MET DE KAMELEON OP AVONTUUR

H. DE ROOS

Geïllustreerd door G. VAN STRAATEN

22e DRUK

UITGEVERIJ KLUITMAN — ALKMAAR

HOOFDSTUK I

Mijnheer Vet heeft klachten, maar Gerben is hem te slim af!

Het regende en hoewel het zomer was, was het buiten kil en koud. Maar in de smederij van Klinkhamer, waar op de smidse een groot vuur brandde, was het behaaglijk warm.

Hielke en Sietse, de beide zoons van Klinkhamer, stookten het vuur extra hoog op door allerlei afval zoals kartonnen dozen en oud papier te verbranden. De knecht van boer Jellema, Gerben, zat op de werkbank naar het vuur te kijken, terwijl Klinkhamer een kapotte ketting repareerde. Dan ging de deur open en kwam er een mijnheer binnen. Hij sloeg het regenwater van zijn jas en strekte zijn handen naar het vuur uit.

„Goedemiddag heren!” riep hij. „Waar vuur is, is het warm. Het is hier beter dan buiten. Het lijkt wel herfst in plaats van zomer.”

„Maar de zon schijnt,” zei Gerben, „dus zal het weer wel beter worden.”

„Schijnt de zon?” vroeg de mijnheer verbaasd. „Ik heb geen zon gezien. De lucht is loodgrijs van de regen.”

„Maar achter de wolken schijnt de zon,” antwoordde Gerben.

„Ja, dat weet iedereen! Maar ik zou de zon liever door de wolken zien schijnen. Zo het nu is, is het geen pretje om in een boot te kamperen. Ik ben vanwege de kou weggevlucht.”

„Kunt u geen kacheltje in uw boot stoken?” vroeg Gerben.

„Welnee, dat gaat niet. Ik heb maar een kleine boot waar ik een tent overheen trek, als ik slapen ga.”

De mijnheer nam een zakdoek en droogde de regendruppels van zijn bolle wangen.

„U kampeert dus helemaal alleen?” vroeg Gerben.

„Inderdaad! Dat is de beste manier om met niemand ruzie te krijgen. Ik kan nu doen wat ik wil zonder eerst een ander te moeten vragen of hij het ook wil. Heb ik zin om hier een week te blijven, dan blijf ik een week. En wil ik morgen verder varen, dan vaar ik verder. Ik ben mijn eigen baas en dat moet je ook wezen als je vakantie hebt, nietwaar?”

„Het lijkt mij niet erg gezellig, zo alleen,” zei Gerben.

„U werkt zeker op een boerderij?” vroeg de mijnheer.

Gerben knikte.

„Dan bent u toch ook veel alleen op het land aan het werk? En vindt u dat dan ook ongezellig?”

„Welnee!” riep Gerben. „Daar ben ik nooit alleen. Het is er juist reuze gezellig met al die zingende weidevogels en koeien en schapen om mij heen.”

„Van dat soort gezelschap houd ik niet,” antwoordde de mijnheer. „Als ik koeien met hun dromerige ogen zie, maakt het mij slaperig. Die dieren zijn zo dom dat ik er melig van word als ik ernaar kijk!”

„U weet totaal niets van de dieren af!” schreeuwde Gerben verontwaardigd. „U moest eens weten hoe verstandig die dieren kunnen zijn!”

„Maak mij wat wijs,” wuifde de mijnheer spottend. „Het spreekwoord zegt toch: Hij is zo stom als een koe?”

„Dat is een heel dom gezegde,” merkte Gerben op. „Want als ik u vraag wat kan één koe niet maar twee koeien wel, weet u daar geen antwoord op.”

„Ik heb geen omgang met koeien,” zei de mijnheer. „Dus weet ik niet wat één koe niet kan, maar twee koeien wel. Vertelt u me dat maar eens gauw.”

„Twee koeien kunnen achter elkaar lopen,” lachte Gerben. „Maar één koe niet.”

Hielke en Sietse lachten hartelijk mee.

„Wat een leuke grap,” zei de mijnheer spottend. „Als alle mensen hier zo grappig zijn, zal ik niet lang in dit dorp blijven.”

