het gras vallen en op dat moment haalde Hendrik een dikke baars uit het water.

„Ik heb een kanjer!” riep hij opgewonden uit. „Zo’n dikke heb ik nog nooit gevangen.”

„Sst,” waarschuwde Sietse, „ga plat op de bodem zitten anders ziet de veldwachter je!”

Hendrik deed meteen wat van hem verlangd werd, maar doordat hij in de boot minder uitzicht had dan zijn vrienden, kon hij de veldwachter niet zien. Hielke, Kees, Louw en Sietse lagen intussen door het lange gras naar Zwart te turen, die lopend naast zijn fiets over een polderweggetje naar het meer wandelde. Af en toe bleef hij staan en zocht dan met een kijker de velden af. De jongens doken dan zo diep mogelijk in het gras en durfden pas weer kijken. als Zwart weer verder liep. Na enige tijd bereikte Zwart het meer en bleef daar weer staan kijken. Tenslotte stapte hij op zijn stevige fiets en reed snel weg in de richting van het dorp.

„Hè hè,” zei Sietse, „die zijn wij gelukkig kwijt. En nu ga ik meteen kijken wat Hendrik gevangen heeft.”

Zij gingen allemaal in de Kameleon waar Hendrik heel trots de kanjer van een baars toonde.

„Dat is een beste,” zei Sietse. „Die weegt wel een paar pond.”

„Ik heb meteen al vis genoeg voor mijn moeder en mij,” lei Hendrik.

„Laten wij hier dan maar gauw vandaan gaan,” zei Hielke „Want je weet nooit of Zwart weer onverwachts terugkomt.”

„Hielke heeft gelijk,” zei Louw, „en ik krijg liever geen proces-verbaal.”

„Dan gaan we maar,” begon Sietse nu ook, „anders beginnen jullie nog te huilen van angst.”

De Kameleon werd gekeerd en zij voeren terug naar het meer. Hendrik zat voortdurend naar zijn baars te kijken die Hielke in een emmertje met water had gedaan. Maar toen zij bij het meer kwamen, zei Sietse:

„De baars moet verstopt worden en de hengel ook!”

„Dus jij bent toch ook wel een beetje bang voor Zwart?” vroeg Hielke.

„Bang ben ik niet,” antwoordde Sietse, „maar als Zwart ons toevallig aanhoudt en hij ziet de baars, is hij wel zo snugger om te weten waar wij die gevangen hebben.”

En hij trok een gedeelte van de houten vloer in de boot omhoog en liet de baars eronder verdwijnen. Dan nam hij een boender uit het kastje onder de achterbank en begon het kroos, dat nog rondom aan de Kameleon kleefde, weg te boenen. Allemaal begonnen zij Sietse te helpen totdat de boot weer helemaal schoon was.

„Nu moeten wij de hengel nog verstoppen,” zei Kees.

„We leggen haar hier tussen het riet,” stelde Louw voor, „en halen hem later weer op.”

„Maar als iemand hem vindt, ben ik hem kwijt,” mopperde Hendrik.

„Wij kunnen hem best meenemen,” suste Sietse. „Wij binden hem onder de boot.”

„Hoe wil je dat doen?” vroeg Louw.

„Gewoon met een paar touwtjes,” zei Sietse en hij maakte aan de top van de hengel een touwtje vast. In het midden van de hengel bond hij nog een touw waarvan hij de beide uiteinden vasthield. Hij wierp de hengel recht voor de boot te water en trok haar dan terug aan de twee touwen die hij aan weerszijden van de boot hield. De hengel verdween onder de Kameleon en Kees lag nu voor bij de boeg klaar om het touwtje te grijpen dat aan de top van de hengel was gebonden. De hengel schoof steeds verder onder de boot totdat Kees het touwtje te pakken kreeg. Hij maakte het aan de boeg vast en de touwtjes die Sietse vasthield, werden aan de motorkap vastgemaakt. Er was nu niets meer van de hengel te zien, alleen de drie touwtjes vielen wat vreemd in het oog. Maar daar wisten de jongens ook raad op. Zij smeerden ze in met modder waardoor de touwtjes minder opvielen. Hendrik zat er lachend naar te kijken en zei:

„Ze zeggen dat de stadsjongens pientere rakkers zijn, maar jullie winnen het van hen.”

„Maar Zwart is nog pienterder dan wij allemaal,” zei Hielke. „En als hij iets vermoedt, zijn wij erbij.”

„Zwart vermoedt niets,” zei Sietse. „Kom, wij gaan naar huis.”

De motor werd gestart en de Kameleon voer het meer over. De jongens zagen dat de hengel goed recht bleef liggen, maar toch durfde Sietse niet snel te varen. De hengel mocht eens losraken en dan zou hij tussen de schroef kunnen komen. Wat er dan zou gebeuren, was niet te overzien. De hengel zou zeker stukgemalen worden maar de schroef zou ook een flinke averij kunnen krijgen. Dus voeren zij met een matig gangetje in de richting van de stenen brug om eerst Hendrik naar huis te brengen. Maar toen zij ter hoogte van de Woudaap voeren, stond veldwachter Zwart daar en blies op zijn fluitje. Hij wenkte de jongens Om bij hem te komen.

„Doe alsof je niets ziet of hoort,” zei Kees.

„Dat kan niet!” antwoordde Hielke, „dan lopen wij juist in de gaten.” „Ik ga gewoon naar hem toe,” zei Sietse. „Hij vindt immers toch niets!”

De Kameleon voer naar de wal en legde bij Zwart aan.

„En wat deden jullie daar in de oude vaart?” vroeg Zwart bars, „ik zag jullie varen, dus spreek mij niet tegen.”

„Wel meneer Zwart,” zei Sietse, „deze jongen, hij heet Hendrik, keek verbaasd naar al dat kroos in de vaart en toen zijn wij er voor de aardigheid doorheen gevaren.”

„En jullie hebben er niet gevist?”

„Ik niet,” zei Sietse. „Ik heb zelfs geen hengel bij me.”

„Ik ook niet,” mengde Hielke zich in het gesprek, „wij hebben er niet gevist.”

Dat klopte. Hielke en Sietse hadden geen hengels bij zich en zij hadden er ook niet gevist!

„Hm,” zei Zwart. „En laat mij jullie emmertje eens zien?”

Hielke haalde het te voorschijn en toonde Zwart hoe leeg het was.

„Maar het is nog helemaal nat,” zei Zwart. „Hoe kan dat?”

„Wij hebben het gebruikt om het kroos van de boot te spoelen,” legde Sietse uit.

„Juist!” zei Zwart. „Maar denk erom dat ik het niet weer moet zien dat jullie gaan varen of vissen in de oude vaart, dan krijgen jullie onherroepelijk een bon! Begrepen?!”

„Wij zullen het niet vergeten,” zei Sietse en dan mochten zij verder varen. De Kameleon ging naar de stenen brug waar Sietse aanlegde voor de sluiswachterswoning. De moeder van Hendrik kwam naar buiten en riep:

„Hendrik, waar was je? Ik was al ongerust.”

„Ik ben fijn uit varen geweest,” lachte Hendrik. „En ik heb een hele dikke baars gevangen!”

Hij trok de vloer open en haalde de vis te voorschijn. Mevrouw Van Dam keek vol bewondering naar de vis.

„Maar, waar is je hengel?” vroeg zij.

„Die zullen wij even te voorschijn toveren,” zei Sietse lachend en de jongens maakten de touwtjes los en trokken de hengel onder de boot vandaan.

„Waarom hebben jullie de hengel niet gewoon in de boot?” vroeg mevrouw Van Dam verbaasd. „Jullie hadden hem best kunnen verliezen.”

„De hengel was veel te droog,” zei Sietse. „Daarom hadden wij hem in het water gelegd.”

Hierna liet Sietse de Kameleon keren, tot grote opluchting van de vrienden, want zij konden bijna hun lachen niet verbergen.

„Tot ziens Hendrik,” riepen zij allemaal. „En smul maar lekker van je dikke vis!”

„Nog wel bedankt!” riep Hendrik hen na. Vervolgens ging hij zijn vis schoonmaken waarna zijn moeder hem lekker bakte. De vis smaakte heerlijk en terwijl moeder en Hendrik aan hun maaltijd zaten, kwam veldwachter Zwart voorbij. Hij stapte van zijn fiets en bleef voor het huis staan. Mevrouw Van Dam opende een raam en vroeg:

„Moet u mij spreken, meneer Zwart?”

„Neem mij niet kwalijk‚” zei Zwart, „Maar ik dacht: ,Wat ruik ik toch.’ Maar u heeft zeker vis gebakken?”

„Dat klopt,” zei mevrouw Van Dam. „Hendrik had een hele dikke baars gevangen…”

En daar kreeg die arme Hendrik toch een hoestbui van jewelste.

„Wat is er met hem?” vroeg Zwart.

„Hij heeft last van astma,” zei mevrouw.

„Dat is jammer,” mompelde Zwart. „Ik hoop dat het spoedig beter mag worden en laat ik u niet verder storen. Goedemiddag!”

Zwart fietste terug naar het dorp.

Klinkhamer en zijn jongens waren na het eten naar de smederij gegaan, toen Zwart daar ook eens binnenkwam.

„Lelijke kwajongens,” riep hij. „Als jullie nog eens verkeerde antwoorden op mijn vragen durven geven, zal ik jullie een week lang opsluiten. Er is wel degelijk in de oude vaart gevist. Mevrouw Van Dam en haar zoontje zaten van de vis te eten!”

„Wat?!” riep Klinkhamer verontwaardigd. „Hebben de jongens u voorgelogen? Maar dat zal ik hen voorgoed afleren!”

En hij gaf Hielke en Sietse een pak slaag.

„Maar!” riep Sietse. „Wij hebben er niet gevist. Ik niet en Hielke ook niet! Alleen Hendrik ving er één baars. Maar ééntje! Dat was alles!”

„Wanneer jullie dat eerlijk verteld hadden,” zei Zwart, „had ik het door de vingers gezien, maar als ik jullie vraag of jullie daar gevist hebben en jullie antwoorden dan ontkennend, neem ik jullie dat heel kwalijk!”

„Maar Hielke en ik hebben er niet gevist!” riep Sietse.

„En nu weg wezen!” bulderde Klinkhamer. „Of ik laat jullie dansen op de maat van de bezemsteel!”

De jongens vluchtten gauw naar hun boothuis en gingen in de Kameleon zitten.

„Heb ik het niet gezegd?” zei Hielke kwaad, terwijl hij zich pijnlijk over het achterste deel van zijn broek wreef:

„Ik heb je nog zo gewaarschuwd dat het fout zou lopen, maar jij wist het natuurlijk weer beter!”

„Het is de schuld van Hendrik,” zei Sietse. „Hij heeft alles verraden. Ik ga meteen naar hem toe en ik zal hem zeggen dat als hij zulke streken heeft, hij niet meer met ons mee mag varen!”

Sietse startte de motor en op volle snelheid voeren beide broers het meer over naar de stenen brug. Bij de sluiswachterswoning legden zij aan en Hendrik kwam meteen naar buiten.

„Hal" riep hij. „Zijn jullie daar alweer?”

„Ja jó!” riep Hendrik lachend. „Ik schrok mij een aap. Hij bleef voor ons huis staan en toen vroeg moeder of hij haar spreken moest. .Welnee‚’ zei Zwart, ,maar ik dacht wat ruik ik toch, maar u heeft zeker vis gebakken?’ ‚Dat klopt,’ zei moeder, ‚want Hendrik had een hele dikke baars gevangen.’ Nou jó van schrik kreeg ik me toen een hoestbui dat het niet mooi meer was en toen ging Zwart weg. En hij heeft gelukkig niets gemerkt.”

„Maar wij wel,” zei Sietse. „Vader gaf ons een pak slaag omdat Zwart wel degelijk begreep, waar jij die vis gevangen had.”

„O! Dat is jammer,” stotterde Hendrik. „Doet het zeer?”

„Zeer?” zei Sietse verbaasd. „Welnee jó. Daar zijn wij al lang aan gewend.”

En dan begonnen hij en Hielke luid te lachen om het zorgelijke gezicht van Hendrik.

„En kom nu maar aan boord‚” zei Sietse. „Jij kunt het ook niet helpen dat gebakken vis zo lekker ruikt en Zwart zo’n scherpe neus heeft!”

HOOFDSTUK III

Een paard te water en Kees vertoont zijn kunsten

Met z’n drieën voeren de jongens terug naar het dorp om Louw te gaan halen. Bij het Raadhuisplein zagen zij hem lopen en luid riepen zij zijn naam. Louw zag zijn vrienden in de Kameleon en hij holde meteen naar hen toe.

„Wat zijn jullie vroeg aan het varen?” zei hij.

„Wij zijn de deur uitgezet,” riep Sietse, „omdat Hendrik zo lekker van de vis zat te smullen.”

„Dat is onzin,” zei Louw, die er niets van begreep.

„Was het maar onzin,” zei Hielke. „Maar Zwart hoorde van Hendriks moeder hoe Henkie een dikke baars had gevangen en toen begreep Zwart alles en kregen wij van vader een traktatie. Maar dat smaakte niet zo lekker als gebakken vis.”

„Oei,” bromde Louw. „Dat was niet leuk.”

„Maar Hendrik kon het niet helpen,” zei Sietse.

„Natuurlijk niet,” zei Hendrik, „Ik ben geen klikker.”

„Zeg jongens, ik hoor muziek!” zei Hielke.

Dat hoorden zij nu allemaal en dan kwam bij de boterfabriek een passagiersboot vol kinderen om de hoek varen.

„Dat is een schoolreisje,” lachte Sietse en zij bleven bij het plein wachten tot de grote boot voorbijvoer. De kinderen keken belangstellend naar het dorpsplein met zijn kerk, de winkels en het gemeentehuis. Enkele jongens wierpen papier naar de jongens in de Kameleon en riepen:

„Hé boertjes, zitten jullie in een wasteil?”

„Om je oren een natte dweil!” riep Sietse boos terug.

Als antwoord werd er een zak met lege pindadoppen over onze schippers van de Kameleon uitgestrooid tot groot vermaak van de meisjes en jongens die aan de reling stonden te kijken.

„Wacht maar!” riep Sietse. „Wij hebben ook wel wat voor jullie?” En dan voer hij het grote schip achterna, maar bij de smederij legde hij even aan om een spuitfles van plastic te halen, die vader wel eens gebruikte om olie tussen machines te spuiten.

„Wat wil je daarmee?” vroeg Hielke.

„Water spuiten!” legde Sietse uit. „Spoel jij het even schoon dan vaar ik alvast verder.”

De grote passagiersboot voer reeds op het meer toen Sietse de motor startte voor de achtervolging. De kinderen op de boot zagen weldra de Kameleon naderen en keken verbaasd naar de snelheid van die ‚wasteil’. De jongens die met pindadoppen hadden gegooid hingen zo ver mogelijk over de reling om alles goed te kunnen zien. Hielke had intussen het spuitflesje schoongespoeld en daarna vol water laten lopen. Hij gaf het aan Sietse, die de Kameleon nu rakelings langszij van het schip stuurde. En dan spoot hij de jongens, die vanaf het dek weer spottende opmerkingen riepen, een straal water in hun gezichten. Alle kinderen sprongen verschrikt achteruit. Louw en Hendrik vonden dat heel grappig en riepen:

„Nog een keer, Sietse!”

„Niet doen!” zei Hielke, „zij hebben zo wel genoeg gehad.”

Maar Sietse vond het veel te leuk om het nog eens te doen en hij stuurde de Kameleon opnieuw langs het schip. Maar voor hij hen nat kon spuiten gingen de kinderen luid joelend achteruit en kreeg Sietse geen kans om hen te raken. Dat spelletje werd nog een paar maal herhaald maar toen had de boot de overkant van het meer bereikt en voer verder in een kanaal.

Op de dijk naast het kanaal reed een meneer met een sierlijk wagentje waarvoor een jong paardje was gespannen. Het paard trappelde nerveus en de meneer had veel moeite om het in bedwang te houden. Hij hield de leidsels strak en riep kalmerende woordjes naar het paard. De jongens op de boot stonden er lachend naar te kijken en begonnen dan gelijk Indianen te gillen:

„Aaoe! Aaoe! Aaoe!!”

Het gevolg was dat het paard begon te steigeren. De meneer sprong vlug van het wagentje en greep het nerveuze dier bij de halster. Maar het paard sprong achteruit en het wagentje rolde naast de dijk. De meneer deed alle moeite om het paard tot staan te brengen, maar het dier bleef steigeren waardoor het wagentje steeds verder de helling van de dijk afrolde en tenslotte in het kanaal plonsde.

Het paard dat zich niet los kon rukken, werd ook in het water getrokken. De kapitein stopte ogenblikkelijk de boot en de dekknecht stond klaar met een touw om hulp te bieden, maar hoe hij dat doen moest, wist hij niet, want je kunt een paard wel een touw toewerpen, maar het dier kan het toch niet grijpen. Gelukkig zagen onze vrienden in de Kameleon het ongeluk gebeuren en snel kwamen zij te hulp. Sietse stuurde de boot naast het paard dat zich zwemmende wist boven te houden.

„Snij het tuig stuk, jongens!” riep de meneer vanaf de wal.

Met hun zakmessen begonnen Hielke, Sietse en Louw de leren riemen door te snijden, waarmee het paard aan de wagen vastzat. Dat ging niet gemakkelijk, want het dier was steeds in beweging en de riemen waren stug en dik. Maar de jongens deden hun best totdat het paard zich losrukte. De kinderen die vanaf de boot alles vol spanning volgden, riepen luid hoera, toen het paard vrij was. Maar hoe moest het tegen de steile wal opklauteren? Hielke wist raad, hij greep het paard bij de halster en zei tegen Sietse:

„Vaar terug naar het meer! Daar is de wal veel lager.”

De Kameleon begon achteruit te varen en Hielke trok het zwemmende paard mee. De passagiersboot begon ook achteruit te varen want de kapitein wilde graag hulp bieden als dat nodig mocht zijn. De jongens brachten het paard rustig naar het meer en voeren daar meteen om de hoek naar de laag gelegen wal. Daar kreeg het dier weer grond onder zijn hoeven en toen klom het vlug op de oever. Zijn baas nam het meteen bij de halster en bedankte de jongens voor de hulp.

„Dit is een raspaard,” zei hij. „Het is veel geld waard, maar het moet nog geleerd worden hoe het een wagentje kan trekken.”

Hier wachtte de meneer even want het grote passagiersschip liet haar hoorn klinken ten teken van groet. Dan voer het verder het kanaal in.

„Het was de schuld van die jongens,” zei Louw boos. „Zij lieten het paard schrikken.”

„Dat kunnen wij hen niet kwalijk nemen,” zei de meneer. „Zij komen uit de stad en hebben geen verstand van paarden, maar jullie hebben mij best geholpen. En kijk, daar komt iemand met een praam. Misschien wil hij helpen om het wagentje uit het water te halen.”

„Dat is Gerben!” lachte Sietse, „hij wil vast wel helpen.”

Gerben naderde langs de kant van het meer en riep:

„Bof ik even? Daar hebben wij de schippers met hun sterke Kameleon! Nemen jullie mij mee naar de overkant?”

„Help jij dan even een wagen uit het kanaal trekken?” vroeg Sietse.

„Een wagen uit het kanaal?” riep Gerben verbaasd. „Hoe zwaar is dat ding wel?”

„Het gewicht valt wel mee,” zei de meneer. „Het is een trainingskarretje voor deze harddraver.”

„Laten wij maar eens gaan kijken,” zei Gerben en de Kameleon duwde de praam naar de plaats waar de wagen te water lag. Met de boothaak trok Hielke het lamoen omhoog waartussen het paard had lopen trekken. Gerben greep het lamoen vast en dan kwamen de jongens hem te hulp. Gezamenlijk trokken zij het rijtuig naar de oppervlakte en dan met uiterste inspanning kregen zij het wagentje in de praam. Om het wagentje uit de praam op de wal te krijgen was niet zo moeilijk en dan duwden zij het de helling op tot boven op de dijk. Gerben hielp de meneer bij het inspannen van het paard. De stukgesneden riemen werden aan elkaar geknoopt en zo kon het paard weer trekken. En dan vroeg de meneer aan Gerben:

„Hoeveel ben ik u schuldig?”

„Helemaal niets!” zei Gerben, „het karweitje was immers in een wip klaar.”

„Neemt u dan een sigaar,” zei de meneer en dat deed Gerben graag en zo blies hij grote rookwolken de lucht in. Maar van die rook kreeg Hendrik een hoestbui.

„Wat heb jij nou?” vroeg Gerben verbaasd. „Hoest jij zo erg van een beetje rook? En wie ben jij?”

„Hij heet Hendrik van Dam,” zei Hielke. „Hij heeft last van astma. Hij woont met zijn moeder in de sluiswachterswoning bij de stenen brug.”

„Zooo?” zei Gerben. „Dan zal ik een beetje uit de buurt blijven met deze sigaar.”

De meneer die medelijdend naar Hendrik keek, vroeg:

„Heb jij dat al lang, jongen?”

„Ja meneer,” zei Hendrik hijgend.

„Dan moet jij naar Zwitserland, naar Davos,” zei de meneer, „In de bergen is de lucht heel zuiver en geneeskrachtig.”

„De dokter zegt dat de lucht hier ook gezond is,” zei Hendrik.

„Dat is het ook,” zei Gerben. „Kijk maar naar die dikke kwajongens, zij zijn een en al gezondheid.”

„Jij bent zelf ook dik,” zei Louw lachend.

„Dat komt van de wind,” zei Gerben.

De meneer lachte en bedankte nogmaals voor de hulp waarna hij lopend raast het paard terugging naar het dichtstbijzijnde dorp.

„Dat paard wordt een eerste klas harddraver,” zei Gerben. „Dat zie ik aan zijn lange sterke benen.”

Zij keken de meneer en het paard nog even na en gingen dan weer aan boord. De Kameleon begon de praam te duwen en voer het meer op in de richting van Jellema’s boerderij. Gerben had de sigaar gedoofd om Hendrik niet meer last te bezorgen met de rook.

„Weet je wat jij moet doen Hendrik,” zei hij, „jij moet heel veel eten. Dan word je sterk!”

„Ik eet al meer dan toen wij in de stad woonden,” zei Hendrik.

„Dat komt door het varen,” zei Gerben. „Op het water krijg je veel meer trek in eten. Zo hadden wij bij de marine een matroos, die verbazend veel at…”

„O nee,” zei Sietse. „Hij begint weer te fantaseren over de marine en hij is er nooit bij geweest.”

„Stil nou, laat Gerben toch vertellen,” zei Louw.

„Welja,” zei Hielke. „Het hoeft niet waar te zijn, als het verhaal maar mooi is!”

„Goed,” zei Gerben. „Ik vertel het voor jullie drieën en moet Sietse maar zolang een knoop in zijn oren leggen. Waar had ik het ook weer over? O ja, die matroos, die zoveel kon eten. Hij heette Van Dribbelen. Op een avond kwam hij te laat aan boord en de volgende morgen moest hij bij de kapitein op het matje komen. ,,Van Dribbelen‚” zei de kapitein, .gisteravond was jij veel te laat. Had je daar een geldige reden voor? Je weet wat voor straf er op staat als een matroos zich niet op tijd meldt!’ Jawel kapitein‚” zegt Van Dribbelen. ,,Maar de kok had mij te weinig eten gegeven en toen heb ik aan de wal in een cafetaria nog gauw even dertig pannekoeken opgegeten en zo was ik een beetje laat.’

