DE KAMELEON ALTIJD PARAAT door

H. DE ROOS

Geïllustreerd door

G. VAN STRAATEN

Zonnebloem-Serie

LEEFTIJD TOT 12 JAAR

UITGEVERIJ KLUITMAN — ALKMAAR

HOOFDSTUK I

De nieuwe gast hoort wonderbaarlijke verhalen

Een motorbootje voer over het meer. De Kameleon, zo heet zij, was van ijzer en nogal lomp gebouwd, maar door de sterke motor kon zij toch reuzesnel varen. Aan het roer zat een blonde jongen, gekleed in een blauwe overall en naast hem zat zijn broer die, als twee druppels water, op hem leek. Zij waren de tweeling van smid Klinkhamer en zelfs hun vader had er nog weieens moeite mee om te onderscheiden wie van de twee Hielke of wie Sietse was.

Zoals gewoonlijk zat Sietse aan het stuur en hij liet de boot regelrecht naar de overkant van het meer varen. In het dorp dat daar vlak bij de ingang van een groot kanaal lag, woonde mijnheer Houwman die ook een smederij had.

De jongens moesten hem een klein jute zakje met bouten brengen. Een half uur geleden had Houwman met Klinkhamer getelefoneerd en gevraagd om een aantal bouten. Klinkhamer had gezegd dat hij de bouten kon leveren en dat de jongens ze wel kwamen brengen. Want als Hielke en Sietse benzine voor hun boot wilden hebben, moesten zij er ook wat voor doen, nietwaar?

En dat deden zij met plezier. Het was prachtig weer en op hét meer voeren vele bootjes met witte zeilen die in de zon extra blank leken en aan het geheel een vrolijk aanzien gaven.

De groene weilanden met wuivende rietkragen langs de kanten van het meer, het blauwe water met daarboven een nog blauwere lucht, de kleurige vlaggen op de toppen van de masten van de glanzend gelakte boten, maakten alles zo feestelijk dat het een lust was om er naar te kijken. De jongens voeren dan ook zingend tussen al dat moois door tot zij de ingang van het kanaal bereikten. Weldra waren zij nu in het dorp waar zij aanlegden bij het erf van een melkboer, die de jongens goed kende. Hij had dan ook geen enkel bezwaar toen de Kameleon werd vastgemaakt. Hielke nam het zakje met bouten en dan liep het tweetal langs een smal straatje naar de hoofdstraat. In de verte hoorden zij de smid al op het aambeeld slaan en spoedig liepen zij de smederij binnen. Mijnheer Houwman keek blij toen hij de jongens zag.

„Jullie zijn prachtig op tijd,” zei hij, „ik was juist begonnen korte bouten op het aambeeld dunner te slaan, zodat zij langer worden, maar dat is nu niet meer nodig.”

Hij nam het zakje van Hielke in ontvangst en stortte de inhoud leeg op de werkbank. Hij telde het aantal en zei: „Dat klopt, jongens. Jullie hebben mij een grote dienst bewezen. Kom maar even binnen. Mijn vrouw heeft nog wel iets voor jullie.”

Hielke en Sietse volgden Houwman naar de woonkamer. „Vrouw,” zei Houwman, „hier zijn de beroemde schippers van de Kameleon. Zij zijn over de woeste golven van het meer hierheen gevaren om mij zo gauw mogelijk een zakje bouten te brengen. Dus hebben zij wel iets verdiend!” „Zal ik gauw een kopje thee zetten?” vroeg mevrouw. „Welnee mevrouw,” antwoordde Hielke, „doet u geen moeite.”

„Wij gaan meteen weer varen,” zei Sietse. „Het is veel te mooi weer om in huis te zitten.”

„Dan krijgen jullie ieder een stuk koek,” zei mevrouw. Koek lusten gezonde jongens altijd, maar Hielke en Sietse keken wel even verwonderd naar de grootte van de stukken koek, want die waren wel drie keer zo groot als die, welke moeder hun gaf.

„Wel bedankt mevrouw,” zei Hielke. „Ja mevrouw, ook wel… verdraaid,” mompelde Sietse, want hij struikelde over een koffer en viel op de vloer. Haastig krabbelde hij overeind en bood zijn verontschuldiging aan voor de deuk die hij in de koffer had gemaakt. Houwman lachte luid en zijn vrouw zei:

„Het heeft niets te betekenen. Die koffer wil ik toch kwijt. Hij gaat straks mee met de vuilniswagen.”

„Met de vuilniswagen?” vroeg Sietse. „Maar dan wil ik hem wel hebben,”

„Dat mag,” lachte mevrouw, „je doet er mij zelfs een groot plezier mee.”

„Wel bedankt,” zei Sietse en dan gingen de jongens koek etend, met een grote koffer tussen zich in, de straat op.

Daar ontmoetten zij een jongeman, gekleed in een heel lichtgrijs zomerkostuum en met een grote donkere zonnebril op het puntje van zijn neus, zodat hij er overheen kon kijken. Hij droeg twee gloednieuwe koffers, die hij op het trottoir neerzette en vroeg:

„Zeg jongens? Kunnen jullie mij vertellen waar het hotel de „Gouden Leeuw" is?”

„De Gouden Leeuw?” vroeg Hielke verwonderd. „Dat hotel is hier niet!”

„Welnee,” zei Sietse, „de Gouden Leeuw staat in ons dorp aan de overkant van het meer.”

„Dat is pech,” mompelde de jongeman, „maar er zal hier toch wel ergens een taxi zijn die mij erheen kan brengen?”

„Dat weet ik niet,” zei Hielke aarzelend.

„Als u wilt, kunt u wel met ons meevaren,” stelde Sietse voor. „Wij gaan toch naar huis!”

„Als dat kan? Dan heel graag, jongens!”

„Komt u maar mee,” zei Sietse en de jongeman nam zijn koffers op en volgde hen naar het smalle straatje waar de Kameleon lag. Maar toen hij het bootje zag, zei hij:

„Deksels, kunnen wij daarmee over dat grote meer? Is het niet gevaarlijk?”

„Wel nee,” lachte Sietse, „het meer is zo vlak als een spiegel, dus is er helemaal geen gevaar bij.”

„Maar als de boot lek wordt, zinkt zij, want zij is van ijzer.

„Maar u kunt toch wel zwemmen?” merkte Hielke op.

„Maar niet zo goed dat ik het hele meer overzwem,” zei de jongeman en hij wilde reeds teruggaan, toen de melkboer erbij kwam.

„Deze meneer is bang dat onze boot lek wordt en dan zinkt,” zei Sietse.

„Dat is zeker maar een grapje hè?” vroeg de melkboer.

„Nee, nee‚” gebaarde de jongeman, „ik voel mij niet veilig in zo’n ijzeren bak.”

„Maar deze boot is oersterk,” zei de melkboer glimlachend, „en als hij lek zou worden, begint het meestal met een klein gaatje en dan is de boot dus niet zo direct gezonken. Voordat er dan ongelukken van komen, is de wal allang bereikt. Gaat u maar rustig met de jongens mee en u zult nog genieten van een mooie tocht.”

De jongeman weifelde nog even maar ging dan toch aan boord. Hielke nam zijn koffers en zette ze naast de koffer die Sietse had meegenomen. Toen hun passagier op het bankje voor in de Kameleon was gaan zitten, startte Sietse de motor en met een groet aan de melkboer vertrokken onze schippers. De Kameleon bereikte weldra het meer en de jongeman keek nogal onrustig om zich heen. Maar dan gaf Sietse vol gas en de steven van de Kameleon ging omhoog en in een baan van woest schuimend water ging de boot er snel vandoor. Van de golven die aan weerskanten van de boeg werden opgeworpen, stoven kleine druppeltjes over het hoofd van de meneer en hij keek verschrikt achterom. Maar dan zag hij de jongens lachen en toen lachte hij mee en zei:

„Het gaat reuzehard. Ik had niet verwacht dat jullie boot zo snel kon varen.”

„Onze motor is nogal sterk,” merkte Sietse op. „Als wij willen, zijn wij binnen tien minuten aan de overkant.”

„Maar ik heb helemaal geen haast, jongens. Ik vind het varen toch wel leuk. En wat is dat daarginder voor een gebouw met al die vlaggen?”

„Dat is het Paviljoen,” wees Hielke. „Een restaurant waar je een leuk uitzicht hebt over het meer.”

„Ik heb wel trek in koffie,” zei de jongeman. „Gaan jullie mee naar het Paviljoen? Dan trakteer ik.”

Dat aanbod sloegen Hielke en Sietse niet af en dus werd er koers gezet naar het restaurant waar op het terras vele mensen zaten. Bij de lange steiger legde de Kameleon tussen een paar luxe zeiljachten aan. Hielke maakte de boot vast en dan volgden onze vrienden de jongeman naar een tafeltje waarboven een kleurige parasol prijkte. Aan een kelner bestelde de jongeman drie koffie met gebak. Terwijl de kelner het bestelde ging halen, keek de jongeman om zich heen en zei:

„Het zit hier heel leuk. Ik heb nooit geweten dat het bij een meer zo gezellig kon zijn.”

„Er komen hier veel bezoekers,” vertelde Hielke. „Zelfs in de winter is het hier druk en vooral als het ijs zo sterk is dat je op het meer kunt schaatsen.”

De koffie en het gebak werden gebracht en de jongens zaten weldra te smullen. Dat zij nog geen kwartier geleden ieder een groot stuk koek hadden gegeten, deed aan hun eetlust niets af.

Enige heren die even verder aan een tafeltje zaten, stonden op en gingen vertrekken. Zij kwamen langs onze vrienden en een van hen legde zijn hand op de schouder van de jongeman en zei:

„Kijk! Daar heb je Herman Heringa! Hoe gaat het?”

„Prima‚” antwoordde Herman lachend. „Ik heb vakantie. Het is prachtig weer en ’t is hier reuze gezellig, dus wat wil ik meer. Is het met jou ook goed, Karel?”

„Uitstekend,” zei Karel. „Wij gaan fijn zeilen. Ik heb gehoord dat jij nogal geboft hebt, hè? Nog wel gefeliciteerd en tot ziens!”

De heren gingen aan boord van een prachtig zeiljacht en Herman en de jongens zaten te kijken hoe de zeilen werden gehesen waarna het jacht vertrok. Het gifeed sierlijk over het meer en toen het in de verte verdween, leek het net een grote witte vogel die over het water scheerde.

„Ik koop misschien ook zo’n mooie boot,” zei Herman.

„Zeilen is een prachtige sport en als je dan in de dorpjes aanlegt en gezellig een kopje koffie drinkt, zoals hier, dan is het leven veel rustiger dan in de stad en toch is het vol afwisseling.”

„Maar zo’n boot is erg duur,” merkte Sietse op. „Die kost minstens tienduizend gulden.”

„Nou ja, dat moet je er dan maar voor over hebben,” lachte Herman.

„Ik zou het er ook best voor over hebben‚” zei Hielke lachend, „maar ik heb niet zo’n dikke spaarpot.”

„Maar jullie hebben al een beste boot,” zei Herman. „En lusten jullie nog een gebakje?”

Hij wenkte de kelner en bestelde weer koffie met gebak. Maar toen de jongens dat op hadden, moesten zij toch echt niet meer en werd de tocht naar het dorp voortgezet. De Kameleon voer regelrecht naar de brug die over de vaart lag in de weg die vanaf het dorp naar de stad liep. De Kameleon ging onder de brug door en dan stuurde Sietse haar even verder in het boothuis achter de smederij. Herman keek nogal verbaasd toen de Kameleon zo plotseling het door de jongens gebouwde schuurtje binnenvoer.

„Hier wonen wij,” zei Hielke.

„Aha,” merkte Herman op, „en waar is dan het hotel?”

„Dat staat midden in het dorp,” zei Sietse, „wij lopen wel met u mee.”

De jongens namen ieder een koffer van Herman en dan liepen zij naar de smederij. Klinkhamer keek verwonderd naar de nieuwe gast en Sietse zei:

„Deze meneer gaat logeren in het hotel de Gouden Leeuw.”

„Dan heet ik u als voorzitter van de vereniging voor vreemdelingenverkeer van harte welkom,” zei Klinkhamer. „Ik hoop dat u hier een prettige vakantie zult hebben.”

„Mijn naam is Herman Heringa,” stelde Herman zich voor. „Ik dank u voor de prettige ontvangst en ik bedank de jongens ook voor het varen over het meer. Maar voor ik het vergeet. Wat ben ik jullie schuldig?”

„Niets natuurlijk,” zei Sietse.

„Maar als ik een taxi had genomen, had mij dat toch ook geld gekost?” merkte Herman op.

„De boot heeft er niets van gemerkt dat u meevoer, meneer,” zei Klinkhamer, „en wij doen onze gasten graag een plezier zodat zij later weer eens op bezoek komen.”

„Dat vind ik geweldig, meneer Klinkhamer. Dus jongens dan worden jullie nogmaals hartelijk bedankt.”

„Tot uw dienst,” zei Sietse.

Er kwam nog iemand de smederij binnen. Hij heette Gerben en hij was de knecht van boer Jellema.

„Goedemiddag!” zei hij luidruchtig. „Wat is hier te koop? Camera’s? Verrekijkers? Vulpennen?”

„Wat bedoel je?” vroeg Hielke.

„U denkt zeker dat ik handelsreiziger ben?” vroeg Herman. „Maar dat ben ik niet. Ik ben hier alleen maar met vakantie.”

„Juist,” grapte Gerben, „u komt hier frisse lucht happen? Het is hier reuze gezond! Kijk maar naar die twee dikke knapen!”

„Kijk jij maar naar je zelf,” zei Sietse, „jij bent net een volgestopte worst!”

„Pas op vriendje,” gromde Gerben. „Als ik kwaad word, is het met je gedaan. Wel meneer, wij hebben hier eens iemand op bezoek gehad die vertegenwoordiger was voor een chocoladefabriek. Hij had een koffer vol dozen bonbons en chocoladerepen bij zich en wij mochten er van proeven. Maar toen wij genoeg geproefd hadden, was de koffer bijna leeg. Ha ha, weet u nog wel Klinkhamer?”

„Ik weet het nog best‚” zei Klinkhamer, „maar jij vergeet erbij te vertellen dat die meneer toen zei: ‚Ik kom over een paar dagen terug om te vragen of jullie ook ziek zijn geweest, want de chocola was enigszins beschimmeld.’ Toen schrok jij zo, Gerben Zonderland, dat jij moest overgeven. Weet jij dat nog wel?”

„Maar ik ben toch niet ziek geweest,"stotterde Gerben.

„Natuurlijk niet,” lachte Klinkhamer, „want de chocolade was niet beschimmeld.”

Herman Heringa lachte en zei:

„Als de lucht hier zo gezond is, kun je ook niet ziek worden. Ik heb vandaag reuze genoten van de tocht over het meer.”

„Maar ’s winters is het hier heel anders,” vertelde Gerben. „Als het meer dan onder een dikke laag ijs ligt en een koude noordoostenwind over de vlakte blaast, dan is het bitter koud in het dorp. Dan moeten de kachels roodgloeiend worden gestookt zodat de vlammen uit de schoorstenen slaan. Wij hebben het meegemaakt dat de kokende koffie op het brandende petroleumstel zelfs bevroor en de koffiepot uit elkaar barstte.”

„Bevroor het kokende water?” vroeg Herman verbaasd, maar dan begon hij te lachen en zei: „U maakt maar een grapje.”

„Dat doet hij altijd,” merkte Sietse op, „maar het ergste is dat hij soms zijn eigen verhalen gelooft.”

„Toch heb ik bewondering voor mensen met veel fantasie,” zei Herman. „Zij kunnen dingen bedenken waar een ander nooit aan gedacht zou hebben.”

„Dat is waar‚” zei Klinkhamer. „Als er geen mensen met fantasie waren, zou er nooit iets nieuws worden uitgevonden. En aan de uitvinders hebben wij heel veel te danken zoals elektriciteit, telefoon, radio, televisie, auto’s, vliegtuigen, stoommachines en nog veel meer.”

„Hier in het dorp woont ook een uitvinder,” zei Gerben. „Hij heet Klaas Stoelwinder.”

Herman begon te lachen.

„Gelooft u het niet?” vroeg Gerben.

„O, jawel. Maar ik vind het zo’n grappige naam.”

„Maar de grap die Stoelwinder uithaalde, was helemaal niet grappig‚” ging Gerben verder. „Hij probeerde gratis elektriciteit te krijgen. Weet u hoe hij dat deed? In de straat waar hij woont, lopen elektriciteitsdraden door de lucht. U weet wel, die van paal tot paal zijn gespannen aan grote porseleinen knoppen. Over die draden wierp Stoelwinder een stuk koperdraad, maar toen liep hij hard weg, want dat stuk draad kwam meteen onder stroom en Klaas kreeg een flinke schok. Even later kwam een boerenknecht door de straat fietsen. Hij droeg een zinken emmer op z’n rug en die emmer raakte het stuk koperdraad dat nog steeds aan de elektrische kabels hing te bengelen. En boem, de knecht sloeg door de stroom met zijn fiets tegen de grond.”

„Drommels,” zei Herman, „hij had dood kunnen zijn.”

„Dat zei de rechter ook toen hij Stoelwinder een dikke boete gaf,” vertelde Gerben, „maar door de rubberbanden van de fiets was de schok niet dodelijk voor de knecht. En dat was dus een geluk bij een ongeluk.”

„U noemt die Stoelwinder een uitvinder,” vroeg Herman. „Maar heeft hij, weieens iets uitgevonden?”

„Jazeker!” zei Gerben. „Haarkrulapparaten!”

„Haarkrulapparaten?” vroeg Herman belangstellend, „en heeft hij die kunnen verkopen? Of had hij geen geld om een fabriekje op te richten?”

„Zou u hem dan aan geld willen helpen?” vroeg Gerben.

„Als hij een begaafd iemand is,” zei Herman, „zou ik hem best willen helpen.”

„Maar dan moet u veel geld hebben,” glimlachte Gerben.

„Daar praat ik liever niet over,” zei Herman, „maar hoe ging dat nu verder met die haarkrulapparaten?”

„Dat werd weer werk voor de politie,” zei Gerben. „Stoelwinder kreeg een waarschuwing wegens flessentrekkerij.”

„Flessentrekkerij?” vroeg Herman. „Hoe bedoelt u dat?”

„Wel,” zei Gerben. „Het was een heel eenvoudig bedenksel van Stoelwinder. Hij liet een advertentie in de krant zetten waarin stond:

Dames opgelet! Stuurt u een gulden naar postbus 30 en u ontvangt de nieuwste haarkrulapparaten!

Dat was alles en omdat de dames graag krullen in het haar hebben, kreeg onze uitvinder uit alle steden en dorpen brieven met geld. Daarvoor stuurde hij dan enveloppen terug met een kaartje erin, waarop tien haarkrulspeldjes waren geprikt. Zo’n kaartje kocht hij in de bazar voor vijfendertig cent en dus maakte hij op iedere bestelling vijfenzestig cent winst. Het was een heel voordelig zaakje voor Stoelwinder, maar spoedig kwamen er klachten en verbood de politie deze flessentrekkerij. Had Stoelwinder ermee door kunnen gaan, dan had hij waarschijnlijk genoeg geld gekregen voor een fabriekje.”

Herman lachte.

„Toch heeft die man iets, dat een ander vaak niet heeft,” zei hij. „Hij heeft ideeën en het zou mij niets verwonderen als hij op zekere dag beroemd wordt door een uitvinding.”

„Stoelwinder beroemd?” riep Gerben lachend. „Nou, dan mag de wereld wel andersom gaan draaien, want ik verwacht niet veel goeds van hem. Maar ik wil een medeburger niet onnodig zwart maken en daarom ga ik maar weer aan het werk. Tot ziens vrienden!”

Gerben nam zijn fiets en reed naar de polderdijk die langs het meer liep. Hij volgde de dijk in de richting van een grote windmolen die de naam ‚Woudaap’ droeg. Daar woonde Dijkstra, de molenaar, die een zoon had die Kees heette. Kees was een vriend van Hielke en Sietse.

Toen Gerben langs de Woudaap reed, zag hij Dijkstra en Kees druk bezig in het schuurtje naast de molen. Gerben stopte en riep heel luid:

„Hé! Komen jullie eens gauw buiten!”

Dijkstra wierp zijn gereedschap neer en omdat Kees ook haastig naar buiten wilde gaan, liepen vader en zoon elkaar vast in de deuropening. Maar dan liet Kees zijn vader voorgaan en Dijkstra vroeg reuze nieuwsgierig aan Gerben:

„Wat is er?”

„Niets!” riep Gerben lachend. „Ik wilde alleen maar even zien of jullie naar buiten zouden komen als ik dat riep. En warempel, zij doen het nog ook! Ha, ha, ha, wat een grap!”

„Weet je wat jij bent?” riep Dijkstra kwaad, „een hark! Een grote hark! Een vervelende, misselijke…”

„Stop!” riep Gerben. „Dat kan niet!”

„Wat??” vroeg Dijkstra.

„Een hark is nooit misselijk,” riep Gerben en dan fietste hij lachend naar de boerderij van Jellema, die even verder aan de polderdijk stond.

Wat Dijkstra hem nariep, zullen wij maar niet vertellen. Scheldwoorden zijn nu eenmaal niet erg opvoedend, hoewel zij vaak verwonderlijk snel geleerd worden.

HOOFDSTUK II

De koffer vol ergernis

Hielke en Sietse droegen ieder een koffer van Herman Heringa en brachten hem langs de Dorpsstraat naar het Raadhuisplein. Daar stond tegenover het gemeentehuis het hotel de Gouden Leeuw. De hotelhouder, meneer Van der Zee, ontving de nieuwe gast beleefd en gaf aan de jongens een reep chocolade als beloning voor het dragen van de koffers. Hielke en Sietse gingen terug naar huis en onderweg smulden zij van de chocolade.

„Wij hebben vandaag een beste dag,” merkte Sietse lachend op. „Nog een paar van zulke dagen en ik word zo dik als een olifant.”

„Kees had erbij moeten zijn,” zei Hielke, „hij is stapeldol op lekkers.”

„Als wij hem vertellen wat wij allemaal gehad hebben,” zei Sietse, „springen de tranen hem in de ogen van jaloezie.”

„Dat geloof ik ook wel,” zei Hielke. „Maar vertel mij eens wat jij met die oude koffer wilt doen?”

„Die bewaar ik tot ik ga emigreren naar Canada,” zei Sietse. „Maar eerst moet ik weten of het slot nog werkt.”

„Zijn er sleutels bij?” vroeg Hielke.

„Was het maar waar,” antwoordde Sietse, „maar ik ga er een sleutel bij zoeken.”

Zij kwamen de smederij weer binnen en ik de la onder de werkplaats zocht Sietse een bos sleutels. Die bos nam hij mee naar de Kameleon waar de koffer nog aan boord lag. Samen gingen onze schippers nu aan het passen tot er een sleutel gevonden werd waarmee het slot geopend en gesloten kon worden.

„Dat is gelukt,” zei Sietse glunderend, „nu kunnen wij een mooie grap uithalen. Wij doen iets zwaars in de koffer en zetten hem dan op de weg. Dan komt er vast iemand die hem meeneemt en kunnen wij lachen als die man voor niets loopt te sjouwen.”

„Ja, dat doen we!” riep Hielke vol vuur, „wij zetten hem op de polderdijk zodat Gerben hem vindt. Wat zal hij kwaad zijn als hij ontdekt dat de inhoud waardeloze rommel is.”

„Weet je wat wij er indoen?” zei Sietse. „Zie je dat stapeltje bakstenen tegen de smederij staan? Die pakken wij netjes stuk voor stuk in papier. Dan denkt Gerben dat hij een reuzevondst heeft gedaan.”

Dat vond Hielke geweldig en dan droegen zij twaalf bakstenen naar het boothuis.

„Wij moeten ze niet in kranten verpakken,” zei Hielke, „dat is niet mooi genoeg. Maar er ligt blauw papier in de smederij en dat ga ik even halen.”

Hielke ging naar de werkplaats en kwam snel terughollen met het blauwe papier, waarin machine-onderdelen verpakt waren geweest. Sietse had intussen een beetje olie in het kofferslot gedruppeld en dat werkte nu weer perfect. De beide belhamels gingen de stenen nu stuk voor stuk in het blauwe papier wikkelen en vulden er de koffer mee. Toen er twaalf keurige blauwe pakjes in de koffer waren geborgen was er nog ruimte over voor nog meer stenen. Sietse wilde er nog meer gaan halen maar Hielke hield hem tegen:

„De koffer is al zwaar genoeg,” zei hij. „Ik wed dat jij hem niet naar het Raadhuisplein kunt dragen zonder onderweg een keer te rusten.”