Kruidenier Zijlstra kwam in de smederij. Hij droeg een kartonnen doos vol boodschappen voor moeder Klinkhamer.

„Goedemiddag,” riep hij, „slecht weer voor de vakantiegangers. Het kan niet beroerder!”

En dan liep hij de werkplaats door naar de keuken. De mijnheer, die zich vlak bij het vuur stond te warmen, zei: „Zijlstra heeft altijd haast, maar het geeft hem weinig. Zijn winkel zal spoedig verdwijnen.”

„Hoe bedoelt u dat?” vroeg Klinkhamer.

„Wel, alle kleine bedrijven gaan verdwijnen. In de meeste wordt geen droog brood meer verdiend. Als u eens wist hoe slecht vele ervoor staan, zoudt u ervan schrikken.”

„Dat heb ik nooit geweten,” zei Gerben. „Ik dacht dat Zijlstra een beste zaak had.”

„Ja, dat denkt u. Maar de slager, de bakker, de melkboer en al die lui leven op de rand van de afgrond,” beweerde de mijnheer en dan sprong hij verschrikt achteruit doordat de vlammen van het vuur plotseling naast de rookkap sloegen die boven de smidse hing.

„Jongens, geen geknoei met het vuur!” riep Klinkhamer. „Daar komen ongelukken van.”

„Maar het komt door de wind die in de schoorsteen slaat!” beduidde Sietse.

„Warempel! Het begint te waaien,” zei Gerben. „Dan zal het gauw weer droog zijn.”

Het begon steeds harder te waaien waardoor het grijze wolkendek uiteen werd gedreven en de zon weer begon te schijnen.

Klinkhamer had de ketting gerepareerd en Gerben hing hem over de bagagedrager van zijn fiets.

„Ik ga ervandoor,” zei hij. „De wind blaast mij regelrecht naar de boerderij. Ik hoef helemaal niet te trappen. Tot ziens!”

Nauwelijks was Gerben vertrokken of de brugwachter kwam binnen.

„Kunnen de jongens komen helpen met hun boot?” vroeg hij. „Er zijn twee mannen in een praam op het meer die niet verder tegen de wind in kunnen varen. Zij hebben de praam vastgebonden aan een tonnebaken en wachten nu op hulp.”

„Waait het dan zó hard?” vroeg de mijnheer.

„Jazeker mijnheer. Hier tussen de huizen is dat niet zo merkbaar, maar op de ruimte heeft de wind veel meer kracht.”

Hielke en Sietse waren meteen bereid om te helpen en zij riepen: „Wij gaan!”

Dan holden zij de achterdeur van de smederij uit en kwamen op het grasveldje dat tussen het woonhuis en de vaart lag. Aan de kant van de vaart hadden de jongens een haventje gegraven en er een boothuis overheen gebouwd. Daarin lag een motorboot. Het was de boot van Hielke en Sietse die de naam Kameleon droeg. Het was een stevige lompe ijzeren boot met middenin de motor die was afgedekt door een kap. In de ruimte achter de motor was het stuurwiel van een auto en tevens een bankje waarop Hielke en Sietse gewoonlijk samen zaten. Voor in de boot was ook een bankje waar de vrienden van Hielke en Sietse konden zitten als zij mee uit varen gingen. Hoewel de boot verre van sierlijk was, kon zij reuze snel varen en de boot was zo sterk dat zij grote schepen kon duwen. Trekken deed de Kameleon niet zo goed, doordat dan de achtersteven te diep ging en er water binnen boord kwam.

Hielke en Sietse hadden het zijdeurtje van het boothuis opengemaakt en stapten in hun boot. Hielke opende de grote deur aan de kant van de vaart en Sietse startte de motor. De Kameleon voer de vaart in en ging naar links waar even verder een brug was. De jongens voeren onder de brug door en dan lag het grote meer voor de boeg. De golven op het meer werden hoog opgestuwd door de harde wind. Halverwege het eiland midden in het meer, ontdekten onze schippers een praam die was vastgebonden aan een van de tonnebakens waarmee de vaargeul werd aangeduid. Sietse schakelde de motor in een hogere versnelling en met de wind in de rug voeren de jongens snel naar de praam waarin twee mannen stonden uit te kijken naar hulp. Spoedig voer de Kameleon langszij van de praam en een van de mannen vroeg:

„Zeg jongens, willen jullie hulp halen. Wij kunnen niet verder tegen de storm in varen.”