.Dertig pannekoeken?’ riep de kapitein verbaasd, ‚Dat is niet te geloven! Om te bewijzen dat jij mij niet wat op de mouw speldt, kom jij vanmiddag in mijn hut en gaan wij samen pannekoeken eten. En owee, als jij er dan geen dertig opeet, wordt je straf verdubbeld.’

‚Tot uw dienst kapitein,’ zei Van Dribbelen. ‚U kunt op mij rekenen I’

En zo ging Van Dribbelen om twaalf uur naar de hut van de kapitein waar de kok een torenhoge stapel pannekoeken binnenbracht. Op het dek bleven de matrozen nieuwsgierig wachten hoe dat af zou lopen. Maar reeds na een half uur kwam Van Dribbelen uit de kajuit en zei:

‚Ik heb de kapitein maar te bed gelegd. Hij klaagde over buikpijn en wij hebben ieder nog maar zeventien pannekoeken gehad. Ik ga nog gauw even naar het cafetaria want ik rammel nog van de honger!’ En hij holde de loopplank af!”

Om dat verhaal moest Hendrik zo lachen dat hij weer een hoestbui kreeg.

„Het lijkt wel alsof ik je steeds aan het hoesten maak,” zei Gerben. „Ik zal maar geen verhalen meer vertellen.”

Maar dat vond Hendrik helemaal niet goed en hij zei dat hij nog graag veel verhalen wilde horen.

„Een volgende keer dan maar,” zei Gerben.

Want de boten hadden intussen de boerderij bereikt en legden aan. Gerben maakte de praam vast aan het steigertje en bedankte de jongens voor hun hulp. Met een „Tot ziens" verdween hij op de boerderij.

„Tot ziens!” riepen de jongens en dan voeren zij naar de Woudaap. Daar liep Dijkstra rond de molen en hij tuurde zo aandachtig naar de grond, dat hij de komst van de Kameleon helemaal niet bemerkte.

„Dijkstra zoekt iets,” zei Hielke. „Hij heeft iets verloren.”

Nieuwsgierig gingen onze vrienden naar Dijkstra toe, die nu op z’n knieën onder de molen tuurde.

„Zoekt u iets, Dijkstra?” vroeg Hielke.

„Ja! Mijn horloge,” antwoordde Dijkstra. „Het lag binnen op de vensterbank voor het raam. Mijn vrouw heeft het raam even geopend om een stofdoek uit te kloppen en weg is het horloge. En het is nog wel van goud!”

„Ligt het niet binnen op de vloer?” vroeg Hendrik.

„Welnee,” zei Dijkstra. „Daar heb ik overal gezocht.”

De jongens gingen nu ook zoeken. Zij kropen over het erf de hele molen rond, maar het horloge bleef zoek, Sietse kroop zelfs onder de molen door, maar ook dat was vergeefse moeite.

„Waar is Kees?” vroeg Hielke. „Misschien weet hij waar het is?”

„Dat kan hij niet weten,” zei Dijkstra. „Want Kees is naar het dorp om tabak te halen.”

„Misschien heeft een grote kraai het meegepikt,” opperde Louw. „Die beesten zijn gek op glinsterende dingen.”

„Maar hier zijn geen kraaien,” zei Dijkstra.

En dan kwam Kees terug op de fiets van zijn vader. Hij gaf Dijkstra de tabak en vroeg:

„Wat doen jullie?”

„Wij zoeken het horloge van je vader,” zei Hielke.

„Of weet jij waar het is?” vroeg Dijkstra.

„Ikke niet,” zei Kees. „Toen ik wegging zag ik het op de vensterbank liggen.”

„Dat klopt,” zei Dijkstra. „Maar waar het nu is, is mij een raadsel. De zon heeft het niet gesmolten, dat weet ik zeker!”

„Hebben jullie overal gezocht?” vroeg Kees.

„Ja, overall" antwoordde Sietse. „Maar misschien kun jij het opsporen met je wichelroede.”

„Ik wil het wel proberen,” zei Kees.

„Dat is grote onzin!” zei Dijkstra.

Maar Kees holde reeds naar het schuurtje en kwam terug met het gaffelvormige wilgetakje dat hij tussen de toppen van zijn beide wijsvingers hield. Met gestrekte armen hield hij het takje voor zich uit en liep met gesloten ogen een paar maal voor het raam heen en weer.

„Jij bent toch zeker niet helemaal getroebeleerd geworden?” vroeg Dijkstra verontwaardigd.

„Ssst,” zei Sietse lachend, „u moet hem niet storen, want dan werkt de wichelroede niet.”

Kees liep nog eens langs het raam en riep dan:

„Ik voel iets! Ik voel iets! De roede trekt naar rechts!”

En dan liep hij de tuin in, gevolgd door Louw die heel nieuwsgierig toekeek. Kees ging langs het middenpad van de tuin en kwam dan een klein stukje terug om vervolgens een zijpad in te slaan. Daar begon de wilgetak te trillen en de omhoogstaande punt wipte naar beneden en wees nu tussen de groene en rode kool naar de grond.

En daar zag Louw het horloge liggen.

„Nee maar!” riep hij verbaasd. „Daar ligt het! Kijk! Hier is het!”

En hij hield het horloge omhoog.

„Hoe bestaat het!” zei Dijkstra en hij ging zich gauw overtuigen of het wel zijn gouden horloge was.

„Dat snap ik niet,” zei Hielke. „Kun je dan werkelijk iets opsporen Kees?”

„Je ziet het,” zei Kees, „ik werd hier gewoonweg heen getrokken.”

„Ik geloof er niks van,” zei Sietse. „Hoe kwam het horloge hier tussen de kool?”

„Misschien heeft vader vanmorgen in de tuin gewerkt,” zei Kees.

„Dat klopt,” zei Dijkstra. „Ik heb hier vanmorgen bij de kool gewied. Het is gewoonweg fantastisch wat jij kunt, Kees!”

„Hoor je dat, Sietse Klinkhamer?” vroeg Kees spottend. „Doordat goud geweldig aantrekt, kon ik het horloge vinden. Maar dat moet je dan kunnen voelen en dat kan ik.”

„Ik vind het geweldig knap, Kees,” zei Louw bewonderend.

„Meneer Dijkstra?” vroeg Sietse. „Had u het horloge los in uw zak? Want er zit geen ketting aan.”

„Drommels nee, dat klopt niet,” zei Dijkstra. „Ik droeg het horloge vanmorgen niet, omdat de ketting in reparatie is. Hoe kwam mijn horloge dan tussen de kool, Kees?”

„Dat weet ik ook niet,” zei Kees.

„Dan zal ik het eens verstoppen,” zei Dijkstra. „En dan spoor jij het weer op met je wichelroede!”

„Dat doe ik niet!” zei Kees. „Het is reuze inspannend.”

„Jij bedoelt, dat jij het niet kunt‚” riep Dijkstra nu kwaad en hij greep Kees in z’n kraag. „Jij hebt deze hele vertoning op touw gezet om ons voor de gek te houden! Door jouw onzin heb ik een uur lopen zoeken! Maar ik zal je die grappen voorgoed afleren!”

Dijkstra gaf Kees een flinke klap op zijn broek.

„Au! Au,” riep Kees. „Ik zal het nooit weer doen!”

„Waarom deed jij het dan?” vroeg Dijkstra.

„Omdat de jongens niets van de wichelroede wilden geloven,” zei Kees.

„Dan zijn zij pienterder dan jij!” riep Dijkstra. „Jij bent een dromerige ezel! Wichelroedepias! En nou mars in huis!”

Kees vluchtte gauw naar de molen, maar voor hij in de deuropening verdween, riep hij naar Sietse:

„Gemene verrader!”

„Pias!” riep Sietse,

Wat Kees toen nog allemaal riep ging verloren in het gelach van zijn vrienden en dat was maar goed ook want veel fraais riep hij niet.

„Ah hij wichelroedekunstenaar wil wezen,” zei Sietse, „zal hij vroeger moeten opstaan, maar mij neemt hij niet!”

„Jij bent ook altijd zo nuchter!” zei Louw. „Het is maar goed dat een van ons nog helder kan denken,” zei Sietse, „want jullie geloofden Kees al!”

En dan voeren zij lachend naar huis.

HOOFDSTUK IV

De antiekverkopers gaan vechten

Een man in een oude auto stopte voor de smederij en kwam binnen.

„Goedemiddag,” zei hij. „Ik ben Veldman. Ik handel in antiek. Heeft u misschien nog iets te koop?”

„Dat denk ik niet,” zei Klinkhamer. „Wij ruimen oude dingen meestal op.”

„Maar oude dingen kunnen nog veel waarde hebben,” zei Veldman. „Wat staat daar voor een oude koffiemolen op die plank?”

„O, die is al zo oud dat de houtwormen er wel de helft van hebben opgepeuzeld,” zei Klinkhamer.

„Mag ik hem even zien?” vroeg Veldman.

„Welja,” zei Klinkhamer en Veldman nam de oude koffiemolen van de plank en bekeek haar aandachtig.

„Jammer dat het knopje van de slinger stuk is,” zei hij. „Maar ik wil er toch nog wel een rijksdaalder voor geven.”

„Maar u kunt er niet meer mee malen,” zei Klinkhamer.

„Dat is ook niet de bedoeling,” zei Veldman. „Maar als ik alles netjes poets, wil iemand het wel hebben als sieraad in de kamer.”

„Wat de mensen tegenwoordig al niet mooi vinden,” zei Klinkhamer. „Dus u biedt een rijksdaalder?”

Hielke en Sietse die alles hadden aangehoord, keken elkaar eens aan en dan zei Sietse:

„Wacht even! Ik ga moeder vragen of zij die koffiemolen in de kamer wil hebben.”

„Ik bied vijf gulden,” zei Veldman gauw omdat hij de koffiemolen liever niet in de kamer van Klinkhamer terecht zag komen.

Sietse keek vader vragend aan en dan zei Hielke: „Ik ga het moeder vragen.”

„Ik bied zes gulden, maar dan ook geen cent meer,” zei Veldman.

„Goed,” zei Klinkhamer. „Neem maar mee. Wij hebben toch geen tijd om dat oude ding weer toonbaar te maken.”

Veldman betaalde zes gulden en keek de werkplaats nog eens rond op zoek naar meer koopwaar, maar hij vond verder niets.

„Als jullie nog eens iets van vroeger vinden,” zei hij, „gooi het dan niet weg. Ik wil er goed voor betalen.”

„Waar woont u?” vroeg Sietse.

„Achter in de polder, het laatste huis,” zei Veldman. „Tot ziens Klinkhamer.”

Hij verliet de smederij en reed verder.

„Ik begrijp niet hoe hij aan die oude molen nog wat kan verdienen,” zei Hielke.

„Tja,” zei Klinkhamer. „Toch zijn er genoeg mensen rijk geworden door de handel in afgedankte spullen.”

„Ik zal in ’t vervolg goed uit mijn ogen kijken,” zei Sietse. „Ik gooi niets meer weg! Ga je mee Hielke.”

De jongens gingen naar het boothuis.

„Wachten wij niet op Louw?” vroeg Hielke.

„Misschien komen wij Louw wel tegen,” zei Sietse. „Want wij gaan naar het dorp. Achter de huizen kun je soms van alles vinden.”

„Maar jij denkt toch niet dat de mensen dingen van waarde aan de kant van de vaart neergooien?” vroeg Hielke.

„Wist jij dan dat die oude koffiemolen nog zes gulden waard was?” vroeg Sietse.

„Nee,” bekende Hielke.

„Nou dan,” ging Sietse verder, „en zo wordt er genoeg weggedaan waarvan de mensen niet weten wat het nog waard is. En daarom gaan wij kijken.”

Hij startte de motor en de Kameleon voer het boothuis uit, in de richting van het dorp. langzaam voeren de jongens langs het erf van de dokter, maar het ging Sietse nog te snel en hij stopte de motor en roeide de Kameleon verder met de peddel.

Bij de dokter was niets te vinden en dan kwamen zij achter het erf van de rijke meneer Siegerdsma. Zij keken zo naar alles wat er op het erf lag dat zij meneer Siegerdsma niet zagen. Zij schrokken er dan ook van toen hij vanuit een prieel vroeg:

„Zoeken jullie iets jongens?”

„Welnee meneer,” zei Hielke. „Wij kijken alleen maar.”

Maar Sietse zei: „Wij zoeken antiek.”

„Antiek?” vroeg meneer Siegerdsma verbaasd en dan begon hij te lachen. „En denken jullie dat het antiek zomaar achter de huizen voor het oprapen ligt?”

„Maar meneer,” zei Sietse. „Er wordt vaak iets weggegooid dat nog waarde heeft.”

„Dat zou ik toch niet doen,” zei meneer Siegerdsma. „Ik bewaar alles wat waarde heeft. Zo heb ik nog enige tegels en die mogen jullie van mij hebben!”

„Tegels?” vroeg Sietse verbaasd. „Dat is toch geen antiek?”

„Ja zeker is het antiek,” zei meneer Siegerdsma. „Deze tegels komen uit een ouderwetse schouw en zijn zeer gewild bij de kooplui. Kom maar eens mee.”

Hielke en Sietse volgden meneer Siegerdsma naar een schuurtje waar in een hoek een stapeltje van veertien tegels stond. De tegels waren niet groot en allemaal wit met blauwe tekeningen erop van mensen en dieren.

„Die tekeningen stellen bijbelse figuren voor,” vertelde meneer Siegerdsma. „Zo waren er vroeger schoorstenen achter de kachels waar deze tegels in verwerkt werden en die dan een heel verhaal vormden. Degene die zich dan bij het vuur zat te warmen kon dan tevens een bijbels verhaal bekijken. Het was de bedoeling dat het verhaal je van binnen warmte gaf en het vuur je van buiten, als jullie begrijpen wat ik bedoel.”

De jongens begrepen het wel zo’n beetje maar Sietse had meer belangstelling voor de waarde van de tegels en hij vroeg:

„Hoeveel kosten ze meneer?”

„Dat hangt ervan af hoeveel een koper wil geven, maar voor minder dan een gulden moeten jullie ze niet verkopen.”

„Dus veertien tegels voor een gulden, dat is… dat is zeven cent per stuk,” rekende Sietse uit.

„Nee, nee!” zei meneer Siegerdsma. „De tegels kosten een gulden per stuk!”

„Oei!” riep Hielke. „Dan mogen wij ze wel heel voorzichtig behandelen.”

En dus droegen zij de tegels behoedzaam naar de Kameleon. Zij bedankten meneer Siegerdsma hartelijk en voeren dan verder. De boot ging nu tussen de neerhangende takken van een treurwilg door en kwam dan achter het erf van de notaris. Daar lag op het grasveld een grote stenen vaas.

„Die neem ik ook mee,” zei Sietse en hij droeg de vaas in de Kameleon.

„Moet je kijken,” zei hij lachend, „er staan Chinezen op met lange haarvlechten.”

„Gooi dat onding maar weer op de wal,” zei Hielke. „Het is toch geen cent waard!”

„Dat weet ik nog niet,” zei Sietse. „Wat wij gek vinden, vindt een ander juist mooi. Ik neem haar toch mee!”

De vaas werd bij de tegels gelegd en de antiekzoekers voeren verder. Maar dat het antiek niet achter de huizen voor het grijpen lag, bleek wel spoedig, want de jongens vonden niets meer, totdat zij bij het erf van de timmerman kwamen. Toevallig liep de timmerman daar en Sietse vroeg:

„Heeft u ook nog iets op te ruimen dat antiek is?”

„Willen jullie het dan kopen?” vroeg de timmerman.

„Welnee,” zei Sietse. „Maar als u het toch niet meer gebruikt, willen wij het graag hebben.”

„Jullie willen dus graag van alles hebben als het maar waarde heeft,” zei de timmerman spottend. „Jullie zijn lang niet achterlijk. En omdat jullie zo goed bij zijn, mogen jullie deze ouderwetse gaslantaarn meenemen.”

De timmerman wees naar een lantaarnpaal die op het erf lag.

„Maar dat ding is loodzwaar,” zei Sietse. „En het is ook te groot! Ik denk dat niemand hem wil kopen.”

„Wel jongens, dan laten jullie hem liggen,” zei de timmerman. „Iets anders heb ik niet voor jullie.”

„Misschien komen wij nog eens terug,” zei Sietse. „Want als die lantaarn opnieuw geschilderd wordt, is hij toch wel mooi.”

„Afgesproken,” zei de timmerman. „Maar het moet geen jaar duren want dan geef ik hem mee aan de oud-ijzerkoopman.”

Hielke en Sietse voeren verder tot aan de boterfabriek en daar zagen zij Louw. Hij kwam meteen naar de vaart en wilde in de Kameleon springen, maar Sietse riep:

„Pas op! Trap ons antiek niet stuk!”

„Wat moet die rommel?” vroeg Louw verbaasd.

„Dat is geen rommel!” zei Sietse. „Die tegels zijn een gulden per stuk waard!”

„Oei,” zei Louw. „Als dat zo is, zal ik voorzichtig zijn.”

En dan kwam hij aan boord en begon de tegels te tellen.

„Dat is niet gek,” zei hij dan. „Tjonge, voor veertien gulden tegels, hoe bestaat het.”

„Wij kregen ze van meneer Siegerdsma,” zei Hielke. „En die vaas vonden wij achter het grote huis van de notaris.”

„En hoeveel is die waard?” vroeg Louw.

„Dat weten wij nog niet,” zei Sietse. „Maar het kan best een flink bedrag zijn.”

„Of helemaal niets,” zei Hielke.

„Maar hoe komen jullie erbij om ineens antiek te gaan zoeken?” vroeg Louw.

„Er is achter in de polder een meneer Veldman komen wonen,” zei Hielke. „En hij koopt antiek. Hij gaf ons zes gulden voor een hele oude koffiemolen en wij dachten dat het ding geen cent waard was.”

„Zo zie je maar dat je soms rijker bent dan je zelf vermoedt,” zei Sietse. En dan liet hij de Kameleon keren en voeren zij terug naar de smederij. Het antiek werd in het boothuis geborgen, waarna de jongens verder voeren naar het meer. Zij gingen naar de Woudaap waar Kees voor de deur op de stoep zat. Hij keek lang niet vrolijk toen de jongens hem vroegen of hij mee ging uit varen.

„Ik weet niet of ik mag van vader,” zei hij. „En dat is jouw schuld, Sietse Klinkhamer. Als jij niets gezegd had van de wichelroede, was mijn vader niet kwaad geweest.”

„Dan ga ik voor jou vragen of jij mee mag,” zei Sietse. „Waar is je vader?”

Sietse ging aan wal en riep bij de deur van de molen zo luid hij kon: „Volluk!”

Dijkstra kwam meteen en vroeg:

„Wat is er?”

„Mag Kees met ons mee?” vroeg Sietse.

„Is dat alles?” vroeg Dijkstra verontwaardigd. „Moest jij mij daarvoor uit mijn middagdutje halen? Neem die kwajongen maar gauw mee. Dat is dan een herrieschopper minder op het erf. En vaar liefst zo ver mogelijk hier vandaan!”

„Het komt in orde, Dijkstra,” zei Sietse lachend. „Kom Kees.”

Kees ging gauw naast Louw in de Kameleon zitten en dan voeren de jongens weer verder.

„Ik heb geluk gehad,” zei Kees. „Vader zei dat ik voor straf de hele dag thuis moest blijven, maar hoera, ik vaar alweer!”

„Jij boft altijd,” zei Sietse. „En weet jij toevallig ook of jullie nog oude spullen thuis hebben die niet meer gebruikt worden?”

„Dan wil jij ze zeker verkopen aan die meneer Veldman uit de polder?” vroeg Kees. „Hij is ook al bij ons geweest, maar wij hadden niets voor hem. Maar zou het niet mogelijk zijn om antiek te maken door iets zo te beschadigen dat het heel oud lijkt?”

„Ben je gek? Dat kan niet!” zei Sietse.

„Waarom niet?” vroeg Louw. „Je kunt toch de verf van iets afkrabben en er een paar deuken inslaan?”

„Maar het gaat om de vorm en om het model dat tegenwoordig niet meer gemaakt wordt,” zei Sietse.

„En in een vaas kun je geen deuken slaan,” zei Hielke.

De Kameleon naderde de stenen brug waar hun nieuwe vriend Hendrik reeds stond te wachten.

„Hebben jullie thuis nog antiek op te ruimen?” vroeg Kees hem.

„Er is al een koopman geweest,” zei Hendrik. „Maar wij hebben niets.”

„Dan gaan wij maar weer verder,” zei Sietse.

Hendrik kwam aan boord en dan voeren zij het meer op in de richting van het eiland. Daar lag een meneer met zijn motorbootje waarvan de motor niet wilde starten.

„Kunnen wij u helpen?” vroeg Sietse.

„Misschien wel,” zei de meneer. „Ik moet naar het dorp maar de motor doet het niet meer.”

„Dan is de benzine zeker op,” zei Hielke.

De meneer keek in de tank die volkomen leeg was.

„Dat is nu ook wat,” zei hij. „Op die manier kan ik wel aan het startkoord blijven trekken.”

„Wij brengen u wel even‚” zei Sietse en de Kameleon werd naast het bootje, dat de naam ,Koen’ droeg, vastgemaakt. En dan voeren zij naar het dorp. Zij gingen weldra onder de brug door en dan vroeg Sietse:

„Waar moet u zijn, meneer?”

„Ik ga logeren in het hotel ‚de Gouden Leeuw’,” zei de meneer. „Weten jullie waar dat is?”

„Jawel meneer,” zei Sietse en dan voeren zij het dorp binnen, waar Sietse bij het Raadhuisplein aanlegde.

„Ha, ik zie het hotel al,” zei de meneer en hij nam zijn koffer en stapte op de wal. Dan wierp hij een gulden in de Kameleon en zei:

„Dat is voor jullie hulp!”

Vervolgens liep hij het plein over en verdween in het hotel. Kees zocht de gulden die half onder de motorkap terecht was gekomen en zei lachend:

„De middag begint goed! Dat is voor elk een ijsje van twintig cent!”

„Maar die gulden heb jij niet verdiend!” zei Louw. „Die is voor Hielke en Sietse, want hun boot heeft die meneer geholpen.”

„Zeur niet,” zei Kees, „samen uit, samen thuis!”

En hij sprong op de wal en holde naar de bakkerswinkel.

„Als Kees geld heeft,” zei Hielke lachend, „brandt het in zijn zak en moet hij er beslist iets voor kopen.”

Kees kwam spoedig terug met vijf ijsjes en de jongens smulden er genoeglijk van. Intussen voeren zij weer naar het meer en daar ontdekte Hendrik bij een kampeertent enige jongens uit de stad met wie hij op school was geweest.

„Ha die Jan! Toon! Karel!” riep Hendrik.

De jongens keken verwonderd naar de Kameleon maar herkenden Hendrik niet en daarom stuurde Sietse naar de wal. Bij de tent bleken het vier jongens te zijn die een beetje spottend naar onze vrienden keken. Maar Hendrik ging opgewekt naar hen toe en vroeg:

„Hoe is het in de stad?”