Sietse tilde de koffer op en zei dat hij wel zwaar was, maar dat hij er best mee naar het plein kon lopen. En hij liep het boothuis uit.

„Hé jô, doe niet zo uitsloverig!” riep Hielke. „Ik geloof wel dat jij het kunt, zet die koffer nu maar weer neer.”

Maar Sietse wilde graag zijn kracht beproeven en hij ging de straat op. Hielke volgde hem. Ze liepen de Dorpsstraat door en kwamen veldwachter Zwart tegen.

„Zo jongens,” zei Zwart „Dat lijkt wel zwaar. Wat zit erin?”

„O, niets bijzonders,” mompelde Sietse.

„Laat dan toch maar even zien,” zei Zwart.

„Daar heb je het al!” riep Hielke en hij gaf z’n broer een stomp.

„Wat bedoel je?” vroeg Zwart argwanend.

„Ik vind het onzin om met een koffer vol bakstenen door het dorp te sjouwen,” zei Hielke.

„Ja, kijkt u maar,” zei Sietse, en hij opende de koffer en trok het papier van één van de stenen weg.

„Maar dat is niet normaal,” riep Zwart. „Wat is hiervan de bedoeling? Jij gaat toch niet voor je plezier met zoveel stenen sjouwen?”

„Zij zijn voor Gerben,” zei Sietse. „Voor de grap hebben wij ze zo netjes verpakt.”

„Zooo?” prevelde Zwart. „Nou ja, als het voor Gerben is, zal ik er mij verder niet mee bemoeien. Jullie maken toch steeds grappen met elkaar.”

Zwart wandelde verder en Sietse deed de koffer weer dicht.

„Ik ga terug,” zei hij. „Door Zwart moest ik de koffer neerzetten en dus heb ik niet kunnen laten zien dat ik aan één stuk door kan lopen naar het Raadhuisplein.”

„Jij had het best gehaald,” zei Hielke. „Jij was al ver over de helft. Maar het is direct zes uur dus moeten wij naar huis.”

Zij liepen terug en toen zij langs de smederij kwamen, was Klinkhamer reeds in huis gegaan. Zo konden onze rakkers ongemerkt de koffer terugbrengen in de Kameleon. Daarna gingen zij gauw in huis waar een volle schaal boterhammen stond te wachten. De jongens aten er heel wat van op en gingen na het eten meteen weer naar buiten. Sietse bracht eerst de bos sleutels terug in de lade onder de werkbank en dan holden zij naar de Kameleon en voeren het meer op. Halverwege de Woudaap stuurde Sietse de boot naar de polderdijk en legde aan. Het tweetal bleef hier wachten op de komst van Gerben. Na een half uur was hun grote vriend nog steeds niet komen opdagen. Sietse begon ongeduldig te worden en zei:

„Ik dacht dat die slome altijd om zeven uur naar huis ging.”

„Dat doet hij ook,” zei Hielke, „maar hij is weieens een beetje later.”

„Dat komt omdat hij altijd overal met iedereen staat te kletsen,” merkte Sietse op, „hij is een grote zeursok… wacht… ja, daar komt ie!”

In de verte naderde iemand op een fiets en Sietse ging nu heel vlug de koffer op de rand van de rijweg leggen en kwam dan meteen terug in de Kameleon. De boot werd snel achter een rietkraag getrokken en daar zaten onze Klinkhamertjes nu genoeglijk tussen het riet door te gluren naar de plaats waar de koffer lag. Weldra hoorden zij Gerben naderen want hij zat vrolijk fluitend op zijn fiets. Het geluid kwam steeds dichterbij en dan konden de jongens Gerben zien. Hij hield op met trappen en stopte bij de koffer.

Dan keek hij om zich heen en riep luid: „Is hier iemand? Van wie is deze koffer?” Dat werd alleen maar gehoord door Hielke en Sietse en die gaven natuurlijk geen antwoord. Gerben riep nog eens heel nadrukkelijk: „Van-wie-is-deze-koffer??”

Maar omdat er niemand kwam opdagen, nam hij de koffer op en hoorden de jongens hem mopperen: „Drommels! Die is nog best zwaar!” Hij probeerde het deksel te openen maar dat zat stevig op slot. Gerben besloot de koffer mee te nemen en zette hem op de bagagedrager. Maar toen hij probeerde te fietsen, begon het rijwiel door het gewicht van de koffer zo te slingeren dat Gerben bijna de dijk afreed. Hij stapte vlug weer af en vervolgde zijn weg lopend naast de fiets. Hielke en Sietse keken hem lachend na.

„Die gaat natuurlijk naar onze smederij om aan vader te vragen of het slot geopend kan worden,” zei Sietse.

„Maar dan zijn wij er gloeiend bij,” merkte Hielke op, „want als vader de stenen ziet, begrijpt hij meteen dat wij het gedaan hebben.”

„Waarom?” vroeg Sietse. „Iedereen kan toch stenen in een ????stuk ontbreekt????”

Maar Sietse wist op dat moment nog niet wat er thuis gebeurde. Want daar liep Klinkhamer mopperend te zoeken naar enige bakstenen die zomaar spoorloos verdwenen waren. Klinkhamer had de stenen klaargezet om het waterputje naast de keuken te repareren, maar tot z’n verwondering was de grootste helft nu verdwenen.

„Zeg moeder?” vroeg hij, „snap jij waar die stenen gebleven zijn?”

„Ik weet het niet,” zei moeder. „Misschien hebben de jongens ze gehad.”

„Maar wat drommel moeten die apen met mijn stenen doen?” riep Klinkhamer boos, „zij hebben ze toch zeker niet in het water gegooid?”

„Dat geloof ik niet,” antwoordde moeder. „Waar zijn de jongens?”

„Natuurlijk weer met hun boot weg,” mopperde Klinkhamer. „Maar als zij de stenen hebben meegenomen, gaan zij niet eerder naar bed dan dat zij alles terug hebben gebracht.”

Intussen werd alles reeds teruggebracht, want Gerben had met zijn vondst het einde van de polderdijk bereikt en sloeg nu de weg in naar het dorp.

„En nu gaan wij ook,” zei Sietse en hij startte de motor en liet de Kameleon snel naar de brug varen. Met onverminderde vaart gingen de jongens onder de brug door en dan zette Sietse de motor af zodat de Kameleon geluidloos verder voer en ongemerkt het boothuis binnenliep. Vlug gingen Hielke en Sietse aan wal en holden naar de achterdeur van de smederij, waardoor zij naar binnen gluurden.

En jawel, daar stond Gerben. Hij had de koffer op de werkbank gelegd en keek nu vol spanning hoe Klinkhamer een grote bos sleutels een voor een op het slot paste.

„Als er stapels bankbiljetten inzitten,” hoorden de jongens Gerben zeggen, „ga ik ze eerst allemaal tellen, zodat ik precies weet hoe groot de waarde is. Want ik geloof dat een vinder recht heeft op een deel van het gevondene".”

„Zooo?” vroeg Klinkhamer. „En het hoeveelste deel is dat dan wel?”

„Dat weet ik niet,” antwoordde Gerben, „maar dat vraag ik wel aan Zwart. Of nee, ik vraag het aan de notaris. Die weet alles. Stel je voor dat ik tien procent krijg en dat er een miljoen aan bankbiljetten in zit. Dan ontvang ik honderdduizend gulden. Dan ben ik in één klap rijk! Dan kan ik een boerderij kopen. Ik word er al zenuwachtig van. Kunt u geen sleutel vinden?”

„Blijf jij maar rustig‚” bromde Klinkhamer. „Ik geloof er niets van dat er een miljoen in deze koffer zit, want wie zou er zo onnozel zijn om zo’n koffer dan te verliezen?”

„Maar hij kan ook weggeworpen zijn,” zei Gerben. „Als het gestolen geld is en de dieven zijn bang geworden, kunnen zij de koffer uit een auto hebben gegooid.”

„Voor een vrachtje bankpapier vind ik de koffer wel wat zwaar,” merkte Klinkhamer op.

„Dat moet u niét zeggen,” zei Gerben. „Als de koffer boordevol is, kan al dat papier nog flink zwaar zijn. Drommel, past er geen sleutel op?”

„Niet zo ongeduldig, Gerben,” zei Klinkhamer en hij haalde een andere bos sleutels uit de la en begon opnieuw te passen.

„Dat is dezelfde bos die ik had,” fluisterde Sietse. „Nu gaat het zo gebeuren.”

En dan hoorden de jongens Gerben vragen:

„Is de krant er al, Klinkhamer?”

„Nee, nog niet,” zei Klinkhamer.

„Jammer‚” mompelde Gerben, „dan had ik kunnen kijken of er vandaag ergens een bankoverval is geweest.”

„Jij denkt dus beslist dat er geld in deze koffer zit?” vroeg Klinkhamer. „Wel dan zul je het nu weten!”

Klinkhamer draaide het slot los en Gerben trok haastig het deksel open. Verbaasd keken hij en Klinkhamer naar de twaalf blauwe pakjes die de inhoud van de koffer vormden. Dan nam Gerben haastig een pakje en trok met trillende handen het papier eraf… en riep dan kwaad, terwijl hij de steen op de grond smeet: „Die gemene snertapen! Waar zijn ze?” Hielke en Sietse holden meteen naar de Kameleon en zij konden nog net op tijd de boot van de wal duwen want daar was Gerben al. Hij stond de jongens allerlei dreigementen toe te roepen en met de verzekering dat hij hen nog wel zou krijgen, ging hij tenslotte naar huis. Hielke en Sietse bleven nog een tijdje wachten tot zij er zeker van waren dat hun belager vertrokken was en voeren de boot daarna weer in het boothuis. Maar toen zij thuiskwamen, kregen zij van vader ook de wind van voren.

„Ik wil niet dat jullie nog langer zulke streken uithalen!” riep Klinkhamer boos. „Het is schandalig om iemand met een koffer vol stenen te laten sjouwen. Jullie denken zeker dat jullie grappig zijn, maar het is meer dan ergerlijk. Laat ik het niet meer merken dat jullie er met mijn stenen vandoorgaan!”

„Dan nemen wij wel andere stenen,” zei Sietse. „Voor den drommel niet!” riep Klinkhamer.” „Jullie nemen niets meer! Ik zal die koffer verbranden en jullie gaan meteen naar bed! Vooruit! Mars! Opgehoepeld!!”

En zo gingen onze vrienden een uur eerder naar bed dan zij gewend waren. Terwijl zij op hun kamer nog lagen na te praten over de belevenissen van die dag, trokken er rookwolkjes voorbij het raam. Die rook kwam uit de schoorsteen van de smederij.

„Daar gaat de koffer‚” fluisterde Sietse, „’t Is jammer, maar wij hebben er toch plezier mee gehad.”

„Dat kan Gerben niet zeggen,” zei Hielke en dan lachten zij tot zij in slaap vielen.

Maar wie denkt dat het verhaal van de koffer hiermee ten einde is, heeft het mis.

De volgende morgen kwam een jongen in de smederij die Louw Vrolijk heette. Louw was ook een vriendje van Hielke en Sietse. Hij woonde aan de andere kant van het dorp bij de boterfabriek. Zijn vader was kaasmaker. Louw vroeg of hij mee uit varen mocht met de Kameleon.

„Natuurlijk wel,” zei Sietse, „maar dan moet jij aan vader vragen om benzine, want de tank is bijna leeg.”

Dat vond Louw best en hij ging naar Klinkhamer. Maar toen hij even later met een vol blik terugkwam in het boothuis, zei hij:

„Hierzo schooiers! Jullie stuurden mij omdat jullie zelf niet durfden, hè? Wat hebben jullie uitgehaald?”

„Heeft vader dat dan niet verteld?” vroeg Sietse verbaasd.

„Hij zei alleen dat jullie geen benzine verdiend hadden, maar hij wilde niet dat ik daar de dupe van zou worden en dus kreeg ik een blik,” zei Louw. „Maar wat hadden jullie dan gedaan?”

Hielke vertelde wat zij de vorige dag beleefd hadden met de oude koffer. Louw vond het grappig en hij riep:

„Dus jullie mogen wel uitkijken met Gerben. Hij zal vast wraaknemen.”

„Dat zal zo’n vaart niet lopen,” lachte Sietse. „Maar wij blijven voorlopig wel uit zijn buurt.”

Sietse had intussen het blik leeggegoten in de tank en Hielke bracht het lege blik terug naar de smederij.

„Hé Hielke!” riep Klinkhamer. „Denken jullie erom dat jullie geen kattekwaad uithalen, want dan leg ik de boot aan de ketting.”

Hielke beloofde dat er alleen maar zou worden gevaren en dan holde hij naar de Kameleon. De motor was reeds gestart en nauwelijks was Hielke aan boord of de Kameleon vertrok en voer het meer op.

„Als wij weer kattekwaad uithalen,” vertelde Hielke, „legt vader de boot aan de ketting. Jij bent dus gewaarschuwd Sietse.”

„Het is me wat moois,” riep Sietse verbolgen uit, „het leven wordt steeds moeilijker.”

Louw lachte en zei:

„Ik zal je wel helpen, Sietse. Als jij iets verkeerds wilt doen, zal ik je waarschuwen.”

„Daar luistert hij toch niet naar,” grinnikte Hielke, „ik waarschuw hem altijd, maar hij gaat gewoon door, die buffel!”

„En jij doet altijd vlijtig mee,” zei Sietse. „Want wie zorgde er gisteren voor mooi papier om er de stenen in te verpakken? Jij, broer buffel!”

„Nou ja,” zei Hielke. „Ik wil ook weleens lachen.”

Intussen voeren zij naar de Woudaap, waar hun vriend Kees aan de kant van het meer stond te wachten. Toen de Kameleon aanlegde, stapte Kees vlug in de boot en zei:

„Varen maar! Het gaat mij nooit te ver en het duurt mij nooit te lang.”

„Jij had gisteren met ons uit varen moeten gaan,” riep Hielke boven het lawaai van de motor uit. „Wij kregen heel wat te smullen. Eerst een groot stuk koek en toen bij het Paviljoen twee gebakjes en bij het hotel de Gouden Leeuw een dikke reep chocolade.”

„Waarom hebben jullie mij dan niet meegenomen?” vroeg Kees. „Ik had graag gewild.”

„Wij moesten zo vlug mogelijk voor vader naar de overkant van het meer,” vertelde Hielke, „en op de terugweg hebben wij een meneer meegenomen die ons trakteerde.”

„Als jullie weer met die meneer uit varen gaan,” zei Kees, „haal mij dan ook af, wil je?”

Daar moesten zijn vrienden om lachen. Intussen voer de Kameleon het meer rond en naderde dan weer de polderdijk. Daar fietste Gerben op weg naar het dorp. Hij schudde dreigend een vuist naar de beide Klinkhamertjes. Hielke en Sietse lachten, want Gerben kon hen toch niet bereiken. Maar wat ging Gerben nu doen? Hij stopte en riep luid naar de jongens:

„Jullie vangen mij geen tweede keer, lelijke bedriegers! Het moet afgelopen zijn met dat flauwe spelletje! Hierzo! Daargaat-ie!!”

Gerben raapte een koffer op en met een forse zwaai wierp hij hem zo ver hij kon in het meer.

„Wat doet hij nou?” vroeg Sietse verbaasd. „Van wie is die koffer? Hij is niet van ons, want die is gisteren door vader verbrand.”

Wie de eigenaar van de koffer was, bleek nu meteen, want een meneer die aan het zwemmen was, riep verontwaardigd:

„Hé idioot! Wie geeft je het recht om mijn kleren in het water te gooien?”

Die meneer was Herman Heringa. Hij stond vlak bij de wal in het water en dreigde de verbaasde Gerben met aangifte bij de politie en eiste bovendien een flinke schadevergoeding.

„Neem mij niet kwalijk,” stotterde Gerben, „het is een misverstand. Ik dacht dat die kwajongens de koffer hier hadden neergelegd.”

En dan riep Gerben naar onze vrienden:

„Willen jullie hem gauw opvissen voor hij zinkt?”

„Nu zijn wij zeker wel weer goede vrienden hè?” riep Sietse plagend en dan stuurde hij de Kameleon naast de dobberende koffer en Kees trok hem aan boord. De Kameleon voer naar de wal en Herman kreeg zijn eigendom terug dat hij van alle kanten bekeek.

„De kleren zijn gelukkig nog droog,” zei hij. „Dat valt alweer mee.”

„En de koffer droogt wel in de zon,” merkte Sietse op.

„Tja,” zei Herman, „als er maar geen vieze plekken van over blijven. Want het was een mooie koffer.”

„Als u denkt dat u schadevergoeding moet hebben,” zei Gerben, „zal ik het betalen, maar het is eigenlijk de schuld van de jongens!”

„Het is je eigen domme schuld!” riep Sietse Verontwaardigd. „Blijf van andermans koffers af! Jij bemoeit je altijd overal mee!”

„En jullie proberen met slinkse streken een ander erin te laten lopen!” riep Gerben boos. „Maar als het weer gebeurt, gooi ik jullie allemaal in het water, onthoudt dat goed!!”

En dan sprong hij op zijn fiets en duwde de trappers zo driftig rond dat hij weldra als een wielrenner langs de dijk stoof.

„Hij is best kwaad,” zei Herman. „Waarom? Ik heb meer reden om kwaad te zijn.”

„Hij heeft de gooiziekte,” merkte Sietse op, „alles wat hij ziet, gooit hij in het water.”

„Doet hij dat wel vaker?” vroeg Herman.

„Welnee,” zei Hielke lachend, „maar wij hadden hem gisteravond te pakken met een oude koffer.”

Hielke vertelde het hele verhaal en Herman lachte er hartelijk om.

„Ik vind een grap wel leuk,” zei hij. „En ik wil ze wel graag meebeleven, maar van mijn koffers moeten ze afblijven. Die heb ik niet gekocht om ze in het meer te laten gooien.”

En dat vonden de jongens heel begrijpelijk.

HOOFDSTUK III

Herman koopt een boot en zeilt verkeerd

Toen Hielke, Sietse en Louw die middag bij de Woudaap kwamen om Kees af te halen, was Dijkstra bezig de bijl te slijpen op een grote slijpsteen die Kees moest ronddraaien.

„Komen jullie helpen?” riep Kees.

„Wees niet zo lui, jongen,” vermaande Dijkstra hem. „Jij kunt het best alleen.”

„Maar dan moet u de bijl niet zo stijf op de steen drukken,” riep Kees.

Dijkstra hield de bijl nu met opzet zo ver terug dat zij nauwelijks de steen raakte. Maar voor Kees maakte dat geen verschil, zuchtend en blazend duwde hij de slinger rond alsof hij bovenmenselijk zwaar werk moest doen. Dan nam Dijkstra de bijl helemaal van de steen, maar Kees merkte het niet en riep klagend:

„Dit is geen werk voor één man! Wie komt mij helpen?”

„Wat ben jij een grote komediant!” riep Dijkstra kwaad. „Het kan niet zwaar gaan want ik slijp helemaal niet! Maar nu doe ik het Wel en jij zult draaien of anders blijf je voor straf thuis!”

En terwijl zijn vrienden toekeken, moest Kees al zijn krachten inspannen om de slinger rond te duwen. Uit balorigheid begon Kees steeds sneller te draaien totdat het water in de bak onder de steen eruit spatte en Dijkstra natmaakte.

„Nee maar!” riep Dijkstra kwaad. „Ik zal je leren!”

Hij wilde Kees grijpen maar die liep snel om de slijpsteen heen en holde naar de Kameleon. Vlug duwde hij de boot van wal.

„Hé goochemerd!” riep Sietse, „kom terug!”

„Als ik je te pakken krijg,” riep Dijkstra, „hak ik je hoofd eraf!”

„Ik ga de steen wel even draaien, Dijkstra,” bood Hielke aan en daarmee wist hij de boosheid van de molenaar te verdrijven, die nu weer ging slijpen. Kees roeide de Kameleon met de peddel een eind langs de polderdijk waar hij op veilige afstand van de Woudaap bleef wachten. De bijl was spoedig scherp. Dijkstra controleerde dit door met zijn duim over de snijkant te strijken.

„Zo zal het wel gaan, jongens,” zei hij.

„Maar Kees is nogal taai,” zei Sietse lachend, „zijn hoofd is er niet zomaar afgeslagen.”

Dijkstra lachte mee.

„Tja jongens, die Kees van mij kan mij soms zo kwaad maken dat ik hem, ik weet niet wat, zou willen doen. Maar zijn hoofd eraf hakken, nee, dat gaat te ver. De mens heeft immers geen reservehoofd. Hielke wel bedankt voor je hulp!”

„Tot uw dienst, Dijkstra,” lachte Hielke.

De jongens gingen naar Kees en stapten toen vlug aan boord.

„Waarom liet jij de motor niet draaien, Kees?” vroeg Louw.

„Er zat geen sleuteltje in het startslot,” zei Kees.

„Natuurlijk niet,” lachte Sietse. „Zodra ik de boot verlaat, neem ik het sleuteltje mee.”

Hij wilde de motor gaan starten, toen er iemand naderde, die riep:

„Kan ik nog mee, jongens?”

Het was meneer Herman Heringa die dat vroeg.

„Natuurlijk. Stapt u maar in,” nodigde Sietse uit.

Herman ging voorin bij Louw en Kees zitten en de Kameleon voer het meer op.

„Moet u ergens heen?” vroeg Hielke.

„O nee,” zei Herman. „Ik ga gewoon met jullie mee. Ik vind varen leuker dan wandelen. Wellicht ga ik ook een boot kopen.”

„De hellingbaas verkoopt boten,” zei Kees.

„Zullen wij er even gaan kijken?” vroeg Sietse.

„Dat is geen gek idee,” vond Herman. „Als er toevallig een mooie boot voor mij bij is, neem ik hem!”

De Kameleon ging keren en voer terug naar het dorp. Zij voer tussen de huizen door tot voorbij de boterfabriek want daar was de scheepshelling van Gaastra. Er lag een grote woonark op de wal die van onderen opnieuw werd geteerd. De knecht die daar mee bezig was, wees met een grote kwast naar een loods en zei dat Gaastra daarbinnen was. Uit de loods klonk het snerpend geluid van een zaagmachine. Toen onze vrienden er binnenkwamen, stopte Gaastra de machine en vroeg wat er van hun dienst was.

Herman keek juist naar een in aanbouw zijnde boeier en daarom antwoordde Sietse:

„Meneer Gaastra, deze meneer hier, wil een boot kopen.”

„Dat kan‚” zei Gaastra. „Wat denkt u van |zo’n boeier?”

„Die is inderdaad heel mooi,” zei Herman, „Maar voor mij is zij wel wat groot.”

„Alleen kunt u er niet mee varen,” zei Gaastra. „Daarvoor is de boot te groot. Voorts zou u een jaar moeten wachten, want deze is reeds besteld.”

„Het is de bedoeling dat ik een niet te grote boot krijg, waarmee ik meteen kan gaan varen,” zei Herman.

„Moet het een zeilboot zijn?” vroeg Gaastra. „Of heeft u liever een motorbootje? Ik heb wel een roeiboot met aanhangmotor voor u, maar daar kunt u niet mee zeilen. Er zit geen kiel onder de bodem.”

„Dat is jammer,” zei Herman. „Het zeilen lijkt mij juist zo leuk.”

„Kunt u zeilen?” vroeg Gaastra.

„Ik heb het nog nooit geprobeerd,” bekende Herman.

„Juist,” zei Gaastra. „Dan moet u dus een boot hebben waar één man gemakkelijk mee kan zeilen? En dan zeker liefst met een aanhangmotor erbij?”

„Ja, dat is wel ongeveer de bedoeling,” zei Herman.

„Dan geloof ik, dat ik iets voor u weet‚” zei Gaastra. „Ik heb zo’n boot verkocht aan iemand die hem nu weer kwijt wil. Zijn vrouw wil liever autorijden dan varen, begrijpt u? Ik zal even vragen of de boot nog te koop is.”

„Als het niet te veel moeite is, dan graag,” zei Herman.

„Komt u maar mee,” zei Gaastra.