„Daarvoor komen wij juist helpen,” zei Sietse.

„Met die kleine boot?” riepen de mannen spottend. „Dat lukt nooit!”

„Dat zullen wij u dan eens laten zien,” zei Sietse die het niet prettig vond dat de mannen zo minachtend over hun boot dachten. Hij stuurde de Kameleon achter de praam en liet haar duwen.

„Maken jullie het touw los?” riep Hielke.

Doordat de Kameleon de praam reeds vooruitduwde ging het touw slap hangen en toen de mannen dat zagen begonnen zij toch te geloven dat die kleine boot sterker was dan zij vermoedden. De ene maakte het touw los en Sietse gaf vol gas, waarna de praam snel tegen de wind in naar de brug werd geduwd. De mannen keken verbaasd. Wat was dat lompe bootje reuze sterk. En wat konden die jongens goed varen want ondanks de felle wind en de hoge golven werd de praam lijnrecht naar de brug gestuurd. Daar stonden de brugwachter en de mijnheer die zich in de smederij had gewarmd, goedkeurend te kijken toen de jongens met hun vrachtje onder de brug doorvoeren.

„Waar moeten jullie heen?” vroeg Sietse aan de mannen die in de praam waren.

„Naar het laatste huis van het dorp!” riep de ene man. „Ik ga daar wonen. Onder dit zeil zit mijn huisraad.”

De Kameleon ging minder snel varen en passeerde het Raadhuisplein dat midden in het dorp lag en waaraan de kerk, een hotel, winkels en het gemeentehuis stonden. Dan voeren zij langs de boterfabriek en een scheepswerf tot het laatste huis was bereikt. Op het erf stonden een vrouw en een jongen te wachten. Sietse stuurde naar de wal en de mannen legden de praam stevig vast.

„Wat ben ik jullie schuldig, jongens?” vroeg de man die daar kwam te wonen.

„Helemaal niets!” zei Sietse. „Vader wil niet dat wij geld aannemen.”

„Dan worden jullie heel hartelijk bedankt,” antwoordde de man. „Jullie hebben ons geweldig geholpen en die boot van jullie is goud waard.”

„Is het jullie eigen boot?” vroeg de jongen die vol belangstelling naar de Kameleon keek.

„Ja,” zei Sietse. „En hoe heet jij? Ik ben Sietse Klinkhamer.”

„Ik heet Jelmer Veenstra,” vertelde de jongen. „Mijn vader gaat werken op de tuinderij van mijnheer Glas.”

„En ik ben Hielke Klinkhamer,” zei Hielke. „Onze vader heeft een smederij. Als jij eens mee wilt varen, kom je maar naar de smederij.”

„Dat doe ik vast,” zei Jelmer glunderend en dan werd hij geroepen om te komen helpen. De mannen hadden het zeil van de lading getrokken en begonnen het huisraad te lossen. Hielke en Sietse gingen ook helpen en droegen dekens, stoelen en alles wat niet te zwaar was naar binnen in het huis totdat veldwachter Zwart op het erf kwam.

„Zijn de jongens van Klinkhamer hier?” vroeg hij.

Hielke en Sietse kwamen uit de woning en Zwart zei:

„Ik heb een verzoek aan jullie. De boot van mijnheer Vet is weggedreven. Willen jullie haar terug halen?”

„Welja, met alle plezier,” zei Hielke.

„Maar wie is mijnheer Vet?” vroeg Sietse.

„Mijnheer Vet staat op de dijk bij het meer te wachten,” wees Zwart. „Hij was een half uur geleden nog bij jullie in de smederij.”

„O ja, die helpen we wel,” zei Sietse. „Wij gaan meteen naar hem toe.”

De jongens gingen in de Kameleon en Jelmer stond op de wal te kijken.

„Ga je mee?” vroeg Hielke.

„Ik zou best willen,” zei Jelmer, „maar ik moet hier blijven helpen.”