„Nu jij er niet meer bent, is het er veel beter,” zei Jan.

„En hoe is het met jouw zaagmachine?” vroeg Toon.

„Wat bedoel je?” vroeg Hendrik verwonderd.

„Hoe het met je piepborst is,” zei Karei lachend.

„Jij kon toch altijd zo stomvervelend hoesten,” zei de andere jongen die Evert heette. „Jij was immers een kruidje-roer-me-niet!”

En dan stonden de jongens alle vier Hendrik uit te lachen.

Van ergernis kreeg Hendrik een hoestbui.

„Zien jullie dat?” riep Jan naar onze vrienden in de Kameleon. „Als je Henkie even plaagt, staat hij te blaffen als een hese hond!”

„Ik zal jou ook eens blaffen laten!” zei Sietse verontwaardigd. En hij ging aan wal en gaf Jan een klinkende draai om de oren. Dat was het sein tot een algemene vechtpartij. Sietse rolde met Jan over de grond, Hielke greep Toon en Kees pakte Karel terwijl Louw met Evert begon te vechten.

„Sla erop, jongens!” riep Jan. „Wij zullen die boertjes wel klein krijgen!”

Maar hijzelf kon niets meer beginnen want Sietse was hem verreweg de baas.

„Wacht maar! Straks komt mijn vader!” riep Jan.

Hendrik, die van verbazing helemaal niet meer hoestte, vond het geweldig dat zijn nieuwe vrienden die hij nog maar nauwelijks kende zo spontaan voor hem gingen vechten. En dan keek hij om zich heen en zag bij de tent een emmertje staan. Vlug schepte hij het vol water.

„Kom deze maar eerst wassen!” riep Louw en Hendrik goot het water over het hoofd van Evert, die proestend allerlei dreigementen riep. Maar hoe de stadsjongens ook tekeergingen, onze vrienden bleven hen de baas en Hendrik gaf alle vier een wasbeurt. Maar dan naderde een meneer in een motorboot die luid riep:

„Hé daar! Wat moet dat! Willen jullie wel gauw ophouden met vechten?”

„Weg wezen!” riep Louw en vlug gingen de vrienden in de Kameleon. Maar Jan die zich gauw wilde wreken, sprong Sietse achterna. Hij struikelde evenwel over een touw van de tent, die daardoor omver werd getrokken. De jongens in de Kameleon vonden dat heel grappig en Hendrik lachte het luidst van allemaal. De meneer in de motorboot vond het helemaal niet leuk en riep dreigend:

„Dat zal ik jullie betaald zetten!”

Hij stuurde zijn boot naar de Kameleon, waarop Sietse vlug de motor startte en snel wegvoer. De vader van Jan zette de achtervolging in, maar tot grote teleurstelling van de stadsjongens bleek die oude boot van de boertjes veel sneller te varen en moest de meneer de achtervolging opgeven.

„Tegen de Kameleon valt niet te varen!” zei Louw lachend.

„Het is geweldig!” zei Hendrik vol bewondering.

„Waren die jongens altijd zo vervelend tegen jou, Hendrik?” vroeg Hielke.

„Zij hebben mij wel vaker geplaagd,” zei Hendrik.

„Het zijn grote lafaards,” zei Sietse.

„Maar wij hebben ze goed van katoen gegeven,” zei Louw.

„En zij hebben lekker water gedronken,” zei Kees.

„Jullie hebben mij geweldig geholpen,” zei Hendrik.

„Natuurlijk!” zei Sietse. „Wij zijn toch vrienden?”

De Kameleon voer langs het Paviljoen en de jongens keken naar de mooie boten die daar aan de steiger lagen. En dan gingen zij verder en naderden het huis van Hendrik. Daar stond de auto van de dokter en op de stenen brug stond de dokter zelf. Hij wenkte de jongens om bij hem te komen. Sietse stuurde naar de wal en de vrienden stapten uit.

„En Hendrik?” vroeg de dokter. „Hoe gaat het met je?”

„Goed, dokter!” zei Hendrik. „Ik hoest hier minder dan in de stad.”

„Prachtig,” zei de dokter. „Ga je mee in huis? Dan zal ik je even onderzoeken.”

In de woonkamer ging de dokter met een stethoscoop Hendriks borst beluisteren waarmee de dokter de geluiden van het hart en de longen kon waarnemen. Het onderzoek was spoedig afgelopen en Hendrik kwam meteen weer naar zijn vrienden. Maar dan riep zijn moeder:

„Hier blijven, Hendrik! Het is al vijf uur geweest!”

„Is het alweer zó laat?” vroegen de jongens verbaasd.

„Dan moet ik ook naar huis!” zei Louw.

„Of hebben jullie nog geen trek in eten?” vroeg de dokter lachend, terwijl hij naar zijn auto ging.

„Ikke wel,” viel Hendrik hem bij.

„Dat mag ik horen,” lachte de dokter. „En jongens, doen jullie niet te wild met Hendrik?”

„Nee dokter. Wij zullen goed op hem passen!” beloofde Sietse.

„Mooi zo!” zei de dokter en hij stapte in de auto en reed naar het dorp.

„Tot ziens, Hendrik!” riep Sietse. „Morgen gaan wij weer varen!”

De Kameleon zette koers naar de Woudaap. Daar stond Gerben te wachten.

„Bof ik even,” zei hij. „Nu kan ik mooi meevaren.”

Kees ging aan wal en Gerben nam zijn plaats naast Louw in. Sietse gaf weer gas en de Kameleon voer verder.

„Zeg Gerben?” vroeg Hielke. „Heb jij nog iets dat oud is en verkocht kan worden als antiek?”

„Beginnen jullie daar ook al mee?” vroeg Gerben. „Vanmiddag kwam er een koopman op de boerderij, maar daar hebben wij alles wat oud is steeds opgeruimd.”

„Maar dat kan soms veel geld waard zijn,” zei Louw.

„Dat dacht Harmsen ook‚” zei Gerben. „Hij woonde vroeger in ons dorp en was altijd op zoek naar antiek. Op een dag ontdekte hij op de markt in de stad een koperen bloempot. Hij kocht hem voor ’n rijksdaalder en bond hem achter op zijn bromfiets. Hij was erg blij met dit koopje en reed er gauw mee naar huis. Maar het ding rammelde geweldig op en neer achter op die stotende brommer en toen Harmsen onderweg stopte en naar zijn nieuwe bezit keek, ontdekte hij enige deuken in de bloempot, drommels,’ dacht hij, ,als ik doorrijd, is de pot straks, als ik thuis ben, helemaal plat gerammeld. Hij haalde hem daarom van de bagagedrager en legde hem op zijn knieën. Zo reed hij verder, maar het ging niet gemakkelijk, want dat ding wilde telkens wegrollen en als het dan op de grond viel, was het helemaal mis. Toen kwam hij op het snuggere idee de bloempot als een valhelm op zijn hoofd te zetten. Het ding paste precies en hoewel de voorbijgangers erom lachten, reed Harmsen nu ongestoord naar huis. Maar daar begon de ellende pas goed. Hij kon de pot niet meer van zijn hoofd krijgen. Het ding was tijdens het rijden muurvast tot op zijn oren gezakt.”

„Dat was aardig,” lachte Sietse, „dan hoefde hij nooit meer naar de kapper om zijn haar te laten knippen.”

„Jij maakt er een grapje van,” zei Gerben. „Maar Harmsen moest ermee naar de dokter en die heeft er veel moeite mee gehad om de bloempot eraf te trekken.”

„De dokter haalde er natuurlijk de machinist van de boterfabriek bij?” vroeg Sietse.

„Hoe weet jij dat?” vroeg Gerben verbaasd.

„De machinist komt er in al jouw verhalen altijd bij om te helpen,” zei Sietse spottend.

„Toch is het waar!” weerlegde Gerben. „De dokter nam Harmsen mee naar het ketelhuis van de boterfabriek. En van de banketbakker liet de dokter een paar flinke porties ijs halen. Dat moest Harmsen opeten terwijl de machinist een schep gloeiende kolen op de bloempot legde. De bloempot werd warm en door het ijs werd Harmsen koud. De warmte deed de bloempot uitzetten en de kou deed Harmsen krimpen. De pot werd wijder en het hoofd kleiner en zo kon Harmsen. van zijn antieke valhelm verlost worden!”

„Wat kun je toch akelig fantaseren,” meesmuilde Sietse.

„Toch is het een mooi verhaal,” zei Hielke.

„Maar het mooiste komt nog‚” ging Gerben verder, „want door die hete kolen schroeide het verguldsel van de pot en daardoor kwam Harmsen tot de ontdekking dat hij van doodgewoon plaatijzer was gemaakt. De pot was hoogstens een gulden waard. Na die tijd kocht Harmsen geen antiek meer, want hij zei: ,Als ik aan antiek denk, krijg ik pijn in m’n hoofd’.”

„Maar ik niet!” zei Sietse. „En als jij eens iets vindt, zeg het ons dan, wij willen het graag hebben.”

„Ik zal erom denken,” lachte Gerben.

De Kameleon had intussen het boothuis bereikt en voer er binnen. Daar zag Gerben de vaas liggen die Hielke en Sietse gevonden hadden op het erf van de notaris.

„Is dat ook antiek?” vroeg hij. „Wat moet dat ding kosten? Ik geef er een gulden voor.”

„Goed!” zei Sietse.

Gerben betaalde en met de vaas onder zijn arm ging hij naar huis.

„Weer een gulden verdiend,” zei Sietse. „Wat die grappenmaker met dat rare ding doen wil, weet ik niet, maar ik zou er nog geen cent voor gegeven hebben.”

„Die Gerben!” zei Louw lachend, „hij weet toch over alles een verhaal te vertellen.”

„Dat komt omdat hij getikt is,” zei Sietse.

„Maar met een vrolijke tik,” lachte Hielke. „Met Gerben kun je lachen.”

HOOFDSTUK V

De vaas brengt Gerben in het nauw

Moeder Klinkhamer klopte op het raam en wenkte de jongens om binnen te komen.

„Wij moeten eten,” zei Hielke.

„Ja, ik ook!” zei Louw. „Dus tot morgen!”

Louw holde langs de smederij en Hielke en Sietse gingen het huis binnen.

„Zo jongens,” zei Klinkhamer, „en hebben jullie nog iets beleefd vandaag?”

Hielke vertelde waarom zij gevochten hadden met de stadsjongens. Dat vond moeder niet leuk en zij zei boos:

„Jullie moeten niet vechten!”

„Maar die jongens treiterden Hendrik,” verdedigde Sietse zich. „En dat vond ik gemeen!”

„Het was verstandiger geweest als jullie meteen waren weggevaren,” hernam moeder. „Dan hadden die jongens geen plezier gehad van hun plagerij!”

„Dat plezier hadden zij nu ook niet,” zei Sietse lachend. „Zij waren drijfnat en hun tent lag tegen de vlakte.”

„Maar jongens,” bromde Klinkhamer. „Toch heeft moeder gelijk! Zodra je mensen ontmoet die je niet leuk vindt, ga dan weg en maak nooit ruzie.”

„En als wij aangevallen worden, moeten wij dan op de vlucht gaan?” vroeg Sietse.

„Welnee,” zei Klinkhamer. „Dan ga je je verdedigen, maar tussen aanvallen en verdedigen is een groot verschil. Onthoud dat goed!”

Tijdens deze wijze lessen werd de stapel boterhammen die moeder op de schaal had gelegd, steeds kleiner en toen de jongens de laatste sneden brood verorberd hadden, zei moeder: „Ik snap er niets van. Ik kan niet zoveel boterhammen op de tafel zetten of zij gaan toch op. Vandaag heb ik er acht sneden extra bij gelegd en toch is er niets over.”

Dat vond Klinkhamer vermakelijk en lachend zei hij:

„Maar moeder, als het niet de bedoeling was dat alle boterhammen opgegeten’ zouden worden, waarom legde jij ze dan op de tafel?”

„Ik dacht ook al,” grinnikte Sietse. „Wat word ik vol.”

„Het is fraai,” zei moeder hoofdschuddend, „Dat eet maar door tot alles op is.”

Terwijl Hielke en Sietse zo heerlijk aten, gebeurde er met Gerben minder prettige dingen. Veldwachter Zwart die op het Raadhuisplein stond, zag Gerben naderen met een grote vaas onder zijn arm. Zwart keek en keek en vroeg dan verbaasd:

„Wat heb jij daar?”

„Een bloemenvaasje,” zei Gerben. „Dat hang ik in mijn auto als ik rijk word en een tuf-tuf kan kopen!”

„Een vaasje?” zei Zwart. „Dat ding is zo groot als een inmaakpot. En waar heb ik dat ding eerder gezien? Ah, ik weet het! bij de notaris! Het is een Chinese vaas van veel waarde.”

„Dat het een Chinese vaas is, zie ik ook wel,” zei Gerben. „Maar hij is niet van de notaris. Hij is van mij! Ik ga er mijn moeder mee verrassen.”

„Maar dat gaat zomaar niet!” zei Zwart. „Ik moet eerst weten of deze vaas niet van de notaris is. Hij kan wel gestolen zijn!”

„Gestolen?!” riep Gerben. „U denkt toch zeker niet dat ik een dief ben voor zo’n snertding? Ik gooi hem net zo lief aan gruzelementen!”

„Dat zul jij wel laten,” bulderde Zwart. „Geef hier en ga mee naar de notaris!”

Zwart nam de vaas en Gerben zei:

„Wel, als u dat zo graag wilt, ga ik voor de grap wel met u mee. Wat zal de notaris lachen als hij dit onding ziet. Het is een vaas van een gulden en u denkt dat hij een kapitaal waard is. Hoe komt u op het idee?”

„Hou jij je praatjes maar voor je!” bromde Zwart. „Het is voor iedereen duidelijk te zien dat deze vaas veel meer waard is dan een gulden. Van wie heb jij hem dan wel gekocht?”

Dat was een vraag die Gerben even in verlegenheid bracht, want als hij de namen van Hielke en Sietse noemde, kregen de jongens misschien wel last met de politie en daarom zei Gerben:

„Ik heb hem gekocht van een baggeraar.”

„Een baggeraar?” vroeg Zwart.

„Ja,” zei Gerben. „Het was een man met lange laarzen aan zijn voeten en zijn overall zat vol modderspatten. Hij heeft de vaas zeker bij het baggeren opgediept uit de vaart.”

„Dat bestaat bijna niet,” zei Zwart. „De vaas is zo schoon als suiker en bij het opvissen met een baggerbeugel, zou hij allicht iets beschadigd zijn. Maar er zit zelfs geen schrammetje op. Hoe verklaar je dat?”

„Weet ik niet,” zei Gerben. „Daar heb ik die man niet naar gevraagd!”

Zwart liet duidelijk merken dat hij niet veel van Gerbens verhaal geloofde. Maar intussen hadden zij het huis van de notaris bereikt en daar zou wel blijken hoeveel er van het verhaal klopte. Zwart belde aan en de dienstbode deed open. Zij keek verbaasd naar de vaas die Zwart op de deurmat neerzette.

„Dat is onze vaas!?” riep zij. „Hoe komt u daaraan?”

„Deze persoon wandelde ermee door het dorp,” antwoordde Zwart. „En Gerben Zonderland, wat zeg jij nu?”

„Maar Gerben,” riep het meisje. „Hoe kon jij dat doen? Die vaas kost wel duizend gulden!” „Jullie denken, toch zeker niet dat ik hem gestolen heb?” riep Gerben verontwaardigd uit.

De notaris kwam ook kijken.

„Wat doet mijn vaas hier?” vroeg de notaris.

„Gerben had hem gekocht van een baggeraar,” legde Zwart uit. „Maar dat verhaal klopt niet en daarom moet hij maar even met mij mee naar mijn bureau.”

„Nou wordt-ie helemaal grijs!” riep Gerben boos. „Als ik dat ding had willen stelen, zou ik er toch niet op klaarlichte dag mee door het dorp gaan lopen?”

„Daar heeft Gerben gelijk aan, meneer Zwart,” zei de notaris. „Ik geloof dan ook beslist niet dat hij de vaas gestolen heeft en dus dien ik geen aanklacht tegen hem in.”

„Jammer,” bromde Zwart. „Ik had hem graag een tijdje opgesloten. Maar waar stond deze vaas?”

„Hij lag achter in de tuin?” zei de dienstbode. „Ik had hem schoongemaakt en op het grasveld gelegd om te drogen.”

„Dan heeft iemand in een boot de vaas gezien en toen meegenomen,” zei Zwart.

„Dat was die baggeraar natuurlijk‚” zei Gerben. „Hij kwam daar zeker voorbij met z’n praam.”

„Had die man dan een praam?” vroeg Zwart.

„Dat zal wel,” legde Gerben uit. „Ik heb het niet gezien, maar baggeraars hebben altijd een praam.”

„Van jou word ik niks wijzer,” zei Zwart. „Maar dat jij gruwelijk fantaseert, dat weet ik wel zeker!”

„Wel heren,” zei de notaris. „Ik ben blij dat de vaas heelhuids terug is en neemt u ieder een sigaar!”

Zwart en Gerben staken beiden de sigaar aan en gingen dan terug naar het Raadhuisplein.

„Een goed sigaartje!” zei Gerben.

„Maar die heb jij eigenlijk helemaal niet verdiend,” zei Zwart.

„Wat?” riep Gerben. „Deze sigaar kost mij een gulden! En ik zou wel zeggen dat hij daarmee dik betaald is! Zoekt u de man maar die mijn geld in zijn zak heeft. Ik wil het graag terug hebben!”

„Ik zoek geen man die niet bestaat!” zei Zwart. „Doe jij dat zelf maar, broer!”

En dan ging Zwart het gemeentehuis binnen terwijl Gerben het plein overstak naar de straat waar hij woonde. Maar ’s avonds ging Gerben naar de smederij waar Klinkhamer en zijn zoons een tekening van een maaimachine stonden te bekijken.

„Is dat de tekening van een uitvinding?” vroeg Gerben.

„Nee Gerben,” zei Klinkhamer. „Hier staan alle onderdelen op van een maaimachine. Ik moet een paar nieuwe onderdelen bestellen.”

Klinkhamer ging naar het kantoortje naast de smederij om een schrijfblok te halen waarop hij het benodigde kon noteren en van die gelegenheid maakte Gerben gauw gebruik om fluisterend tegen Hielke en Sietse te zeggen:

„Ik moet mijn gulden terug hebben! Zwart ontdekte dat de vaas van de notaris was!”

„Oei,” zei Sietse. „Dan zijn wij er dus gloeiend bij!”

„Heb ik het niet gezegd,” fluisterde Hielke kwaad. „Jij ook altijd met je stomme streken!”

„Maar ik heb Zwart niets gezegd,” zei Gerben. „Ik heb hem wijsgemaakt dat ik…”

Hier zweeg Gerben gauw want Zwart kwam de smederij binnen.

„Zo zo,” zei hij, „zijn de vrienden weer bij elkaar? Jij bent hier ook altijd, Gerben?”

„Waarom ook niet,” zei Gerben. „Het is hier niet zo mooi als in het hotel, maar het is hier altijd gezellig.”

Klinkhamer kwam uit het kantoortje.

„Goedenavond, Zwart,” zei hij, „is er nog nieuws?” „Het enige dat ik vandaag rapporteren moest,” zei Zwart, „was het feit dat Gerben Zonderland onbevoegd met een dure vaas van de notaris aan de wandel ging.”

„Was dat een grap, Gerben?” vroeg Klinkhamer.

„Welnee,” antwoordde Gerben. „Ik had dat ding gekocht voor een gulden.”

„Ja ja,” zei Zwart. „Hij kocht de vaas voor een gulden van een baggeraar. Dat is een heel mooi verhaal, maar het is klinkklare onzin. Dat is zo zeker als twee maal twee vier is.”

„U zult wel gelijk hebben,” zei Gerben. „Maar ik ben niet zo goed in rekenen.”

„Maak jij er maar een grapje van, broer!” zei Zwart. „Maar jij bent er nog niet! Ik kom heus wel achter de waarheid!”

Voor de smederij stopte de vrachtwagen van Wierda en Willem, de chauffeur, trok een grote jutezak uit de auto, die hij de smederij in droeg.

„Alstublieft Klinkhamer,” zei hij. „Een zak fruit! Wilt u hier even tekenen?”

„Een zak fruit?” vroeg Klinkhamer. „Sedert wanneer ben ik groenteboer geworden? Ik heb geen fruit besteld! Van wie komt dit?”

„Van een fruithandel in de stad,” zei Willem. „Kijkt u maar. Hier staat het adres. Een bankier heeft het daar besteld!”

„Dan weet ik het al!” zei Sietse. „Dit is een cadeau van meneer Lohman, want wij hebben zijn dochtertje gered dat met een zeiljol in de storm was afgedreven.”

Klinkhamer maakte de zak open en zag dan allemaal dikke peren.

„Dat ziet er goed uit,” lachte hij. „Hierzo Willem. Een paar voor het brengen.”

De chauffeur kreeg enige peren en Klinkhamer zette zijn handtekening op de vrachtbrief. De chauffeur vertrok en dan vroeg Klinkhamer aan zijn zoons:

„Waarom gaf die meneer nu juist peren?”

„Omdat u zei, dat wij alle peren van onze boom hadden opgegeten,” zei Sietse.

Toen begon Klinkhamer te lachen en klopte Sietse goedkeurend op de schouder.

„Ik ben blij,” zei hij, „dat jij zo goed om je vader denkt, Sietse! Ik heb toch maar beste zoons, nietwaar Zwart?”

Zwart knikte instemmend.

„Wil je ook een peer, Gerben?” vroeg Hielke.

„Hierzo Gerben, heb je er alvast een paar,” zei Sietse.

En dan begonnen Hielke en Sietse de zakken van Gerben vol te stoppen met de grote, sappige peren.

„Maar jongens,” riep Gerben lachend. „Dat kan toch niet?”

„Wel hoor!” zei Sietse. „Voor onze beste vriend kan alles!”

En zij stopten zoveel peren in de zakken, tot Gerben er vandoor ging.

„Mijn zakken scheuren er nog van stuk!” riep hij nog. „Wel bedankt hoor! Tot ziens.”

Terwijl Gerben vrolijk fluitend naar huis ging, keek Zwart Hielke en Sietse vorsend aan en zei:

„Jullie waren wel heel vriendelijk voor Gerben. Ik kan beter zeggen, al te vriendelijk! Heeft Gerben iets bijzonders voor jullie gedaan? Of had hij de vaas van jullie gekocht?”

„Wat?” riep Klinkhamer. „Hebben jullie de vaas van de notaris gestolen? Maar dat gaat te ver!”

„Het was een vergissing!” riep Sietse. „De vaas lag aan de kant van de vaart en toen dachten wij dat zij afgedankt was. Anders hadden wij hem natuurlijk niet meegenomen!”

„Maar jullie mogen nooit iets van andersmans erf meenemen!” zei Klinkhamer. „Als het weer gebeurt krijgen jullie van mij ook peren, maar dan hele harde!”

„Nou ja,” zei Zwart. „Het is duidelijk een vergissing geweest. Maar die Gerben met zijn verhaal over een baggeraar, dat lijkt natuurlijk nergens op!”

„Tja,” zei Klinkhamer. „Die Gerben is er een. Hij is altijd al een rare baggeraar geweest!”