Heiman en de jongens volgden de scheepsbouwer naar een kantoor en daar belde hij iemand op. De meneer aan de andere kant van de lijn bevestigde dat de boot inderdaad nog te koop was. Herman kon hem krijgen voor duizend gulden en hij moest maar komen kijken of het hem dat waard was. Gaastra gaf Herman een papiertje met het adres erop en nadat Herman hem bedankt had voor de moeite, ging hij met de jongens in de Kameleon. Maar voordat Sietse de motor startte, vroeg hij, waarheen zij moesten varen om die boot te bekijken. Herman keek op het papiertje en las: „Witveen, bij meneer Zijlstra, Hoofdstraat twaalf.”

„In Witveen?” riepen de jongens alle vier verbaasd.

„Maar dat is wel twee uur varen,” zei Sietse.

„Als het te ver is, ga ik wel met een auto,” zei Herman. „En als het jullie te veel benzine gaat kosten, zorg ik voor een volle tank!”

„Hoe laat is het?” vroeg Hielke.

Herman keek op zijn horloge. Het bleek kwart voor twee te zijn.

„Dan zijn we er om kwart voor vier,” zei Kees, „en als wij om vier uur weer teruggaan, zijn wij zes uur weer thuis. Het kan dus precies.”

„Goed,” zei Sietse, „dan gaan we.” En hij gaf zoveel gas dat de Kameleon met een ruk vooruit ging. Snel voeren zij het dorp door naar de brug en daar zette Sietse de gastoevoer helemaal open, zodat de Kameleon op volle snelheid het meer op ging.

„Waar ligt Witveen ongeveer?” vroeg Herman.

„Aan de overkant en dan nog ver weg,” beduidde Louw, maar daar werd Herman niet veel wijzer van.

„Zijn jullie er al meer geweest?” vroeg hij.

„O ja,” zei Sietse. „Al een paar keer met Gerben.”

De jongens wisten dus de weg en Herman kon heerlijk genietend kijken naar de vele boten op het meer.

Louw wees naar de lucht en zei:

„Als het vandaag maar droog blijft.”

In het westen dreven donkere wolken, maar zij waren zo ver weg dat zij voorlopig geen regen zouden brengen.

„Volgens het weerbericht,” wist Kees, „komt er tegen de avond enige regen, maar dan zijn wij allang weer thuis.” „Die wolken kunnen hier niet komen,” zei Herman, „want de wind waait in tegengestelde richting.”

„Ik hoop dat u gelijk heeft,” zei Hielke. „Maar de wind kan soms plotseling draaien. Pas op Sietse! Achter dat grote zeiljacht komt een motorbootje vandaan!”

„Dat zie ik ook wel,” zei Sietse en dan liet hij de Kameleon achter het motorbootje langs varen. Een roeibootje dat daarna werd ingehaald, danste woest op en neer door de grote golven die achter de Kameleon aanrolden. De jongelui die in het bootje zaten, vonden dat prachtig. Spoedig was nu de overkant van het meer bereikt en met onverminderde snelheid voeren onze schippers het grote kanaal in.

Zij passeerden het dorp en Herman waarschuwde:

„Denk erom Sietse! Tussen de huizen mag je niet zo snel varen!”

„Het kan best!” zei Sietse. „Het kanaal is zo breed dat het niet opvalt als je snel vaart.”

En voort gingen zij. Het dorp lag spoedig achter hen en Herman keek over de velden en zag enige kerktorens in de verte.

„Waar ligt Witveen ongeveer?” vroeg hij.

Louw wees naar één van de torens.

„Kijk! Daar is het. Maar wij zijn er nog lang niet.”

„Ais wij zo doorvaren,” zei Herman, „komen wij er helemaal niet. De toren ligt nu al rechts van ons.”

„Wij gaan straks een zijvaart in,” zei Hielke. „Dan varen wij recht op de toren af.”

Het duurde nogal enige tijd voor zij de zijvaart bereikten. Toen de Kameleon er in voer, keek Herman op zijn horloge en zag dat het drie uur was.

„Het valt nogal mee,” zei hij. „Ik dacht dat wij om kwart voor vier in Witveen zouden zijn, maar het is nu toch geen drie kwartier meer varen, dacht ik.”

„Het is verder dan u denkt,” zei Sietse. „Het duurt minstens nog een half uur.”

Er zaten vele bochten in de vaart zodat de toren van Witveen dan weer links en dan weer rechts van de Kameleon lag. En soms leek het alsof zij in plaats van naar het dorp er vanaf voeren.

„Op die manier is het zeker verder dan je denkt,” zei Herman.

Halverwege kwam uit een zijvaart een grote praam vol hooi en versperde de Kameleon de doorgang. Sietse liet de hoorn toeteren en de man die boven op het hooi met een vaarboom stond te duwen, riep:

„Kalm aan vriendje! Wij zijn helemaal niet van plan om hier te blijven liggen.”

De praam had de bocht zo kort mogelijk willen nemen maar was daardoor vastgelopen in de modder. En hoe de man op het hooi en zijn helper bij de boeg ook duwden, zij kregen de praam niet los. Sietse stuurde de Kameleon achter de praam en liet haar op volle kracht duwen. Dat hielp want de praam begon te varen en met een extra duw van de Kameleon dreef zij snel de vaart in.

„Niet zo hard!” riep de man. „Wij moeten naar links!”

Maar zij hadden al te veel snelheid om de links gelegen zij vaart in te sturen en voeren er voorbij. Zij moesten de praam weer stoppen en toen terugvaren. Het kostte allemaal tijd en de Kameleon moest wachten tot de praam de andere zijvaart was ingevaren. En dan gaf Sietse weer vol gas en voeren zij snel verder. Toen zij een poosje later in Witveen aanlegden, wees de torenklok er reeds vier uur aan.

„Wij zullen op moeten schieten,” zei Kees. „Anders komen wij te laat terug.”

„En het weer wordt ook slechter,” merkte Louw op. „Er komt vast en zeker regen.”

De donkere wolken kwamen reeds dichterbij en de wind ging liggen zodat de buien ongehinderd naar het meer konden drijven. Er kwam een jongen bij de Kameleon kijken en Sietse vroeg hem:

„Weet jij waar Hoofdstraat nummer twaalf is?”

„Nummer twaalf?” zei de jongen, „daar woont mijn buurman. Kom maar mee. Ik breng jullie er even heen.”

Zij liepen de dorpsstraat in en bij een huis waar de naam Zijlstra op stond, belde de jongen aan. Een meneer deed open.

„Goedemiddag meneer Zijlstra,” zei Herman. „Ik kom voor uw boot. Meneer Gaastra heeft mij gestuurd.”

„Bent u er nu al?” vroeg meneer Zijlstra verwonderd.

Hij kwam naar buiten en vroeg of zij hem dan maar wilden volgen. Door een straatje naast de woning kwamen ze bij de vaart en daar lag de boot, die de naam Snip droeg. Meneer Zijlstra vertelde dat het een prima eikehouten boot was, waarmee één persoon gemakkelijk alleen kon zeilen. Zij luisterde heel goed naar het roer en kon snel wenden. Zij lag zo vast in het water dat zij zelfs bij een vliegende storm niet zou omslaan. Maar als er wedstrijden mee gezeild moesten worden, zou er een groter zeil nodig zijn.

En dan ging meneer Zijlstra de mast opzetten en het zeil en de fok hijsen. Herman keek aandachtig toe en het bleek hem alles nogal eenvoudig werk te zijn.

„Zoals u ziet,” zei meneer Zijlstra, „is alles heel solide door een eersteklas vakman gemaakt.”

Maar Sietse wilde weleens weten hoe vast de Snip in het water lag en hij stapte aan boord en maakte de boot aan het schommelen. Maar zodra hij daarmee ophield, lag de boot meteen weer stil.

„Zij ligt wel vast,” zei Sietse.

„Natuurlijk,” zei meneer Zijlstra, „dat heb ik toch al gezegd? Ik vertel geen smoesjes!”

„Ik geloof u ten volle,” zei Herman. „Meneer Gaastra beval mij deze boot aan. En hij kost duizend gulden, nietwaar?”

„Inderdaad,” zei meneer Zijlstra, „en dan is er tevens een aanhangmotor bij. U mag als u dat wilt, eerst wel een proefvaart gaan maken?”

„Daarvoor hebben wij geen tijd,” zei Herman en hij haalde zijn portefeuille te voorschijn en nam van een bundel bankbiljetten er een van duizend gulden die hij aan meneer Zijlstra gaf. De jongens keken verbaasd naar de welgevulde portefeuille van Herman.

„Ik zal even een kwitantie voor u halen,” zei meneer Zijlstra en hij verdween in huis.

Herman ging in de boot zitten en nam het roer. het zeil heen en weer en vond dat het zeilen helemaal niet moeilijk leek. Hij beweerde dat hij er zo mee weg durfde te zeilen.

„Maar dan moet u laveren,” zei Kees, „want wij hadden het voor de wind, dus terug hebben wij alles tegen.”

„Er is bijna geen wind meer,” zei Hielke.

Meneer Zijlstra kwam met de kwitantie. Herman las even wat er opstond en zei dat het in orde was.

„Nu moet u de aanhangmotor nog hebben,” zei meneer Zijlstra en uit een schuurtje droeg hij een nog nieuwe, met glimmend chroom versierde, aanhangmotor in de Snip. Hij toonde Herman hoe de motor aan twee haken achter de boot bevestigd kon worden en na nog verteld te hebben hoe de motor werkte, konden onze vrienden weer vertrekken.

„Ik ga alvast even zeilen,” riep Herman en hij duwde de Snip van de wal en de wind, die juist aanwakkerde, dreef de boot naar het midden van de vaart en dan ging het snel in de richting van de plaats waar de Kameleon lag.

„Ik hoef helemaal niet te laveren,” riep Herman.

„Dat klopt!” riep meneer Zijlstra hem na. „De wind is gedraaid.”

Als gevolg van de draaiende wind kwamen de regenbuien nu snel naderbij. En zoals gewoonlijk bij buien het geval is, wakkerde de wind aan tot een storm waardoor Herman steeds sneller ging varen. De jongens holden naar de Kameleon waar Herman reeds met flinke vaart voorbij voer.

„Laat hem maar gaan,” zei Hielke. „Zolang hij zeilt, hoeven wij niet te duwen.”

In de verte klonk een donderslag.

„Wij moeten opschieten!” riep Kees. „Er komt onweer!”

„Het is al halfvijf geweest!” riep Louw. „Bij mij thuis zullen zij ongerust worden als ik lang wegblijf.”

Sietse startte de motor en dan ging de Kameleon de Snip achterna waarvan alleen het zeil te zien was dat boven de weilanden uitstak. De storm begon heviger te bulderen en het water in de vaart kreeg flinke golven. De jongens keken bezorgd naar de dreigende lucht achter hen.

„Het loopt fout,” schreeuwde Hielke. „Wij krijgen een beste bui op ons dak.”

„Toch moeten wij zo lang mogelijk blijven varen,” zei Sietse en op de grootste versnelling voeren zij verder.

„De Snip gaat hard,” zei Louw. „Wij halen haar nog steeds niet in.”

„In een storm gaan alle boten hard,” zei Sietse.

Over de vlakke weilanden kon de wind onbelemmerd blazen en dat deed hij dan ook met alle kracht.

„Als die Herman nu maar geen domme dingen doet en zijn boot kapot zeilt,” riep Hielke, „want dan hebben wij oponthoud en er is geen tijd meer te verliezen.”

„Als de Snip stuk gaat, koopt hij maar een nieuwe,” schreeuwde Kees. „Hij heeft geld genoeg.”

Intussen zat Herman te genieten van zijn snel varende boot. Dat er onweer dreigde, kon hem niet verontrusten want de Snip zou immers toch niet omslaan. En nu hij recht voor de wind zeilde, was het geen kunst om de boot in bedwang te houden. Maar dan kwam hij op het kruispunt van vier vaarten en moest hij snel beslissen welke hij in zou varen. Hij nam de vaart die het meest rechtuit voor de wind liep en met onverminderde snelheid stoof de Snip het kruispunt voorbij. Maar dan pas vroeg Herman zich af wat er gebeurd zou zijn als er uit een der vaarten een andere boot zijn weg gekruist had. Want een zeilboot kun je niet remmen. Wel kun je een boot in zo’n geval snel naar de kant sturen. Om te kijken hoe de Snip dan naar het roer zou luisteren, trok Herman aan het stuur en meteen zwenkte de boot naar de wal. Het ging zo vlug dat Herman snel het roer moest omgooien omdat de Snip anders muurvast op de wal was gelopen.

Herman was er even van geschrokken dat het zo plotseling gebeurde, maar hij wist nu ook hoe goed de Snip naar haar roer luisterde.

Intussen was de Kameleon ook bij het kruispunt en Louw riep:

„Kijk! Daar gaat de Snip!”

Sietse stuurde haar achterna maar Hielke vroeg:

„Gaan wij niet verkeerd? Dit is niet de vaart die naar het kanaal loopt.”

„Misschien heb jij gelijk,” zei Sietse, „maar wij kunnen Herman toch niet in de steek laten?”

En de Kameleon zette onvermoeid de achtervolging voort. De donkere wolken brachten de jongens nu de eerste regen. Er klonk een knetterende donderslag en het begon harder te regenen. Hielke trok een stuk plastic uit het kastje onder de achterbank en daaronder gingen de jongens Schuilen. Zij moesten het plastic stevig vasthouden want de storm rukte er hevig aan.

„Was ik maar thuis!” riep Kees bibberend. „Wij zitten hier midden in de eenzaamheid. Er is nergens een huis.”

„Dat is niet waar! Wij naderen een boerderij!” riep Louw.

„Dat begrijp ik niet!” riep Sietse. „Op de heenweg heb ik die boerderij niet gezien!”

„Ik begrijp het best,” riep Hielke. „Wij zitten in een verkeerd vaarwater.”

„Dat is de schuld van Herman!” zei Sietse, „Verroest, waar is hij? Ik zie hem niet meer.”

Zij naderden de boerderij en zagen dan het zeil van de Snip. Het klapperde heen en weer want de boot lag tussen de wal en een praam bekneld. Sietse stuurde de Kameleon ook naar de wal en dan zagen de jongens Herman onder het afdak van een wagenloods staan. Hij wenkte hen bij hem te komen. De jongens holden naar de loods want daar was je beter beschut tegen de regen.

„Ik was hier net op tijd,” zei Herman lachend. „Kijk maar, ik ben nog helemaal droog.”

„Maar u bent helemaal verkeerd gevaren,” zei Hielke. „U had een andere vaart moeten nemen.”

„Dat is jammer,” vond Herman. „Ik was al blij dat wij zo lekker hard gingen. Dus dan moet ik tegen de storm in terug? Dat zal niet meevallen.”

Maar aan teruggaan viel voorlopig niet te denken, want de regen viel in stromen neer.

„Hoe laat is het?” vroeg Kees. „Ik krijg honger.”

„Het is kwart over vijf,” antwoordde Herman.

„Oei, dan komen wij veel te laat thuis!” riep Louw.

Er klonk geblaf van een hond en dan ging de achterdeur van de boerderij open en keek een man naar buiten die een luid blaffende hond vasthield. De man ontdekte onze vrienden in de wagenloods en wenkte hen om binnen te komen. Vlug holden de jongens door de regen naar de boerderij waar de hond hen grommend aankeek, maar hij blafte niet meer. De boer bekeek zijn gasten en zei:

„Dat zijn de jongens van Klinkhamer als ik mij niet vergis. Hoe komen jullie hier verzeild?”

„Door deze meneer,” zei Sietse en hij wees naar Herman. „Hij voer de verkeerde vaart in want hij weet de weg niet.”

„Dat is waar,” zei Herman. „Mijn naam is Herman Heringa. Ik heb een boot gekocht in Witveen en heb bij vergissing de verkeerde weg genomen.”

Er klonk weer een luide donderslag en de wind huilde rond de hoge schuur zodat de dakpannen lagen te klapperen.

„Mijn naam is Postma,” zei de boer. „Ik ben een neef van de oude meneer Siegerdsma die vlak bij Klinkhamer woont. Zodoende herkende ik Hielke en Sietse.”

„Bent u ook zo rijk als meneer Siegerdsma?” vroeg Kees, want Siegerdsma was de rijkste man van het dorp. Meneer Postma lachte en antwoordde:

„Ik ben lang niet zo rijk, vriend, maar ik ben toch wel rijk genoeg om jullie uit te nodigen bij mij te komen eten. Kom mee naar binnen.”

Dat lieten zij zich geen tweemaal zeggen en welgemoed volgden zij de boer door de grote schuur met hooi naar de ruime woonkeuken, waar mevrouw Postma haar gasten welkom heette. Herman en de jongens stelden zich netjes aan haar voor en de boerin wees hen ieder een plaats bij de grote ronde tafel.

In een hoek van het vertrek zat een man die nors naar de bezoekers keek. Hij zei alleen maar goedenavond en ging de krant lezen.

En dan schrokken allen op door een hel blauw licht met direct daarop een knetterende donderslag.

„Die is raak,” riep meneer Postma en hij keek naar buiten. „Ik zie het al! Onze iep is getroffen. Kijk Tjerk! De top is totaal weggeslagen. Dat bespaart ons werk want de boom moest toch gerooid worden.”

Tjerk, die de knecht van de boer was, antwoordde iets maar hij sprak zo binnensmonds dat niemand het verstond. Op het grote fornuis onder de antieke schouw klonk nu een luid gesis.

„Oei!” riep mevrouw Postma. „De melk kookt over!”

Zij nam de pan vlug van het vuur en zette hem op de groen geglazuurde tegels van de vloer. De vlammen sloegen uit de open kachel en Postma schoof er gauw een deksel op.

„Wij krijgen hier schrik op schrik,” zei hij lachend. „Maar zolang de bliksem niet in de pan slaat, mogen wij niet mopperen.”

„Is het hier niet gevaarlijk?” vroeg Kees angstig.

„Dat valt best mee, Kees,” stelde mevrouw Postma hem gerust. „Er staan bliksemafleiders op het dak. En nu zet ik de pan weer op de kachel en kook ik pap met pruimen.”

„Pap met pruimen?” riep Kees verheugd en hij was het onweer meteen vergeten. „Dat zal heerlijk smaken!”

„Heb jij het dan wel meer gegeten?” vroeg Postma.

„Nee,” zei Kees, „maar het lijkt mij wel goed, want pruimen zijn heerlijk zoet.”

En terwijl het onweer verdertrok en de regen in stromen neerviel, kookte mevrouw Postma de pap waarvan de geur zich in de keuken verspreidde. Een geur die veelbelovend was en die door Kees prettig werd opgesnoven.

HOOFDSTUK IV

Rare gasten op de boerderij

De wind begon zoveel te luwen dat het tikken van de grote Friesche klok, die aan de achterwand van de keuken hing, weer hoorbaar werd. Dat deed de jongens meteen kijken hoe laat het was. Zij schrokken ervan, het was reeds zes uur en nog steeds regende het hevig.

„Ik had allang thuis moeten zijn,” zei Louw.

„Maar met dit weer kunnen jullie toch niet gaan varen?” vond mevrouw Postma. „Jullie zouden er kou van vatten.”

„Ik heb telefoon,” zei Postma. „Ik zal Klinkhamer bellen dat jullie hier vannacht in het hooi slapen. Vinden jullie dat goed?”

„Ik wel,” lachte Sietse, „in het hooi kun je heerlijk liggen.”

„Als wij niet te veel last bezorgen,” zei Herman, „is het verstandig te blijven en neem ik uw aanbod heel graag aan.”

„Afgesproken,” zei boer Postma en hij belde Klinkhamer om hem te vertellen waar zijn zoons bleven. Klinkhamer beloofde dat hij de ouders van Kees en van Louw ook zou inlichten en ook belde hij het hotel de Gouden Leeuw om te vertellen dat Herman Heringa die nacht afwezig zou zijn. Zo was alles goed geregeld en kon mevrouw Postma haar gasten uitnodigen om te gaan eten. Er was een grote schaal vol brood met kaas, ham, spek en jam. Vooral roggebrood met gerookt spek ging er bij de jongens in als koek.

„Die spek roken wij zelf in de schoorsteen,” vertelde Postma.

„Is het waar?” vroeg Herman.

„Jazeker,” merkte mevrouw op. „Op de zolder is naast de schoorsteen een hokje gemetseld waarin het spek wordt opgehangen. De rook laten wij dan door dat hokje trekken, begrijpt u?”

„Dat is handig,” zei Herman. „En het smaakt geweldig.”

Tjerk, de knecht, zei niets. Hij at zo hard hij kon en keek telkens naar de schaal alsof hij bang was dat er voor hem niet genoeg zou zijn. Kees die naast hem zat, at veel minder en zijn belangstelling ging meer naar de pan met de pruimenpap die nu naast de kachel stond af te koelen. De hond zat tussen Hielke en Louw en kreeg van de jongens om beurten een lekker hapje toegestopt.

„In het hotel zult u wel ander eten krijgen,” zei mevrouw Postma tegen Herman.

„Het wordt wel allemaal extra mooi opgediend,” zei Herman, „maar hier eet ik lekkerder. Ik wist niet dat roggebrood zo lekker kon zijn.”

Hoewel de schaal nog lang niet leeg was, hield zoetjes aan de een na de ander op met eten. Spek en ham voeden geweldig en daar eet je heus niet zoveel van. Tjerk was de laatste die ophield en met een rood hoofd ging hij zuchtend achteroverleunen. Hij liet zijn stoel wippen zodat zij met de rugleuning tegen de wand rustte. Maar dan gleed de stoel plotseling over de gladde tegels onderuit en verdween Tjerk onder de tafel. De hond blafte van schrik. Tjerk krabbelde omhoog en allemaal begonnen zij te lachen toen zijn vuurrood gezicht weer boven de tafel kwam.

„Jij kunt beter recht blijven zitten, Tjerk,” zei Postma. „Die stoelen zijn niet gemaakt om ermee te wippen.”

„Het komt door die gladde tegels,” bromde Tjerk.

Mevrouw Postma zette de pan met pap op de tafel. Iedereen mocht nu zijn bord bijschuiven en met een grote lepel schepte mevrouw zoveel pap als ieder lustte. Dat Tjerk en Kees een boordevol bord namen, was wel te verwachten. Voor mevrouw Postma werd het een groot succes want er bleef geen druppel pap over en Kees zei:

„Als ik morgen thuis ben, vraag ik moeder of zij ook pruimenpap wil koken.”

„Jij hebt gelijk Kees!” lachte Postma, „het is heel gezond. Kleine kalfjes worden er zelfs groot van.”

Gezellig pratend bleven zij aan tafel zitten tot het buiten iets minder hard regende.

„Moet het zeil van de Snip niet gestreken worden?” vroeg Sietse, „als de wind weer draait, drijft de boot weg.”

„Ligt zij dan niet vast?” vroeg Postma.

„Nee‚” bekende Herman, „mijn boot kwam met zo’n vaart tussen de wal en de praam terecht dat zij muurvast kwam te liggen.”

„Maar een boot moet altijd vastgelegd worden,” zei Postma, „dat mag u niet meer vergeten.”

„Ik ga het meteen doen,” zei Herman en gevolgd door Hielke en Sietse en Louw ging hij naar de Snip. Kees bleef in de keuken, hij had zich zo dik gegeten dat hij te lui was om op te staan.

Omdat het zeil en de fok van de Snip nat waren, werden zij losjes opgerold.

„Als het morgen droog is, moet u de zeilen hijsen en in de wind laten drogen,” raadde Sietse Herman aan, „want anders gaan zij schimmelen!”

De Snip werd naast de Kameleon vastgelegd en dan gingen de vrienden gauw terug naar de gezellige keuken waar Tjerk inmiddels in slaap was gevallen. Hij lag met het hoofd op zijn armen voorover op de tafel.

„Wat is er met hem?” vroeg Herman verwonderd. „Is hij ziek?”

„Hij slaapt,” zei mevrouw.

„Ik slaap niet!” bromde Tjerk.

„Zit u dan altijd zo bij de tafel?” vroeg Herman lachend.

„Waar bemoeit u zich mee!” riep Tjerk kwaad en hij stond op en verliet de keuken.

„Maar ik bedoel het helemaal niet kwaad,” riep Herman hem na.

„Laat hem maar,” zei Postma. „Tjerk is een beetje eigenaardig, maar hij is een beste knecht.”

„Zijn boerenknechts meestal bijzondere mensen?” vroeg Herman. „Ik logeerde nauwelijks een dag in de Gouden Leeuw, toen een knecht mijn nieuwe koffer met kleren in het meer wierp.”