„Tot ziens dan!” riepen Hielke en Sietse waarna zij terugvoeren naar het meer. Op de polderdijk liep mijnheer Vet ongeduldig heen en weer en hij kwam hardlopend naar de Kameleon toen de jongens bij de dijk aanlegden.

„Wat een ramp! Wat een ramp!” riep hij. „Al mijn bezittingen zijn aan boord! Ga zo gauw mogelijk zoeken anders ben ik alles kwijt. En tegen veldwachter Zwart zal ik een klacht indienen. Want waarom laat hij de politieboot niet gaan zoeken? Dit is toch geen jongenswerk?”

„Als u er zo over denkt,” zei Sietse, „gaan wij terug naar huis.”

„Nee, nee! Alsjeblieft niet!” zuchtte mijnheer Vet en hij ging vlug voor in de Kameleon zitten.

„Laat mij niet in de steek en help mij.”

Sietse trok zijn schouders op en gaf de Kameleon vol gas.

„Hoe is de naam van uw boot?” vroeg Hielke.

„Arend,” zei mijnheer Vet. „Het staat op de achtersteven. En waar varen wij heen?”

„Gewoon rechtuit voor de wind,” antwoordde Sietse.

„Hm, ja, dat is wel het beste,” stemde mijnheer Vet mee in en hij zat zenuwachtig in zijn handen te wrijven als iemand die zijn ongeduld nauwelijks kon bedwingen.

De Kameleon naderde het eiland en Sietse liet de boot eromheen varen. Maar van de ‚Arend’ was niets te zien en dus voeren zij verder.

„Als zij maar niet gezonken is,” zei mijnheer Vet.

„Is de boot van ijzer?” vroeg Hielke.

„Nee, van hout! Maar zij kan wel vol water lopen en dan is er bijna niets meer van te zien.”

„Staat de mast nog omhoog? Of is zij gestreken?” vroeg Hielke.

„De mast heb ik laten zakken en er een zeil overheen getrokken, zodat ik een tent heb.”

„Dan staat er vast geen water in de boot,” stelde Sietse vast. „Want dat wordt gekeerd door het tentzeil. Welke kleur heeft dat zeil?”

„Bruin en de boot is wit, maar ik zie nog steeds niets. Misschien is zij gestolen?”

„Dat denk ik niet,” zei Hielke. „Er gaat niemand varen met dit ruwe weer.”

„Is het gevaarlijk hier op dat meer?” vroeg mijnheer Vet verschrikt.

„Met deze boot niet!” wist Sietse. „Zij kan best tegen een stootje en de motor is reuze sterk.”

De overkant naderde nu snel en alle drie tuurden naar de rietkragen die langs de kant groeiden. En ja, daar ontdekte Sietse de witte boot met een bruin tentzeil er overheen. Zij lag zo netjes tussen twee rietkragen dat het leek alsof iemand haar daarheen had gestuurd.

Toen zij dichterbij kwamen las Hielke de naam ‚Arend’ op de achtersteven.

„Ja! Daar is ze!” riep mijnheer Vet verheugd maar dan ontdekte hij hoe een punt van het tentzeil was opengeslagen en zijn vreugde zakte meteen tot ver onder nul.

„Drommels!” wees hij: „Er is iemand aan boord!”

Sietse stuurde recht naar de Arend toe.

„Wees voorzichtig,” waarschuwde mijnheer Vet. „Er kunnen wel misdadigers in de boot zitten en dan wordt heit gevaarlijk. Dan stelen zij jullie boot ook nog.”

Maar Sietse zag dat het touw waarmee de Arend had vastgelegen, in het water hing en dat was voor hem het bewijs dat de storm de boot had losgerukt. Dus stuurde Sietse de Kameleon naast de Arend, maar mijnheer Vet, die het zaakje nog steeds niet vertrouwde riep:

„Is hier iemand?”

Sietse trok het zeil verder open en er bleek niemand aan boord te zijn. De wind die nu vrij naar binnen kon waaien blies een paar kranten die op een bank lagen, door de kleine ruimte.

„Pas op!” schreeuwde mijnheer Vet, „al mijn papieren waaien weg!”