En dan gingen zij allemaal een paar peren eten. Die smaakten bijzonder lekker en zo eindigde de geschiedenis met de vaas op prettige wijze.

HOOFDSTUK VI

Hendrik wordt het slachtoffer

De volgende morgen, toen Gerben weer in de smederij kwam, trof hij Zwart daar ook.

„Wel verdraaid,” zei Gerben. „Het lijkt wel alsof jullie hier de hele nacht gebleven zijn. Of hebben jullie de zak met peren leeggegeten?”

„Kom jij misschien je gulden terughalen?” vroeg Zwart.

„Heeft u die baggeraar dan gepakt?” vroeg Gerben.

„Vlieg op met je baggeraar,” riep Zwart kwaad. „Jij moet mij niet voor de gek houden, broer. Want dan sta jij straks in mijn boekje. Hier zijn twee baggeraars en die hebben jouw gulden!”

„Meneer Zwart weet alles al, Gerben!” zei Sietse. „En hier is je gulden.”

„Dat is het toppunt!” riep Gerben nu ook kwaad. „Sloof ik mij uit om jullie buiten schot te houden en dan verraden jullie alles. En wie krijgt nu de schuld? Gerben natuurlijk. Maar ik heb die vaas eerlijk gekocht en niemand kan mij ergens van beschuldigen. O, zo!”

„Daar kunnen wij lang en breed over praten,” zei Zwart, „maar dat heeft nu geen zin meer. Geef in het vervolg eerlijke antwoorden, zoals het hoort!”

„Had ik de jongens dan moeten verraden?” vroeg Gerben.

Zwart trok zijn schouders op en zei:

„Kom ik moet gaan.”

Hij nam zijn fiets en reed naar het meer.

„Waarom hebben jullie hem alles verteld?” vroeg Gerben aan Hielke en Sietse. „Zwart had er toch niets meer mee te maken?”

„De jongens hebben jou echt niet verraden, Gerben,” zei Klinkhamer, „maar je weet hoe Zwart is. Als hij ergens achter aan zit, rust hij niet voordat hij alles ontdekt heeft. Doordat Hielke en Sietse jou gisteravond zoveel peren gaven, begreep Zwart dat zij jou ergens voor wilden belonen. En zo kwam hij achter de waarheid!”

„Enfin,” zei Gerben. „De peren smaakten best. Daarvoor nog wel bedankt!”

Er kwam een meneer in de smederij.

Hielke en Sietse herkenden hem als de eigenaar van het motorbootje dat de naam ‚Koen’ droeg. Zij hadden de boot naar het dorp gevaren toen de motor geen benzine meer had.

„Goedemorgen,” zei de meneer. „Kan ik hier benzine krijgen?”

„Jawel!” zei Klinkhamer. „Hoeveel liter wilt u hebben?”

„Zoveel er in deze kan gaat,” zei de meneer en dan nam Sietse een plastic kan van hem aan en deed er vijf liter benzine in. De meneer haalde vervolgens een bougie te voorschijn en vroeg of die nog wel goed was.

„Hij moet even schoongemaakt worden,” zei Klinkhamer. „Dan is hij nog best bruikbaar!”

„Heeft u niet gekeken of hij nog vonkt, meneer?” vroeg Gerben. „U kunt het gemakkelijk controleren als u de bougie op de cilinder legt en dan even aan de motor draait. Als alles goed is, ziet u de vonken eraf spatten.”

„Dat durf ik niet,” zei de meneer. „Ik ben doodsbang voor elektriciteit! Als jongen van tien jaar heb ik een elektrische schok gehad van een defecte stofzuiger. Het ding stond onder stroom en toen ik het vastpakte kon ik hem niet meer loslaten, totdat mijn broer de stekker uit het stopcontact had getrokken. Na die tijd heb ik een geweldige angst voor elektriciteit gekregen want het nare ervan is, dat je elektrische stroom niet kunt zien.”

„Dat is waar,” zei Klinkhamer. „Het is zo, dat de geleerden wel weten hoe men elektrische stroom kan opwekken maar wat die stroom precies is, weet niemand!”

„Juist,” zei de meneer. „Daarom vind ik het te geheimzinnig!”

„Heeft u een motorboot?” vroeg Gerben.

„Ja, een klein bootje met een aanhangmotor,” zei de meneer. „Ik had liever een grotere boot met een kajuit waarin ik zou kunnen overnachten, zoals bijvoorbeeld in deze krant.”

De meneer trok een krant uit de zak en toonde een foto van een groot luxe motorjacht.

„Hé,” zei Gerben. „Morgen heb ik er ook zo een!”

De meneer keek hem onderzoekend aan. Gerben met zijn groezelige overall en zijn pet schuin op een oor, leek niet veel op een welgesteld man. Het was voor de meneer dan ook een grote vraag of Gerben wel zo’n dure motorboot zou kunnen kopen en daarom vroeg hij:

„Is het waar?”

„Ja zeker!” zei Gerben. „Komt u hier morgen maar kijken! Dan heb ik precies zo’n boot!”

„Opschepper!” zei Sietse. „Die boot kost dertigduizend gulden en jij hebt er nog geen driehonderd.”

„Wat weet jij ervan, hoeveel ik heb?” bromde Gerben. „Ik weet het zelf niet eens. Maar morgen bezit ik precies zo’n boot als deze in de krant! Vertel dat maar aan iedereen, want alle mensen mogen komen kijken.”

„Wacht! Ik heb jou door!” zei Hielke. „Morgen heb jij ook die krant met die boot erin! Dat bedoel jij natuurlijk?”

„Jammer, dat jij zo wakker bent,” zei Gerben. „Ik had mij ziek gelachen als er morgen honderd nieuwsgierigen waren komen kijken. Maar nu gaat het feest niet door!”

De meneer schudde lachend het hoofd en zei:

„U heeft gelijk, er hoort op z’n tijd een grapje bij.” Dan betaalde hij de benzine en vertrok.

„Dat is een verstandig mens,” zei Gerben. „Hij weet dat het leven zonder humor te zwaar is. Dus jongens, kijk nooit zuur als ik een grapje maak.”

„Ik lach alleen als ik zin heb,” zei Sietse.

„Jij hebt gelijk,” zei Gerben. „Ieder zijn zin, zoals de boer zei, toen hij in zijn zondagse pak op de mesthoop ging zitten. Maar kom, ik ga weer naar mijn allerbeste vrienden, de paarden, de koeien, de varkens en de schapen, want daarmee heb ik het meeste plezier! Tot ziens.”

Gerben ging naar zijn dieren en even later kwam Louw de smederij binnen.

„Jongens, wat heb ik gelachen!” riep hij. „Er was een meneer bij het Raadhuisplein met een motorbootje. Hij wilde de aanhangmotor starten en toen gaf dat ding een knal en toen stak die meneer meteen zijn beide handen omhoog. Hij dacht dat er op hem geschoten werd. En ik lachen natuurlijk. Die meneer keek kwaad en rukte woest aan het starttouw en toen ging de motor draaien en voer hij weg naar het meer.”

„Die meneer is geen held‚” lachte Sietse. „Kom wij gaan ook varen, misschien moeten wij de ,Koen’ weer slepen, want die meneer heeft helemaal geen verstand van motoren.”

Zij gingen naar het boothuis en voeren weldra op het meer in de richting van de Woudaap. Daar stond Kees reeds naar hen te wenken.

„Er is zeker nieuws,” zei Hielke. „Kees doet zo ongeduldig!”

„Misschien heeft hij weer een mooi plan,” zei Louw.

„De plannen van Kees deugen nooit,” gromde Sietse. „Het zal wel weer niet veel goeds zijn!”

De Kameleon naderde snel de Woudaap en dan hoorden onze vrienden Kees roepen:

„Wij moeten Hendrik helpen! De stadsjongens hebben hem in een boot geduwd en hem toen gelijk meegenomen.”

„Waarheen?” vroeg Sietse.

„Naar hun tent!” zei Kees en hij sprong vlug in de Kameleon die rakelings langs de wal voer. Sietse gaf de motor nu vol gas en de boot ging op zijn grootste snelheid over het meer.

„Hoe konden die jongens Hendrik in hun boot duwen?” vroeg Hielke.

„Hendrik liep op de polderdijk,” vertelde Kees. „Hij was op weg naar de Woudaap. En toen kwamen die jongens met een roeiboot en voeren hem stiekem achterna. Een paar sprongen op de wal en grepen Hendrik van achteren vast en droegen hem in hun boot. Toen roeiden zij het meer op in de richting van hun tent.”

„Wat een lafaards!” zei Sietse kwaad. „Met z’n allen tegen een, dan durven zij. Wat zal Hendrik het benauwd hebben, want als hij zich opwindt, krijgt hij een hoestbui. Maar wij zullen het hun betaald zetten!”

De Kameleon voer intussen langs het eiland en dan zagen onze vrienden de roeiboot van de stadsjongens, die al bijna hun tent hadden bereikt.

Tegelijkertijd zagen de stadsjongens de Kameleon naderen gelijk een raceboot. Zij begrepen meteen dat de Kameleon hulp kwam brengen voor Hendrik en wat de jongens toen gingen doen, maakte onze vrienden nog kwader. Twee jongens probeerden Hendrik overboord te duwen. Hendrik klampte zich met de moed der wanhoop aan de boot vast want hij kon ternauwernood zwemmen. Hielke ging staan en vormde met zijn handen een trechter voor de mond en riep luid:

„Als jullie dat doen, varen wij jullie boot te pletter.”

De stadsjongens, die de dreigende, hoog opgerichte steven van de lompe Kameleon snel naderbij zagen komen, begonnen nu zo hard te roeien als zij maar konden. Voordat de Kameleon hen had ingehaald, bereikten zij de wal. Daar greep een van hen vlug een emmer water en wierp die over Hendrik leeg. Daarna holden zij allemaal het weiland in want de Kameleon had ook de wal bereikt en onze vrienden riepen zulke schrikbarende dreigementen dat de stadsjongens er als hazen vandoor gingen.

„Ik zal ze wel krijgen,” zei Sietse en hij liep naar de tent. Maar Hielke hield hem tegen.

„Wat ben jij van plan?” vroeg Hielke. „Jij mag die tent niet vernielen 1"

„Ik snij alleen alle touwen eraf!” schreeuwde Sietse. „Dan kunnen zij de tent niet meer opbouwen!”

Maar gelukkig kwam juist veldwachter Zwart eraan.

„Laat dat Sietse!” zei hij. „Breng Hendrik liever zo gauw mogelijk naar huis. De jongen vat kou! Ik zal die stadsjongens wel onder handen nemen; zij mogen hier niet langer kamperen!”

Hendrik zat te huilen op het bankje van de roeiboot. Hij kon geen woord uitbrengen en wilde graag naar huis. Louw en Hielke hielpen hem de Kameleon in en gaven hem een plaatsje tegen de warme motorkap. Hielke sloeg een stuk zeildoek om hem heen en Sietse liet de Kameleon meteen vertrekken. Zwart wenkte de stadsjongens om bij hem te komen en toen de Kameleon midden op het meer voer, zagen onze schippers, hoe de jongens hun tent gingen afbreken,

„Dat hebben zij ervan,” zei Kees. „Ik hoop dat Zwart hun ook een boete geeft.”

„Als ik hen ooit weer tegenkom,” zei Sietse, „zal ik hen met boot en al omver kieperen.”

„Maar dan krijg jij een boete,” zei Louw.

Hendrik die het fijn vond dat zijn vrienden alles voor hem wilden doen, glimlachte, want praten kon hij niet. Toen hij het probeerde, kreeg hij een hoestbui zoals de jongens nog niet eerder van hem hadden meegemaakt. Hendrik werd heel bleek en snakte naar adem. Hij hield zijn armen omhoog en Hielke klopte hem op de rug.

Hendrik schudde zijn hoofd, waarmee hij zeggen wilde dat de jongens niet zo angstig behoefden te kijken maar dat begrepen zij niet en Kees vroeg verschrikt:

„Wil het niet? Jij wordt toch niet bewusteloos?”

Hendrik schudde van nee en dan werd het hoesten weer minder. Maar dat het helemaal mis met hem was, zagen zijn vrienden duidelijk. Dat zag de moeder van Hendrik ook toen hij thuis werd gebracht. Met stijgende verontwaardiging hoorde zij het verhaal van de jongens en zei:

„Ik zal het aangeven bij de politie! En halen jullie alsjeblieft zo gauw mogelijk de dokter!”

En terwijl Hendrik onder warme dekens werd gestopt, voeren de jongens snel naar de dokter en vertelden ook hem wat er gebeurd was.

„Dat is heel jammer,” zei de dokter. „Hendrik begon juist wat vooruit te gaan, maar dit zal hem weieens slecht kunnen bekomen.”

De dokter ging meteen in zijn auto naar de sluiswachterswoning. Onze vrienden voeren weer naar het meer en gingen kijken of de kampeertent reeds was afgebroken. En jawel hoor. Veldwachter Zwart stond de stadsjongens na te kijken, die in de verte naar de overkant roeiden.

„Meneer Zwart?” vroeg Kees. „Krijgen die jongens ook een boete?”

„Dat weet ik nog niet,” zei Zwart. „En blijven jullie uit hun buurt, want dat wordt toch maar vechten!”

De Kameleon voer verder en Zwart bleef hen nakijken.

„Jammer,” zei Sietse. „Ik had die jongens nog graag een aframmeling gegeven.”

Maar omdat Zwart hen in het oog hield, kon Sietse niets doen. Wel liet hij de Kameleon op de grootste snelheid varen en zo gingen zij ook de roeiboot voorbij. De grote golven die achter de Kameleon aanrolden, spoelden met zo’n kracht tegen de roeiboot, dat de inzittenden flink nat werden gespat. Maar Sietse deed alsof hij dat niet merkte en dan voer de Kameleon terug naar de polderdijk. Daar was de dokter. Hij wilde in zijn auto stappen maar zag dan de Kameleon naderen en wachtte even tot de boot aanlegde. Dan vroeg hij:

„Zeg jongens, heeft Hendrik ook water binnengekregen? Hebben zij hem niet kopje onder geduwd?”

„Nee dokter,” zei Sietse. „Zij hebben alleen een emmer water over hem leeggegooid. En hoe is het met Hendrik? Mag hij morgen weer met ons mee?”

„Het spijt me, jongens. Maar Hendrik moet minstens een maand binnen blijven. Hij heeft kou gevat en dat is heel slecht voor hem. Maar jullie mogen hem wel bezoeken. Dat zal hem goeddoen.”

„Wij zullen hem niet vergeten,” zei Hielke.

„Mooi zo!” riep de dokter glimlachend. „Maar denk erom, rustig aan met Hendrik.”

En dan stapte de dokter in de auto en reed weg.

„Het is toch erg,” zei Hielke. „Gisteren had Hendrik nog zoveel plezier in het varen en nu is hij helemaal van de kaart.”

„En dat allemaal door die snotjongens, die gemene lafaards,” zei Sietse. „Het spijt mij nog dat ik hun boot niet vol water heb gejaagd.”

Daarbij keek hij over het meer en als hij de roeiboot toen nog had zien varen, was hij er zeker op afgestormd.

Uit de polderwaard kwam luid puffend een motorbootje! Het voer het meer op in de richting van de jongens. Het was de meneer met zijn bootje ‚Koen’. Hij stak een hand op als groet en voer naar de boerderij van Jellema. Daar legde hij aan en ging het erf op. De jongens gingen ook naar de boerderij en zagen daar de meneer een praatje maken met Gerben.

„Vroeger had ik ook graag een boerderij willen hebben,” zei de meneer. „Maar ik heb altijd in de stad gewoond.”

„Tja meneer,” zei Gerben. „Het is inderdaad heel mooi om tussen de dieren te leven, maar dan moet je niet steeds bezoek krijgen van zulke kwajongens als dat stel daar. Zij zijn in staat om het voer van de varkens op te eten en de melkbussen leeg te drinken.”

„Hij kletst maar wat,” zei Sietse. „Hij is vaak heel blij als wij hem komen helpen.”

„Maar het is ook hard werken op een boerderij,” ging Gerben verder.

„Dat weet ik,” zei de meneer. „Maar werken is gezond.”

„Wat voor werk doet u?” vroeg Gerben.

„Ik ben impregneerder,” zei de meneer. „Mijn naam is Van Til.”

„O, juist!” zei Gerben hoewel hij helemaal niet wist wat een impregneerder was. Maar dat liet hij niet blijken omdat de meneer hem dan misschien dom zou vinden. Maar Kees vroeg het wel.

„Wat is een impregneerder, meneer?”

„Dat is iemand die op een textielfabriek het geweven doek verft of waterdicht maakt,” zei hij. „Het is een belangrijk baantje want er zijn veel geheime manieren om doek te verven.”

„Moet u het doek met een verfkwast bestrijken?” vroeg Louw.

„Welnee, jongen. Dat gaat door middel van machines. Die trekken het doek door een verfbad en persen de overbodige verf er weer uit. Het maken van de juiste verf is daarbij het moeilijkst. Je moet weten hoe alles gemengd moet worden net als de pap die Gerben nu klaarmaakt voor de varkens.”

In een kuip met vloeistof, die overblijft van de melk als er kaas van is gemaakt, en die de boeren ‚wei’ noemen, mengde Gerben verschillende soorten meel. Met een grote houten lepel roerde hij alles door elkaar tot er een pap ontstond. Die pap werd in een goot voor de varkens gegoten, die er meteen van begonnen te eten.

„Dat is een heerlijk gezicht,” zei meneer Van Til. „Zo smakelijk als die dieren kunnen eten is gewoonweg vermakelijk.”

„Het zijn echte alleseters,” vertelde Gerben. „Ik heb gezien hoe zij een dakpan oppeuzelden. En als ik hun stro geef om op te slapen, eten zij dat ook op. Stel je voor dat wij ons bed opaten.”

„Dat zou ons wel zwaar op de maag liggen,” zei meneer Van Til lachend. „Ik lig liever in mijn bed dan dat ik het opeet.”

En dan keek hij in de wagenloods die naast het varkenshok stond en zei:

„Wat staat daar een prachtige arrenslee. Dat is vast wel een heel oude.”

„Dat is het ook,” zei Gerben. „Een koopman van antiek wilde er veel geld voor geven, maar boer Jellema verkoopt hem niet. Het is een oud familiestuk, begrijpt u?”

Meneer Van Til bekeek de slee van alle kanten. Op de polderdijk stopte een auto en daaruit kwam Veldman.

„Daar komt de handelaar in antiek,” zei Gerben. „Hij denkt dat u de slee gaat kopen en hij wil hem ook graag hebben.”

„Goedemorgen,” zei Veldman. „Wat zie ik? Wordt de slee nu toch verkocht?”

„Welnee,” zei Gerben. „Meneer Van Til bekijkt hem alleen maar even.”

„Ik was al bang dat ik achter het net zou vissen,” zei Veldman. „Want die slee is wel de moeite waard.”

„Dat ben ik volkomen met u eens,” zei meneer Van Til. „Ik kijk vol bewondering naar de bekleding van de banken. Hoewel die al oud is, zit er nog nergens een kaal plekje aan. Ik zou de bekleding wel graag eens aan de achterkant willen bekijken om te zien hoe het geverfd is.”

„Maar dat gebeurt niet,” zei Gerben. „Het heeft ook geen zin, want de slee wordt toch niet verkocht!”

„Het is wel jammer, vind ik,” zei Veldman en dan presenteerde hij meneer Van Til en Gerben een sigaar en vroeg: „Wil jij mij wel op tijd waarschuwen, Gerben, als de slee wel te koop komt?”

„Als u steeds zulke beste sigaren heeft, Veldman,” zei Gerben, „zal ik u niet vergeten.”

„Afgesproken,” zei Veldman en dan ging hij terug naar zijn auto en vertrok.

„Hij heeft wel veel interesse voor die slee,” zei meneer Van Til.

„Dat is geen wonder,” zei Gerben. „Want er is geen betere als deze! Verleden winter toen er een dikke laag ijs op het meer lag, ben ik er nog mee weggeweest. Ik had er twee sterke paarden voor gespannen en de klingelende belletjes op het tuig moedigden de dieren aan om steeds sneller te draven. Met een reuzevaart gleed ik over het meer, maar plotseling was er een wak van wel drie meter breed. Stoppen kon ik niet meer en eromheen sturen was ook niet mogelijk. Daarom gaf ik een ruk aan de teugels en riep: ,Hup!!” De paarden wierpen hun koppen omhoog en namen een sprong van jewelste. Zij kwamen royaal over het wak, maar de slee sloeg op het water. Dat ging met zo’n smak dat de slee een halve meter omhoogstuiterde en toen rukten de paarden hem op het ijs. En voort ging het alsof er niets gebeurd was.”

„Welja,” zei meneer Van Til spottend. „Die zware slee huppelde gewoon als een bal over het water en verder gebeurde er natuurlijk niets. Het ging reuzelekker, nietwaar?”

„Lekker?” zei Gerben. „Dat is een verkouden neus die loopt als een wekker!”

Daar moesten de jongens geweldig om lachen, maar meneer Van Til schudde het hoofd en ging terug naar zijn boot. Die boerenknecht was volgens hem lang niet normaal.

HOOFDSTUK VII

De banketbakker in de aanval

’s Middags voeren de jongens met de Kameleon naar hun vriend Hendrik. Hij lag achter het raam in zijn bed terwijl de zon naar binnen scheen. Het raam, dat omhooggeschoven was met een hor eronder, gaf de jongens volop gelegenheid om een praatje met Hendrik te maken.

„Vervelend dat je nu binnen moet blijven,” zei Sietse. „Wat doe jij nu de hele dag?”

„Niets!” antwoordde Hendrik. „Een beetje naar buiten kijken en af en toe even slapen.”

„Heb jij niets te lezen?” vroeg Louw.

„Een paar boeken,” lachte Hendrik, „maar die heb ik al zo vaak gelezen!”

„Ik heb wel boeken,” zei Kees en hij begon alle titels op te noemen.

Maar ook die had Hendrik wel gelezen en hoewel Kees hem met plezier zijn hele boekenschat had willen lenen, nam Hendrik het aanbod niet aan.

„Welke boeken lees jij graag?” vroeg Hielke.

„Het liefst reisverhalen,” zei Hendrik. „Dan droom ik dat ik in vreemde landen ben en dat vind ik machtig. Want tja, ik zal wel nooit in het buitenland komen.”

„Waarom niet?” zei Sietse. „Jij kunt later best eens met een reisvereniging meegaan.”

„Daarvoor ben ik toch niet gezond genoeg,” zei Hendrik. „En ik ben veel te arm om het te kunnen betalen.”

„Weet jij al dat Zwart jouw vroegere vrienden heeft weggestuurd?” vroeg Louw. „Zij mogen hier niet meer kamperen.”

„Oei! Dan zal de vader van Jan de Jong heel kwaad zijn,” zei Hendrik. „Meneer De Jong is erg rijk. Hij heeft een grote banketwinkel in de stad. Hij kwam ook al eens in de school om de meester een standje te geven omdat Jan strafregels moest schrijven. Jan wordt thuis erg verwend!”

„Dus,” zei Sietse, „dan zal die meneer De Jong zich wel komen beklagen bij veldwachter Zwart?”

„Dat doet hij vast en zeker‚” zei Hendrik. „Hij komt hier wel met zijn motorboot de ,Snip’. Kijken jullie maar naar hem uit, want als hij jullie te pakken krijgt, is het niet best. Hij is erg driftig.”