Meneer Postma lachte, maar vond toch niet dat boerenknechts anders waren dan andere mensen. Natuurlijk waren er wel bij die van een grapje hielden, zoals Gerben, de knecht van boer Jellema.

„Juist! Die was het!” riep Herman. „Het was Gerben die de koffer in het water wierp.”

„Maar het was een misverstand,” zei Hielke en dan vertelden de jongens wat zij met Gerben beleefd hadden. Meneer Postma en rijn vrouw vonden die verhalen grappig en zo werd er af en toe hartelijk gelachen tot het tijd werd om te gaan slapen…

De boer bracht hen naar de hooiberg in de grote schuur, „Op de zolder van de stal liggen koedekken,” zei hij. „Die kunnen jullie gebruiken als deken.”

„Ik zie ze al liggen/’ zei Sietse, die als eerste de ladder was opgeklommen en over het hooi naar de ernaast gelegen zolder liep. Hij nam een stapel koedekken en wierp ze op het hooi. Kees nam er drie, maar Hielke en Louw vonden het niet nodig, zij gingen liever onder een laag hooi slapen. Sietse volgde hun voorbeeld, maar Herman spreidde eerst een koedek uit over het hooi en ging er op liggen en trok vervolgens twee dekken over zich heen.

„Liggen jullie goed?” riep Postma van beneden. „Jawel meneer Postma,” riep Herman terug., „Dan draai ik het licht uit!” riep Postma. „Wel te rusten!” „Wel te rusten!” klonk het van boven in koor. Alleen Kees zei niets. Hij sliep al. Het was nu aardedonker in de schuur waarin slechts weinig ramen zaten. De regen tikte gezellig op het grote pannendak en spoedig viel de een na de ander in slaap. Alleen Louw lag nog te luisteren. Hij hoorde iets vreemds. Af en toe klonk het tok-tok en het leek wel alsof er iets door het hooi schuifelde. En dan hoorde hij het vlak bij zich, het maakte hem zo bang dat hij Sietse greep en hem heftig heen en weer schudde. Sietse richtte zich op en sloeg wild om zich heen. Er fladderde iets over de jongens hun hoofden en dan klonk het verontwaardigd kakelen van een kip. Meteen waren zij allemaal wakker en Herman vroeg: „Wat doen jullie toch?”

„Ik schrok van een kip,” zei Louw. „Die dieren zitten hier in het hooi.”

„Ik heb wel kippen in de stal gezien,” zei Hielke.

„Dan is de deur van de stal niet goed dicht geweest,” merkte Herman op, „en konden de kippen in de schuur komen en zijn toen op het hooi gevlogen.”

„Zo hoog kunnen kippen niet vliegen,” wist Sietse. „Zij zijn zeker bij de ladder opgefladderd.”

„Nou ja, dat doet er niet toe,” vond Herman. „Zij zullen ons niet opeten. Laten wij maar weer gaan slapen.”

„En Kees weet van niets,” zei Hielke. „Hoor, hij snurkt.”

„Kees kan geen pap meer zeggen,” zei Louw lachend. „Hij heeft er meer dan genoeg van gegeten.”

„Sst,” fluisterde Herman. „Ga nu slapen, anders maken jullie Kees ook wakker.”

Alles werd weer rustig en de nacht zou verder ongestoord verlopen zijn als er niet een dief was gekomen. Herman hoorde hem het eerst. Hoe lang hij op dat moment geslapen had, wist hij niet, maar het was reeds ver na middernacht toen duidelijk hoorbaar iemand tegen de ladder opklom. Wie zou dat kunnen zijn? Tjerk misschien? Hij had de hele avond nors paar de gasten gekeken en nu kwam hij zeker een gemene streek uithalen? Misschien wilde hij wel de portefeuille van Herman roven? Herman voelde aan zijn jasje dat hij als een kussen had opgerold. Hij trok de portefeuille uit de binnenzak en stopte hem onder het koedek waarop hij lag. Op dat moment hoorde hij duidelijk iemand vanaf de ladder op het hooi springen. Hielke werd daar wakker van en hoorde vlak bij zich iemand lopend Duidelijk kon hij de ademhaling van de onbekende horen die nu vlak langs zijn hoofd kroop. Ook Sietse werd wakker, hij taste om zich heen en toen voelde Hielke plotseling een hand op zich die hij meteen van zich afschudde. Zonder te beseffen dat zij elkaar te pakken hadden, begonnen de Klinkhamertjes meteen verwoed te vechten.

„Help! Help!” schreeuwde Louw hevig geschrokken.

„Houdt hem vast, jongens!” riep Herman, „ik kom jullie helpen!”

Hij kroop naar de vechtenden toe en greep er een bij de benen. De hond van de boer begon luid te blaffen en dan ging het licht aan en kwam Postma in pyjama de ladder op.

„Wat gebeurt hier?!” riep hij luid om zich boven het tumult uit verstaanbaar te maken.

„Een dief!” riep Herman, maar dan keek hij verbaasd om zich heen want nergens was een dief te ontdekken.

Hielke en Sietse keken al even verbaasd en lieten elkaar los.

„Verroest,” zei Sietse, „was jij het?”

„Waarom kroop jij zo geheimzinnig rond?” vroeg Hielke.

„Jij kroop zelf rond!” ruziede Sietse.

„En ik hoorde duidelijk iemand op de ladder!” zei Herman zeer beslist. „En dat was geen kip!”

Meneer Postma begon te lachen:

„Die is goed!” riep hij. „Kijk eens wie daar bij jullie in het hooi zit. De hond is de ladder opgeklommen want ik had de ladder nogal schuin gezet voor jullie. Daar heeft Tommié handig gebruik van gemaakt. Kom Tom, laat de gasten nu maar weer met rust.”

Maar Tom bleef liever in het hooi en hij kroop naast Herman.

„Laat u hem maar hier,” zei Herman. „Dan hoeven wij niet meer bang te zijn voor inbrekers.”

„Goed,” zei Postma, „dan hoop ik dat jullie verder niet meer gestoord worden.”

En tegen Tjerk die onder aan de ladder stond te wachten, zei Postma:

„Het is in orde, Tjerk. Ga maar weer slapen. Zij schrokken van de hond, dat was alles!”

„Stomme eenden!” mopperde Tjerk kwaad en dan zocht hij zijn bed weer op. Ook Kees lag te mopperen.

„Ik sliep zo heerlijk,” zei hij. „Hielke en Sietse hebben altijd wat!”

„Jij moppert net als Tjerk,” plaagde Sietse. „Jullie hebben te veel pap gegeten!”

„Nietwaar!” riep Kees. „Ik zou best nog meer lusten!”

„Hij werd wakker van de honger!” riep Louw lachend.

„Schooiers!” schold Kees en dan ging hij weer slapen, en dat voorbeeld volgden de anderen ook.

Verder gebeurde er die nacht niets, maar toen het voor de boer tijd was om op te staan, hoorde hij in de schuur iemand om hulp roepen.

„Wij hebben wel rumoerige gasten,” zei hij tegen zijn vrouw en dan haastte hij zich naar de schuur en beklom de ladder.

„Wat is er, jongelui?” vroeg hij.

„Kees is verdwenen!” riep Herman. „Hij is weggezakt tussen het hooi en de wand van de stal.”

„Drommels,” zei Postma en hij liep naar de plaats waar Kees verdwenen was.

„Heb je je bezeerd, Kees?” riep hij naar beneden.

„Nee meneer Postma!” riep Kees. „Ik gleed langzaam omlaag maar nu kan ik niet meer omhoog!”

„Dat is niet nodig,” riep Postma. „Jij kunt langs het hooi lopen. Probeer het maar.”

Het hooi wordt nimmer tegen muren of wanden gestapeld maar er wordt altijd een tussenruimte gehouden. Op die manier wordt het hooi beter geventileerd en blijft het goed droog. Hoewel die tussenruimte nauwelijks een halve meter groot was, kon Kees er al tastend in het donker doorheen lopen en kwam hij tenslotte naast de ladder weer te voorschijn in de schuur. Postma en de vrienden stonden hem reeds op te wachten en allemaal begonnen zij te lachen toen Kees bedekt met stof en spinrag weer heelhuids tussen hen stond,

„Dat was een bang avontuur, Kees,” zei meneer Postma lachend. „Jij mag je wel meteen gaan wassen.” „Laten wij dat ook doen,” stelde Herman voor. „Maar het is nog voor vijf uur,” zei Postma. „Het is juist fijn vroeg op te zijn,” vond Sietse, en allen gingen naar het waslokaaltje naast de schuur waar zij zich opfristen bij de kranen met helder water. Ook borstelden zij het hooi van hun kleren en mochten dan naar de keuken waar mevrouw Postma de boterhammen reeds klaar had staan.

Het smaakte de jongens weer best en met geurige thee en verse melk werden alle boterhammen spoedig weggewerkt. En dan kwam Tjerk, de knecht, binnen en zei nors tegen Herman:

„Hierzo! Die lag nog in het hooi!” En hij gaf de welgevulde portefeuille, die Herman onder het koedek had laten liggen.

Verbluft over de niet verwachte eerlijkheid van Tjerk, stotterde Herman een bedankje. Maar dan nam hij spontaan twee rijksdaalders uit de portefeuille en gaf die aan Tjerk. En toen zagen de jongens Tjerk voor het eerst lachen. Postma en Tjerk moesten nu de koeien gaan melken en dat vonden Herman en de jongens het goede moment om ook op te staan. Zij bedankten mevrouw voor het gulle onthaal en meneer Postma voor de gastvrijheid, maar dat vond Postma niet nodig en hij zei:

„Jullie mogen altijd terugkomen, maar dan hoop ik wel dat jullie rustiger slapen!”

„Maar ik sliep best!” beweerde Kees. „Ik heb nog nooit zo’n dik bed gehad!”

„Jammer dat het voor jou te smal was,” plaagde Sietse, „want jij rolde ernaast.”

Allen lachten en dan werden handen geschud en gingen zij allemaal als goede vrienden uit elkaar.

Het natte zeil van de Snip werd gehesen om het te laten drogen, maar Herman kon niet zeilen want’ er was bijna geen wind. Daarom ging de Kameleon de Snip duwen en zo voeren zij weg van de gastvrije boerderij die tenslotte in de verte nog als een streepje aan de horizon in het wijde landschap zichtbaar was. Totdat ook dat streepje verdween.

HOOFDSTUK V

Vroeg op reis. Gerben geeft een voorstelling

Het getuf van de Kameleon klonk ver over het nog stille landschap. Alleen het hoei-hoei geroep van de boeren die hun koeien gingen melken, was het enige wat de jongens hoorden. Uit de walkant vloog een wilde eend luid snaterend op en verdween laag vliegend over de weilanden.

„Daar is vast een nest,” zei Kees. „Zullen wij even kijken? Een eendeëi smaakt goed.”

„Heb jij dan niet genoeg gegeten?” vroeg Sietse.

„O jawel,” zei Kees,

„Laat die arme eend dan met rust,” zei Sietse en de Kameleon voer verder tot het kruispunt waar Herman de vorige dag de verkeerde weg was ingeslagen. Maar Sietse maakte geen fout en voort ging het door de vaart die naar het kanaal voerde.

„Wij zijn lekker vroeg thuis,” zei Hielke.

Op het horloge van Herman was het pas halfzes en vijf minuten later bereikten zij het kanaal. Er waren geen schepen en dus kon de Kameleon op z’n snelst gaan varen. In de verte werd de toren van het dorp bij het meer steeds duidelijker zichtbaar en dan kwam hen een boot tegemoet.

Toen zij naderbij kwamen, bleek het een politieboot te zijn die, tot verwondering van de jongens, luid begon te toeteren en dan plotseling dwars in het brede kanaal ging liggen.

„Waarom?” vroeg Kees.

„Omdat jij zo slaperig kijkt,” lachte Louw.

Sietse minderde snelheid en stuurde de Kameleon naast de grijze patrouilleboot. Een politieman trok met een boothaak de boten tegen elkaar en dan zei de brigadier die de leiding had:

„Daar hebben wij warempel de jongens van Klinkhamer met hun raceboot. Waar komen jullie zo vroeg vandaan en van wie is die zeilboot?”

„Die is van mij!” antwoordde Herman. „Ik heb hem gisteren gekocht!”

„Wie bent u? En waar heeft u de boot gekocht?”

„Mijn naam is Herman Heringa en de boot kocht ik in Witveen van een meneer Zijlstra. Hier is de kwitantie.”

„Wij waren erbij,” vertelde Sietse. „En op de terugweg kwam er onweer en hebben wij bij boer Postma geslapen.”

De brigadier las de kwitantie en zag dat het in orde was.

„Alstublieft, hier is uw eigendom terug,” zei hij tegen Herman. „En hebben jullie onderweg ook een zeilboot gezien? Er is er een gestolen!”

„Wij hebben nog niemand ontmoet,” zei Sietse. „Hoe ziet die boot er ongeveer uit?”

„Zoals deze,” vertelde de brigadier. „Hij is ook gebouwd op de werf van Gaastra. Maar hij was blauw van kleur en deze is wit.”

„Als wij die boot zien,” beloofde Hielke, „zullen wij meteen de politie waarschuwen.”

„Goed zo,” zei de brigadier, „en goede vaart jongens.”

De Kameleon voer weer verder en naderde het dorp. De torenklok wees zes uur aan.

‚Ha,” lachte Kees, „als ik straks thuiskom, ligt mijn vader nog in bed.”

Zij passeerden snel het nog stille dorp en bereikten het meer. En steeds op de grootste versnelling varend, ging de Kameleon regelrecht op de Woudaap af. Het was nog voor halfzeven toen onze schippers bij de molen aanlegden. Kees sprong op de wal en holde naar de deur, maar voor hij er was, ging de deur reeds open en kwam Dijkstra naar buiten.

„Bent u al op?” vroeg Kees verbaasd.

„Natuurlijk,” bromde Dijkstra, „als het beste schaap niet thuis is, doe ik geen oog dicht. Ik zag jullie over het meer varen. Jij zult wel honger hebben, Kees?”

„Welnee,” zei Kees, „wij kregen volop te eten. Maar als moeder pruimenpap kookt, lust ik wel tien borden vol.”

En Kees verdween in huis. Dijkstra schudde zijn hoofd en zei:

„Die is nauwelijks thuis of hij gaat zijn moeder vragen om iets lekkers te koken. Hij heeft zich bij boer Postma toch wel behoorlijk gedragen, hè?”

„O ja,” zei Herman, „dat was best in orde. Wij hebben een reuze gezellig uitstapje gehad.”

„Dan is het in orde,” lachte Dijkstra. „Tot ziens!”

En hij ging meteen in huis om te horen wat Kees allemaal te vertellen had. De Kameleon met de Snip naast zich voer nu verder naar de brug. Hielke voelde aan het zeil van de Snip en ontdekte dat het reeds droog was.

„Wij kunnen het gaan oprollen,” zei hij, en de mast strijken voor de brug.”

Herman vond het best en samen met Hielke ging hij in de Snip aan het werk. Sietse liet de Kameleon wat langzamer varen zodat zijn broer en Herman ongehinderd het zeil en de fok konden opvouwen en daarna met een plastic zeil bedekken. De mast werd gestreken en dan voeren de boten onder de brug door. De Snip werd naar het Raadhuisplein gevaren en daar vastgelegd. Louw en Herman namen afscheid van de Klinkhamertjes die nu snel naar huis voeren. De Kameleon werd in het boothuis geborgen en dan liepen Hielke en Sietse over het grasveldje naar huis. Maar achter de smederij zagen zij Stoelwinder die iets in de oudijzerhoop zocht.

„Wat komt u hier doen?” vroeg Sietse.

„Ik zoek een paar stukjes buis,” zei Stoelwinder en omdat Sietse zo wantrouwend keek, voegde hij er aan toe:

„Jullie vader weet ervan.”

„Moeten het grote buizen zijn?” vroeg Hielke. „Waar is het voor?”

„Dat is een geheim,” zei Stoelwinder en hij trok een langwerpige, blikken bus uit de hoop en keek erin.

„Als die niet lek is, kan ik hem best gebruiken‚” zei hij en omdat er nergens een gaatje of scheurtje in te ontdekken viel, werd de bus meegenomen in een jute zak, waarin ook nog een paar stukken buis zaten. Met de zak over z’n schouder ging Stoelwinder terug naar het dorp. Hielke en Sietse keken hem lachend na en gingen dan in huis. Vader en moeder zaten nog aan de ontbijttafel.

„Daar hebben wij de wereldreizigers!” riep Klinkhamer verheugd toen zijn zoons de kamer binnenkwamen. „Kom er maar gauw bij, jongens. Jullie zullen wel trek hebben?”

„Wij hebben al gegeten,” zei Hielke. „Vanmorgen om vijf uur zaten wij al aan de boterhammen met spek.”

„Maar dat kwam door Kees, omdat hij van het hooi was gerold,” zei Sietse. „Hij zat onder het stof maar verder mankeerde hem niets.”

„En heb jij een blauw oog?” vroeg moeder.

„Dat zal wel,” zei Sietse. „Hielke en ik hebben gevochten.”

„Gevochten? Waarom?” vroeg Klinkhamer streng.

De jongens gingen nu alles vertellen wat zij hadden beleefd en Klinkhamer vond het reuze vermakelijk.

„Jullie hebben er wel een vreemde nacht van gemaakt,” zei hij lachend. „Zulke logés heb ik liever niet, wat zeg jij moeder?”

„Ik ben blij dat de jongens weer thuis zijn,” zei moeder.

„En ik lig ook liever in m’n eigen bed,” zei Hielke.

„Zeg vader?” zei Sietse. „Stoelwinder was achter de smederij aan het zoeken in de oudijzerhoop. En dat voor dag en dauw.”

„Dat weet ik,” bromde Klinkhamer. „Hij is weer bezig aan een grote geheime uitvinding. Niemand mag het weten, daarom komt hij hier zo vroeg.”

„En zijn vrouw klaagt steen en been omdat hij niets verdient,” zei moeder. „Laat hem werk gaan zoeken.”

„Maar als hij één goede uitvinding doet, hoeft hij misschien nooit meer te werken,” zei Hielke.

„Als hij dan maar geen bom uitvindt die hem de lucht in laat vliegen,” zei Sietse, „want dan hoeft hij ook nóóit meer te werken.”

„Wat Stoelwinder doet, is allemaal heel onschuldig,” zei Klinkhamer. „Hij leeft van de fantasie en dat is gelukkig voor hem, want hij is de meeste tijd werkloos.”

Of alles wel zo onschuldig was als Klinkhamer veronderstelde, zou nog moeten blijken. Want er gingen wonderbaarlijke dingen gebeuren waarvan niemand in het dorp ooit gedroomd had.

Klinkhamer stond op van tafel en Hielke en Sietse gingen met hem mee naar de smederij. Klinkhamer wierp de grote deuren voor aan de straat wijd open en dan kwam Gerben naar binnen fietsen.

„Is me dat wat moois?!” riep hij verontwaardigd, „ik heb de meldplicht!”

„Wij zeggen altijd eerst goedemorgen,” zei Klinkhamer.

„Ook goedemorgen,” zei Gerben.

„En wat heb jij?” vroeg Klinkhamer.

„De meldplicht!” zei Gerben opgewonden. „Ik moet mij vanmorgen voor negen uur bij Zwart melden om te laten zien hoe mijn achterlichtje brandt. Anders krijg ik een procesverbaal wegens rijden zonder licht. Gisteravond hield Zwart mij op de polderdijk aan, omdat mijn achterlampje niet brandde. Het was stukgegaan. Hij wou mij meteen een bon geven, maar ik zei dat het buiten mijn weten was dat het lampje het niet deed en dat ik niet met mijn rug kan kijken. Enfin, ik wist het zo te schipperen dat ik het lampje zou vernieuwen en het dan aan Zwart zou laten zien. En nu moet ik voor negen uur bij hem zijn. Hoe laat is het?”

„Tien over zeven,” zei Sietse en daarbij wees hij naar de klok die boven de werkbank hing.

„Mooi,” zei Gerben. „Als jullie mij nu gauw een nieuw lampje geven, ga ik meteen naar Zwart. Misschien ligt hij nog te bed en dan ga ik hem eruit bellen.”

„Waarom zo kwaadaardig, Gerben?” vroeg Klinkhamer.

„Vergeet niet dat het vooral ook in je eigen belang is dat het achterlicht brandt. Het zou anders best kunnen gebeuren dat een auto jou van achteren aanrijdt met al de noodlottige gevolgen die daaruit kunnen ontstaan.”

„Dat is waar‚” stemde Gerben toe. „Maar Zwart doet altijd meteen zo streng alsof wij elkaar helemaal niet kennen. En als hij dan zo’n Pietje secuur wil wezen, zal ik het ook zijn. En daarom ga ik mij zo vroeg mogelijk bij hem melden. Of zal ik wachten tot precies één minuut voor negen?”

Klinkhamer schudde zijn hoofd. Met Gerben was geen land te bezeilen en daarom ging Klinkhamer aan zijn werk, terwijl de jongens een nieuw lampje in het achterlichtje schroefden.

Gerben liet de dynamo draaien en het rode lichtje bleek weer helemaal in orde te zijn.

„Wel bedankt,” zei Gerben. „En tot ziens!”

Vlug verdween hij in de richting van het dorp. Sietse greep meteen een oude herenfiets en Hielke sprong achter op de bagagedrager; zo achtervolgden zij Gerben die weldra bij het huis van Zwart stopte en aanbelde. Hielke en Sietse bleven aan de overkant van de straat toekijken.

Gerben knipoogde tegen hen en wreef zich in de handen van plezier, want niemand kwam opendoen en dat was wel het bewijs dat de veldwachter nog in bed lag. Maar Gerben vergiste zich. Want wat hij niet zag, zagen Hielke en Sietse wel, namelijk hoe Zwart in het tuintje naast het huis bezig was en nu om de hoek van de voorgevel naar de grimassen van Gerben kwam kijken. Hielke en Sietse vonden het natuurlijk heel vermakelijk en hoe meer zij lachten, hoe meer gekkigheid Gerben ging uithalen bij het drukken op de bel. Hij stond nu bij iedere duw die hij op de belknop gaf, te dansen en Zwart keek heel verbaasd toe. De jongens lagen krom van het lachen en dat was voor Gerben een aanmoediging om nog gekker te gaan doen. Hij zwaaide zijn lange armen als molenwieken rond en drukte daarbij telkens met de rechter en dan weer met de linkerwijsvinger op de bel. Maar juist toen hij weer met zijn rechterwijsvinger wilde drukken, verstijfde hij plotseling en trok zijn hand zo snel terug alsof de belknop gloeiendheet was geworden, want naast hem klonk de barse stem van Zwart, die vroeg hoe lang of die voorstelling nog moest duren.

„Wa… wa… was u daar?” stotterde Gerben nu zichtbaar verlegen met zijn houding en dan greep hij zijn fiets en zei:

„Kijkt u eens hoe mooi mijn achterlichtje brandt?”

„Maak dat je wegkomt, grote nozem die je bent of anders krijg je een verbaal wegens huisvredebreuk!”

Beschaamd ging Gerben naar zijn werk op de boerderij en hij zag niet dat Hielke en Sietse niet in staat waren om te fietsen. Natuurlijk gingen de jongens alles aan vader vertellen en Klinkhamer vond het wel grappig.

En dan kwam Zwart binnen.

„Die Gerben heeft het weer vertoond,” zei hij.

„Dat heb ik gehoord,” zei Klinkhamer lachend.

„Hij dacht zeker dat hij mij te pakken kon nemen,” zei Zwart. „Maar ik had er al op gerekend. Ik dacht, Gerben kan voor zeven uur toch niet een lampje bij u kopen en dus zal ik zorgen dat ik tegen die tijd opsta. Toen ik hem kwart over zeven zag komen, heb ik de bel afgezet en ging ik naast het huis wachten. En dat was wel de moeite waard, want ik heb nog nooit iemand zo gek op een bel zien drukken. Als ik er aan denk, moet ik nog lachen.”

„Wij ook,” zei Sietse en dan lachten de jongens opnieuw tot de tranen hen over de wangen liepen.

Zwart lachte ook en als Gerben dat gezien had, was hij zeker uit zijn vel gesprongen. Later op de dag vertelden de jongens alles aan Gerben en hij zei:

„Wacht maar. Ik krijg die Vee Vee wel!” „Wat bedoel jij met Vee Vee?” vroeg Sietse verwonderd. „Vrolijke Veldwachter,” zei Gerben. „Maar dan zal hij vast niet lachen, dat kan ik jullie wel verzekeren!”