„Wij zijn niet bang,” zei Kees. „Ik kan heel hard lopen en de Kameleon vaart sneller dan andere boten, dus krijgt hij ons nooit!”

Hendrik lachte en kreeg dan een hoestbui. Zijn moeder kwam meteen kijken en zei dat de jongens nu maar weer weg moesten gaan.

„Tot ziens, Hendrik,” riep Sietse, terwijl hij zijn hand opstak.

„Wij komen je alles vertellen wat wij beleven,” beloofde Hielke.

„En ik zal nog eens in onze boekenkast kijken,” zei Kees. „Misschien is er nog een verhaal voor je bij!”

„Tot morgen,” riep Louw, en dan voeren de jongens weer het meer op.

„Het is toch wat als je in je vakantie in bed moet liggen?” zei Kees. „Ik moet er niet aan denken als ik jullie zou zien varen en ik onder de dekens moest blijven.”

„Wij moeten iets voor hem doen!” zei Hielke.

„Wij gaan boeken voor hem kopen,” stelde Sietse voor.

„Daar dacht ik ook aan,” zei Louw. „Maar ik geloof dat reisverhalen nogal duur zijn.”

„Wij hebben nog veertien tegels te koop,” herinnerde Hielke zich, „als wij een gulden per stuk krijgen, kunnen wij wel een paar mooie boeken kopen.”

„Dat doen wel" besliste Sietse. „Wij gaan meteen de tegels verkopen aan Veldman!”

Hij liet de Kameleon keren, maar moest dan stoppen voor een motorboot die langs de kant voer en recht op hen af kwam.

„Die boot heet ‚Snip’,” zei Kees. „Waar heb ik die naam meer gehoord?”

„Maar dat is de boot van die banketbakker uit de stad,” riep Louw. „Weg wezen Sietse! Hij komt op ons af!”

Sietse gaf meteen vol gas, maar de Kameleon kwam daardoor te dicht bij de wal en hoewel Sietse probeerde de bocht zo klein mogelijk te maken, kwam de boot toch in het riet terecht. Meneer De Jong, de banketbakker, bleek het inderdaad op de jongens gemunt te hebben, want hij stuurde zijn boot naast de Kameleon en riep:

„Nu zal ik jullie leren om mijn zoon dwars te zitten bij het kamperen! Ik zal jullie allemaal in het water gooien!”

De bakker zag er zo woest en dreigend uit dat er voor onze vrienden geen andere keus overbleef dan snel op de wal te springen. Maar dat deed meneer De Jong ook en toen de jongens er vandoor gingen, holde hij hen achterna.

De achtervolging duurde niet lang, want meneer was nogal dik en raakte spoedig buiten adem. Hij bleef hijgend staan en de jongens keken op veilige afstand naar wat hij nu zou doen.

„U moet naar veldwachter Zwart gaan!” riep Sietse, „want hij heeft het kamperen verboden!”

„Omdat jullie hen hadden geplaagd en ruzie gemaakt!” riep meneer De Jong. „Maar ik laat het er niet bij zitten! Ik neem jullie boot mee!”

„Daar blijft u af!” riep Sietse en hij begon meteen achter meneer De Jong aan te hollen die terugging naar de boten. Meneer De Jong was er het eerst en duwde de

Kameleon van de wal. Vlug stapte hij in zijn eigen boot en gaf die ook een duw. En machteloos moest Sietse toezien hoe de banketbakker enige meters uit de wal, de Kameleon met een touw aan de ‚Snip’ begon vast te binden.

Sietse begon luid om hulp te roepen. Dat hoorde een meneer in een bootje met een aanhangmotor. Het was meneer Van Til, die meteen ontdekte hoe een onbekende man bezig was de Kameleon mee te nemen.

„Hé daar!” riep meneer Van Til. „Wilt u dat weieens laten. Die boot is niet van u!”

„Bemoeit u zich er niet mee!” riep meneer De Jong kwaad. „Ik heb een appeltje met deze jongens te schillen en daar heb ik u niet bij nodig!”

Maar meneer Van Til stuurde zijn bootje ‚Koen’ tussen de ‚Snip’ en de Kameleon. Het touw dat de bakker reeds aan de Kameleon had vastgemaakt schoof over de boeg van de ‚Koen’ met het gevolg dat de drie boten oervast tegen elkaar geklemd werden. Meneer De Jong was woest van kwaadheid en dreigde meneer Van Til met een peddel. Maar dat maakte meneer Van Til helemaal niet bang en hij zei rustig:

„Voor iedere klap die u geeft, krijgt u er tien terug!”

De banketbakker kreeg evenwel geen kans om te slaan want plotseling verscheen Gerben daar met een praam.

„Hebben jullie moeilijkheden?” vroeg Gerben en hij liet de praam tegen de drie boten varen die daardoor naar de wal werden gedreven en niet meer weg konden.

„Die man wil de boot van de jongens meenemen,” zei meneer Van Til.

„Dat zal niet gaan!” zei Gerben. „Dat zou diefstal zijn!”

„Met jou heb ik nog minder te maken!” riep meneer De Jong rood van kwaadheid. „Ga naar je vee, boerenpummel!”

„U bent niet erg beleefd,” zei Gerben spottend. „Maar als u een goede raad wilt aannemen, maak dan dat touw los en geef de boot terug! Anders heeft u er straks spijt van!”

Op de wal stonden de jongens toe te kijken hoe dit alles zou aflopen. En dan klonk achter hen de stem van veldwachter Zwart, die alles had gezien door de verrekijker en meteen naar de ruziemakers was gefietst.

„Wat is er hier aan de hand?” vroeg Zwart bars. „Waarom hinderen jullie elkaar bij het varen? Is het meer niet groot genoeg?”

„Dat mag ik u wel eens vragen!” zei meneer De Jong en ging aan wal en kwam vlak voor Zwart staan.

„Waarom mag mijn zoon hier niet kamperen?” vroeg hij. „U zegt zelf dat er ruimte genoeg is!”

„Aha,” bromde Zwart. ,,U bent dus een van de vaders van die kwajongens? Ik zal u een heel duidelijk antwoord geven! Gaat u maar met mij mee.”

„Wat… Wat bedoelt u?” vroeg meneer De Jong onthutst. „Wilt u mij arresteren?”

„Daar heb ik nog niet aan gedacht,” zei Zwart. „Maar als u tegenwerkt, kan ik best eens op dat idee komen. Dus gaat u mee of niet?”

„Als u het eist, zal het wel moeten,” zei meneer De Jong, „maar ik moet mijn boot nog vastleggen!”

„Daar zorgen de jongens wel voor,” zei meneer Zwart, en dan ging de banketbakker met hem mee.

Onze schippers, die reeds weer in de Kameleon zaten, bedankten meneer Van Til en Gerben voor de hulp.

„Het was mijn plicht om jullie een dienst te bewijzen,” zei meneer Van Til. „Jullie hebben mij toch ook geholpen?”

„En waarom zouden wij de Kameleon laten stelen?” zei Gerben. „Al is het dan een oude baggerschuit, zij is toch nog te goed om weg te geven.”

Louw maakte de Kameleon los en wierp het touw terug in de ‚Snip’. Maar meneer Van Til, die er met zijn boot tussen lag, kreeg per ongeluk het uiteinde van het touw tegen zijn hoed. De hoed viel af en tevens al het haar van meneer z’n hoofd.

Meneer Van Til bleek een pruik te dragen want zijn hoofd was zo glad als een biljartbal. Gerben en de jongens keken er verbaasd naar, maar meneer Van Til zette de pruik vlug weer op het hoofd. En dan proestte Kees het uit van het lachen.

„Neemt u mij niet kwalijk,” zei Louw, die alle moeite deed om het lachen te bedwingen.

„Jij kon het niet helpen,” zei meneer Van Til. „En jullie mogen gerust lachen. Maar vertel het niet verder, hè? Het is al vervelend genoeg dat ik een pruik moet dragen.”

„Het staat u toch goed,” lachte Gerben. „Als dit ongelukje niet gebeurd was, zou ik het nooit ontdekt hebben. Maar kom. Ik moet verder!”

Gerben duwde de praam los en dan voer ook meneer Van Til weg.

„Oei oei,” zei Kees. „Wat heb ik gelachen!”

„Het staat je netjes zo te lachen om andermans gebrek,” zei Hielke. „Jij lacht toch ook niet als iemand een arm of een been mist?”

„Nou ja, maar dit is niet zo erg,” zei Kees.

„Het is niet erg, zo lang een ander het heeft‚” zei Sietse, „maar jij zou raar kijken als vanavond al je haar uitviel. En zullen wij nu de ,Snip’ meenemen? Dat vonden zij allemaal best en de Kameleon begon de boot van de banketbakker voor zich uit te duwen en zo voeren de jongens meneer Zwart en meneer De Jong achterna, die intussen de stenen brug hadden bereikt. Zwart nam meneer De Jong mee naar de sluiswachterswoning.

„Ik begrijp het al,” zei Hielke. „Meneer Zwart laat die meneer zien hoe ziek Hendrik is.”

Hij bleek het goed geraden te hebben, want toen de jongens even later onder de brug doorvoeren en voor de sluiswachterswoning aanlegden, waren mevrouw Van Dam, meneer De Jong en veldwachter Zwart in een druk gesprek gewikkeld. De jongens bleven in de Kameleon zitten luisteren.

„Hadden zij Hendrik maar met rust gelaten,” hoorden ze

Zwart zeggen. „Zij wisten toch dat hij ziek was? En daarom heb ik hen weggestuurd!”

„Hendrik begon nu juist wat beter te worden,” zei mevrouw Van Dam. „En nu is het weer helemaal mis met hem. Ik vind het erg laf om een zwakke jongen te plagen,”

„Ik ben het volkomen met u eens, mevrouw,” zei meneer De Jong. „Maar de ziekte van uw zoon was mij niet bekend. Als verontschuldiging kan ik alleen maar zeggen, dat de jongens vaak geen besef hebben van wat zij doen. Dat zij voor straf hier niet meer mogen kamperen is heel jammer, maar het is natuurlijk wel juist! En ik zal mijn zoon eens goed onder handen nemen, dat beloof ik u!”

„Als hij en zijn vrienden daar dan een goede les van leren,” zei Zwart, „mogen zij, wat mij betreft, het volgende jaar hier weer kamperen.”

„Ik zal zorgen dat zij zoiets nooit weer doen,” beloofde meneer De Jong. „En mevrouw ik bied u nogmaals mijn verontschuldigingen aan. Mocht ik u ergens mee kunnen helpen, dan zegt u het maar.”

„U kunt helaas niet helpen,” zei mevrouw Van Dam. „Alleen de tijd kan mijn zoon genezen en dat kan nog lang duren.”

„Misschien valt het allemaal nog mee, mevrouw,” zei Zwart. „Laat de moed niet zakken!”

Achter het raam kreeg Hendrik weer een hoestbui en mevrouw Van Dam haastte zich naar binnen.

„Het is vreselijk,” zei meneer De Jong. „Maar het is goed dat ik het nu weet. Ik was door de jongens helemaal verkeerd ingelicht en dat zal ik hun betaald zetten!”

En even driftig als hij gekomen was, liep de banketbakker naar zijn boot en voer terug naar de stad. Zwart keek hem na en zei tegen de jongens:

„Wat hij jullie had willen geven, krijgt nu zijn eigen zoon.”

En dan nam Zwart zijn fiets en ging terug naar het dorp.

„Als ik Zwart was geweest,” zei Kees, „had die bakker een proces-verbaal gekregen voor het stelen van de Kameleon!”

„Maar dat deed Zwart niet omdat hij zag dat die bakker van kwaadheid niet meer wist wat hij deed,” zei Hielke.

„Ik vind dat Zwart het heel verstandig heeft gedaan,” zei Louw, „met een proces-verbaal was die meneer nog kwader geworden en had hij een volgende keer weer op ons geloerd.”

„Maar nu is alles opgelost,” zei Sietse. „En dus gaan wij weer varen! Tot ziens, Hendrik!”

Van achter het raam zwaaide Hendrik een groet naar de jongens; vervolgens voer de Kameleon onder de brug door het meer op. In de verte lag de praam van Gerben voor de wal en daarheen ging nu ook de Kameleon. Gerben was bezig een partij rietbossen in de praam te laden. De jongens legden bij hem aan en begonnen hem te helpen.

„Goed zo vrienden,” lachte Gerben, „leggen jullie de bossen met de dikke kanten tegen de zijden van de praam. Ik werp jullie alles wel toe.”

De jongens begrepen meteen hoe het moest, want door de dunne einden van de bossen naar het midden van de praam te leggen, werden de buitenkanten van de stapel het hoogst. Zo konden de bossen dus nooit overboord glijden.

Er lag niet veel riet op de wal en de praam was dan ook spoedig geladen.

„Dat is vlugger klaar dan ik gedacht had,” zei Gerben en hij stak een sigaret op. „Maar ik ga niet aan boord roken want het riet is erg brandbaar!”

Hij bleef op de wal zitten en de jongens kwamen bij hem liggen in het gras.

„Eén vonkje kan soms een geweldige brand veroorzaken,” vertelde Gerben. „Ik weet nog goed dat op de polderdijk een dikke grindlaag lag. Vroeger waren hier veel grindwegen, maar tegenwoordig is het allemaal asfalt. Die grindwegen waren gevaarlijk voor brand !”

„Dat bestaat niet!” zei Sietse. „Grind wil niet branden!”

„Dat weet ik ook wel‚” bromde Gerben. „Maar tussen dat grind lagen vaak vuurstenen. En zo gebeurde het dat boer Harmsen met een zwaar beladen wagen hooi over de weg reed, toen zijn paard met zijn hoeven een vuursteen raakte. Er kwam ’n vonk uit. Een poosje later dacht Harmsen: ‚Wat krijg ik toch een warme rug.’ En daar stond de hele hooiwagen achter hem in lichterlaaie! En dat allemaal door die ene vonk!”

„Jij fantaseert er weer best op los!” glimlachte Sietse. „Want er is natuurlijk geen steek van waar!”

„Wie het niet geloven wil, gelooft het maar niet,” zei Gerben en hij trok extra aan zijn sigaret en probeerde kringetjes te blazen, maar de rook waaide weg en daarom staakte hij zijn pogingen en keek over het meer. Er voeren zeilbootjes voorbij en in de verte trok een hevig ronkende sleepboot een diepgeladen rijnaak naar de overkant.

„Wat is het toch gezellig om op zo’n mooie dag naar het meer te kijken,” peinsde Gerben. „Ik zou hier wel uren kunnen blijven zitten. Maar dat zou Jellema niet goedvinden en dus zal ik maar weer opstaan. Gaan jullie ook toevallig die kant uit, zodat de Kameleon mij kan meenemen?”

„Dat hoef je niet te vragen,” schaterde Sietse. „Want jij had er al op gerekend. Aan boord! Wij gaan varen.”

De Kameleon ging de praam duwen en zingend voeren zij naar de boerderij van Jellema. Daar legden zij aan en zagen dan meneer Van Til voorbijvaren. Hij zwaaide een groet naar Gerben en de jongens en voer naar het dorp.

„Als ik die meneer zie‚” zei Kees, „moet ik lachen. Ik heb nog nooit zo’n kaal hoofd gezien.”

„Jij hebt niet goed gekeken,” zei Gerben. „Hij heeft geen kaal hoofd. Zijn voorhoofd loopt door tot in zijn nek. Dat is alles!”

De jongens lachten en gingen Gerben dan helpen bij het Iaden van het riet op een wagen. Toen alle riet erop lag, werd de wagen in de loods gereden.

„Zo! Dat is binnen!” zei Gerben. „De wagen wordt later wel gelost en jullie worden hartelijk bedankt.”

Het was alweer tijd om naar huis te gaan. De jongens namen afscheid van Gerben en voeren naar het dorp waar de boterhammen reeds op hen wachtten. Toen de familie Klinkhamer na het eten nog een tijdje aan tafel had gezeten, waarbij Hielke en Sietse hun belevenissen van die dag vertelden, werd er gebeld.

De vrachtauto van Wierda stond voor de deur en Willem, de chauffeur, kwam een doos met een grote taart brengen.

„Wat is dat, Willem?” zei Klinkhamer. „Kom jij ons steeds maar venvennen? Aan wie hebben wij die lekkere taart verdiend?”

„Hij is voor mevrouw Van Dam,” zei Willem. „Kunnen de jongens de doos erheen brengen? Dan krijgen zij een kwartje!”

Maar zonder die beloning wilden Hielke en Sietse het ook wel doen.

„Want,” zei Sietse, „deze taart is voor Hendrik en hij is onze vriend, dus brengen wij haar gratis voor niks niemendal naar hem toe.”

„Dat is geweldig,” zei Willem. „Maar doe wel voorzichtig want de taart is heel mooi!”

En hij maakte de doos open en toonde het heerlijke gebak. Op het roze glazuur lag een krans van marsepein en daartussen was met slagroom geschreven ‚Voor Hendrik’.

„Het water loopt mij in de mond,” zei Hielke.

„Maar jullie blijven eraf!” waarschuwde Klinkhamer.

„Natuurlijk,” lachte Sietse, „en wij brengen haar meteen weg voordat zij zuur wordt.”

Hielke en Sietse gingen naar de Kameleon en voeren het meer op. Bij de Woudaap zat Kees met blote voeten in het water te bengelen,

„Wij laten de taart ook even aan onze snoeper zien,” zei Sietse en hij stuurde de Kameleon naar de Woudaap, Nog voordat de boot aanlegde had Kees de doos met gebak reeds ontdekt en vroeg gretig:

„Hebben jullie lekkers?”

„Maar niet voor jou,” zei Hielke. „Jij mag alleen even kijken.”

Hielke deed de doos even open en Kees las: ‚Voor Hendrik’.

„Oei, die taart is van die bakker uit de stad!” begreep Kees meteen en dan liet hij zich in de Kameleon zakken en zei: „Ik ga meel"

En zo kwamen zij dus met hun drieën bij de sluiswachterswoning waar Hendrik en zijn moeder blij verrast werden met het geschenk.

„Maar,” zei mevrouw Van Dam, „dat kunnen Hendrik en ik lang niet samen opeten. Willen jullie ook een stuk?”

„Heel graag,” zei Kees.

„Maar Hendrik lust toch wel taart?” vroeg Hielke.

„Nou en of!” zei Hendrik. „Mijn maag is gelukkig niet ziek!”

„Maar als jij alles alleen opeet, word je wel ziek!” zei Kees.

„Hij weet er alles van,” zei Sietse. „Hij eet zich tienmaal per jaar ziek.”

„Moeder, geef Kees maar een extra stuk!” zei Hendrik lachend.

„Dank je wel Hendrik,” zei Kees en met beide handen nam hij het stuk taart aan dat mevrouw voor hem afsneed.

Hielke en Sietse hadden liever een kleiner stuk. De jongens konden niet lang bij Hendrik blijven want het begon reeds schemerig te worden en de Kameleon had geen lichten aan boord. Zij bedankten nogmaals voor de taart en voeren dan snel terug. Hielke en Sietse zaten lachend te kijken hoe Kees nog van zijn stuk taart zat te smullen.

„Jij hebt maar weer geboft, Kees!” zei Hielke.

„Geboft?” zei Kees. „Waarom? Ik had er al op gerekend! Ik zag meteen dat die taart veel te groot was voor twee mensen!”

„O, o,” zei Sietse, „dus daarom ging jij meteen mee. Wat ben jij uitgekookt!”

„Dat moet een mens ook wezen,” zei Kees, „want van eten moet je leven!”

„Maar van taart leef je niet lang,” lachte Hielke. „Het is veel te zoet,”

„Geef jij jouw portie dan voortaan maar aan mij,” zei Kees kauwend, „dan leef ik maar wat minder lang.”

De Kameleon had intussen de Woudaap weer bereikt en nog steeds etend, stapte Kees aan wal.

„Tot de volgende taart,” riep hij als afscheid.

„Krijg een baard!” riep Sietse terug, want de snoeplust van Kees ergerde hem.

„Hij is verkeerd geboren,” zei hij tegen Hielke. „Hij had een varken moeten zijn.”

„Een varken met een baard?” vroeg Hielke lachend. „Dat heb ik nog nooit gezien!”

HOOFDSTUK VIII

De Kameleon duwt een eiland

„Ik zou woensdagmiddag graag aan de overkant van het meer willen kijken,” zei Gerben, toen hij de volgende morgen in de smederij kwam. „Er is daar een harddraverij voor paarden die nog nimmer een prijs hebben gewonnen. Dat is altijd spannend omdat de deelnemers niet van elkaar weten hoe hard de paarden kunnen lopen.”

„Dan gaan wij met je mee,” zei Sietse. „Ik wil het ook wel zien.”

„Welja‚” stelde Hielke voor. „Laten wij er met z’n allen heen varen.”

„Afgesproken!” lachte Gerben. „Woensdagmiddag om één uur vertrekken wij. En dan ga ik nu gauw naar de boerderij want ik moet in één dag voor twee dagen werken.”

Meneer Van Til kwam ook in de smederij om benzine te halen.

„Wat heb jij een haast?” vroeg hij aan Gerben. „Ga jij de varkens voeren? Dan kom ik kijken want dat vind ik toch zo grappig!”

„Goed,” antwoordde Gerben. „Ik wacht wel met voeren tot u er bent. Tot ziens, vrienden!”

Gerben fietste naar de boerderij en meneer Van Til betaalde vlug de benzine en ging naar zijn boot.

„Die meneer toch,” zei Klinkhamer lachend. „Hij vindt het geslobber van de varkens zo grappig.”

„Daarvoor komt hij ook uit de stad,” viel Hielke hun bij. „Die stadslui vinden alles mooi wat er op een boerderij te zien is.”

Dat meneer Van Til met een heel ander doel naar de varkens kwam kijken, zou later blijken, maar dat vermoedde toen nog niemand.

Louw kwam de smederij binnenhollen en riep:

„Daar komt Veldman! Willen jullie de tegels nog verkopen?”

„Ja!” riep Sietse.

Louw liep meteen weer naar buiten en stak zijn hand omhoog waarna Veldman voor de smederij stopte, Hielke en Sietse kwamen ook naar buiten en Sietse zei:

„Wij hebben antieke tegels te koop! Wilt u ze hebben?”

Veldman wilde wel even kijken en hij ging met de jongens mee naar het boothuis. Hij bekeek de tegels stuk voor stuk en vond het jammer dat er hier en daar schilfertjes af waren maar hij wilde wel een kwartje per stuk geven.

„Dat is veel te weinig!” zei Sietse. „Ze kosten minstens een gulden per stuk.”

Veldman noemde die prijs grote onzin maar na veel loven en bieden betaalde hij de jongens vijfenzeventig cent per stuk. En zo ontvingen zij tien gulden en twee kwartjes. De tegels werden achter in de auto gelegd en Veldman reed verder.

„Daarvoor kunnen wij vast wel een dik boek kopen‚” zei Louw. „Hendrik zal heel blij zijn als hij een mooi reisverhaal krijgt. Maar waar kopen wij zo’n boek?”

„Dat weet vader wel!” zei Sietse en zij gingen naar de smederij en toonden Klinkhamer het geld.

„Wij willen een boek kopen voor Hendrik‚” legde Sietse uit. „Een reisverhaal. Maar weet u waar wij zo’n boek kunnen bestellen?”