Nou ja, Gerben zei weleens meer wat.

HOOFDSTUK VI

De jongens kopen een jurk

„Die morgen bleven Hielke en Sietse tevergeefs op hun vriend Louw wachten. De nacht in het hooi was zo onrustig geweest dat Louw zijn tekort aan slaap thuis ging inhalen. Maar ’s middags direct na het eten, kwam Louw weer opdagen.

„Zijn jullie vanmorgen nog weg geweest?” vroeg hij.

„Nee,” zei Sietse. „Wij hebben de boot flink schoongemaakt.”

„Ik was in slaap gevallen,” vertelde Louw. „Maar nu ben ik dan ook driedubbel wakker.”

Achter de smederij legde een boot aan. Het was de Snip van Herman Heringa.

„Hallo jongens!” riep hij. „Ik heb benzine nodig voor de aanhangmotor!”

„Ik zal even een vol blik halen,” zei Hielke, maar Herman riep dat hij twee blikken moest hebben. Toen Hielke de benzine kwam brengen, zei Herman:

„Dat ene blik is voor jullie.”

„Dank u wel,” zei Sietse en hij goot het blik leeg in de tank van de Kameleon. De tank van de aanhangmotor was veel kleiner, er ging nauwelijks een half blik in en de rest mocht Sietse ook hebben.

De tank van de Kameleon was daarmee boordevol. Hielke bracht de lege blikken terug naar de smederij en toen hij terugkwam, had Herman zijn motor reeds gestart en voer weg naar het meer. Hielke ging bij Louw en Sietse in de Kameleon en dan voeren zij ook het meer op. De Snip ging in de richting van het Paviljoen maar de jongens voeren haar niet achterna. Zij gingen naar de Woudaap om Kees op te halen. Maar toen zij de Woudaap naderden, was Kees nergens te zien en het begon er op te lijken dat hun vriend nog te bed lag.

„Ik zal hem even wakker toeteren,” zei Sietse en hij liet de hoorn van de Kameleon luid klinken. Het gevolg was dat Kees haastig naar buiten kwam hollen en toen in botsing kwam met een meisje dat juist voorbij fietste. Het was Joke Stoelwinder die door de botsing uit balans raakte en tegen de Woudaap reed.

„Oei!” riep Kees geschrokken. „Hoe loopt dit af?”

Het meisje wreef zich pijnlijk over haar linkerhand en ontdekte dan een scheur in haar jas.

„Oooo,” riep zij huilend. „Nu is mijn mooie jas ook al stuk!”

„Dat spijt mij‚” zei Kees. „Maar wie draagt er met dit mooie weer zo’n lange jas? Of ben jij ziek?”

„Jij bent zelf ziek!” riep Joke. „Jij had beter uit moeten kijken.”

Hielke, Sietse en Louw kwamen vlug aan wal en Sietse vroeg:

„Maar Joke waarom draag jij zo’n lange jas nu het zo warm is?”

„Moeder kan de scheur wel maken,” zei Kees. „Geef de jas maar even hier.”

Joke aarzelde, maar trok de jas dan uit.

En toen ontdekten de jongens waarom zij in het hartje zomer zo’n grote jas droeg. Haar jurkje was met zoveel lappen versteld dat het geen gezicht was. De jongens keken er een moment zwijgend naar. En dan begon Joke te huilen.

„Huil niet Joke,” zei Sietse vol medelijden. „Ik heb een mooi plannetje! Wij gaan een nieuwe jurk voor je kopen!” Verbaasd hield Joke op met huilen en vroeg:

„Meen je dat?”

„Natuurlijk!” zei Sietse. „Waarom zou ik het niet menen? Het is toch geen gezicht, zo’n oude jurk. Jij hebt groot gelijk dat je er een lange jas overheen draagt.”

„Maar kunnen jullie het betalen?” vroeg Joke.

„Nog niet,” zei Sietse, „maar wij zullen proberen om aan geld te komen. Ga je mee in de boot?”

„Waarheen?” vroeg Joke.

„Naar het dorp aan de overkant,” zei Sietse. „Daar is een grote winkel waar je jurken kunt kopen.”

„En dan maakt moeder intussen de scheur wel netjes dicht,” zei Kees. „Ik ga het haar meteen vragen.”

En hij bracht de jas in huis.

„Maar ik moet aardappels halen bij boer Brandsma,” zei Joke.

„Daar varen wij dan ook wel even heen,” zei Sietse.

„Toch vind ik het gek,” zei Joke. „Ik kan niet begrijpen hoe jullie voor mij een jurkje kunnen kopen.”

„Stap dan maar in,” zei Sietse, „dan zul je het zien!”

Joke aarzelde nog, maar ging dan toch in de Kameleon. Zij wilde graag een nieuwe jurk hebben en als het de jongens niet zou lukken nou ja, dan had zij toch in ieder geval een leuk tochtje over het meer gemaakt Het wachten was nu op Kees die eindelijk glunderend naar buiten kwam en een rijksdaalder toonde.

„Die heb ik van moeder gekregen!” riep hij lachend. „Dat is het begin voor een nieuwe jurk, Joke| En moeder zal je jas zo mooi mogelijk repareren.”

„Nou ja, die jas is ook al oud,” zei Joke. „Alles wat ik heb is oud en versleten. Ik wou dat mijn vader net als iedereen een gewoon loon verdiende, dan hadden wij het niet zo arm.” Sietse startte de motor en de Kameleon voer het meer op.

„Maar Joke,” zei Kees, „als je vader een grote uitvinding doet, worden jullie rijk en kun jij kleren kopen zoveel je maar wilt.”

„Ja als!” zei Joke. „Als vader een uitvinding doet! Maar dat is hem nog nooit gelukt en het zal hem ook wel nooit lukken.”

„Moed houden Joke!” zei Hielke. „Er komt vast wel een tijd dat jij niet meer arm bent.”

„Armoe is geen schande,” zei Louw. „Toen wij nog in een woonschuit woonden, hadden wij het ook vaak arm.”

„Maar als je nooit eens iets nieuws kunt kopen,” zei Joke, word je weieens wanhopig.”

„Hoeveel kost een jurkje?” vroeg Sietse.

„Dat hangt er van af,” zei Joke. „Maar ik ben al reuze blij met een jurkje van zes gulden. Er zijn er ook die kosten wel twintig of zelfs tachtig gulden!”

„En wij hebben maar één rijksdaalder,” zei Kees.

„Die zetten wij op de spaarbank,” zei Sietse. „En dan wachten wij tot er zoveel rente bijkomt als er nodig is voor een jurk.”

„Zolang kan ik niet wachten,” zei Joke. „Dat duurt wel twintig jaar.”

„Sietse maakt maar een grapje,” zei Louw lachend. „Ik wed dat hij allang een plannetje heeft om aan geld te komen!”

Dat had Louw goed geraden want Sietse zag in de verte de boot van Herman Heringa liggen en daar stuurde hij recht op aan. Herman was bezig met het oprichten van de mast toen de Kameleon naast de Snip aanlegde.

„Ha jongens!” riep Herman. „Willen jullie even helpen? Ik krijg de mast niet omhoog. Er klopt iets niet!”

„U heeft het verkeerde touw naar voren getrokken,” zei Hielke, „kijk, u moet dit hebben!”

Met de hulp van de jongens was de mast nu vlug omhoog gezet en werd het zeil en de fok gehesen.

„En wilt u ons nu helpen?” vroeg Sietse.

„Waarmee?” vroeg Herman verwonderd.

„Met een beetje geld voor een nieuwe jurk voor Joke,” zei Sietse. „Wij hebben al een rijksdaalder maar dat is vijf gulden te weinig.”

Herman keek naar Joke en zei:

„Ik help met alle plezier!”

En uit zijn welgevulde portefeuille nam hij een briefje van tien gulden en gaf het aan Sietse.

„Hoera!” riepen de jongens. „Leve meneer Heringa!”

Herman lachte en zeilde meteen weg. De jongens keken hem na,

„Hij doet het lang niet gek,” vond Hielke.

„Nou ja‚” zei Kees, „met zo’n boot zeilt het heel gemakkelijk.”

„Toch zijn er genoeg die nog niet met een roeibootje kunnen varen,” zei Louw. „Maar Herman doet het goed.”

Sietse startte de Kameleon en dan voeren zij zo hard als de boot maar varen kon naar de overkant van ’t meer. Spoedig bereikten zij het dorp aan de ingang van het kanaal en bij een smal zijstraatje legden zij aan. En dan gingen zij met z’n allen naar de Hoofdstraat waar een grote winkel was met in de etalages vele jurken. De jongens keken er al met evenveel aandacht naar als Joke.

„Ze zijn allemaal zo duur,” zuchtte Joke.

„Binnen hebben ze wel goedkopere,” zei Sietse. „Kom wij gaan het vragen.”

„Maar?” aarzelde Joke. „Jullie gaan toch niet mee? Ik kan best alleen een jurkje kopen.”

Maar Sietse deed alsof hij haar niet hoorde. Hij opende de deur en de hele club drong lachend naar binnen. De winkelier kwam meteen naar voren en vroeg argwanend:

„Wat moeten jullie?”

„Wij komen een jurkje kopen voor deze jongedame!” zei Sietse en hij wees naar Joke.

Kees begon te lachen en toen lachte het hele stel mee.

De meneer keek een beetje verontwaardigd en dan heel verbaasd naar Joke. Een zo vaak versteld jurkje had hij nog nooit gezien. Dan riep hij de juffrouw. Die nam Joke mee naar het achterste deel van de winkel en de jongens moesten blijven wachten. De winkelier vroeg of zij wel geld hadden.

„Jazeker,” zei Sietse. „Wij hebben twaalfeneenhalve gulden. Dat is zeker wel genoeg voor twee jurken?”

„Hoe kom je erbij,” riep de winkelier. „Het goedkoopste jurkje kost al zeven gulden!”

„Maar misschien heeft u er nog eentje dat een beetje verkleurd is?” vroeg Kees. „Het is voor een heel arm meisje.”

„Jullie willen zeker één jurkje betalen en een tweede cadeau?” vroeg de meneer spottend. „Wie zijn jullie eigenlijk? Liggen jullie hier met een woonschuit? Of zijn jullie uit het woonwagenkamp?”

„Wel nee,” zei Hielke lachend. „Wij komen van de overkant van het meer met onze eigen luxe motorboot!”

„Aha!” riep de winkelier. „Ik zie het! Jullie zijn de schippers van de Kameleon. En jullie helpen een arm meisje. Ja ja, ik begrijp het!”

En dan ging hij naar achteren en bleven de jongens wachten. Het duurde een tijdje en Kees begon uit verveling rare gezichten te trekken voor een grote spiegel toen Joke verscheen in een nieuwe jurk en de jongens stralend van blijdschap aankeek.

„Ai, wat mooi!” riep Louw.

„Ik zag eerst niet dat jij het was, Joke,” zei Hielke.

„Het kan niet mooier,” vond Sietse, „nu ben je een prinses, Joke.”

„En alle meisjes worden jaloers!" riep Kees.

„Maar het is nogal duur,” zei Joke, „dit jurkje kost twaalf gulden!”

„Wat geeft dat?!” riep Sietse. „Wij hebben geld genoeg! Hierzo!”

En hij legde de twaalfeneenhalve gulden op de toonbank.

„Dank je wel,” zei de winkelier en hij en de juffrouw lachten om de enthousiaste jongens.

„Je houdt het jurkje zeker wel aan?” vroeg juffrouw.

„Natuurlijk!” zei Joke.

„Goed, dan ga ik het ander even inpakken.”

De juffrouw ging naar achteren en kwam terug met een papieren zak waarin het nu afgedankte jurkje van Joke geborgen was. De winkelier gaf Sietse twee kwartjes terug en dan verliet het vrolijke stel de winkel. Joke was zo trots op haar mooie jurk dat zij zich in de spiegel van de etalageruiten nog eens ging bekijken.

„Jij wordt nog zo trots als een pauw,” zei Sietse.

„Maar het is voor het eerst dat ik een nieuwe jurk heb,"zei Joke.

„Dat moet gevierd worden!” riep Kees. „Kijk daar is een bakkerij. Geef die twee kwartjes even dan haal ik voor allemaal een ijsje.”

„Hij moet weer snoepen!” zei Sietse. „Nou vooruit. Hier is geld!”

Kees verdween in de winkel en even later stonden zij allemaal te likken aan een ijsje van tien cent. Joke keek in de papieren zak waarin haar oude jurkje geborgen was en riep dan verbaasd:

„Maar dat is mijn jurk niet! De juffrouw heeft zich vergist!”

Zij haalde een mooi geel jurkje uit de zak en bekeek het.

„Het is wel mooi,” vond zij. „Het is ook mijn maat, maar ik zal het toch terug moeten brengen.”

„Welnee!” zei Kees. „Wij gaan ervandoor en er kraait geen haan naar!”

„Jij bent gek!” zei Joke en zij ging terug naar de winkel. Spoedig kwam zij opgetogen terug en riep:

„Hoera jongens! Het was geen vergissing. Ik heb het cadeau gekregen omdat het een beetje verkleurd is!”

„Dat heb je aan mij te danken!” snoefde Kees. „Ik heb erom gevraagd!”

Joke toonde de jongens hoe het jurkje onder de kraag donkerder van kleur was dan het geheel, maar dat was dan ook alles wat er aan de jurk mankeerde.

„Ik heb reuze geboft!” riep zij glunderend. „En zullen wij nu gauw naar huis gaan? Want ik moet ook nog aardappels halen.”

„Wij brengen je weer netjes thuis!” zei Sietse en met hun prinses tussen hen in ging het stel naar de boot en voer terug naar het meer. Sietse stuurde de Kameleon nu eerst naar een stenen brug in de polderdijk want daar was de ingang van de poldervaart. Langs de nogal bochtige vaart kwamen zij bij de boerderij van Brandsma.

Joke belde bij de voordeur aan en de boerin deed open.

Zij keek een moment verwonderd naar Joke en riep dan lachend:

„Nee maar, dat is Joke! Ik herkende je nauwelijks. Jij bent opgeknapt met dat mooie jurkje!”

„Ik heb het van de jongens gekregen,” zei Joke blozend.

„Van de jongens?” riep mevrouw Brandsma lachend. „Hoe komen die op het idee?”

Joke vertelde hoe Kees haar een scheur in de jas veroorzaakte en wat er toen op volgde. De boerin vond het verhaal zo leuk dat zij de jongens en natuurlijk ook Joke, trakteerde op lekkere appels. En dan droegen Hielke en Sietse achter uit de grote schuur een zak aardappels naar de Kameleon.

„Maar zoveel heb ik nooit,” zei Joke twijfelend! „Die kan ik niet allemaal op mijn fiets meenemen.”

„Het wordt allemaal netjes bij u thuis bezorgd, jongedame,"lachte Sietse.Nog smullend van de appels voeren Joke en de jongens terug naar de Woudaap. Kees ging gauw in huis en gevolgd door zijn moeder, kwam hij terug. Mevrouw Dijkstra had de zorgvuldig gerepareerde jas van Joke bij zich en zij keek goedkeurend naar Joke’s nieuwe jurk.

„Die staat je heel keurig, Joke,” prees zij. „Je hebt een goede keus gedaan. En kijk eens. Je jas is ook weer heel!”

„O wat fijn! Dank u wel,” zei Joke, „wat heeft u dat goed gedaan! Ik zie er niets meer van. U wordt hartelijk bedankt!”

Kees nam de jas en hield haar voor Joke open.

„Maar Kees,” zei Joke lachend, „die trek ik niet meer aan. Geef maar hier.”

En zij bond de jas op de bagagedrager van haar fiets. De zak waarin het andere jurkje zat, hield zij in haar hand, want het jurkje mocht niet kreuken. Zo fietste zij naar het dorp, terwijl de jongens er met de Kameleon heen voeren. Bij het Raadhuisplein kwamen Joke en de jongens gelijktijdig aan en daar werd de zak met aardappels tussen het frame van Joke’s fiets gezet. Hielke en Sietse duwden de fiets het plein over naar een zijstraat, waar Joke woonde.

„Wat zal moeder opkijken,” zei Joke toen zij haar huis naderden.

En dat deed mevrouw Stoelwinder inderdaad. Zij keek een moment sprakeloos naar haar dochtertje en Joke begon dan ook meteen alles te vertellen. Haar vader kwam er ook bij en luisterde aandachtig mee. Toen Joke alles had uitgelegd, vroeg Stoelwinder:

„Er was dus een meneer, die zomaar tien gulden gaf? Wie is die persoon? Is hij zò rijk dat hij met bankbiljetten kan strooien?”

„Hij heet Herman Heringa,” zei Sietse. „Hij logeert in de Gouden Leeuw. Hoe rijk hij is, weet ik niet, maar hij heeft een goed gevulde portefeuille.”

„Zo zo,” zei Stoelwinder. „Wei, als ik hem zie, zal ik hem bedanken. Het gebeurt niet alle dagen dat je iemand ontmoet die zo vrijgevig is. Jij hebt geweldig geboft, Joke!”

„Maar dat heb ik vooral te danken aan de jongens,” zei Joke. „Ik zal deze dag nooit vergeten!”

HOOFDSTUK VII

Gerben vangt een kanjer

De jongens droegen de zak met aardappels achter de woning van Stoelwinder en zetten hem tegen een houten schuurtje. Kees keek door een raam naar binnen en riep:

„Ai, maakt u een machine?”

„Hé, hé!” riep Stoelwinder. „Wegwezen! Dat is geheim!”

„Is het een uitvinding?” vroeg Kees.

„Dat is nog de vraag,” zei Stoelwinder. „Maar voorlopig kan ik er geen pottekijkers bij gebruiken.”

„Jammer,” zei Kees. „Ik zou best mee willen helpen. Ik kan ook van alles bedenken.”

„Dat kan hij zeker!” riep Sietse spottend. „Maar het loopt altijd verkeerd af!”

„Dat heb ik van jou geleerd,” ruziede Kees. „Jij bent ook geen beste!”

„Als jullie ruzie gaan maken,” zei Louw, „ga ik naar huis. Het is al bijna vijf uur.”

De jongens namen afscheid van de familie Stoelwinder en terwijl Louw de weg insloeg naar de boterfabriek, gingen Hielke en Sietse met de Kameleon Kees naar huis brengen.

„Zeg Kees? Wat zag jij van die uitvinding?” vroeg Hielke nieuwsgierig.

„Ik zag een langwerpige, dikke buis met kleine buizen eromheen en daartussen een vliegwiel, maar wat het precies was, weet ik niet. Het leek nogal geheimzinnig.”

„Misschien denkt Stoelwinder de eeuwigdurende beweging uit te vinden,” zei Sietse lachend. „Dat noemen ze het perpetuum mobile. Dat is een machine die werkt zonder benzine, gas, steenkool of wat dan ook.”

„Maar dat zou geweldig zijn‚” vond Kees. „Ik wou dat ik zo’n machine had.”

„Jullie hebben er thuis een,” merkte Hielke lachend op.

„Was het maar waar,” riep Kees.

„Toch is het zo!” zei Hielke. „Want de Woudaap kan water malen zonder dat er een motor of een stoommachine aan te pas komt. Er is alleen een beetje wind nodig.”

„Juist!” zei Sietse. „Een beetje wind, maar als er geen wind is, draait de molen niet en bij het perpetuum mobile draait de machine altijd door.”

„Zo’n machine is moeilijk uit te vinden,” vond Hielke.

„Misschien,” bromde Kees peinzend. „Er zijn krachten die misschien beter gebruikt kunnen worden, zoals de aantrekkingskracht van de aarde en de zonnewarmte.”

„De batterijen van aardsatellieten worden gevoed met zonnestralen,” zei Sietse.

„Dat gebeurt heel hoog in de lucht,” zei Kees. „Maar een auto of een fiets kan nog steeds niet door middel van zonnestralen rijden.”

„Natuurlijk niet,” zei Sietse. „De zon wordt op aarde te vaak verduisterd door wolkenvelden.”

Zij naderden intussen de Woudaap en legden dan aan. Kees sprong op de wal en Gerben, die juist van, de boerderij kwam, ging gauw bij Hielke en Sietse in de boot.

„Zeg Kees!” riep Hielke hun vriend na, „als de Woudaap op de aantrekkingskracht van de aarde gaat draaien, waarschuw dan even. Wij willen het graag zien!”

„Ik laat de molen door geluidsgolven draaien!” riep Kees terug. „Daarvoor heb ik grote schreeuwers nodig, dus zijn jullie welkom!”

En dan verdween hij in huis. Sietse liet de Kameleon keren en Gerben vroeg:

„Wat was dat allemaal voor onzin met Kees?”

„Hij wil net als Stoelwinder een uitvinding doen,” zei Hielke. „Hij hoopt een machine uit te vinden die altijd blijft draaien zonder dat iemand er iets aan hoeft te doen.”

„Kees is een vreemde snuiter,” zei Gerben lachend. „Maar wij hebben hier vroeger ook iemand in het dorp gehad die uitvindingen deed. Hij heette Vogel en op een dag had hij een uit- en aankleedmachine uitgevonden. Het was een apparaat zo groot als een wasmachine. Er zaten twee hefbomen aan die werkten als de armen van een mens. Hoe dat precies ging weet ik niet, maar die hefbomen zorgden ervoor dat je in een ommezien je kleren uit of aan had. Maar zoals met alle machines was deze ook weieens stuk. Meneer Vogel repareerde hem dan en verbeterde daarbij steeds de constructie zodat de machine zijn werk tot in de puntjes ging doen. Op een dag toen hij hem weer eens had gerepareerd, werd er gebeld. Onze uitvinder ging naar de voordeur en daar stond de dominee op de stoep.

„Goedemiddag meneer Vogel,” zei de dominee. „Ik wilde u graag even spreken!”

Maar tot een gesprek kwam het niet, want meneer Vogel had vergeten een knopje uit te draaien en daardoor sloeg de kleedmachine op hol. Zij kwam snel achter meneer Vogel rollen en dan stond onze uitvinder in een ommezien in zijn ondergoed voor de verbaasde dominee. Maar dan greep de machine de dominee, trok hem de overjas uit en sloeg per vergissing de hoed zo diep over dominees ogen dat hij niets meer zag. De bakker die brood kwam bezorgen, werd ook gegrepen. Zijn witte jasje ging uit en hij kreeg de lange jas van de dominee aan. Toen ontdekte de machine de kolenboer en over diens zwarte kleren trok hij het hagelwitte jasje van de bakker. En dan naderde veldwachter Zwart. De machine wilde hem ook grijpen, maar Zwart had reeds gezien wat er gebeurd was en hij trok zijn sabel en sloeg op de machine zodat de vonken eraf sprongen. Door de kortsluiting die er ontstond, verbrandde de sabel tot een verwrongen kurketrekker maar de machine was gestopt. De dominee, de bakker en de kolenboer gingen hun jassen ruilen, maar zij konden hun kledingstukken niet vastmaken want de machine had alle knopen er afgerukt. En daarbij was de bakker kwaad op de kolenboer omdat zijn witte jasje onder het kolenstof zat. Meneer Vogel had zich gauw aangekleed en ging er vandoor. Niemand heeft hem ooit in het dorp teruggezien. Meneer Vogel was gevlogen. Zo zie je maar hoe je met uitvinders de gekste dingen kunt beleven.”

„Jij bent toch geen uitvinder,” zei Sietse. „En toch beleven wij met jou ook de gekste dingen.”

„Maar van mij weten jullie dat het allemaal maar gekheid is,” zei Gerben. „En bij de uitvinders is het meestal bittere ernst.”

De Kameleon had intussen de brug weer bereikt en voer dan het botenhuis binnen.

„Leugenaars en eerlijke mensen allemaal instappen!” riep Sietse en hij stopte de motor.

„Zeg jongens, hebben jullie straks nog zin om tot een uur of negen te gaan vissen? Ik wil proberen een kanjer te vangen zo groot als een… als een mens,” zei Gerben.

„Dat zou ik voor geen geld willen missen,” zei Sietse.

„Dus jullie gaan mee?” vroeg Gerben. „Dan ben ik hier om halfzeven. Afgesproken?”

„Afgesproken!” beloofden Hielke en Sietse en dan ging Gerben naar huis en de jongens gingen broodeten. Aan tafel vertelden zij al hun belevenissen en Klinkhamer zei lachend:

„Wel moeder, wat zeg je me daarvan? De grootste belhamels van het dorp kopen een jurk voor een meisje. Je kunt toch maar steeds de gekste dingen van hen verwachten.”