„Misschien wel,” bedacht Klinkhamer. „Ik zal even in mijn schrijfbureau kijken.”

Hij ging in huis en kwam spoedig terug met een boekje,

„Dit is een catalogus van een boekhandel in de stad,” zei hij. „Zoek er zelf maar wat uit.”

De jongens begonnen erin te bladeren en vonden dan enige bladzijden waarop reisverhalen vermeld stonden.

Hielke las de titels voor en Sietse noemde de prijzen. En die prijzen waren allemaal meer dan tien gulden.

„Dat valt mij tegen,” bromde Sietse. „Wat zijn die boeken duur! Ik dacht dat wij er wel twee konden kopen, maar wij hebben nauwelijks genoeg voor één boek.”

„Kijk, dit is wel wat,” wees Hielke. „Tussen de Lappen bij de Poolcirkel". Het kost precies tien en halve gulden.”

„Van zo’n boek krijg je koude rillingen,” zei Sietse.

„Ik zou het toch best eens willen lezen,” zei Louw.

„Maar dit is beter,” stelde Sietse vast. „Een reis naar Indonesië. Daar word je lekker warm van.”

„Maar dat kost twaalf gulden,” Hielke las de prijs aarzelend op.

„Dan geef ik er wel een gulden vijftig bij,” zei Sietse.

„Laten wij dan ieder twee kwartjes geven,” stelde Louw voor.

„Goed,” besloot Hielke. „Dat doen we.”

„Hier staat het telefoonnummer van de winkel,” zei Sietse. „Wij kunnen wel even bellen.”

En hij vroeg aan vader of hij even mocht telefoneren.

„Dat mag,” zei Klinkhamer. „Maar denk erom dat je eerst nul dertig moet draaien en daarna het nummer van de boekhandel.”

De jongens hadden het begrepen en gingen in huis waar de telefoon hing. Sietse draaide de nummers en vroeg aan de juffrouw die in de boekhandel aan de telefoon kwam of zij het boek ‚Een reis naar Indonesië’ kon leveren.

„Zeker meneer,” zei de juffrouw. „Mag ik even uw adres?”

„Dat is smederij Klinkhamer,” zei Sietse. „Geeft u het maar mee aan bode Wierda. Hij weet waar wij wonen.”

„Goed meneer,” zei de juffrouw. „Het komt in orde. Bedankt voor de bestelling. Dag meneer.”

„Zo jongens!” zei Sietse toen hij de hoorn op het toestel legde. „Van nu af aan ben ik een meneer! Zo noemde die juffrouw mij.”

„Dat komt omdat jij zo’n rare bromstem hebt,” lachte Hielke. „En jij schreeuwde ook veel te hard! Die juffrouw kon jou zonder telefoon wel verstaan!”

„Zal ik jou eens laten piepen als een muis?” zei Sietse en hij kwam op zijn broer af.

„Niet vechten, jongens!” suste Louw. „Laten wij liever gaan varen!”

„Goed,” zei Sietse. „Dan gaan wij Kees vertellen dat wij een boek gekocht hebben.”

Zij gingen naar de Kameleon en voeren het meer op. Bij de Woudaap zat Kees reeds op hen te wachten.

„Hallo Kees!” riep Louw. „Wij hebben een boek gekocht voor Hendrik!”

Toen Kees hoorde hoe zij dat boek besteld hadden, zei hij: „Dan geef ik ook twee kwartjes. Dat is dan voor de vracht.” Hij ging in huis om het geld te halen, maar toen kwam Dijkstra aan de jongens vragen waarvoor Kees dat geld nodig had.

„Voor een boek dat wij aan Hendrik geven,” legde Hielke uit.

„Dat verandert de zaak,” zei Dijkstra. „Ik vreesde dat het geld voor de snoepwinkel bestemd was.”

En dan gaf hij Hielke twee kwartjes. Kees stapte nu ook aan boord en dan voer de Kameleon weer verder.

„Het is wat moois,” mopperde Kees. „Altijd als ik om een paar centen vraag, denkt vader dat ik het geld wil versnoepen.”

„Hoe bestaat het!” zei Sietse. „Wat heeft jouw vader toch vreemde gedachten. Hoe komt hij eraan?”

„Houd jij jezelf maar voor de gek!” zei Kees. „Jij snoept wat graag mee als ik iets heb!”

„Natuurlijk!” lachte Sietse. „Dat doe ik om jou te helpen. Ik ben altijd bang dat jij anders veel te veel eet.”

Zij naderden de boerderij van Jellema waar het bootje van meneer Van Til voor de wal lag.

„Die meneer kijkt nog steeds naar de varkens,” zei Hielke. „Laten wij ook even gaan kijken.”

De Kameleon legde aan en de jongens gingen naar het varkenshok waar meneer Van Til en Gerben naar het slobberen van de dieren stonden te kijken. Een van de varkens had pap aan zijn oor en dat ging een ander varken er aflikken.

„Ik moet erop letten dat het dier niet helemaal wordt opgelikt,” zei Gerben. „Want dat gebeurt soms.”

„Wat?” riep meneer Van Til verbaasd. „Eten de varkens elkaar op?”

„Jazeker!” begon Gerben uit te leggen. „Als een varken begint te eten, weet hij van geen ophouden. Enige jaren geleden had een boer in de polder zes varkens op zijn erf lopen. Achter de schuur stond de voertrog en op een dag in de winter, toen er sneeuw lag, kwam de boer met twee emmers pap. Hij goot er een leeg in de trog, maar bij de volgende gleed hij uit en morste de helft van de pap tegen de muur van de boerderij. De varkens gingen de muur meteen schoonlikken. Maar toen de boer bij de warme kachel in de keuken zat, hoorde hij na enige tijd een vreemd gekraak. Hij ging naar buiten en wat zag hij? De varkens hadden de halve boerderij opgelikt!”

De jongens lachten, maar meneer Van Til schudde het hoofd en zei: „Jouw verstand is nog minder als dat van een varken.”

En dan liep hij het erf af en voer verder met zijn boot.

„Die meneer!” zei Gerben lachend. „Hij luisterde heel aandachtig en nu is hij kwaad omdat hij te laat ontdekte dat ik maar een grapje maakte. En weten jullie wat ook grappig is? Zodra meneer Van Til hier is en Veldman ziet dat, stopt hij meteen zijn auto en komt dan vragen of de slee al te koop is.”

„Zou die slee dan zoveel waard zijn?” vroeg Sietse.

„Dat zal wel‚” antwoordde Gerben. ,,’t Is echt antiek!”

De jongens vertelden hoe zij antieke tegels verkocht hadden met het doel een boek aan Hendrik te geven.

„Als jullie weer iets voor Hendrik kopen,” zei Gerben, „wil ik ook wel een paar centen geven.”

„Afgesproken,” lachte Sietse. „Dan komen wij je wel opzoeken.”

Gerben ging weer aan het werk en de jongens voeren verder het meer op. Ze gingen naar de sluiswachterswoning waar Hendrik het gordijn van zijn kamertje wijd opentrok om zijn vrienden te begroeten.

„Heb jij de taart al op, Hendrik?” vroeg Kees meteen.

„Jawel hoor!” zei Hendrik. „Vanmorgen heb ik het laatste stuk opgegeten.”

„Dan ben jij nog wel gezond!” zei Hielke. „Wie weet mag je gauw weer met ons mee.”

„Ik hoop het,” zei Hendrik, „maar de dokter zegt dat ik nog minstens een paar weken in bed moet blijven.”

„Een paar weekjes zijn gauw om,” zei Louw. „En dan heb je weer dubbel plezier in het varen.”

„Ik zal altijd plezier in het varen hebben,” zei Hendrik, „maar dat vervelende hoesten bederft voor mij alles…”

En daar kreeg hij warempel weer een hoestbui.

Zijn moeder kwam meteen en duwde Hendrik een kussen in de rug zodat hij rechtop kon zitten. Daarbij klopte zij hem zachtjes op de rug. De jongens keken medelijdend toe. Het was met Hendrik nog lang niet in orde, dat zagen zij duidelijk.

Geleidelijk werd het hoesten minder en dan zei Hendrik nog hijgend:

„Als dat hoesten ophield, was ik beter.” „Wij zullen drop voor je kopen,” zei Kees.

Mevrouw Van Dam glimlachte en zei:

„Dat is goed bedoeld, maar met drop is Hendrik niet te genezen. Jullie doen er beter aan om hem zoveel mogelijk met rust te laten. Hendrik moet zich zo min mogelijk opwinden.”

„Goed mevrouw, dan gaan wij maar weer verder,” zei Sietse. „Tot ziens Hendrik. Hou je taai!”

„Komen jullie gauw weer?” vroeg Hendrik,

„Natuurlijk,” riepen de vrienden en dan voeren zij het meer weer op. In de verte voer door de vaargeul een diep geladen tankboot. Het geronk van de zware dieselmotor was overal te horen. Het schip voer vrij snel en veroorzaakte grote golven die hoog tegen de oevers oprolden. Daardoor sloeg een rietpol los die naar het midden van het meer dreef.

„Kijk, een drijvend eilandje!” zei Louw.

„Daar moeten wij een stok met een vlag op planten,” zei Kees. „En een vogelverschrikker erbij als schipper !”

„Dan kunnen wij jou er wel opzetten,” zei Sietse.

„Kijk jij maar naar jezelf,” zei Kees. „Zo mooi ben jij ook niet.”

„Natuurlijk niet,” zei Sietse. „Ik ben geen meisje. Maar die rietpol kan daar niet blijven drijven. Wij zullen hem naar de wal varen.”

De Kameleon ging naar het drijvende eilandje en Sietse stuurde de boeg van de boot tegen het riet.

Op dat moment naderde de politieboot.

„Wat moet dat, jongens?” vroeg de brigadier.

„Dit is losgeslagen, meneer,” zei Sietse. „Wij gaan hem terugbrengen naar de wal.”

„Dat is uitstekend!” zei de brigadier. „Waarheen?”

„Naar lager wal,” legde Sietse uit. „Daar drijft de wind het tegen de dijk!”

„Heel goed!” zei de brigadier. „Jullie zijn rasechte schippers! Tot ziens, jongens.”

De politieboot voer verder en de Kameleon duwde de rietpol voor zich uit. Het ging niet vlug want zo’n eilandje vaart zwaar. Wel probeerde Sietse sneller te varen maar toen duwde de Kameleon het eilandje bijna in tweeën en dus moest Sietse langzamer gaan.

„Ik weet een plekje waar een inham is en waarin dit eilandje precies past!” zei Kees. „dat is daarginds waar dat motorbootje ligt. Zie je het Sietse?”

„Jawel kapitein,” zei Sietse en hij stuurde het eilandje in de aangewezen richting. En daar zag hij de inham waarin het eilandje stevig werd vastgedrukt.

„Dat drijft niet weer weg,” zei Louw. „Het ligt zo vast als een huis.”

Vanaf het motorjacht kwam een bootje met aan het stuur een meneer.

„Zeg jongens!” zei hij lang niet vriendelijk. „Dat is geen werk hè? Het is schandelijk om het natuurschoon zo te vernielen. Hoe krijgen jullie het in je hoofd om met een rietpol te gaan varen? Als iedereen dat deed, zouden de rietkragen gauw helemaal verwoest zijn.”

„Maar wij voeren niet voor de grap met die pol,” zei Sietse.

„En ik heb het zelf gezien!” riep de meneer kwaad. „Jullie zijn vandalen! Het moet jullie verboden worden om hier nog langer rond te varen! Ik zal de politie over jullie inlichten.”

„Doet u dat dan maar!” zei Sietse ook al kwaad. „Dag meneer!”

En hij gaf gas en liet de Kameleon keren. Maar doordat het bootje van de meneer vlak bij hen lag, kreeg het een duwtje van de Kameleon. En dat bleek net voldoende te zijn om de meneer, die in zijn boot was gaan staan, het evenwicht te doen verliezen, waardoor hij in het water tuimelde. Sietse stopte meteen en geschrokken keken de jongens naar de meneer die naast zijn boot weer kwam opduiken. Tierend riep hij:

„Dat was opzet! Dat neem ik niet! Ik zal het jullie inpeperen! Ik breng jullie regelrecht naar de politie.”

„Ga maar weg, Sietse!” zei Hielke. „Straks krijgen wij er nog van langs.”

„Dat moest hij eens proberen!” zei Sietse en dan gaf hij opnieuw gas en voer de Kameleon weg. Maar de meneer die ook een motorbootje had, begon hen te achtervolgen. En toen het bleek dat de Kameleon op de grootste versnelling moest varen om de achtervolger voor te kunnen blijven, werd Kees al een beetje bleek om z’n neus.

„Wij raken die man nooit kwijt,” zei hij. „En ik wil liever geen pak slaag hebben.”

„Blijf maar kalm, Kees,” zei Sietse. „Ik ben het ook!”

„Waar vaar je heen?” vroeg Louw. „Waarom gaan wij niet naar huis?”

„Als het stormt moet je nooit te dicht bij de wal komen,” zei Sietse en hij stuurde de Kameleon naar het midden van het meer. De meneer bleef hen volgen. Sietse, die de politieboot in het oog had, voer daar recht op af. Dan liet hij de hoorn klinken en dat signaal beantwoordde de politieboot, die nu stopte. De Kameleon was er spoedig bij en voer eromheen.

„Die meneer achtervolgt ons!” riep Sietse.

„Ik dien een aanklacht in!” riep de meneer en hij legde naast de politieboot aan. Dat deed Sietse nu ook, maar aan de andere kant en wel zo dat de steven van de Kameleon precies de tegengestelde richting uitwees als de boot van de meneer.

„Mijn naam is Lantinga,” zei de meneer tegen de brigadier. „Ik ben voorzitter van de vereniging tot behoud van het natuurschoon. Ik heb die jongens betrapt bij het varen met een grote rietpol. Toen ik hun dat verbood…”

„Pardon meneer,” zei de brigadier. „U vergist zich. Deze jongens brachten op mijn verzoek een losgeslagen rietpol terug naar de wal. Zij deden dus goed werk in plaats van baldadigheid. Het is heel mooi dat u ijvert voor het behoud van het natuurschoon, maar al te ijverig is niet goed. En hoe komt u zo nat?”

„Dat komt… eh… dat was een ongelukje,” zei meneer Lantinga. „Neem mij niet kwalijk dat ik mij vergist heb. Goedendag, heren!”

En hij voer terug naar zijn motorjacht.

„Als er weer een rietpol ronddrijft,” zei Sietse tegen de brigadier, „laat ik hem drijven!”

„Kom nou, Sietse,” zei de brigadier lachend, „Jij was toch niet bang? Die meneer had jullie toch nooit te pakken gekregen.”

„Het scheelde toch maar weinig,” zei Kees. „Hij had ons al bijna ingehaald.”

„Welnee jó‚” zei Sietse lachend. „Wij voeren nog lang niet op z’n hardst. Kijk maar!”

En Sietse gaf vol gas en de Kameleon stormde de snelvarende boot van meneer Lantinga achterna. Toen Kees zag hoe vlug de Kameleon de andere boot inhaalde, zei hij:

„Jij bent een grote bandiet, Sietse. Ik zat mezelf in mijn handen te knijpen van spanning omdat ik bang was dat die meneer ons zou inhalen.

„Heb jij het dan wel eens meegemaakt dat wij werden ingehaald?” vroeg Sietse.

„Nee,” zei Kees.

„Nou dan,” zei Sietse. „Dan was er toch geen reden om bang te zijn?”

„Natuurlijk niet,” antwoordde Louw, maar hij vertelde niet hoe ook hij getwijfeld had aan de snelheid van de Kameleon.

En dan waren zij weer bij de Woudaap waar Kees aan wal ging. Het was al bijna twaalf uur. Hielke, Sietse en Louw voeren meteen verder en toen de Kameleon even later in haar boothuis aanlegde, zei Louw:

„Tot vanmiddag, jongens. Want van het varen krijg ik nooit genoeg.”

„Zo ken ik er nog een,” zei Sietse.

„Ik ook,” zei Hielke lachend.

HOOFDSTUK IX

Het boek

Nauwelijks had de familie Klinkhamer gegeten, toen er gebeld werd. De kleine bestelwagen van Wierda stond voor de deur en daaruit kwam het bestelde boek voor Hendrik. Hielke en Sietse keken verbaasd dat het boek er reeds was en Sietse betaalde Wierda twaalf gulden voor het boek en twee kwartjes voor de vracht. De bestelwagen reed verder en de jongens bekeken het pakje waarin het boek verpakt was.

„Zullen wij het openmaken?” vroeg Sietse. „Ik wil dat boek wel eens zien. Er staan misschien mooie platen in.”

„Nee jongens, dat moeten jullie niet doen,” zei moeder. „Het is zo keurig verpakt, dat het beter is het zo te laten.”

„Dat vind ik ook,” zei Hielke. „Hendrik moet het zelf maar uitpakken.”

„Dan gaan wij het hem gauw brengen,” zei Sietse.

„Maar wij moeten toch even op Louw wachten,” zei Hielke.

„Dat wachten hoefde niet lang te duren, want Louw kwam spoedig en hij was al even verrast over de snelle levering van het boek als Hielke en Sietse. Natuurlijk wilde hij het ook zo gauw mogelijk naar Hendrik brengen en dus gingen zij naar de Kameleon. Maar voor zij wegvoeren kwam Gerben.

„Ha!” riep hij. „Daar ben ik net op tijd! Ik vaar mee naar de boerderij!”

Hij ging naast Louw zitten en de Kameleon voer het boothuis uit naar het meer.

„Wat zit er in dat mooie pakje?” vroeg Gerben.

„Dat is het boek, dat wij voor Hendrik hebben gekocht,” zei Hielke.

„Aha,” zei Gerben. „Het is zeker een dik boek want het pakje is niet klein. Heel vroeger hadden de mensen veel dikkere boeken, maar de bladzijden waren dan ook van steen. Als moeder uit een sprookjesboek voorlas, moest de hele familie haar helpen om een bladzijde om te slaan.”

„Ga weg,” zei Louw. „In het stenen tijdperk waren er nog geen sprookjesboeken.”

„Dan weet jij er niks van!” zei Gerben. „Sprookjes zijn er al zolang er mensen bestaan. Daarom begint ook ieder sprookje met: ‚Er was eens, heel, heel lang geleden enzovoort’. Daaraan kun je zien hoe oud de sprookjes reeds zijn!”

„Jij zult wel weer gelijk hebben,” zei Louw.

„Natuurlijk,” zei Sietse. „Hij vertelt zelf ook altijd sprookjes!”

De Kameleon naderde de Woudaap en hier kwam Kees ook aan boord. Louw liet hem het pakje met het boek zien en Kees vroeg:

„Maak het even open? Ik wil het graag even bekijken!”

„Niks hoor!” antwoordde Hielke. „Het zit veel te mooi verpakt!”

„Dat is onzin,” zei Gerben. „Er zitten drie plakbandjes op het papier. Als ik die doorsnij, kun je het papier gemakkelijk openvouwen.”

„Maar dan zijn de bandjes stuk,” zei Louw.

„Er is genoeg plakband op de boerderij,” zei Gerben. „Die plak ik er wel weer op.”

„Maar het is helemaal niet nodig om het pakje open te maken,” zei Hielke. „Over zeven minuten zijn wij bij Hendrik en dan zien wij het boek wel.”

„Dat moet je niet zeggen,” zei Gerben. „Het is al eens gebeurd dat onze dominee een boek meenam en het op de preekstoel legde. Hij dacht dat het de bijbel was, maar toen hij het opensloeg, bleek hij per vergissing het kookboek van zijn vrouw meegenomen te hebben. En stel je nu eens voor, dat er in plaats van een reisverhaal er een kookboek in het pakje zit, wat zal Hendrik daar dan blij mee zijn. Tjonge, tjonge, dan ben je ziek en krijg je te lezen, hoe bak ik appelflappen, varkenslappen, pannekoeken en weet ik veel. De jongen kan er wel van gaan overgeven.”

„Dat verhaal van onze dominee is natuurlijk niet waar!” zei Sietse.

„Toch heeft Gerben gelijk,” zei Kees. „Als je een cadeau geeft, moet je toch zeker weten wat je geeft! En zolang wij het niet gezien hebben, weten wij niet of het wel het bestelde boek is!”

„Dat is waar!” zei Louw.

„Nou ja,” aarzelde Sietse. „Als wij het papier voorzichtig openmaken en Gerben plakt het weer dicht, dan… Wat krijgen wij nou?”

De motor van de Kameleon staakte plotseling zijn werk.

„Is de benzine op?” vroeg Gerben.

„Welnee,” zei Sietse. „Hielke heeft de tank pas gevuld.”

„Welnee!” zei ook Hielke. „Dat zou jij toch doen?”

„Ik hoor het al,” lachte Gerben. „De tank is niet gevuld. Roei maar naar de steiger. Op de boerderij heb ik wel benzine voor jullie.”

Met de peddel roeide Hielke de Kameleon verder en omdat de afstand maar vijftig meter bedroeg, kon de Kameleon spoedig bij de steiger aanleggen.

„Zullen wij nu eerst de inhoud van het pakje controleren?” vroeg Gerben.

„Als jij het dan maar voorzichtig openmaakt,” zei Hielke.

„Natuurlijk‚” glimlachte Gerben en met zijn zakmes sneed hij de plakbandjes door en vouwde het papier open. Er kwam een kartonnen doos te voorschijn en daarin lag het boek ,Een reis naar Indonesië’.

„Dat ziet er heel goed uit,” prees Gerben. „Ik zal het maar rustig laten liggen. Zo! Het deksel er weer op en het papier precies op dezelfde vouwen dicht. Goed hè?”

„Ja Gerben, heel goed!” zei Hielke. „Als jij er nieuwe plakbandjes opplakt, is het weer zoals het was.”

„Dat komt in orde,” zei Gerben. „Gaan jullie mee? Dan zal ik jullie alvast de benzine wijzen.”

Zij liepen naar de wagenloods en daar gaf Gerben de jongens een blik benzine en een trechter. En terwijl onze vrienden de tank van de Kameleon vulden, nam Gerben het pakje mee naar mevrouw Jellema die er nieuwe plakbandjes op deed. En zo konden de jongens dan weer verder varen met het boek keurig verpakt en met genoeg benzine aan boord. Het geven van een mooi cadeau is prettig werk en zo voeren de jongens dan ook heel opgewekt naar de stenen brug.

Voor de sluiswachterswoning werd aangelegd en de jongens holden naar het raam waarachter Hendrik lachend naar hen lag te kijken.

Hielke gaf hem het pakje onder het raam door.

„Wat is dat?” vroeg Hendrik.

„Dat is voor jou!” zei Sietse.

„Er zit een mooi boek in!” flapte Kees eruit.

„Stommerd! Dat had je niet moeten zeggen,” zei Louw boos.

„Maar ik lees hier boekhandel ‚Het Centrum’,” zei Hendrik lachend. „Dus weet ik al dat er een boek inzit. Wat voor boek is het?”

„Maak maar open!” zei Hielke, „dan zul je het wel zien!”

Met zijn nagels probeerde Hendrik de plakbandjes los te trekken, maar dat duurde Kees veel te lang en hij gaf hem zijn zakmes. De bandjes werden doorgesneden maar in plaats van het papier open te vouwen, gaf Hendrik eerst het mes terug en riep zijn moeder.

„Kijk moeder,” zei hij. „De jongens brengen mij een boek!”

En dan vouwde hij het papier open en zag de kartonnen doos. Hoewel zijn vrienden reeds wisten wat de inhoud van de doos was, keken zij met bijna evenveel spanning naar het openen van het deksel als Hendrik.

Hendrik nam het deksel weg en daar lag verpakt in vloeipapier het boek. Hendrik vouwde het vloei open en hield toen… een flink stuk spek in zijn handen. Buiten voor ’t raam klonk uit vier kelen tegelijk de hoogst verbaasde uitroep:

„Spek???”

„Ja,” zei mevrouw Van Dam. „Dit is heel mooi doorregen spek! Daar bedank ik jullie hartelijk voor.”

„Die halve gare, gemene Gerben!” riep Sietse verontwaardigd. „Hij heeft het boek verwisseld voor een stuk spek! Maar hij zal het boek teruggeven. Anders gaan wij naar de politie!”

En daar begon Hendrik te lachen tot hij een hoestbui kreeg.

„Wij komen zo terug!” riepen zijn vrienden en zij holden naar de Kameleon en voeren naar de boerderij van Jellema. Op het erf stond Gerben te wachten met een pakje.

„Grote gemenerik!” riep Sietse. „Geef hier dat boek!”

„Het spijt me, jongens‚” verontschuldigde Gerben zich. „Het was een vergissing! De boerin wilde een stuk spek cadeau geven maar per ongeluk is dat in het verkeerde pakje terechtgekomen.’’

„Ik geloof er niets van!” zei Sietse. „Jij wilde alleen maar een van je flauwe grappen uithalen!”

„Welja,” zei Gerben. „Altijd als ik goed wil doen, wordt het verkeerd opgevat. Maar goed hoor! Ik vraag nooit weer om versterkende middelen voor een zieke. Maar een ding is zeker, van lezen word je niet sterker!”

Gerben keerde de jongens de rug toe en verdween in de boerderij.

„Toch heeft hij wel een beetje gelijk,” zei Kees. „Versterkende middelen zijn beter dan boeken.”

„Laat je niets wijsmaken,” zei Sietse. „Gerben wilde alleen maar een grap uithalen. Dat verhaal van die vergissing was een smoesje. Ik ken hem langer dan vandaag!”

„Nou ja, wat geeft het,” zei Hielke. „Mevrouw Van Dam wilde het spek graag hebben en dus is het nu een dubbel cadeau geworden. En laten wij nu maar gauw naar Hendrik gaan.”

" Zij gingen weer in de Kameleon en voeren naar de sluiswachterswoning terug.

„Moeten wij eerst ook even in het pakje kijken?” vroeg Kees. „Je weet niet wat Gerben er nu weer heeft ingestopt.”

Hielke maakte het papier open en daar lag het mooie boek.

„Het is in orde, jongens,” zei Hielke en dan voeren zij op volle kracht verder totdat zij spoedig weer bij Hendrik aanlegden en hem het boek gaven. Hendrik wist niet wat hij zag.

„O jongens!” zei hij. „Wat lijkt dat mooi. Wat zal dat duur zijn geweest. En dat doen jullie allemaal zomaar voor mij?”

Hendrik kreeg tranen in z’n ogen en zei snikkend: „Jullie zijn veel aardiger dan de jongens in de stad.”

„Hé jó! Jij moet niet huilen?” zei Sietse. „Jij moet blij zijn want jij kunt nu in dat boek een prachtige reis naar Indonesië maken en voor onderweg heb je een lekker stuk spek bij je!”

„Wat zijn jullie… Wat zijn jullie toch…” stotterde Hendrik.

„Wat zijn wij?” vroeg Kees.

„Ik… ik heb nog nooit zulke gekkers gezien!” riep Hendrik en hij lachte en huilde tegelijk.

Dan kwam zijn moeder het boek ook bewonderen.

„Maar jongens‚” riep zij verbaasd uit, „dat is haast te veel van het goede, zo’n duur boek!”

„Welnee,” lachte Sietse. „Het kostte ons geen cent. Wij hebben oude tegels verkocht en zodra wij weer iets vinden dat verkocht kan worden, krijgt Hendrik weer een boek.”

Het boek werd nog even bekeken en dan gingen onze vrienden weer verder.

„Tot ziens Hendrik,” riepen zij. „Nog veel plezier op je reis naar Indonesië.”

„En nog wel bedankt, jongens! Heel veel dank!” riep Hendrik hen na.

De Kameleon voer het meer op en de jongens overlegden hoe zij aan antiek konden komen. Bij de boeren in de polder hoefden zij niet te gaan vragen, want daar was Veldman reeds geweest. En daarom besloten zij hun geluk in het dorp aan de overkant te beproeven. De Kameleon ging snel het meer over en voer dan het kanaal binnen waaraan het dorp lag. Zij kwamen achter de huizen langs en keken in alle tuinen of er ook iets van hun gading was. Een mevrouw die de jongens zo zag kijken vroeg hun of zij iemand zochten.

„Wij zoeken oude dingen die antiek zijn,” zei Kees.

„Wel jongens,” zei de mevrouw. „Daarvoor komt hier iedere week een meneer met een auto langs de huizen. Ik vrees dus dat er voor jullie niets meer is.”

„Dan hebben wij pech,” zei Sietse.

Maar voor alle zekerheid voeren zij toch even het hele dorp door. Het was evenwel vergeefse moeite en omdat de torenklok reeds vier uur aanwees, besloten zij om maar naar huis te gaan. Eerst gingen zij terug naar de Woudaap waar Kees aan wal ging en dan voeren zij naar het dorp.

Hielke en Sietse brachten ook Louw even thuis en brachten de Kameleon in het boothuis. Zij gingen naar de smederij waar juist de mevrouw van de dokter binnenkwam.

„Meneer Klinkhamer!” zei zij. „Mijn man is volgende week jarig en nu wilde ik hem verrassen met een leuke lantaarnpaal bij de ingang van de tuin. Het kan daar ’s winters erg donker zijn en als de dokter dan ’s nachts naar een patiënt moet, heeft hij vaak moeite met het uitrijden van het hek. Kunt u er een ijzeren paal neerzetten met een leuke lamp?”

„Het zal wel gaan, mevrouw,” zei Klinkhamer. „Hoe wilt u de lamp ongeveer gemaakt hebben?”

„Ik weet niet of het mogelijk is,” zei mevrouw aarzelend, „maar het mooiste zou zijn als u iets maakte, zoals vroeger de gaslantaarns langs de straat waren.”

„Juist mevrouw‚” zei Klinkhamer. „Ik begrijp wat u bedoelt. Maar het is niet zo eenvoudig om zo’n lantaarn precies na te maken.”

„Wij weten nog wel een oude straatlantaarn!” zei Sietse.

„Is het waar?” vroeg mevrouw verheugd. „Jongens, jullie krijgen een beloning als jullie die lantaarn weten te bemachtigen.”

„Wij hoeven geen beloning, mevrouw,” zei Sietse. „Wij hebben liever een mooi boek voor onze zieke vriend.”

„Afgesproken!” beloofde mevrouw. „Dan krijgen jullie geld voor een mooi boek.”

Hielke en Sietse gingen meteen weer naar de Kameleon en voeren naar het erf van de timmerman. De oude gaslantaarn lag er nog en dus gingen de jongens meteen de timmerman zoeken en vroegen hem of zij de lantaarnpaal mochten meenemen.

„Dat heb ik jullie beloofd,” zei de timmerman. „Dus mag heet! En wat gaan jullie ermee doen?”

‚Wij geven hem aan de dokter‚” zei Hielke. „Hij komt bij de ingang van de tuin te staan, want ’s nachts kan de dokter het hek niet goed zien.”

„Dat is goed werk!” zei de timmerman. „Voor de dokter geef ik hem graag! Ik zal jullie even helpen!”

Met z’n drieën droegen zij de zware paal naar de Kameleon en legden hem in de lengte op de boot. De jongens bedankten de timmerman hartelijk en voeren dan terug naar de smederij. Toen Klinkhamer de paal zag, liet hij de mevrouw van de dokter halen om haar te laten beoordelen wat zij ervan dacht.

Mevrouw vond het geweldig en van haar mochten Hielke en Sietse het mooiste boek kopen dat er te krijgen was.

„Maar!” zei Klinkhamer. „Dan moeten de jongens de lantaarn ook schoonmaken en opnieuw schilderen!”

„Dat doen wij met alle plezier!” zei Sietse.

Mevrouw ging heel tevreden terug naar huis en Sietse zei tegen Hielke:

„Kom! Wij gaan nog gauw even met de boekenlijst naar Hendrik. Dan kan hij zelf een mooi boek uitzoeken.”

Dat vond Hielke best en dus voeren zij snel met de Kameleon naar de sluiswachterswoning. Toen zij daar aanlegden, was de dokter daar ook. Hij stond voor het huis met mevrouw Van Dam te praten. Hielke en Sietse hoorden de dokter zeggen:

„Het ziekenhuis kan de uitzending bekostigen. Ik zal er meteen werk van maken want in Davos geneest Hendrik veel sneller! Hier kan het nog jaren duren met alle risico’s daarbij, terwijl hij na een jaartje in de Zwitserse bergen wellicht voor tachtig procent genezen kan zijn.”

„Dat hoop ik, dokter,” zei mevrouw Van Dam, „maar het zal mij zwaar vallen als ik hem een jaar moet missen.”

„Maar u mag hem tussentijds gaan bezoeken,” zei de dokter.

Mevrouw Van Dam schudde haar hoofd.

‚Dat zal niet gaan,” zei zij. „Ik mag blij zijn als ik al zijn kleren en andere dingen kan bekostigen. Misschien moet ik geld lenen en dus heb ik niets voor een reis.”

„Kom, kom,” zei de dokter. „Die paar honderd gulden zullen wel ergens te vinden zijn. Dat komt heus wel goed! Ik zal alvast een rapport naar het ziekenfonds sturen. Goedenavond mevrouw! Dag Hendrik.”

De dokter vertrok en Hielke en Sietse gingen naar mevrouw Van Dam en vertelden haar waarvoor zij gekomen waren. Hendrik, die alles hoorde, riep:

„Ik hoef geen reisverhalen meer, jongens. Ik ga zelf op reis. Naar Zwitserland. Geef het geld alsjeblieft aan moeder. Dan kan zij eens bij mij op bezoek komen.”

Mevrouw Van Dam begon te huilen en verdween haastig in huis. En dan zei Sietse tegen Hendrik:

„Wij zullen je moeder wel helpen! Wij vragen twaalf gulden aan de mevrouw van de dokter. Dat is zo’n lantaarnpaal best waard! En dan zien wij verder wel hoe wij meer geld krijgen. Dat hoor je nog wel!”

„O jongens, ik hoop zo dat jullie kunnen helpen!” zei Hendrik. „Want moeder is arm en ik wil niet dat zij dag en nacht voor mij gaat werken.”

„Het komt wel goed, Hendrik,” suste Sietse. „De mensen in ons dorp helpen elkaar altijd als er iemand in nood is.”

„Welja,” zei Hielke. „Geen zorgen voor morgen, Hendrik! Wij zullen ons best doen! Tot ziens!”

Hielke en Sietse voeren naar huis en waren bij het eten opmerkelijk stil.

„Hoe heb ik het met jullie, jongens?” vroeg Klinkhamer. ,Jullie konden Hendrik blij maken met nog een boek en zelf kijken jullie zo zuur.

.Hendrik wil geen boek meer!” zei Hielke. ,Hij gaat weg,” zei Sietse en dan vertelden zij alles. Die arme mevrouw Van Dam,” zei moeder, toen zij alles had gehoord. „Zij heeft al niet veel en nu dit weer!”

„Dat mag waar zijn, moeder,” zei Klinkhamer. „Maar onze dokter pakt de zaak goed aan. Hendrik heeft al veel te lang gesukkeld en nu krijgt de jongen een kans om te genezen. Onze dokter is een reuzekerel. Wij zullen de lantaarn extra mooi voor hem maken, wat zeggen jullie jongens?”

„Ja maar,” zei Sietse. „Hoe komt Hendriks moeder aan geld?”

„Dat komt wel!” bromde Klinkhamer. „Desnoods ga ik helemaal alleen met mijn bas van de fanfare langs de huizen om geld in te zamelen.”

„Ja vader, doet u dat?” vroeg Sietse, „Wat zullen de mensen lachen als zij u horen met uw hoempa-hoempahoempapa.”

„Daar trek ik mij toch niets van aan,” zei Klinkhamer. „Want wie voor een goed doel werkt, behoeft zich nooit te schamen!”

„Goed gezegd, vader!” zei moeder.

En dat waren Hielke en Sietse helemaal met haar eens.

HOOFDSTUK X

Zwart zorgt voor een verrassing

Die avond stonden Hielke en Sietse achter de smederij de lantaarnpaal schoon te maken. Met staalborstels en schuurpapier schuurden zij alle roest eraf. Daarna werd de paal gemenied. De rode kleur van de menie gaf de paal reeds een veel sierlijker aanzien. Zij zou zeker een pronkstuk zijn bij de ingang van de tuin. Hielke en Sietse keken voldaan naar hun werk en gingen zich dan wassen. Het duurde geruime tijd voor zij de verf van hun handen hadden verwijderd, maar daarna konden zij een lekker kopje thee drinken en na een welbestede dag naar bed gaan.

De volgende morgen zei Hielke tegen zijn broer:

„Weet jij wat wij vandaag gaan doen?”

„Dat zullen wij wel zien,” zei Sietse.

„Welnee sufferd,” riep Hielke. „Wij gaan vandaag met Gerben mee naar de harddraverij!”

„Dat was ik warempel vergeten,” zei Sietse.

Gerben daarentegen was het niet vergeten. Hij kwam al vroeg in de smederij en riep:

‚,’s Morgens vroeg als het haantje kraait, het zonnetje schijnt, het windje waait, ben ik reuzeblij, want wij gaan naar de harddraverij.”

„Tjonge,” lachte Klinkhamer. „Wat ben jij al vroeg aan het dichten. Dat belooft vandaag wat te worden.”

„De paardensport is mijn lust en mijn leven,” zei Gerben. „Als ik nog eens een paar centen kan sparen, koop ik een renpaard dat ik zelf ga trainen en als ik dan grote prijzen win, koop ik een prachtige villa. Daar woon ik dan met veel personeel en als de schoorsteen dan verstopt raakt, mogen u en de jongens hem komen schoonmaken, Klinkhamer!” „Dat doen wij toch niet,” zei Sietse. „Dat vuile werk knap jij zelf maar op!"

„Maar dan draag ik hagelwitte overhemden met gouden manchetknopen,” zei Gerben. „En daarmee kan ik toch geen schoorsteen vegen?”

„Dan trek jij je overhemd maar uit en een overall aan,” zei Sietse.

„Dat gaat ook niet,” schepte Gerben op. „Want dan ben ik veel te deftig om een overall te dragen.”

„Dan zou ik niet rijk willen wezen.” Hielke haalde z’n schouders op. „Want als dit niet mag en dat niet kan, wat heb je dan aan je leven?”

„Dat is waar,” lachte Gerben. „Dus blijf ik maar liever gewoon. En dan gaan wij vanmiddag fijn naar de draverij. Komen jullie om één uur naar de boerderij?”

„Goed,” zei Sietse. „Wij zullen er zijn!”

„Tot ziens dan!” zei Gerben en hij fietste naar de boerderij. Een half uur later kwam Louw in de smederij en gingen de jongens weer varen. Zij voeren naar de Woudaap en zochten Kees. Sietse riep aan de deur luid:

„Hallo Kees!”

Dijkstra kwam naar buiten en zei:

„Kees moet ergens op het erf zijn!”

Hij had het nauwelijks gezegd of uit het schuurtje klonk een luid gerommel.

„Wel drommels, wat gebeurt daar!” riep Dijkstra en gevolgd door de jongens haastte hij zich naar de schuur. Daar lag Kees op de vloer te midden van doosjes met spijkers, schroefjes, gereedschappen, potjes verf en nog veel meer.

„Wat doe jij?” riep Dijkstra kwaad. „Breek jij hier de boel af? Heb ik je daar opdracht voor gegeven? Of dacht jij dat wij gaan verhuizen?”

„Ik kan het niet helpen,” zei Kees. „Ik was op de werkbank geklommen om iets op de plank te zoeken. En toen liet de plank los en viel ik met alles helemaal naar beneden"

„Het is wat moois" mopperde Dijkstra. „Wat moest jij zo nodig gaan zoeken?”

„Een oude lamp,” zei Kees. „Ik wou vragen of ik hem hebben mocht om te verkopen voor Hendrik, Maar ik kan hem niet vinden.”

„Ik weet niet welke lamp jij bedoelt" zei Dijkstra. „Maar ik weet wel dat jij hier eerst alles prompt moet opruimen voor jij met je vrienden mee mag. Is me dat een bende? Alles ligt door elkaar!”

Kees keek hopeloos. Het was een heel karwei om alle spijkers, schroefjes en boutjes weer soort bij soort te zoeken.

„Wij zullen je wel helpen, Kees,” zei Hielke. „Want anders kom jij niet voor de middag klaar en zou jij niet met ons mee kunnen naar de harddraverij.”

De vrienden gingen met z’n allen de spijkers en schroeven van de vloer zoeken en intussen vertelden Hielke en Sietse hoe zij gisteravond hadden gehoord dat Hendrik voor zijn genezing naar Zwitserland zou gaan.

„Daarom wil hij nu liever geen boeken meer,” zei Hielke. „Hij heeft liever dat wij het geld aan zijn moeder geven. Dan kan zij hem eens bezoeken.”

„En daarvoor is veel geld nodig,” zei Sietse.

„Dus moet ik toch die lamp vinden,” zei Kees. „Al zou ik daarvoor de hele Woudaap ondersteboven moeten halen. Want ik weet dat hij wel wat waard is.”

„Ik hoop dat jij hem vindt,” zei Louw lachend, „dan is dit werk niet voor niets geweest, want ik vind het een heel karwei.”

Dat was het inderdaad, de jongens hadden ruim een uur nodig voor zij alles weer netjes bijeen hadden gezocht. Dan voeren zij naar Hendrik en vroegen hem hoe het met hem ging.

„Best‚” zei Hendrik opgewekt, „Ik heb een reuzeboek! In gedachten ben ik vanmorgen in Amsterdam aan boord gegaan en heb kennisgemaakt met de kapitein die mij het hele schip heeft laten zien. Het is net een drijvend hotel met prachtige zalen en grote trappenhuizen. Er is zelfs een bioscoop en een zwembad. Kijk maar. Overal staan foto’s bij.”

De jongens bekeken de plaatjes.

„Als jij het uit hebt, wil ik ’t ook graag lezen,” zei Kees.

Ik heb nog nooit van mijn leven zo’n mooi boek gezien.” „Maar ik heb het nog lang niet uit,” zei Hendrik. „Het zijn zevenhonderd bladzijden en die lees je niet in een in paar dagen. En als ik het uit heb, lees ik het nog eens!”

„Ik ben blij dat jij er zoveel plezier van hebt,” zei Hielke.

„Maar ik ging veel liever met jullie mee,” zei Hendrik en hij keek plotseling erg verdrietig.

„Die tijd komt ook wel weer, Hendrik,” suste Sietse. „En hij mag eerst fijn naar Zwitserland. Zo ver zijn wij nog nooit geweest. Hou je taai, dan komt alles in orde!” De jongens bekeken alle plaatjes in het boek en vertrokken dan weer. Zij beloofden spoedig weer bij hem te komen en dan was het alweer tijd om naar huis te gaan.

’s Middags om één uur waren de jongens present bij de boerderij van Jellema waar Gerben bij hen aan boord kwam.

De Kameleon stak nu recht het meer over en voer snel naar de overkant waar op de dorpstoren de vlag hoog in de lucht stond te wapperen, zodat iedereen van verre reeds kon zien dat daar feest was.

„Het is gelukkig goed weer,” zei Gerben. „En als de paarden hun best doen, kunnen wij een mooie middag hebben.”

„Waarom doe jij niet mee met het paard van Jellema?” vroeg Louw.

„Omdat Bles al eens een prijs heeft gewonnen,” zei Gerben. „En deze draverij is voor paarden die nog nooit iets hebben gewonnen. Wel had ik graag meegedaan, want al zeg ik het zelf, ik kan zelfs met een slecht paard wel een prijs winnen.”

„Dat bestaat niet!” zei Sietse. „Wanneer een paard niet ’ hard genoeg kan lopen, wint het nooit een prijs, al is de bestuurder nog zo best.”

„Dan weet jij er niks van,” bromde Gerben. „Want dan zou ik het paard op het wagentje zetten en zelf gaan trekken. Als de andere paarden dat dan zagen zouden zij ook op hun wagentje willen zitten en niet meer willen trekken en dus zou ik het dan winnen.”

„Maar dat mag niet, Gerben!” zei Hielke lachend. „Het is een draverij voor paarden en niet voor mannen!”

„Dat is waar!” zei Gerben. „Ik heb niet goed nagedacht! Dat komt omdat ik mijn pet niet op heb en dan vliegen mijn gedachten overal heen.”

Intussen bereikte de Kameleon de ingang van het kanaal en voer het dorp binnen. Naast een café was een haventje en daarin legde Sietse hun boot aan.

„Kijk daar eens!” zei Louw en hij wees naar de achterkant van het café, waarvan een groot gedeelte van het dak weg was. Er woonde niemand meer.

„Tja,” zei Gerben, „er lag een gast in bed te roken en dat deed hij zo goed, dat hij het hele café oprookte.”

„Maar is hij niet verongelukt?” vroeg Hielke.

„Wonderlijk genoeg niet,” wist Gerben te vertellen. „Hij wist door het raam te ontkomen, maar het zal hem veel geld gaan kosten. Want wie brand sticht, is aansprakelijk voor de schade!”

Gerben en de jongens liepen nu langs het café naar de hoofdstraat. Daar stond een meneer met een paar dames en hij vroeg aan Gerben:

„Is dit café niet open?”

„Jazeker meneer!” zei Gerben. „Het dak!”

De jongens begonnen te lachen om dat antwoord dat gek klonk maar toch waar was.

De meneer keek Gerben verwonderd aan, maar een van de dames keek opzij van het café naar het dak en riep toen lachend:

„Het is waar! Het dak is open want er is brand geweest!”

Nog lachend keken de dames en de meneer Gerben en de jongens na die nu naar het terrein gingen waar de draverijen werden gehouden. Bij de ingang moest entree betaald worden. De jongens hadden geen geld bij zich en Gerben zei mopperend:

‚,’t Is me wat moois! Dat gaat naar een feest en laat een ander alles betalen.”

Maar voor hij betalen kon, kwam er een meneer die hun allemaal een vrijkaartje gaf. Het was meneer Hornstra, de eigenaar van het paard Ido dat een week geleden door de jongens uit het kanaal was gered. Ido ging nu meedoen aan de wedstrijden.

„Ik hoop dat u wint, meneer,” zei Sietse.

„Dat verwacht ik helemaal niet,” zei meneer Hornstra lachend. „Maar als Ido wint, krijgen jullie het geld. Dat is dan de beloning voor jullie hulp!”