„Ik vind het reuze aardig,” vond moeder. „Jullie hebben een mooie daad verricht voor Joke.”

„Krijgen we dan morgen pudding?” vroeg Sietse gauw.

„Wat ben jij een schooier,” riep Klinkhamer. „Jij probeert overal munt uit te slaan.”

„Maar ik word immers een smid,” zei Sietse. „En de smid smeedt het ijzer als het heet is.”

Moeder lachte en beloofde voor een pudding te zullen zorgen.

„Jij moet ze niet zo verwennen,” zei Klinkhamer.

„U lust dus geen pudding?” vroeg Sietse.

„Dat heb ik niet gezegd,” zei Klinkhamer en toen lachte moeder hartelijk.

Even voor halfzeven kwam Gerben bij de smederij en ging met de jongens naar de Kameleon. Gerben droeg een bos hengels bij zich waar Hielke en Sietse verbaasd naar keken.

„Wat moet dat allemaal?” vroeg Sietse. „Jij mag maar met één hengel vissen en je hebt er wel zeven.”

„Dat weet ik‚” zei Gerben, „maar voor zo’n grote kanjer van een vis heb ik reservehengels nodig. Er kan er best eentje breken,”

„Waar zit die grote vis ergens?” vroeg Hielke.

„Dat zal ik jullie wel wijzen,” zei Gerben. „Zullen wij maar gaan?”

Sietse startte de motor en zij voeren het meer op.

„Welke kant uit?” vroeg Sietse.

„Naar de poldervaart!” zei Gerben.

Sietse liet de Kameleon sneller varen. Op het meer waren nog slechts enkele zeilbootjes en in een daarvan zat Herman Heringa. Hij was op weg naar het dorp en toen hij de Kameleon passeerde, riep hij:

„Hoe laat is het?”

„Kwart voor zeven!” riep Gerben terug.

„Drommels, dan ben ik veel te laat,” riep Herman. „Dat komt doordat mijn horloge stil is blijven staan!”

Hij zeilde regelrecht naar de brug en Gerben keek hem na.

„Ja ja jongens‚” zei Gerben, „als je eenmaal de smaak van het zeilen te pakken hebt, weet je van geen ophouden en vliegt de tijd voorbij. Daarom zeg ik altijd: ‚Leve de watersport!!!’”

De laatste zin riep hij zo luid dat een paar heren in een motorbootje verbaasd omkeken tot grote pret van Hielke en Sietse. De Kameleon voer nu enige tijd op de grootste snelheid en naderde dan de stenen brug over de ingang van de poldervaart.

„Wat nu?” vroeg Sietse.

„De vaart in!” commandeerde Gerben.

De Kameleon gleed onder de brug door en voer ongeveer honderd meter de vaart in, toen Gerben liet aanleggen bij een weiland.

„Zo,” zei hij. „Hier gaat het gebeuren! Ik neem dit plekje.”

Sietse koos een plaats zo dicht mogelijk bij Gerben, want hij wilde niets missen van het vangen van die grote kanjer. Hielke zocht een plekje naast Sietse en dan werden de snoeren van de hengels gerold en te water geworpen.

„Zo!” zei Gerben. „Dat is nummer één!”

Hij legde de hengel neer en nam dan een volgende. Zo legde hij er totaal zeven op afstanden van twee meter van elkaar langs de waterkant en kwam dan terug bij de eerste hengel.

„Heb ik al beetgehad?” vroeg hij aan Sietse.

„Ik heb nog niets gezien,” zei Sietse. „Maar als de politie komt, zullen zij jou wel goed beethebben. Jij vist met veel te veel hengels!”

Gerben lachte.

„Laat de politie maar komen,” zei hij. „Ik ben niet bang. Maar ik wil vandaag die grote kanjer vangen! Het koste wat het kost, maar krijgen zal ik hem!”

„Ik heb er één,” riep Hielke en hij trok een dikke baars boven water.

„Dat is een beste!” zei Sietse en hij bewonderde de vis die Hielke in een emmertje deed.

„Hé Sietse! Let op je eigen dobber!” riep Gerben en warempel, ook Sietse ving een dikke baars.

„Nu ben jij aan de beurt, Gerben!” riep Hielke.

„Ik moet geen baarsjes!” zei Gerben. „Ik wil alleen die hele grote kanjer hebben!”

„Hoe weet jij dat die hier zit?” vroeg Sietse.

„Ik zag hem gisteravond,” zei Gerben.

„Is het een grote snoek?” vroeg Hielke.

„Ja, het is een echte roofsnoek,” zei Gerben. „Hij ligt stiekem te loeren en schiet dan onverwachts te voorschijn.”

En daar had Hielke alweer beet en hij haalde nogmaals een dikke baars boven water.

„Nu is het mijn beurt weer,” zei Sietse, maar zijn dobber gaf geen teken van leven. Gerben liep langs de andere hengels en kwam dan weer terug.

„Wil het niet, Gerben?” vroeg Hielke.

„Nog niet, maar het komt wel,” zei Gerben. „Met geduld bereik je alles.”

„Wij krijgen bezoek,” zei Sietse en hij wees achter zich waar in de sloot aan de andere kant van het weiland een boer naderde in een roeiboot.

„Wie is dat?” vroeg Hielke.

„Weet ik veel,” zei Gerben. „Die boer zal ons niet opeten!”

„Mogen wij hier wel vissen?” vroeg Sietse.

„Waarom niet?” zei Gerben. „Er staat nergens Verboden Toegang. Jullie moeten niet direct zo bang worden. Ik zeg altijd maar: ‚Geen paniek!’”

„Ik wil toch liever geen boete betalen,” zei Sietse. „Daarvoor heb ik mijn centjes niet gespaard!”

„Oei jongens!” riep Hielke verschrikt. „Het is veldwachter Zwart! Hij heeft zich vermomd als boer!”

Zwart legde al aan en kwam met grote stappen naderbij.

„Doe toch iets, sufferd!” zei Sietse tegen Gerben. „Verstop die andere hengels gauw!”

„Geen paniek,” zei Gerben rustig. „Er valt niets meer te verstoppen want die gladde Zwart heeft ons allang bespioneerd met zijn veldkijker!”

En dan had Zwart onze vissers bereikt en zei spottend:

„Zo zo! Ik tel drie vissers en wel één, twee, drie… tien hengels. Maar die andere zeven zijn natuurlijk niet van jullie, hè? Die andere vissers zijn zeker even naar het dorp en komen straks terug, nietwaar?”

„Ik heb maar één hengel,” zei Sietse.

„Ik ook,” zei Hielke.

„Aha,” zei Zwart. „Dan is de rest dus van Gerben?”

„Mijn naam is Gerben Zonderland,” antwoordde Gerben laconiek. „Ik ben geboren op vierentwintig november negentienhonderdtweeënveertig…”

„Hé broer, stop even!” riep Zwart en hij trok gauw zijn verbalenboekje te voorschijn en begon te schrijven: „Gerben Zonderland, geboren vierentwintig november negentienhonderdtweeënveertig. Zo was het toch, nietwaar?”

„Jawel edelachtbare!” zei Gerben.

„Dus jij bent vijfentwintig jaar oud?”

„Inderdaad, meneer de rechtbank.”

„Je beroep?”

„Veehoudersassistent!” antwoordde Gerben.

„Boerenknecht dus!” wilde Zwart opschrijven.

„Nee nee! Ik protesteer!” riep Gerben. „U moet noteren wat ik u opgeef! En ik zeg veehoudersassistent en geen boerenknecht, verstaat u?”

„Maak niet zo’n kouwe drukte!” bromde Zwart. „Of jij nu assistent of boerenknecht bent, de boete is hetzelfde!”

En Zwart schreef assistent, maar zette er tussen haakjes achter (boerenknecht).

„En nu je adres!” zei Zwart.

„Middenweg eenenveertig,” zei Gerben. „De rest weet u zelf wel.”

Zwart schreef verder.

„Voornoemde Zonderland is door mij betrapt bij het vissen met zeven hengels.”

En dan vroeg hij:

„Welke datum is het vandaag?”

„Zeventien juli,” zei Hielke.

Zwart raadpleegde een kalenderblaadje in het boekje en zei:

„Ja. Het klopt!”

„Het klopt helemaal niet!” zei Gerben.

„Zooo?” vroeg Zwart, „en wat klopt er niet, meneer de assistent?”

„Ik heb niet gevist met zeven hengels,” zei Gerben. „Ik vis alleen met deze hengel. Die andere zes heb ik voor reserve meegenomen. Er zitten geen snoeren aan.”

„Wat vertel je me nou?” riep Zwart verontwaardigd. „Waarom kom jij nu pas met die verklaring? Dat had je toch wel meteen kunnen zeggen? Maar ik zal het eerst even controleren!”

Driftig liep Zwart langs de zes hengels, maar hoe hij ook keek, nergens viel een snoer te ontdekken. Dat betekende dat Gerben helemaal niet strafbaar was en met een heel kwaad gezicht ging Zwart terug naar zijn boot.

Gerben sloeg zich op de knieën van de pret en riep:

„En dat was nu die grote kanjer die ik wilde vangen! Vanmorgen liet hij mij voor niets op een afgezette bel drukken, maar nu heb ik hem te pakken. Ha, ha, zo’n kanjer heb ik nog nooit gevangen.”

„Wat ben jij een uitgekookte bandiet!” zei Sietse.

„Hoe heb jij het zo gauw bedacht?” vroeg Hielke.

„Wel,” antwoordde Gerben. „Gisteravond ontdekte ik hoe Zwart als boer gekleed door de polder ging varen en dat bracht mij op het idee om hem ertussen te nemen door net te doen alsof ik hem niet herkende. Want hij heeft ons reeds van verre in de gaten gehouden, dat heb ik duidelijk gezien. En toch liep die oude vos lekker in de val. Hoera voor mijzelf. Wat was ik daar even goed, hè?”

„Pas jij maar op!” zei Sietse. „Zwart pakt jou ook wel.”

„Ik kijk goed uit!” zei Gerben en hij trok het snoer uit het water en daar zat warempel ook een baars aan.

„Is die even goed?” riep Gerben vrolijk. „Zonder er naar te kijken vang ik een baars. Hier, die is voor jullie.”

En zo kreeg moeder Klinkhamer vier baarzen te bakken, waar heerlijk van gesmuld werd. Maar Gerben smulde nog meer toen hij het verhaal vertelde van die gebeurtenis met Zwart. Iedereen die luisteren wilde, kreeg alles in geuren en kleuren voorgeschoteld totdat het Zwart begon te vervelen en hij Gerben waarschuwde dat het nu maar eens uit moest zijn met die kletspraatjes. Of anders zou Gerben vervolgd worden wegens laster of het bespottelijk maken van een ambtenaar in functie. Daar schrok Gerben wel even van en hij beklaagde zich bij Klinkhamer over Zwart, die hem verbood de waarheid te vertellen.

„Want Klinkhamer, het is toch allemaal echt gebeurd, wat ik vertel, nietwaar?”

„Tja Gerben, maar tegen de politie verlies je het toch,” zei Klinkhamer. „En als ik je een goede raad mag geven, praat er dan verder niet over.”

Maar dat was een moeilijke opgave, want Gerben praatte zo graag!

HOOFDSTUK VIII

Herman is zoek

’s Nachts begon het te waaien. Eerst was het een zacht ruisen in de pereboom achter de smederij maar de wind begon steeds meer aan te wakkeren en tenslotte werd het een storm. Toen Hielke en Sietse’s morgens beneden kwamen, was het eerste wat Klinkhamer tegen hen zei:

„Jullie kunnen vandaag niet gaan varen. Het waait te hard.”

De Kameleon had wel met heviger storm gevaren, maar er was nu toch niets op het meer te beleven en dus bleven de jongens in de smederij. Zij gingen een nieuwe steel in een hamer zetten. De oude steel was vlak bij het huis van de hamer afgebroken en nu moest de rest van de steel nog uit het huis verwijderd worden. Sietse wilde daar juist aan beginnen, toen hij Gerben zag naderen. Vlug duwde Sietse de gebroken steel weer zo goed mogelijk tegen de hamer en liet hem dan op het aambeeld liggen.

„Wat doe je?” vroeg Hielke verwonderd.

„Ssst,” waarschuwde Sietse. „Daar komt Gerben. Wedden dat die slome straks met deze hamer op het aambeeld gaat slaan?”

„Hai, mensen!” riep Gerben luid toen hij binnenkwam. „Er wordt daarbuiten hard geblazen. De wind heeft mij in drie minuten vanaf de boerderij naar hier gebracht. Mijn wielen raakten nauwelijks de grond. Ik werd gewoon gedragen.”

„Jij beleeft altijd heel bijzondere dingen,” lachte Sietse.

„Maar er klopt niets van, want jij had de wind tegen.”

„Welnee,” zei Gerben, „ik had de wind in de rug want ik zat andersom op de fiets. Maar zonder gekheid, het water in het meer is zo hoog opgestuwd dat het bijna over de dijk stroomt.”

„Drommels,” zei Klinkhamer. „Dat kan gevaarlijk worden.”

‚Tja,” zei Gerben, „als het over de dijk komt, zit er zo een gat in en staat in een ommezien de hele omgeving blank. Het is niet te hopen dat het zo ver komt. Laten wij het maar afkloppen.”

Gerben nam de hamer die op het aambeeld lag en hief haar omhoog, maar dan viel de kop eraf en rolde over de grond.

‚Dat zul je betalen!” riep Sietse meteen.

Gerben keek verbluft naar het stuk steel dat hij nog in zijn hand hield.

„Hoe kan dat?” vroeg hij. „Ik sloeg er helemaal niet mee!”

„Mooie smoesjes,” riep Sietse. „Blijf van de hamers af, dan gaan ze ook niet stuk!”

Hielke keerde zich om want hij kon zijn lachen niet meer verbergen omdat Gerben zo onnozel naar de steel keek. Dan raapte Gerben de hamer van de vloer en ontdekte hoe Sietse hem erin had laten lopen.

„Dat heb jij geweldig goed bedacht Sietse,” zei hij spottend. „Jij zult wel pijn in je hoofd hebben van zoveel denkwerk. Tjonge wat een grap. Weet je er nog meer?”

„Op het ogenblik niet,” zei Sietse. „Maar ik zal je waarschuwen als ik weer wat weet!”

De deur ging open en dan kwam Stoelwinder binnen.

„En daar hebben wij professor Stoelwinder,” riep Gerben. „Kon u nog tegen de storm in komen?”

„Dat gaat best,” zei Stoelwinder. „Als je kleine pasjes maakt, heb je het minste krachtverlies.”

„Weer wat geleerd,” lachte Gerben. „Ik ga het meteen proberen. Ajuus allemaal!”

Gerben ging naar buiten en liep met hele kleine pasjes naast zijn fiets tegen de storm in. Veldwachter Zwart die juist naar de smederij ging, keek hem verbaasd na. En dan kwam Zwart aan Klinkhamer vragen wat er met Gerben aan de hand was.

„Hij liep als een jonge juffrouw op veel te hoge hakken,” zei Zwart.

„Gerben probeert hoe je het beste tegen de storm in kunt lopen,” legde Klinkhamer uit. „Maar zoals hij het doet is weer echt Gerberiaans!”

„Dat is een mooi woord!” riep Sietse. „Als iemand gek doet, noem ik dat in ’t vervolg Gerberiaans!”

Stoelwinder had intussen een stukje buis gevonden en vroeg of hij dat mocht hebben.

„Welja! Neem maar mee,” zei Klinkhamer gul. „Ik word er niet armer van en misschien kunt u er rijk mee worden.”

„Ik doe er wel mijn best voor,” zei Stoelwinder, „maar het wil nog niet lukken. Mag ik de ene kant van de buis even plat slaan op het aambeeld?”

Klinkhamer vond het best en Hielke en Sietse gingen Stoelwinder helpen. De buis werd heet gemaakt in het vuur en dan aan het ene uiteinde platgeslagen totdat er een smalle gleuf als opening bleef.

„Wordt dat een mondstuk voor een stofzuiger?” vroeg Zwart die nieuwsgierig was blijven kijken.

Stoelwinder begon te lachen en hij vond nu ook dat het veel op een mondstuk van een stofzuiger leek, maar daar moest het toch niet voor dienen.

„Bent u weer bezig aan een uitvinding?” vroeg Zwart.

„Zo’n beetje,” zei Stoelwinder bescheiden. „Ik neem proeven, maar tot nu toe zonder resultaat.”

„Op welk gebied bent u bezig met uitvinden?” vroeg Zwart verder.

„Bij mij thuis,” antwoordde Stoelwinder.

„Ik bedoel niet op welk grondgebied,” zei Zwart, „maar wat voor soort uitvinding probeert u te doen?”

„Dat is moeilijk te zeggen,” zei Stoelwinder. „Het gaat om een machine, maar hoe zich dat zal ontwikkelen weet ik nog niet. Ik kan er nog alle kanten mee uit, begrijpt u?”

„Juist!” zei Zwart, hoewel hij er niets van begreep.

Maar het was ook niet de bedoeling van Stoelwinder dat iemand het zou begrijpen en om verdere vragen te ontwijken, haastte hij zich naar de deur en riep:

„Bedankt Klinkhamer! Tot ziens! Dag meneer Zwart!”

De deur sloeg achter hem dicht en hij liep terug naar het dorp.

„Hij is een grappenmaker in een leeg pakhuis,” zei Zwart tegen Klinkhamer. „Ik hoop maar dat hij geen dwaze uitvindingen doet, zoals met die haarkrulapparaten. Ik zou het heel vervelend vinden als ik hem moet beboeten. Hij is zo arm als Job.”

„Ik vraag mij vaak af waar hij van leeft,” zei Klinkhamer.

„Van de wind,” zei Zwart.

„Dan heeft hij vandaag niet te klagen,” zei Sietse lachend. „Er is nu wind genoeg!”

De brugwachter kwam binnen.

„Er is er eentje niet goed bij zijn hoofd!” riep hij opgewonden. „Ik heb hem nog zo gewaarschuwd, maar nee hoor, meneer zou en moest gaan zeilen en nu kruist hij als een spookschip over het meer. Het loopt vast fout af!”

„Wie is het?” vroeg Zwart.

„Die meneer met de Snip! Hij logeert in de Gouden Leeuw.”

„Herman Heringa?” riepen Hielke en Sietse verbaasd. „Maar hij kan nauwelijks zeilen.”

„En toch vaart hij op het meer!” riep de brugwachter. „Kom kijken, dan kunnen jullie het zelf zien!”

Zwart en de jongens gingen mee naar de brug en zagen in de verte op het woeste meer slechts één zeil en dat was van de Snip. De boot helde gedurig angstig schuin op z’n kant, maar omslaan deed hij niet.

„Hij zeilt beter dan ik dacht,” zei Zwart.

„Volgens Gaastra kan die boot niet omslaan,” zei Sietse.

Zwart keek door zijn verrekijker.

„Die meneer zit rustig aan het roer,” zei hij. „Ik geloof dat wij ons geen zorgen behoeven te maken want hij schijnt de boot goed in de hand te hebben.”

Zij keken nog even totdat de boot achter het grote eiland verdween en dan holden Hielke en Sietse terug naar de smederij. Maar tegen de avond begon Zwart eraan te twijfelen of Herman wel zo rustig had gezeild, want hij bleek spoorloos verdwenen te zijn. Het was bijna acht uur toen Zwart nog bij Klinkhamer op de keukendeur klopte.

„Binnen!” riep Klinkhamer.

„Goedenavond,” zei Zwart toen hij de kamer binnenkwam. „Die meneer Herman Heringa is zoek! Kunnen de jongens mij het meer rondvaren? In het hotel vreest men het ergste, want hij is er de hele dag niet geweest.”

„Zou hij dan de hele dag gezeild hebben?” vroeg Sietse.

„Het enige wat wij van hem weten,” zei Zwart, „is dat hij om één uur in het Paviljoen gegeten heeft. Daarna ging hij weer zeilen en verder ontbreekt er elk spoor.”

„Als hij maar niet het slachtoffer is geworden van zijn zeilwoede,” zei Klinkhamer.

„Laten wij dan maar gauw gaan zoeken,” zei Sietse. „Over een uur is het donker!”

„Heel juist!” merkte Zwart op en hij volgde de jongens naar buiten.

„Doen jullie wel voorzichtig?” riep moeder hen na.

„Natuurlijk, moeder!” beloofde Hielke.

Vlug stapten zij in de Kameleon en voeren naar de brug. De brugwachter stond over het meer te kijken maar hij had nog steeds niets van de Snip ontdekt. Het waaide gelukkig veel minder en daardoor was het meer aanmerkelijk kalmer geworden. De golven waren niet half zo hoog als die morgen en voor de Kameleon betekenden zij niets. De boot voer er dan ook op volle kracht doorheen.

„Eerst naar ’t Paviljoen, jongens,” commandeerde Zwart.

Sietse stuurde de Kameleon in de verlangde richting en halverwege passeerden zij het eiland. Hier liet Zwart even aanleggen en gingen zij aan wal. Zij liepen het eiland rond maar er bleek niemand te zijn en dus werd de tocht naar het Paviljoen voortgezet. Daar was een kelner die zich meneer Heringa goed herinnerde want hij had hem aan tafel bediend. Hij vertelde dat de meneer overvloedig had gegeten maar dat hij beslist geen wijn of alcohol had willen gebruiken. Hij was ruim een uur bij het Paviljoen geweest en hoewel het toen nog hard waaide, ging hij toch weer zeilen. Hij voer naar het eiland en toen naar links maar daarna had de kelner niet meer op hem gelet.

Zwart bedankte voor de inlichtingen en dan gingen hij en de jongens weer in de Kameleon.

„Wij gaan langs de rietkragen zoeken,” zei Zwart. „Er is een kleine kans dat meneer Heringa zeeziek is geworden want hij had nogal flink gegeten. Misschien ligt hij nu ergens aan de wal.”

Sietse liet de Kameleon langs de kant varen en Zwart en Hielke keken gedurig tussen het riet. Bij iedere inham werd gestopt en de daar liggende boten extra bekeken, maar de Snip was er steeds niet bij. De zon begon achter de horizon te zinken en het zou spoedig donker worden. Sietse liet de Kameleon wat sneller varen. De ene kant van het meer was nu spoedig afgezocht en dan begonnen zij aan de andere kant te zoeken.

„Aan deze kant hadden wij het eerst moeten gaan zoeken,” zei Hielke. „Want de wind waait hierheen en als de Snip stuurloos is, zal zij dus naar deze kant drijven.”

„Dat is zo,” bromde Zwart, „maar als die meneer alleen maar averij had, zou hij allang ergens de wal bereikt hebben en dan was hij wel lopend naar het dorp gekomen.”

„Ik snap er niets van,” zei Sietse. „Die Herman is geen avonturier. Of zou hij beroofd zijn? Hij heeft wel veel geld bij zich.”

„Als iemand veel geld bij zich heeft, loopt hij altijd de kans dat hij beroofd wordt,” zei Zwart, „maar wacht eens! Wat zag ik daar?”

Sietse zette de motor meteen stop en Hielke trok de Kameleon langs het riet achteruit. En dan zagen zij alle drie een boot in het riet verscholen liggen. Met de boothaak trok Sietse de Kameleon tegen de verstopte boot aan en dan las Hielke de naam Snip. De gestreken mast met het zeil bedekte de boot en van onder het zeil kwam het verbaasde gezicht van Herman Heringa kijken.

„Wat is er?” vroeg hij.

„Kunt u mij zeggen hoe laat het is?” vroeg Zwart.

Herman keek op zijn horloge en riep:

„Nee maar! Is het al bijna negen uur? Drommels heb ik dan zo lang geslapen? Ik kan het nauwelijks geloven.”

„De zon is al onder,” zei Zwart. „U mag u wel haasten anders mag u straks niet meer zonder licht varen.”

Herman duwde de mast meteen omhoog. Hielke en Sietse hielpen hem.

„In uw hotel maakte men zich al zorgen over u,” zei Zwart.

„Dat kan ik begrijpen,” zei Herman, „maar ik heb de hele dag geweldig fijn gezeild en tegen vijven ging ik hier even rusten en toen ben ik in slaap gevallen.”

„Ja ja,” zei Zwart. „Tussen ruisend riet en in een deinende boot slaapt het heerlijk. „U heeft wel van deze vakantiedag geprofiteerd.”

„Ik was helemaal alleen op het meer,” pochte Herman. „De anderen durfden niet.