De jongens keken verrast want de eerste prijs bedroeg tweehonderd gulden. Daarmee zouden zij mevrouw Van Dam prachtig kunnen helpen.

En dus kreeg het paard Ido hun volle belangstelling. De eerste rit moest Ido tegen een groot bruin paard lopen. Ido won met nauwelijks een halve meter verschil. De jongens klapten van vreugde in de handen.

„Als het zo gaat,” zei Gerben, „wint Ido geen prijs.”

„Waarom niet?” vroeg Sietse.

„Zijn baas kan er niet veel van,” antwoordde Gerben.

Maar toen Ido na een tijdje weer moest draven, won het toch ondanks de afkeurende woorden van Gerben.

De beste paarden bleven nu over en toen Ido weer aan de start kwam, moest hij tegen een heel snelle draver lopen. Het werd een reuzespannende rit die door Ido met slechts één neuslengte werd gewonnen.

„Hoera!” riepen de jongens. „Wij hebben al de derde prijs want er zijn nu nog drie paarden over.” „Dat wordt spannend!” zei Gerben.

Dat vond meneer Hornstra ook en hij zei:

„Ik ben bang dat ik de volgende rit verlies.”

„Het paard loopt toch goed genoeg,” riep Gerben.

„Wil jij rijden?” vroeg meneer Hornstra.

„Graag!” antwoordde Gerben. „Dan zult u nog eens zien hoe Ido kan draven.”

„Opschepper!” zei Sietse.

Maar toen Gerben bij de volgende rit met Ido aan de start kwam, zagen meneer Hornstra en de jongens met verbazing dat het paard veel sneller liep. Gerben won glansrijk.

„Hoe bestaat het?” zei meneer Hornstra. „Ik ken mijn eigen paard niet meer!”

„Wacht maar,” schreeuwde Gerben. „De eerste prijs win ik ook wel!”

En warempel. Bij de volgende rit won Ido weer met groot verschil en iedereen was het erover eens dat Ido verreweg het snelste paard van de wedstrijden was.

„Hoe doe je dat toch?” vroeg meneer Hornstra aan Gerben.

„Heel gewoon,” zei Gerben. „Tijdens het draven laat ik de teugels heel geleidelijk vieren. Dat geeft het paard het gevoel dat het steeds meer vrijheid krijgt en daardoor begint het steeds harder te lopen.”

„Juist,” zei meneer Hornstra. „En dan gaan wij nu de prijs halen, jongens.”

Zij gingen naar het hotel waar de prijsuitreiking was en daar kregen de jongens tweehonderd gulden waarvoor zij meneer Hornstra hartelijk bedankten. En toen meneer hoorde waarvoor het geld bestemd was, zei hij:

„Dan zal ik Ido een extra schep haver geven, want hij heeft voor een heel goed doel gedraafd!”

De terugtocht met de Kameleon verliep in de beste stemming. Wat zou mevrouw Van. Dam kijken als zij dat geld ontving.

„Maar,” zei Gerben. „Het is niet verstandig om het haar zomaar aan te bieden. Zij zou het best kunnen weigeren. Het is beter haar het geld te sturen zonder dat zij weet van wie het is. Dan kan zij het ook niet teruggeven.”

„Dan doen wij het geld in een envelop en geven die aan Sjoerd mee als hij de post rondbrengt,” zei Hielke.

„Heel goed!” lachte Gerben. „Stuur de boot meteen naar de boerderij. Jellema heeft wel een envelop en als wij vlug zijn, kunnen wij Sjoerd nog net opvangen.”

„Als jij er dan maar geen rare grappen mee uithaalt,” zei Sietse.

„Natuurlijk niet!” bromde Gerben. „Jullie kunnen zelf het geld erin doen en aan Sjoerd meegeven.”

Dat vond Sietse best en hij stuurde regelrecht naar de boerderij. Daar haalde Gerben meteen een envelop waarop hij het adres van mevrouw Van Dam schreef. De jongens deden er twee briefjes van honderd gulden in en Sietse plakte de envelop dicht.

Spoedig daarop kwam Sjoerd, de postbode, op zijn fiets aanrijden.

„Stop even, Sjoerd!” riep Sietse. „Wil jij deze brief bij mevrouw Van Dam bezorgen? Er zit geld in, maar zij mag niet weten van wie het is. Want dan neemt zij het misschien niet aan.”

„Maar dat kan zo niet,” zei Sjoerd. „Er zit geen postzegel op.”

„Ik haal er wel een,” zei Gerben.

„Dat kan ook niet!” zei Sjoerd. „Want die postzegel is dan niet gestempeld. Maar ik weet iets beters.”

Hij haalde een blauw inktpotlood te voorschijn en schreef boven aan de envelop: ‚Strafport twintig cent’.

„Zo,” zei hij. „Nu moet mevrouw Van Dam twintig cent betalen, maar dat maakt het dan veel echter! Tot ziens.”

Sjoerd fietste verder en de jongens keken hem na. Zij zagen hoe hij naar de sluiswachterswoning ging maar wat daar verder voorviel was op die afstand niet te bekijken. Wel konden zij zien hoe Sjoerd even later verder de polder in fietste.

„Dat was het dan, jongens,” zei Gerben. „Het is tijd om de koeien te melken! Tot ziens!”

De jongens gingen naar huis en Hielke en Sietse vertelden hun ouders hoe zij mevrouw Van Dam het geld hadden gegeven.

„Heel mooi,” glunderde Klinkhamer jongensachtig. „Dat was goed werk!”

„Maar het is nog te weinig,” merkte moeder op. „Die reis en al die kleren dat kost veel geld.”

„Dan zullen wij nog iets moeten bedenken,” zei Sietse.

„Misschien heeft Kees morgen die lamp gevonden,” zei Hielke. „Dan kunnen wij die ook verkopen.”

De volgende morgen bleek Kees inderdaad de lamp gevonden te hebben. Het was een glazen bol op een porseleinen voet. Hij toonde hem trots aan zijn vrienden.

„Goed hè?” zei hij. „Die is wel een tientje waard.”

„Maar mag jij hem verkopen?” vroeg Hielke.

„Jazeker,” antwoordde Kees. „Vraag het maar aan mijn vader.”

Dijkstra kwam er ook bij en zei:

„Denk erom, jongens. Verkoop deze lamp niet voor minder dan tien gulden, want hij is eerder het dubbele waard.”

„Dan vragen wij twintig gulden,” zei Sietse.

De lamp werd voorzichtig in de boot gezet en dan vertrokken de jongens naar de polder op weg naar de woning van Veldman. Maar toen zij onder de stenen brug doorgingen, legden zij eerst even aan bij hun vriend Hendrik.

„Ik heb goed nieuws,” riep Hendrik. „Moeder heeft tweehonderd gulden gekregen van meneer De Jong, die rijke bakker uit de stad. Sjoerd kwam gisteravond de brief brengen. Er stond geen afzender op en moeder moest twintig cent strafport betalen.”

De jongens keken elkaar eens aan en dan vroeg Sietse:

„Maar hoe weten jullie dan dat het geld van die bakker komt?”

„Sjoerd zei, dat de brief in de postzak uit de stad zat,” zei Hendrik, „en dus zal hij van meneer De Jong moeten zijn!”

„Als je het zo bekijkt, zou je gelijk kunnen hebben,” zei Sietse. „Het is geweldig dat je moeder zoveel geld kreeg. Wat zal zij blij geweest zijn.”

„Dat wel,” lachte Hendrik. „Maar moeder heeft meneer De Jong geschreven dat zij, zodra dat kan, het geld terug zal geven!”

De jongens keken elkaar weer even aan, want dat mevrouw Van Dam een brief aan meneer De Jong had gestuurd, was natuurlijk helemaal fout.

„Nou ja,” zei Hielke, „Die bakker zal ervan opkijken. En wij gaan nu naar Veldman, want wij hebben een lamp te koop. Dat geld geven wij ook aan je moeder. Het zal niet veel zijn, maar alle beetjes helpen. Tot ziens Hendrik.”

„Jullie zijn veel te…”

Wat Hendrik hun nariep, hoorden de vrienden al niet meer, zij voeren snel de poldervaart in. Helemaal achter in de polder stond het huis van Veldman en de jongens moesten bijna een half uur varen voor zij er waren. Helaas was Veldman niet thuis. Wel ontdekten de jongens een bordje met het opschrift:

HOOGSPANNING LEVENSGEVAARLIJK

Voorts zagen zij een net van elektrische draden rond de schuur die achter op het erf stond.

„Veldman weet zijn oude schatten goed te bewaren,” zei Kees.

„Daaraan kun je zien, hoeveel antiek wel waard is,” merkte Sietse op. „Dus vragen wij minstens twintig gulden voor deze lamp.”

Maar nu Veldman er niet was, moesten de jongens onverrichter zake terugkeren. Bij het huis van hun vriend Hendrik zette Sietse de motor stop, want Hendrik lag te slapen. Geruisloos gleed de Kameleon onder de stenen brug door en daar stond veldwachter Zwart.

„Wat voeren jullie uit, jongens?” vroeg hij.

„Wij zoeken Veldman,” zei Sietse. „Maar hij was niet thuis.”

„Wij zagen wel elektrische draden over het erf lopen‚” zei Kees. „Met een bordje erbij waarop staat: .Hoogspanning Levensgevaarlijk’.”

„Wat zeg je me daar?” vroeg Zwart verbaasd en dan zag hij hoe Veldman juist bij de boerderij van Jellema stopte. Zwart stapte op zijn fiets en reed erheen.

„Wat zou hij willen?” vroeg Louw.

„Misschien gaat hij Veldman verbieden om levensgevaarlijke draden te spannen,” raadde Hielke.

„Op je eigen erf mag je toch zeker zelf weten wat je daar wilt doen?” zei Kees.

„Welnee,” zei Sietse. „Als vader een elektromotor in de smederij wil plaatsen, moet hij eerst toestemming vragen.”

Intussen voeren de jongens Zwart achterna want zij wilden immers ook meneer Veldman spreken. Bij de steiger van Jellema’s boerderij lag ook het bootje van meneer Van Til. Sietse legde er aan en dan holden de jongens het erf op. Veldwachter Zwart zette juist zijn fiets tegen de schuur en ging dan achter de boerderij waar Gerben bezig was met het voeren van de varkens. Meneer Van Til en Veldman stonden weer samen bij de arrenslee.

„Goedemorgen heren,” zei Zwart. „Meneer Veldman, mag ik u verzoeken om even mee te gaan?”

De beide mannen keken de veldwachter een moment verbaasd aan en dan ging meneer Van Til er plotseling vandoor. Veldman wilde het ook doen, maar Zwart hield hem tegen en deed hem in een ommezien de handboeien om.

„Hierzo Gerben!” zei Zwart. „Sluit hem op! En jongens kom mee naar jullie boot. Die andere meneer moet ik ook hebben.”

Meneer Van Til voer reeds met zijn bootje ‚Koen’ op het meer, toen Zwart met Hielke en Sietse in de Kameleon de achtervolging inzetten. De Kameleon haalde de ‚Koen’ zichtbaar in, maar dan trok meneer Van Til van onder een stuk zeildoek een tweede buitenboordmotor te voorschijn die hij heel handig achter aan het bootje hing.

„Drommels!” schreeuwde Zwart. „Die kerel heeft op alles gerekend!”

Met zijn twee motoren ging de ‚Koen’ veel harder, maar de Kameleon die nu op volle snelheid voer, kon hem toch wel bijhouden. In de verte zag Sietse de politieboot en hij liet de hoorn van de Kameleon langdurig klinken. De politieboot gaf een signaal terug en voer nu zo dat zij het bootje van meneer Van Til zou kruisen. Intussen gingen de ‚Koen’ en de Kameleon met reuzesnelheid over het meer waarbij de Kameleon langzaam dichter bij de ‚Koen’ kwam. Het opspattende water vloog Zwart en de jongens om de oren, maar door de spanning merkten zij dat niet.

Meneer Van Til keek telkens om en zag dan hoe de politieboot in zijn vaarwater kwam. Hij wilde proberen om achter de politieboot langs te varen en trok zijn stuur om. En voor meneer Van Til de boot weer recht kon krijgen tolde de ‚Koen’ een slag rond en botste tegen de Kameleon. Door de schok viel meneer Van Til in het water maar werd door de politieboot snel weer opgevist. Daar stond hij nu kletsnat aan boord met een gladgeschoren hoofd, want zijn pruik was weggespoeld.

„Nee maar,” zei de brigadier. „Daar hebben wij warempel de lang gezochte meneer Valk. Dat noem ik nog eens een grote verrassing.”

De Kameleon die naast de politieboot was komen liggen, werd door Hielke vastgelegd. En dan zei Zwart:

„Bij de boerderij van Jellema heb ik er nog een. Neem die ook maar mee, want zulke gasten hebben wij liever niet in ons dorp!”

„Dat is weer goed werk, Zwart!” lachte de brigadier. „U heeft een beste slag geslagen.”

De ‚Koen’ werd door de politieboot op sleeptouw genomen en bij Jellema werd Veldman, die door Gerben in de schuur was opgesloten, ook aan boord gebracht. De politieboot vertrok meteen naar de stad en Zwart fietste naar het gemeentehuis om een rapport te gaan schrijven.

„Wat is er nu precies aan de hand?” vroeg Gerben aan de jongens.

„Dat weten wij ook niet,” zei Hielke.

„Ik weet alleen dat meneer Van Til, Valk heet,” zei Sietse. „Zo noemde de brigadier hem.”

„Maar waarom wilde Zwart hen arresteren?” vroeg Gerben.

Op die vraag kwam pas tegen de avond het antwoord toen Zwart even een bezoekje in de smederij bracht.

„Het was vandaag een goede vangst,” zei hij tegen Klinkhamer. „Twee jaar geleden is er in de stad een postauto leeggeroofd en tot nu toe was er van de daders geen spoor gevonden. De buit bedroeg honderdduizend gulden en hoewel er een flinke beloning werd uitgeloofd, kreeg de politie tot nu toe geen aanwijzingen waar zij de daders zou kunnen vinden. Af en toe werden er bankbiljetten ontvangen die van de roof afkomstig waren, maar dat gebeurgebeurde meestal in plaatsen die ver van elkaar lagen. Totdat ook hier in Friesland enige biljetten in omloop kwamen en dus werd de politie gewaarschuwd om goed op te letten. Nu had ik Veldman en die zogenaamde meneer Van Til, al meermalen samen zien komen bij de boerderij van Jellema.

„Maar zij kwamen voor die arrenslee,” merkte Gerben op.

„Welnee broer,” zei Zwart. „Zij kwamen daar elkaar geld geven. Veldman probeerde met zijn handel in antiek het gestolen geld om te zetten in ander geld en meneer Van Til die de hoofddader was, eiste daarvan zijn deel op!”

„Maar hoe ontdekte u dan dat er iets niet klopte met die twee heren?” vroeg Sietse.

„Wel jonge vriend,” zei Zwart. „Dat samenkomen van die twee bij de boerderij vond ik reeds verdacht, maar dat Veldman elektrische draden rond zijn schuur ging spannen, klopte al helemaal niet. Want zoveel is dat antiek niet waard dat je er een elektrische beveiliging voor moet maken.”

„Maar u kon Veldman toch niet arresteren omdat hij elektrische draden op zijn erf had aangelegd?” zei Klinkhamer. „U kon het hem wel verbieden, natuurlijk.”

„Maar ik wilde hem niet arresteren,” zei Zwart. „Ik wilde hem alleen maar even vragen waarom hij die draden had aangelegd, want er is daar helemaal geen elektriciteit!”

„Dat is waar!” riep Gerben uit. „De elektrische kabel gaat niet verder dan halverwege de polder. U bent wel altijd heel goed bij, meneer Zwart!”

„Dat kan ik van jou helaas niet zeggen,” zei Zwart. „Want jij had er helemaal niets van gemerkt wat die twee heren daar steeds bij die arrenslee deden.”

„Nou ja,” zei Gerben. „Ik heb af en toe wel eens gedacht wat heb ik nu aan mijn fiets hangen, maar ik had de fiets niet bij me en dus kon ik het niet zien.” „Wat een onzin weer!” riep Zwart. „Hoe is het mogelijk dat er zulke mensen als jij toch geboren worden.”

„Ik ben niet geboren,” zei Gerben. „Ik ben bij het vis bakken uit de pan gespetterd!”

„Dat klopt!” zei Zwart. „Want jij bent een echt misbaksel!”

„Hoera!” riep Gerben. „Dan ben ik toch iets!”

En lachend ging hij naar het dorp.

„Die halve gare,” bromde Zwart.

„En meneer Zwart?” vroeg Hielke. „Zat het gestolen geld in die schuur?”

„Inderdaad!” zei Zwart. „De grootste helft is weer terecht en daarvoor krijgen jullie samen met mij en de bemanning van de politieboot de uitgeloofde beloning.”

„Geef ons deel maar aan mevrouw Van Dam,” zei Sietse.

„Heel goed!” zei Zwart. „Want wij storten ons deel in een fonds waaruit hulpbehoevende politiemannen kunnen worden geholpen!”

Een dag later, toen onze vrienden weer naar de sluiswachterswoning voeren, lag Hendrik reeds op hen te wachten.

„Jongens!” zei hij glunderend. „De bakker heeft weer een grote taart gestuurd. En in een brief schreef hij dat het geld niet van hem was, Snappen jullie daar iets van?”

„Geen idee!” zei Hielke lachend.

„Al sla je me tot mosterd!” viel Sietse hem bij.

„Waar is de taart?” vroeg Kees.

„Doe jij niet zo schrokkerig,” zei Louw.

Maar mevrouw Van Dam kwam al met de taart aandragen en de jongens kregen ieder een grote punt. Er werd heerlijk gesmuld en dan kwam Zwart. Hij had een grote gele envelop voor mevrouw Van Dam waar het gemeentewapen opstond en keurig getypt het adres van mevrouw.

„Wat is dat?” vroeg mevrouw Van Dam.

„Een geldelijke bijdrage voor uw moeilijkheden,” zei Zwart. „U betaalt belasting, nietwaar? Van die belasting wordt een deel gestort in een fonds en daaruit worden de mensen geholpen die door onvoorziene omstandigheden en geheel buiten hun schuld in moeilijkheden zijn geraakt. Let wel, dus helemaal buiten hun schuld! En mocht u er niet genoeg aan hebben, dan komt u maar bij mij en zal ik zorgen dat u meer ontvangt! Goedemorgen mevrouw! Dag Hendrik. Dag jongens!”

Zwart ging meteen weg en Hielke en Sietse begrepen best waarom hij dat deed. Want dat hele verhaal over dat fonds was door Zwart verzonnen. Het was het geld dat de jongens als beloning hadden gekregen voor hun hulp bij het vangen van de dieven.

Mevrouw Van Dam maakte de envelop open en riep toen hoogst verrast:

„Nee maar! Wat een geld! Henkie m’n jongen, jij kunt rustig naar Zwitserland gaan. En ik kom je vaak opzoeken! Alles komt nu goed!”

En Hendrik en zijn moeder huilden van blijdschap.

De volgende morgen stonden Klinkhamer en zijn jongens reeds vroeg op om de lantaarn bij de tuin van de dokter te plaatsen. Toen het karwei klaar was, stonden zij er trots naar te kijken want ’t was een heel leuk gezicht, die ouderwetse lantaarn bij het witte hek. De dokter vond het een prachtig cadeau en dus was zijn vrouw heel tevreden over wat Klinkhamer en de jongens hadden geleverd. Zij kwam dan ook naar de smederij om hen te bedanken en vroeg aan Hielke en Sietse, hoeveel de jongens als beloning wilden hebben.

„Dat is niet meer nodig, mevrouw,” zei Sietse. „Onze beste vriend Hendrik kan nu alles krijgen wat hij nodig heeft.”

„Maar jullie hebben toch zelf ook een spaarpot?” zei mevrouw.

„Verdraaid,” zei Sietse. „Dat was ik helemaal vergeten!”

Mevrouw begon hartelijk te lachen en zei tegen Klinkhamer:

„Die jongens van u zijn me er een paar! Zij denken meer om een ander dan aan zichzelf. Als iedereen zo was, zou de wereld er goed voor staan!”

„Vergist u zich niet, mevrouw,” zei Klinkhamer. „Het zijn helemaal geen zoete lieverdjes. Het zijn een paar echte grote deugnieten die af en toe weieens iets goeds willen doen. Nou ja, het zijn jongens! En dat zegt alles! Nietwaar?”

De Kameleon Reeks

1. De schippers van de Kameleon (1949)

2. Kameleon ahoy! (1951)

3. Redders met de Kameleon (1952)

4. Speurders met de Kameleon (1955)

5. De Kameleon op volle toeren (1956)

6. De Kameleon houdt koers (1958)

7. Goede vaart, Kameleon (1958)

8. Trossen los Kameleon! (1959)

9. De Kameleon in 't zoeklicht (1959)

10. De Kameleon opnieuw in actie (1960)

11. De Kameleon in de branding (1961)

12. Vivat Kameleon! (1961)

13. De Kameleon Blijft Favoriet! (1962)

14. De Kameleon wint de prijs! (1962)

15. De kameleon brengt geluk! (1963)

16. Bravo Kameleon! (1963)

17. Vakantie met de Kameleon (1964)

18. De Kameleon viert feest! (1964)

19. Tiptop Kameleon (1965)

20. De Kameleon schiet te hulp (1965)

21. Trouwe vrienden van de Kameleon (1966)

22. De Kameleon staat voor niets! (1966)

23. Met de Kameleon er op los! (1967)

24. De kameleon altijd paraat (1967)

25. De Kameleon slaat zijn slag (1968)

26. De Kameleon pakt aan! (1968)

27. Ruim baan Kameleon (1969)

28. De Kameleon vaart uit

29. De Kameleon treft doel!

30. Volle kracht Kameleon!

31. Met de Kameleon op avontuur

32. De Kameleon maakt schoon schip

33. De Kameleon knapt het op!

34. Met de Kameleon vooruit!

35. De Kameleon steekt van wal

36. De Kameleon doet een goede vangst!

37. De vlag in top voor de Kameleon

38. De Kameleon in de storm

39. Alle hens aan dek Kameleon

40. De Kameleon krijgt nieuwe vrienden

41. Op reis met de Kameleon

42. De Kameleon heeft succes

43. De Kameleon vaart voorop!

44. Lang leve de Kameleon!

45. De Kameleon helpt altijd!

46. De Kameleon ruikt onraad

47. De Kameleon geeft vol gas

48. De Kameleon maakt plezier

49. De Kameleon ligt op de loer

50. De Kameleon in het goud

51. De Kameleon houdt stand

52. De Kameleon vaart door

53. De Kameleon gooit het roer om

54. Recht door zee Kameleon

55. De Kameleon op dreef

56. De Kameleon in woelig water

57. Met de Kameleon voor de wind

58. De Kameleon heeft goed nieuws

59. De Kameleon draagt zijn steentje bij

60. De Kameleon maakt het helemaal

61. De Kameleon slaat alarm

62. De Kameleon stuurloos

63. De Kameleon op jacht

Table of Contents

HOOFDSTUK I

HOOFDSTUK II

HOOFDSTUK III

HOOFDSTUK IV

HOOFDSTUK V

HOOFDSTUK VI

HOOFDSTUK VII

HOOFDSTUK VIII

HOOFDSTUK IX

HOOFDSTUK X

De Kameleon Reeks