„Dat is geen kwestie van durf maar van verstand,” zei Zwart. „Met zo’n storm neem je veel risico. De mast kan breken. De boot kan lek stoten of omslaan en bij een ongeluk is er dan niet zo spoedig hulp in de buurt. Daarom blijven de meeste zeilers rustig aan de wal.”

Herman begreep dat hij niet verstandig gehandeld had en hij verontschuldigde zich met er op te wijzen dat hij nog maar een beginneling was. Hoewel dat een beetje grappig klonk, want als je in een storm goed kunt zeilen, ben je geen beginneling meer.

De Snip was weer zeilklaar en voer dan snel naar de brug. De Kameleon volgde haar.

De brugwachter draaide de brug reeds open en de Snip kon meteen doorvaren.

„Had u averij?” riep de brugwachter.

„Ik was in slaap gevallen!” riep Herman.

„Zooo?” zei de brugwachter en hij dacht meteen, ‚dan was hij natuurlijk dronken, want wie gaat er anders met zulk onstuimig weer liggen slapen?’

En zo komen dan de praatjes in de wereld, want de volgende morgen vertelde Gerben in de smederij:

„Die Herman Heringa is ook een mooie gast. Gisteren lag hij dronken in het riet te slapen. Gelukkig vond de brugwachter hem anders was hij nog in het water gerold.”

„Is het waar?” vroeg Sietse spottend.

„Natuurlijk!” riep Gerben verontwaardigd. „Dacht jij dat ik het uit mijn duim zoog?”

„Dat denk ik niet,” zei Sietse. „Want ik weet het wel zeker! Wij hebben Herman opgespoord en hij lag gewoon in zijn boot te slapen omdat hij vermoeid was van het zeilen. Dat is alles en wie het anders vertelt is een leugenaar!”

Dan heeft de brugwachter het mij verkeerd verteld,” riep Gerben.

Of jij hebt het verkeerd begrepen,” zei Klinkhamer. Ik weet het niet meer,” zei Gerben. „Maar in ons dorp wordt vaak te veel gekletst!”

Dat moet jij vooral zeggen!” plaagde Sietse. „Jij bent zelf de grootste praatjesmaker!”

Van mij horen jullie geen woord meer!” riep Gerben en hij liep kwaad de smederij uit en fietste naar de boerderij.

Daar gaat ie! De kletskous!” zei Sietse.

HOOFDSTUK IX

Op bezoek bij de uitvinder

De zon scheen fel en de jongens besloten om te gaan zwemmen. En zo voeren Louw, Kees, Hielke en Sietse met de Kameleon het meer over naar een plek aan de polderdijk, waar geen riet groeide.

De boot werd stevig vastgelegd en in het gras op de helling van de dijk gingen de vrienden zich uitkleden. Dan sprongen zij in het water en zwommen en doken een half uur lang waarna zij in het gras gingen liggen rusten. Zij lieten zich door de zon bruin bakken en dan legde er een boot bij hen aan. Het was Herman Heringa met de Snip.

„Zwemmen jullie hier?” vroeg hij.

„Ja,” zei Hielke. „De bodem is hier niet modderig.”

„Dan ga ik ook een duik nemen,” besloot Herman en hij kleedde zich uit. „Passen jullie op mijn kleren?” vroeg hij.

„Het komt in orde.” beloofde Louw.

Herman dook in het water en zwom een flink eind het meer in. Langs de dijk naderde een man op een oude fiets. Het was meneer Stoelwinder.

Bij de jongens stapte hij af en vroeg:

„Zwemt daar die meneer waarvan Joke geld kreeg voor haar nieuwe jurk?”

„Dat is Herman Heringa,” zei Hielke.

„Dan wacht ik even,” zei Stoelwinder en hij ging bij de jongens in het gras zitten.

„Hoe gaat het met de uitvinding?” vroeg Sietse.

„Best,” zei Stoelwinder. „De wereld zal versteld staan.”

„Is het waar?” vroeg Kees. „Dus dan wordt u rijk?”

„Het zit er dik in,” zei Stoelwinder. „Hoewel zo iets nooit precies te voorspellen is.”

„Wat is het voor een soort machine?” vroeg Sietse.

„Een motor,” zei Stoelwinder. „Een motor die overal voor te gebruiken is.”

„Is het een benzinemotor?” vroeg Hielke.

„Welnee jongens! Die zijn er al genoeg!”

„Wat voor motor is het dan?” vroeg Louw.

„Dat is geheim, vrienden!”

Herman Heringa kwam terug en klom op de wal.

„Lekker gezwommen, meneer?” vroeg Stoelwinder.

„Geweldig,” zei Herman en hij ging zich aankleden.

„U heet Heringa, nietwaar?” vroeg Stoelwinder. „Heeft uw vader een fabriek in de stad?”

„Was het maar waar,” zei Herman lachend. „De fabrikant Heringa is totaal geen familie van mij.”

„Jammer,” vond Stoelwinkel. „Ik had gehoopt door u in contact te kunnen komen met een fabrikant. Ik heb namelijk een motor uitgevonden! Maar als ik er iets mee bereiken wil, moet ik van iemand geld lenen.”

„Aha, u bent de uitvinder Stoelwinder?”

„Heeft u dan reeds van mij gehoord?” vroeg Stoelwinder en hij trok een bedenkelijk gezicht. „U moet niet naar alles luisteren wat de mensen zeggen. Ik heb een paar jaar geleden geprobeerd door verkoop van haarkrulapparaten aan geld te komen voor de uitvinding die ik nu klaar heb. Het was niet helemaal zuiver wat die haarkrulapparaten betreft, maar wat doe je niet als arme drommel om aan geld te komen voor een grote uitvinding?”

„Tja,” zei Herman, „dat kan ik begrijpen. En als u denkt dat uw idee goed is, zou het jammer zijn als niemand u hielp. Misschien zou ik u iets kunnen lenen.”

„Het gaat maar om duizend gulden!" riep Stoelwinder en hij keek met begerige ogen naar de binnenzak van Hermans jasje waaruit de rand van de portefeuille stak.

Herman keek peinzend over het meer.

„Als u mij helpt,” vervolgde Stoelwinder, „zit er voor u ook een beste verdienste aan. U ontvangt het dubbele terug.”

„Dat is niet nodig,” zei Herman. „Nog niet zo lang geleden was ik ook arm en uit ervaring weet ik dus hoe moeilijk het is om aan geld te komen. Daarom ben ik nu ook reuze voorzichtig met het uitgeven.”

„Misschien heb ik aan vijfhonderd ook wel genoeg. Als u mij daarmee wilt helpen, ben ik u reuze dankbaar.”

„Het gaat niet om het bedrag,” zei Herman, „maar om de vraag waarom u juist van mij wilt lenen. Wonen er in het dorp dan geen rijke mensen?”

„Als ik in het dorp om geld ga vragen,” zei Stoelwinder, „praat iedereen erover en ik wil de uitvinding liefst zo lang mogelijk geheimhouden.”

„Hoe weet ik of uw uitvinding wel iets waard is?” vroeg Herman. „Ik heb er helemaal geen bewijs van.”

„Dat is waar. Het is uw goed recht dat u er eerst meer van wilt weten en daarom ben ik bereid om u de uitvinding eerst te tonen.”

„Ik wil het graag zien,” zei Herman, „maar dat is toch niet erg zakelijk van u. Stelt u zich eens voor dat ik de uitvinding ga namaken?”

„Meneer Heringa! Deze uitvinding kan niemand namaken!” zei Stoelwinder zelfbewust. „En ik ben natuurlijk niet zo dom dat ik het geheim zomaar prijs geef. Iedereen mag het zien! U mag de jongens meenemen als getuigen. Op voorwaarde dat niemand het toestel mag aanraken of uit elkaar nemen.”

„Oké!” riep Herman, „dat doen we! Wij gaan kijken en als het de moeite waard is, help ik u aan duizend gulden.”

„Uitstekend, meneer!” riep Stoelwinder verheugd, „dan ga ik meteen naar huis en verwacht u over een kwartier!”

Hij nam zijn fiets en haastte zich naar het dorp.

„U moet wel voorzichtig zijn,” zei Sietse tegen Herman. „Stoelwinder is een vreemde fantast.”

„Maar natuurlijk! Ik ga mijn ogen goed de kost geven.”

„Dat doen wij ook,” zei Sietse, „en als u het niet vertrouwd, moet u Zwart erbij halen. Die heeft alles altijd meteen door.”

„Ik kan meneer Stoelwinder niet verplichten de zaak te laten controleren door de politie,” zei Herman.

„Als Stoelwinder niet toelaat dat Zwart komt kijken, klopt er iets niet,” merkte Louw op, „en mag Zwart wel komen kijken, dan heeft Stoelwinder misschien toch iets uitgevonden.”

„Dat is een goed idee‚” vond Herman. „Als ik het dus niet vertrouw, eis ik dat Zwart het ook moet zien. En dan nu met z’n allen naar de grote tovenaar. Kom jongens aan boord!”

Herman ging met de Snip zeilen en de jongens volgden hem in de Kameleon.

„Ik ben geweldig nieuwsgierig naar wat wij te zien krijgen,” zei Louw en hij wreef zich de handen van plezier. „Maar ik kom er niet te dicht bij want de zaak kan best uit elkaar vliegen. Stoelwinder is tenslotte geen geleerde die berekeningen kan maken.”

„Geleerden maken ook fouten,” zei Sietse. „Laatst was er een nieuw type vliegtuig dat bij de eerste proefvlucht uit elkaar vloog.”

„De machine van Stoelwinder heeft natuurlijk al proefgedraaid,” merkte Kees op, „anders zou hij haar niet laten zien.”

„Als hij de motor aanzet, stop ik mijn vingers in de oren,” zei Louw. „Wie weet hoeveel lawaai dat ding maakt.”

Zij bereikten de brug die voor de zeilboot van Herman werd opengedraaid en dan voeren de boten de vaart in naar het dorp en legden bij het Raadhuisplein aan. De vrienden liepen het plein over naar de zijstraat waarin ook Gerben woonde. Toen zij langs zijn huis kwamen, zagen zij Gerben in de kamer de krant zitten te lezen.

„Zullen wij vragen of hij meegaat?” vroeg Sietse.

„Laat hem maar thuis,” mompelde Herman. „Misschien vindt Stoelwinder het niet goed als Gerben ook komt kijken.”

Vier huizen verder woonde Stoelwinder. Hij stond zijn bezoekers reeds op te wachten en bracht hen langs de woning naar het schuurtje in de tuin. Hier mochten Herman en de jongens door het raam naar binnen kijken. Zij zagen op een wankel, houten tafeltje een geel geschilderde machine staan, die bestond uit één grote, ronde cilinder met daaraan een vliegwiel gemonteerd en verder eromheen een wirwar van buizen.

„Is dat hem?” vroeg Herman verwonderd.

„Jawel meneer,” zei Stoelwinder zelfbewust. „U had zich zeker iets groters voorgesteld. Welnu dit is slechts een proefmodel. Deze machine kan zo groot gebouwd worden als men zelf wil.”

„Wat moeten die buizen allemaal?” vroeg Kees.

„Die zorgen voor de koeling en het opvangen van de reacties.”

„Reacties?” vroeg Herman verbaasd. „Wat voor reacties bedoelt u?”

„Wel, als het vliegwiel gaat draaien, ontstaan er trillingen. Dat noem ik reacties of wel eenvoudig gezegd, de gevolgen van het draaien van het wiel. Er zit dan meer trilling en beweging in de machine als wanneer het wiel stilstaat. De machine is dan minder stabiel en om die trillingen op te vangen daarvoor zorgen die buizen en daarom noem ik ze stabilisators.”

„U doet wel geleerd,” zei Herman lachend.

„Maar ik heb veel aan zelfstudie gedaan,” pochte Stoelwinder. „Ik heb zoveel geleerd dat ik best examen zou kunnen doen voor ingenieur.”

„Waarom doet u dat dan niet?” vroeg Herman. „Dan kunt u genoeg verdienen.”

„Ik mag geen examen doen omdat ik alleen maar op de lagere school ben geweest‚” zei Stoelwinder. „Ik moet eerst andere diploma’s hebben voordat ik ingenieur kan worden.”

„Maar dat begrijp ik niet‚” merkte Sietse op. „Als u examen kunt doen voor ingenieur, kunt u het ook voor die andere diploma’s doen.”

„Nou ja‚” verdedigde Stoelwinder zich. „Diploma’s zeggen niet veel. De grote uitvinder Edison kon zelfs op de lagere school niet goed meekomen en hij had dan ook géén diploma. En zo zijn er wel meer voorbeelden op te noemen.”

„Maar het gaat nu niet om de vraag wat voor diploma’s u heeft,” zei Herman, „maar wat u heeft uitgevonden. Al die buizen en dat wiel zeggen mij nog niets.”

„Ik ga nu de machine demonstreren,” zei Stoelwinder, „dan kunt u het beter beoordelen.”

Hij verdween in het schuurtje en Herman en de jongens zagen hoe hij bij de machine aan een hendeltje trok. Dan kwam hij weer buiten en riep:

„Let op! Zometeen gaat hij draaien!”

Louw stopte zijn vingers in de oren en verschool zich achter Herman. Maar die voorzorg had hij beslist niet hoeven te nemen, want het vliegwiel begon geruisloos te draaien.

Eerst langzaam maar dan geleidelijk harder totdat het lustig in het rond snorde. Stoelwinder stond nu glunderend naar de verbaasde gezichten van Herman en de jongens te kijken.

„Dat hadden jullie niet verwacht, hè?” riep hij triomfantelijk. „Al ben ik dan geen ingenieur toch heb ik de brandstofloze motor uitgevonden.”

„Brandstofloze motor?!” riep Herman verbaasd, „maar mijn beste man, dan bent u een genie, u wordt wereldberoemd!”

„En schatrijk!” vulde Kees aan.

„Maar ik geloof het niet!” riep Sietse. „Er zit ergens een elektromotor verborgen!”

„Ben jij nu helemaal betoeterd?!” riep Stoelwinder verontwaardigd. „Waar zit hier in de schuur ergens een elektrische leiding? Wijs mij die eens even aan?!”

Sietse mocht in het schuurtje rondkijken en dat deed hij dan ook grondig. Hij liep tastend langs alle wanden en keek ook onder het tafeltje waar de machine nog rustig op stond te draaien. Maar nergens viel een elektrische draad te bekennen. Sietse moest nu wel toegeven dat hij voor een raadsel stond en teleurgesteld kwam hij weer buiten.

„Ik wist wel dat jij niets zou vinden,” zei Hielke, „want als je bij een motor de stroom inschakelt, gaat het wiel meteen snel draaien en dat was hier juist andersom. Toen Stoelwinder aan de hendel trok, duurde het even voor het wiel langzaam en daarna harder begon te draaien.”

„Had dat dan meteen gezegd,” zei Sietse, „dan had ik niet zo hoeven zoeken.”

De anderen mochten nu van Stoelwinder één voor één in het schuurtje om de machine van dichtbij te bekijken. Maar hoe zij ook keken, het bleef een raadsel hoe dat wiel zo rustig op dezelfde snelheid kon blijven draaien.

„U heeft er zeker een accu of een batterij ingestopt?” vroeg Kees.

„Maar m’n beste jongen, Hielke heeft daarnet al gezegd als je de stroom inschakelt, gaat een motor meteen draaien. En dan doet het er niet toe of die stroom van een accu of een batterij komt.”

„Het wiel draait dus niet op elektriciteit,"zei Sietse. „Maar waarop dan?”

‚En dat zou ik ook heel graag willen weten. Herman.

‚Als ik dat zou vertellen, zou ik het geheim van de uitvinding prijsgeven en zo dom ben ik natuurlijk niet!” antwoordde Stoelwinder. „Maar dit kan ik er wel van zeggen. De werking berust op de zwaartekracht, de aantrekkingskracht van de aarde.”

„Ik vind het heel bewonderingswaardig,” zei Herman, „en gesteld, dat ik u duizend gulden leen. Wat gaat u er dan mee doen?”

„In de eerste plaats moet ik een paar kleine schulden betalen,” zei Stoelwinder. „Want als de schuldeisers beslag op mijn uitvinding leggen, moet ik maar afwachten wat er voor mij overblijft. Voorts wil ik dan reclame maken, zodat er kopers komen die mij een goede prijs willen betalen.”

Herman vroeg nog of het dan niet verstandiger was om zelf een fabriek te stichten waarin de machines gemaakt konden worden, maar Stoelwinder had liever een flinke som geld in zijn hand dan een fabriek met al haar zorgen.

„Misschien heeft u wel gelijk,” zei Herman, „en ik zal u graag helpen. Hier heeft u duizend gulden, maar geeft u mij dan wel even een schuldbekentenis.”

„Dank u wel!” riep Stoelwinder verheugd, en hij nam het geld in ontvangst en ging in huis. Spoedig kwam hij terug met een kwitantie waarop stond dat Klaas Stoelwinder duizend gulden schuldig was aan Herman Heringa. Hiermee was de zaak geregeld en terwijl de machine nog volop stond te draaien, gingen Herman en de jongens naar huis.

Thuis vertelden Hielke en Sietse alles en Klinkhamer hoorde het met stijgende verbazing aan.

„Hoe kan die Heringa zomaar duizend gulden aan die goochelaar van een Stoelwinder geven?” riep hij uit. „Dat is toch je reinste onzin?”

„Dus u gelooft niet in die uitvinding?” vroeg Sietse.

„Natuurlijk niet!” zei Klinkhamer. „Het is een natuurwet dat voor alles wat kracht voortbrengt, energie nodig is. En of die energie nu geput wordt uit stoom, gas, benzine, elektriciteit of atoomkracht doet er niet toe, maar ergens moet de kracht vandaan komen om iets in beweging te brengen.”

„Stoelwinder beweert dat hij de aantrekkingskracht van de aarde gebruikt,” zei Hielke.

„En wij hebben alles bekeken,” zei Sietse, „maar wij konden niets verdachts vinden.”

„Dat zegt mij niets,” zei Klinkhamer. „Bij een goochelaar sta je ook versteld terwijl je weet dat je bedrogen wordt. Stoelwinder is een gevaarlijk man die zonder te werken van andermans geld probeert te leven. En dat is nooit goed te praten.”

Vader had misschien wel gelijk maar hoe zat het dan met dat draaiende wiel? Die vraag bleef Hielke en Sietse plagen, maar zij aten er niet minder om. Sietse ging zelfs voor de derde maal zijn bord vol scheppen tot grote verwondering van moeder, die vroeg:

„Ben jij uitgehongerd?”

„Och nee moeder, ik vergis me,” zei Sietse blozend. „Ik zat zo aan die uitvinding te denken dat ik per vergissing meer nam, begrijpt u?”

„Ja ja,” zei Klinkhamer lachend. „Die Stoelwinder gaat mij ook nog geld kosten als onze jongens door die uitvindingen extra veel gaan eten.”

Was het nu wel een uitvinding of was het bedrog?

HOOFDSTUK X

Het geheim van de wondermachine

Na het eten waren Klinkhamer en de jongens nauwelijks in de smederij of daar kwam Gerben binnen.

„Zeg eens, beroemde schippers!” riep hij, „wat moesten jullie vanmorgen met de hele bende in onze straat doen?”

„Wij hebben de uitvinding van Stoelwinder bekeken,” zei Hielke. „Het is wel iets bijzonders!”

„Dat zal wel,” mopperde Gerben spottend. „En wat is het dan?”

„Gewoon een brandstofloze motor,” zei Sietse.

„Een brandstofloze motor?” riep Gerben. „Noem jij dat gewoon? Nou, dan weet ik niet meer wat gewoon is. Of is het een grapje?”

„Wel nee,” zei Sietse. „Wij zagen een cilinder met veel buizen eromheen. Stoelwinder trok aan een hendeltje en een wiel ging draaien en het draaide door zonder dat je iets hoorde.”

„Is het geen wonder?” vroeg Klinkhamer lachend. „En meneer Heringa vond het zo geweldig dat hij Stoelwinder duizend gulden leende. Ja ja, duizend gulden! Zo vlug kan ik het niet verdienen.”

„Heringa is een sufferd!” vond Gerben. „Iedereen weet wat voor fantast die Stoelwinder is.”

„Dat was voor Stoelwinder een reden om juist Heringa uit te kiezen omdat die hem niet kende,” zei Klinkhamer.

„Heringa heeft een kat in de zak gekocht‚” riep Gerben. „Die man heeft veel te veel geld op zak! Iedereen kan het hem aftroggelen. Daar moet een stokje voor gestoken worden.”

Louw kwam binnen.

„Weet u ’t al van de uitvinding, Klinkhamer?” vroeg hij,

„Ik weet er alles van, Louw. Gaan jullie nu maar rustig uit varen. De frisse lucht houdt jullie hoofden koel en dan komen jullie er nog weieens achter dat het een gewone goocheltruc is.”

„Dat ben ik volkomen met u eens, Klinkhamer,” zei Gerben, „en jongens, dan vaar ik met jullie mee naar de boerderij.”

Met z’n vieren gingen zij naar de Kameleon en voeren het meer op. Sietse stuurde in de richting van de Woudaap en daar zagen zij Herman Heringa ook zeilen met de Snip,

„Ga hem enteren, jongens!” riep Gerben. „Ik zal hem even een lesje leren.”

De Kameleon voer achter de Snip aan en spoedig werd de zeilboot ingehaald. Hielke maakte de boten naast elkaar vast en Herman vroeg verwonderd wat dat te betekenen had.

„Wij zijn zeerovers!” zei Gerben. „Wij komen u beroven! Maar ik doe het op een fatsoenlijke manier. Ik kom u vragen of u mij wat geld wilt lenen. Het is voor u een heel voordelig zaakje, want u krijgt van mij het dubbele terug!”

„Begin jij ook al?” riep Herman verbaal. „Iedereen wil maar geld van mij lenen.”

„Natuurlijk!” zei Gerben. „Ik moet het halen bij iemand die het heeft. En iedereen weet dat uw portefeuille goed gevuld is. Het moet wel een plezierig gevoel zijn om zoveel te bezitten en als u het dan zo voordelig kunt uitlenen, zult u spoedig tweemaal zo rijk zijn.”

„En waarvoor wil je dan geld lenen?” vroeg Herman.

„Voor een kudde schapen!” zei Gerben. „Als ik voor vijfduizend gulden lammeren koop, kan ik ze over een jaar weer verkopen voor twintigduizend. Daarvan krijgt u dan tienduizend. Niet gek hè?”

„Kan dat?” vroeg Herman verbaasd.

„Natuurlijk!” zei Gerben, „Na een jaar is een lam viermaal zo groot geworden en dus viermaal zo duur. Voorts kunnen wij dan nog de wol verkopen en dat is een extra verdienste. Het is werkelijk een heel voordelig zaakje en als u mij die vijfduizend gulden even wilt geven, regel ik het verder wel.”

„Het klinkt heel aanlokkelijk,” vond Herman, „maar ik heb helemaal geen verstand van schapen.”

„Dat heb ik allang gedacht,” zei Gerben lachend, „maar u kunt op mij vertrouwen en alles wordt uitstekend geregeld.”

„Ik vertrouw je best,” zei Herman, „en ik wil je wel meteen vijfduizend gulden geven, maar dan krijg ik wel een schuldbekentenis van je!”

De jongens hadden alles zwijgend gevolgd tot het Sietse te gek werd.

„Maarr…” begon Sietse.

„Bemoei jij je er niet mee,” viel Gerben hem in de rede en hij nam de vijf briefjes van duizend gulden in ontvangst. Hij telde het geld wel zesmaal en gaf het dan terug.

„Wat is er?” vroeg Herman verontwaardigd. „Denk jij dat het vals is?”

„Welnee,” zei Gerben, „maar ik ben een eerlijke rover.”

Dat vond Louw een grappig gezegde, maar Herman keek kwaad en vroeg verontwaardigd.

„Wat heeft dit te betekenen?”

„Ik heb even willen aantonen hoe gemakkelijk het gaat om met een mooi verhaaltje geld van u te lenen,” zei Gerben. „Want ik zou beslist niet weten hoe ik honderd schapen te eten moet geven, omdat ik helemaal geen stukje weiland bezit. En zo is het ook met die uitvinding van Stoelwinder want dit is een doodgewone goocheltruc.”

„Is het waar?” schrok Herman en hij werd er bleek van om z’n neus. „Hoe weet jij dat het een truc is? En hoe werkt die dan?”

„Dat is voor mij ook een raadsel,” zei Gerben, „maar brandstofloze motoren bestaan niet,”

„Dat heeft men wel van meer uitvindingen gezegd,” zei Herman, „en dan bleek het later toch wel mogelijk te zijn. Zo kan het ook met deze uitvinding gaan.”

„U heeft te veel vertrouwen in Stoelwinder,” zei Gerben, „maar om u uit de droom te helpen, stel ik u voor, vanavond nog eens naar die uitvinding te gaan kijken en dan nemen wij veldwachter Zwart mee. Ik wed dat Zwart de truc wel gauw zal ontdekken.”

„Afgesproken,” zei Herman. „Hoe laat gaan we?”

„Om zeven uur,” besliste Gerben. „Dat wil zeggen, als Zwart dan ook present is. En breng mij dan nu zo vlug mogelijk naar de boerderij, jongens!”

Hielke maakte de Kameleon los en Herman zeilde verder het meer op, maar de gedachte dat Stoelwinder hem misschien had opgelicht, bedierf hem wel enigszins de pret,

De Kameleon voer naar de boerderij van Jellema en Sietse vroeg aan Gerben:

„Denk jij dat vanavond alles wordt opgehelderd?”

„Natuurlijk!” zei Gerben. „Ik weet alles van motoren en Zwart weet nog meer!”

„En moet Stoelwinder de duizend gulden dan teruggeven?” vroeg Louw.

„Dat zal wel niet meer mogelijk zijn,” zei Gerben lachend. „Die slimme vos van een Stoelwinder gaat het geld meteen uitgeven. Die denkt, weg is weg en van een kale kip pluk je geen veren.”

„Heeft Stoelwinder vanavond al het geld reeds uitgegeven?” vroeg Hielke.

„Natuurlijk!” zei Gerben. „Hij betaalt meteen zijn schulden. Dat is voor hem dan zoveel zorgen minder en voor Herman een schadepost. Ik ben wel nieuwsgierig om dat apparaat eens te zien waarmee Herman zo voor de mal is gehouden.”

De Kameleon legde nu aan bij Jellema’s boerderij en Gerben sprong op de wal.

„Tot ziens jongens!” riep hij, „en mondjes dicht, hè?”

Onze schippers beloofden te zullen zwijgen en voeren dan naar de Woudaap waar Kees nogal ongeduldig stond te wachten.

„Ik zag jullie voorbijvaren,” zei Kees. „Ik dacht dat jullie mij hadden vergeten.”

„Nee Keesie, wij hebben Gerben naar de boerderij gebracht,” zei Hielke, „en nu is het jouw beurt. Stap in.”

Kees ging naast Louw zitten en Sietse liet de Kameleon het meer op varen.

„Ik heb mijn vader verteld van de uitvinding,” zei Kees, „en weten jullie wat hij zei? Het is een doodgewone goocheltruc.”

„Dat zegt iedereen,” zei Sietse, „maar hoe doet Stoelwinder het?”

„Dat kunnen wij best te weten komen,” zei Kees.

„Hoe dan?” vroeg Louw meteen.

„Wij gaan naar Joke en die vertelt ons wel het een en ander,” zei Kees glunderend. „Goed bedacht, hè?”

„En als Joke er net zoveel van weet als wij?” vroeg Hielke.

„Dan hebben wij pech,” zei Sietse, „maar wij kunnen het toch wel gaan vragen.”

Dat waren zij allemaal met Hielke eens en Sietse liet de boot keren en voer naar het dorp. Bij het Raadhuisplein legden zij aan en gingen dan op zoek naar Joke.

„Zij zal wel thuis zijn,” zei Louw.

„Dan gaan wij vragen of zij mee wil varen,” zei Sietse.

En hij liep voorop naar de straat waar Stoelwinder woonde en belde aan bij de woning.

Mevrouw Stoelwinder deed open.

„Dag mevrouw,” zei Sietse. „Wij komen vragen of Joke zin heeft in een tochtje met onze boot.”

„Joke is niet thuis,” zei mevrouw, hoewel duidelijk vanaf de zolder de stem van Joke klonk, maar wat zij riep, was niet goed te verstaan.

„Goedemiddag jongens,” zei mevrouw Stoelwinder en zij deed de deur dicht.

De jongens keken elkaar verbaasd aan maar er zat niets anders op dan terug te gaan.

„En toch was Joke thuis,” zei Louw. „Ik geloof dat zij riep: ‚Ik zit.. en dan nog iets dat ik niet kon verstaan.”

„Misschien is zij ziek en riep: ‚Ik zit in bed’,” zei Hielke.

„Maar waarom zei haar moeder dan dat Joke niet thuis was,” merkte Kees op.

„Dat vind ik ook gek,” zei Sietse. „Zou Joke dan toch meer van die uitvinding weten? En mag zij daarom niet de deur uit?”

„Nou ja,” zei Louw. „Wat geef het? Vanavond weten wij wel meer!”

En dan voeren zij weer naar het meer, maar kwamen die middag vroeg naar huis. Zij wilden allen op tijd klaar zijn om met Zwart en Gerben naar de uitvinding te gaan kijken. Aan tafel vertelden Hielke en Sietse van dit plan en Klinkhamer zei:

„Herman Heringa had meteen Zwart mee moeten nemen. Dan was hij nu geen duizend gulden armer geweest.”

Bij de voordeur klonk de klep van de brievenbus. Sietse ging kijken en kwam terug met de krant die hij aan vader gaf. Klinkhamer keek het nieuws even door en riep dan opgewonden:

„Dat noem ik helemaal grijs! Nu moeten jullie toch eens horen:

De heer K. Stoelwinder heeft een machine geconstrueerd, die geruisloos loopt en geen brandstof gebruikt. Wij zijn uitgenodigd om morgen de uitvinding te komen bewonderen en hopen u er dan meer van te vertellen.

Nu vraag ik jullie! Is die Stoelwinder helemaal gek geworden?”

„Hij durft wel,” vond moeder. „Hij heeft bepaald wel iets uitgevonden.”

„Ja! Een goocheltruc!” riep Klinkhamer. „Het eind van het lied is dat de politie hem oppakt!”

Vol verontwaardiging begon Klinkhamer zijn broed op te eten en hij merkte niet dat er geen boter op was gesmeerd. Toen moeder hem er attent op maakte, antwoordde hij, dat hij door het gegoochel van Stoelwinder een nare smaak had gekregen en daardoor niets van het brood proefde.

Na het eten gingen Hielke en Sietse in de smederij en vouwden van papier kleine bootjes die zij in de koelbak naast de smidse lieten varen. Het was ongeveer halfzeven toen veldwachter Zwart binnenkwam en vroeg:

„Is jullie vader thuis?”

„Jawel,” zei Hielke. „Ik zal hem even roepen.”

Hielke verdween in huis en Zwart trok een krant uit de binnenzak van zijn jasje. En dan kwam Klinkhamer ook al gewapend met een krant.

„Goedenavond,” zei Zwart. „Heeft u dit gelezen?”

„Ik wilde hetzelfde aan u vragen,” zei Klinkhamer. „Het gaat toch over die motor van Stoelwinder, nietwaar?”

„Inderdaad,” zei Zwart. „Wat denkt u ervan? Hier staat, een motor die geruisloos loopt en geen brandstof nodig heeft. Kan dat?”

„Mij is geleerd, dat voor iedere beweging kracht nodig is,” antwoordde Klinkhamer. „Kijk maar naar de mens. Zonder voedsel kunnen wij niets.”

„Een machine kan dus niet zonder brandstof werken?”

„Zo is het,” zei Klinkhamer. „Een wiel kan niet zomaar gaan draaien.”

„En toch werkt de machine van Stoelwinder!” riep Sietse. „Wij hebben het zelf gezien!”

Herman Heringa kwam de smederij binnen.

„Ha, meneer Zwart, ik ben op zoek naar u,” zei hij. „Ik heb vandaag duizend gulden geleend aan Stoelwinder, maar ik begin te twijfelen aan de uitvinding. Wilt u voor mij een onderzoek instellen?”

„Met alle plezier,” zei Zwart. „Ik ben reuze nieuwsgierig hoe Stoelwinder de wereld nu weer bij de neus neemt.”

Gerben, gevolgd door Louw en Kees, kwamen nu ook opdagen.

„Meneer Zwart!” riep Gerben. „Heeft meneer Heringa u reeds gevraagd om naar de uitvinding te gaan kijken? Zullen wij dan maar meteen gaan koekeloeren?”

„Koekeloeren?” vroeg Zwart spottend. „En moet dit hele stel dan mee? Wij maken er toch zeker geen optocht van?”

„Maar wij mochten vanmorgen de uitvinding ook zien,” zei Sietse.

Zwart stond even na te denken en zei dan:

„Misschien is het goed als de jongens alvast naar Stoelwinder gaan en hem waarschuwen dat wij op bezoek komen. Dan moeten de jongens goed opletten of Stoelwinder ook bijzondere voorbereidselen treft. Dat kunnen zij mij dan later wel vertellen.”

„Heel goed bedacht, meneer Zwart,” riep Gerben. „Ik zou nooit op dat idee gekomen zijn.”

„Jij kunt alleen maar koekeloeren,” zei Zwart spottend. „Dus jongens, goed op Stoelwinder letten.”

„Het komt in orde, meneer Zwart!” zei Sietse en dan ging het viertal op weg naar het dorp.

„Ik ben verschrikkelijk benieuwd hoe dit zal aflopen,” zei Louw.

„En ik zal Stoelwinder heel goed in de gaten houden,” bromde Kees.

„Natuurlijk!” viel Sietse hem bij.

„Misschien laat Stoelwinder er ons niet bij,” zei Hielke.

„Dan is dat een bewijs dat er iets niet deugt,” merkte Sietse op.

Doordat de jongens haast hadden, was de straat waar Stoelwinder woonde, spoedig bereikt en dan belden zij vol ongeduld bij het huis aan. Stoelwinder deed zelf open.

„Meneer Stoelwinder, is alles in orde met uw machine?” vroeg Sietse. „Veldwachter Zwart komt met meneer Heringa en Gerben een onderzoek instellen.”

„Zoo? Vertrouwen zij mij niet? Waar zijn zij?”

„In de smederij,” zei Hielke. „Maar zij kunnen spoedig hier zijn!”

„Doet de machine het nog wel?” vroeg Kees. „Mogen wij er nog even bij kijken?”

„Natuurlijk wel,” zei Stoelwinder. „Kom maar mee, dan laat ik de machine alvast draaien.”

De jongens gingen mee naar het schuurtje en Stoelwinder die opmerkelijk kalm was, trok weer aan het hendeltje en het wiel begon te draaien.

„Goed hè?” zei Stoelwinder lachend.

„Fantastisch!” riep Kees.

En terwijl het wiel rustig bleef doordraaien, kwamen Zwart, Gerben en Herman bij het schuurtje en keken nieuwsgierig naar binnen.„Goedenavond heren,” zei Stoelwinder lachend. „Ik hoorde dat u op bezoek kwam en daarom heb ik de machine alvast aan het draaien gebracht.”

„Wilt u haar dan nu weer stoppen?” vroeg Zwart.

„Met alle plezier,” zei Stoelwinder en hij duwde het hendeltje terug en het wiel hield op met draaien.

„Mag ik de machine nu weer starten?” vroeg Zwart.

„Welzeker,” zei Stoelwinder. „Trekt u maar aan dit hendeltje.”

Zwart deed het en het wiel begon weer te draaien. Zwart keek er peinzend naar en vroeg dan:

„Er loopt zeker door één van de tafelpoten een verborgen leiding?”

„Welnee!” riep Stoelwinder. „Hoe komt u erbij?”

En hij tilde de tafel met de draaiende machine op en droeg haar een paar meter verder. Allen keken nu naar de vloer maar nergens was een gat waaruit een geheime leiding kwam.

„Hm,” zei Zwart. „En toch heb ik het gevoel dat wij worden beetgenomen. Mag ik de machine even rustig bekijken?”

„Gaat uw gang,” zei Stoelwinder. „Mits u niets beschadigt.”

Zwart keek en keek. Hij beklopte de cilinder en de buizen, maar ontdekte niets bijzonders. En intussen draaide het wiel steeds rustig door.

„Zit er een uurwerk in, dat u heeft opgewonden?” vroeg hij dan.

„Dan zou er ergens een gat moeten zijn waar ik een sleutel door kan steken,” antwoordde Stoelwinder. „En kijkt u maar. De machine is overal gesloten en dichtgesoldeerd.”

Tot grote verwondering van allen nam Stoelwinder de machine van de tafel en hield haar ondersteboven.

En inderdaad bleken alle buizen en ook de cilinder van onderen potdicht te zijn.

„Maar het wiel staat nu stil,” zei Sietse. „Dat is heel normaal,” zei Stoelwinder onverstoorbaar. „Ik heb jullie verteld dat de werking van de machine berust op de aantrekkingskracht van de aarde. Zodra de machine ondersteboven wordt gehouden, werken die krachten precies tegengesteld en stopt de machine. Nu ga ik haar weer rechtzetten en kijk daar draait zij alweer!”

„Ik snap er geen laars van,” zei Gerben. „Het is fantastisch.”

„Een goocheltruc is ook vaak fantastisch,” zei Zwart. „En toch word je dan bij de neus genomen.”

„Als dit goochelarij is,” riep Stoelwinder, „moet u dat maar bewijzen!”

Zwart ging alles nog eens extra goed bekijken en schudde dan het hoofd.

„Ik zal er een nachtje over moeten slapen,” zei hij. „Morgen weet ik misschien meer.”

„U bent te allen tijde welkom,” zei Stoelwinder. Teleurgesteld gingen allen terug naar het Raadhuisplein en daar zei Zwart:

„Meneer Heringa, tot mijn spijt moet ik u bekennen dat ik niet veel wijzer ben geworden. Hoe Stoelwinder het doet, is mij totaal een raadsel.”

„Kan het geen elektriciteit zijn?” vroeg Gerben. „Uitgesloten,” zei Zwart. „Dan was het wiel Wijven draaien toen hij de machine ondersteboven hield.

„Dat is waar,” zei Gerben en dan begon hij te lachen en wreef zich in de handen van plezier.

„Dit wordt een reuze sensatie!” riep hij. „Zo iets hebben wij nog nooit beleefd! Zelfs de politie staat voor een raadsel.”

„Schreeuw niet zo!” vermaande Zwart kwaad. „Met jou beleef ik al sensatie genoeg!”

„En ik kan er helemaal niet om lachen,” zei Herman. „Want die grap kost mij nog steeds duizend gulden!”

„Ik zal mijn best voor u blijven doen,” beloofde Zwart en dan ging hij naar huis.

„Het wordt mijn tijd ook,” zei Gerben, „en ik zal vannacht beter slapen dan Zwart, want hij gaat over die machine liggen piekeren.”

„Ik ook,” zei Herman.

„Dat moet u niet doen!” zei Gerben. „Wij komen er toch niet achter want Stoelwinder is een gehaaide vos. Hij laat zich heus niet in de kaart kijken en wie weet verdient hij nog genoeg met die truc om u alles terug te kunnen betalen.”

„Laat ik dat maar hopen,” zei Herman, „maar ik vrees het ergste.”

„Kop op vriend!” riep Gerben. „Tot ziens!”

En luid fluitend ging hij naar huis en dat deden de jongens toen ook. Klinkhamer hoorde er verbaasd van op dat zelfs Zwart niets verdachts had kunnen ontdekken,

„En toch bestaat het niet!” hield Klinkhamer vol. „Een brandstofloze motor is een onmogelijkheid!”

De volgende morgen stopte een grote luxe auto voor de smederij en daaruit kwamen twee heren. Zij vroegen aan Klinkhamer waar de uitvinder Stoelwinder woonde.

„Wij kunnen u wel de weg wijzen,” bood Sietse aan.

„Heel graag,” zei een van de heren en zo reden Hielke en Sietse met hen mee naar het huis van Stoelwinder.

Stoelwinder was zeer vereerd met het bezoek en hij ging vol zelfvertrouwen zijn machine demonstreren. De heren bekeken alles grondig maar ook zij stonden voor een raadsel.

„Hoe kwam u op ’t idee om deze machine te maken.”

„Door armoede,” antwoordde Stoelwinder. „Ik kwam in schulden en moest geld verdienen.”

„Wel meneer Stoelwinder,” zei de andere meneer, „wij zijn van een grote benzinemaatschappij en u begrijpt dat er ons weinig aan gelegen is als er een brandstofloze motor wordt uitgevonden. Dan zou de benzine geen waarde meer hebben, nietwaar? Nu moet ik u eerlijk zeggen dat ik niet in uw uitvinding geloof. Als wij die cilinder en die buizen mochten openmaken, zou er waarschijnlijk weinig van uw uitvinding overblijven. Maar voor een reclamestunt zouden wij dit apparaat wel kunnen gebruiken en mede omdat u arm bent, willen wij u tweeduizend gulden bieden.”

„Tweeduizend?” riep Stoelwinder verheugd, „dan ben ik in één klap uit de zorgen!”

De heren keken elkaar even aan en de oudste knikte instemmend waarop de andere uit zijn portefeuille twee briefjes van duizend gulden nam en ze aan Stoelwinder betaalde.

„Maar vertelt u nu wel even de werking van de machine,” vroegen de heren.

„Wel heren,” zei Stoelwinder, „het is heel eenvoudig. In de cilinder zit water. Met het hendeltje trek ik een kraantje open en het water loopt over een wieltje met schoepen en daardoor begint het vliegwiel te draaien. Het weglopende water wordt opgevangen in die buizen daaronder en als ik de machine even ondersteboven houd, loopt het water uit de buizen terug in de cilinder. Zo kan de machine steeds opnieuw blijven draaien.”

De heren begonnen luid te lachen. Zij vonden het een reuzemop dat zij met zulke eenvoudige middelen, zo grondig bij de neus waren genomen. En dan droeg Stoelwinder zijn machine naar de auto en zette haar in de bagageruimte.

„Wat gaat u er nu mee doen, heren?” vroeg hij nog.

„Uw machine krijgt een ereplaats op ons hoofdkantoor,” zei de oudste meneer en dan gaven zij Stoelwinder de hand en reden lachend weg.

Zo verdween de wondermachine uit het dorp.

En die dag kwamen vele bezoekers voor niets bij het huis van Stoelwinder. Ook de verslaggevers van de kranten kwamen te laat, maar een paar dagen later verscheen er toch een foto van de machine in de krant. Zij stond in de advertentie van een benzinemaatschappij met het onderschrift:

„Mijnheer K. Stoelwinder vond deze machine uit, die uitsluitend op water loopt. Maar als het water uit de cylinder is verdwenen, moet die opnieuw gevuld worden. Dat kan door de machine even ondersteboven te keren. Zo iets kunt u met uw auto natuurlijk niet doen. Uw auto loopt ook niet op water, maar op de beste benzine die er is.”

Deze advertentie werd in de smederij door Klinkhamer, Zwart, Gerben en de jongens gelezen.

„En meneer Zwart?” vroeg Gerben. „Is het geen oplichterij geweest van Stoelwinder?”

„Natuurlijk niet!” zei Zwart. „Stoelwinder heeft steeds beweerd dat hij een brandstofloze motor had uitgevonden. En water is toch geen brandstof, nietwaar?”

„U heeft gelijk,” riep Gerben. „Stoelwinder is toch maar een slimme vos!”

Herman kwam binnen en hij lachte verheugd:

„Ik heb mijn geld terug. Stoelwinder kwam het brengen. En nu heb ik alles naar de spaarbank gebracht, Dat is toch veiliger!”

„Zo ziet u, meneer Heringa!” zei Zwart, „dat u in ons dorp wel wat kunt leren. Het was niet verstandig met zoveel geld op zak rond te lopen.”

„Ik had het gewonnen in de staatsloterij‚” zei Herman, „en ik vond het zo’n rijk gevoel, het steeds bij mij te hebben. Maar het was wel fout.”

„En ik ben benieuwd naar wat Stoelwinder nu weer zal uitvinden,” zei Gerben.

Maar Stoelwinder heeft geen uitvindingen meer gedaan. De brugwachter werd gepensioneerd en toen kreeg Stoelwinder dat baantje. En vanaf die dag droeg Joke geen versleten jurkjes meer, want haar vader had nu een vaste betrekking. Maar de uitvinding verscheen nog geregeld op een foto in de krant als reclame voor de benzinemaatschappij.

En dat gaf Gerben aanleiding om aan Zwart te vragen:

„Wat is Stoelwinder nu? Is hij beroemd of berucht?”

„Het is maar hoe je het bekijkt,” vond Zwart.

„Ik ga ook eens iets uitvinden,” zei Gerben. „Op die manier kun je toch gauw wat verdienen.”

„Jij iets uitvinden?” riep Zwart. „Jij bent nog stom om zelfs een fout te kunnen maken!”

„Dat zegt u omdat u het geheim van die machine niet kon ontdekken!” riep Gerben. „De pot verwijt de ketel dat hij zwart ziet!”

„Ben ik een pot?” vroeg Zwart dreigend.

„Dat weet ik niet,” lachte Gerben. „Ik ben geen kok! En ik zie geen deksel onder uw pet zitten.”

En dan ging hij er gauw vandoor, want het gezicht van Zwart stond op storm. Op een hele zware storm.

„Die Gerben wil altijd grappig zijn,” zei Zwart tegen Klinkhamer, „maar ik kan er niet om lachen.”

Hielke en Sietse daarentegen wel, maar dat deden zij heimelijk in een hoekje van de werkplaats, want Zwart keek zo zwart als… een pot.

De Kameleon Reeks

1. De schippers van de Kameleon (1949)

2. Kameleon ahoy! (1951)

3. Redders met de Kameleon (1952)

4. Speurders met de Kameleon (1955)

5. De Kameleon op volle toeren (1956)

6. De Kameleon houdt koers (1958)

7. Goede vaart, Kameleon (1958)

8. Trossen los Kameleon! (1959)

9. De Kameleon in 't zoeklicht (1959)

10. De Kameleon opnieuw in actie (1960)

11. De Kameleon in de branding (1961)

12. Vivat Kameleon! (1961)

13. De Kameleon Blijft Favoriet! (1962)

14. De Kameleon wint de prijs! (1962)

15. De kameleon brengt geluk! (1963)

16. Bravo Kameleon! (1963)

17. Vakantie met de Kameleon (1964)

18. De Kameleon viert feest! (1964)

19. Tiptop Kameleon (1965)

20. De Kameleon schiet te hulp (1965)

21. Trouwe vrienden van de Kameleon (1966)

22. De Kameleon staat voor niets! (1966)

23. Met de Kameleon er op los! (1967)

24. De kameleon altijd paraat (1967)

25. De Kameleon slaat zijn slag (1968)

26. De Kameleon pakt aan! (1968)

27. Ruim baan Kameleon (1969)

28. De Kameleon vaart uit

29. De Kameleon treft doel!

30. Volle kracht Kameleon!

31. Met de Kameleon op avontuur

32. De Kameleon maakt schoon schip

33. De Kameleon knapt het op!

34. Met de Kameleon vooruit!

35. De Kameleon steekt van wal

36. De Kameleon doet een goede vangst!

37. De vlag in top voor de Kameleon

38. De Kameleon in de storm

39. Alle hens aan dek Kameleon

40. De Kameleon krijgt nieuwe vrienden

41. Op reis met de Kameleon

42. De Kameleon heeft succes

43. De Kameleon vaart voorop!

44. Lang leve de Kameleon!

45. De Kameleon helpt altijd!

46. De Kameleon ruikt onraad

47. De Kameleon geeft vol gas

48. De Kameleon maakt plezier

49. De Kameleon ligt op de loer

50. De Kameleon in het goud

51. De Kameleon houdt stand

52. De Kameleon vaart door

53. De Kameleon gooit het roer om

54. Recht door zee Kameleon

55. De Kameleon op dreef

56. De Kameleon in woelig water

57. Met de Kameleon voor de wind

58. De Kameleon heeft goed nieuws

59. De Kameleon draagt zijn steentje bij

60. De Kameleon maakt het helemaal

61. De Kameleon slaat alarm

62. De Kameleon stuurloos

63. De Kameleon op jacht

64. De Kameleon scoort

65. Zet hem op Kameleon!

66. De Kameleon lost het op

Table of Contents

HOOFDSTUK I

HOOFDSTUK II

HOOFDSTUK III

HOOFDSTUK IV

HOOFDSTUK V

HOOFDSTUK VI

HOOFDSTUK VII

HOOFDSTUK VIII

HOOFDSTUK IX

HOOFDSTUK X

De Kameleon Reeks