Hij trok het zeil meteen weer dicht en maakte het beter vast. Hielke en Sietse koppelden de Arend met twee touwen naast de Kameleon en begonnen dan aan de terugtocht. Tegen de storm in en met een boot naast zich kon de Kameleon niet zo snel varen. De golven beukten op de boeg en lieten de Arend hevig op en neer dansen. Om beschadigingen te voorkomen liet Hielke een autoband tussen beide boten zakken. Mijnheer Vet zat weggedoken onder zijn regenjas die hij over het hoofd had getrokken, want de golven die tegen de boeg sloegen deden hem het water om de oren spatten. Hij was dan ook erg blij toen zij de polderdijk weer bereikten en de boten naar de wal werden gestuurd. Hielke en Sietse hielpen mijnheer Vet bij het vastleggen van de Arend. Zij namen nu dikke touwen, zodat de boot niet weer zou loslaten. En dan zei mijnheer Vet:

„Ik vaar met jullie naar de smederij. Daar is een telefoon, nietwaar?”

„Jawel mijnheer,” knikte Hielke. „U kunt bij ons met het hele land telefoneren.”

En dan voeren zij terug naar de smederij. Toen zij daar binnenkwamen was Gerben daar ook.

„Hoera! Daar zijn de schippers van de Kameleon!” riep hij. „Is de redding gelukt? Heeft u uw boot terug, mijnheer?”

„Ja! Dat is in orde.”

„Natuurlijk! Dat dacht ik wel!” sprak Gerben. „Als de Kameleon te hulp komt is de redding altijd verzekerd!”

„Maar ik neem er geen genoegen mee,” zei mijnheer Vet. „Dit was geen werk voor jeugdige jongens. Dit had de politie moeten doen! Veldwachter Zwart had de politieboot te hulp moeten roepen en omdat hij dat niet gedaan heeft, zal ik een klacht tegen hem indienen.”

„Ik begrijp u niet, mijnheer.” bromde Klinkhamer. „U bent naar Zwart gegaan om hulp voor uw weggedreven boot. Zwart heeft toen mijn zoons gestuurd en die hebben uw boot netjes teruggebracht. Of hebben de jongens het niet goed gedaan? Is er iets gebeurd?”

„Over de jongens heb ik niets te klagen. Maar ik betaal ieder jaar mijn belasting en van dat geld wordt ook de politie betaald. Dus mag ik eisen dat in geval van nood de politie mij hulp biedt. Maar zij lieten alles over aan een paar minderjarige jongens en dat neem ik niet. Ik ga de burgemeester bellen.”

„U heeft gelijk!” riep Gerben lachend. „Die Zwart doet maar wat! Hij moet eens goed op zijn nummer gezet worden. Ik heb ook steeds ruzie met hem. Het telefoonnummer is 1202.”

„Mag ik even, Klinkhamer?” vroeg mijnheer Vet terwijl hij naar de telefoon ging.

„Als u dat met alle geweld wilt doorzetten, ga dan uw gang,” zei Klinkhamer. „Maar ik vind het onzin!”

„Maar ik niet!” riep mijnheer Vet en hij draaide het nummer dat Gerben hem had opgegeven. Aan de andere kant van de lijn nam iemand de hoorn op en zei: „Jaaaa?”

„Mijnheer de burgemeester, u spreekt met Vet. Ik kampeer hier met een zeilboot en die was losgeslagen. Toen stuurde veldwachter Zwart mij twee jongens van Klinkhamer te hulp. Vindt u ook niet dat zo iets door de politieboot had moeten gebeuren?”

„Jawel, mijnheer Vet. Maar de politieboot heeft te kampen met averij. Daarom werd de hulp van de jongens ingeroepen. En dat ging toch goed, nietwaar?”

„Jawel mijnheer. Bedankt voor uw inlichtingen. Goedenavond, mijnheer.”

Mijnheer Vet legde de hoorn op het toestel en zei tegen onze nieuwsgierig afwachtende vrienden:

„De politieboot had averij!”

„Ziet u wel?” zei Klinkhamer, „Zwart heeft u toch goed geholpen!”

„Toch hadden wij hier vroeger een veel betere veldwachter,” vertelde Gerben. „Het was een boom van een kerel. Daar kon Zwart niet aan tippen. Iedereen had respect voor hem. Wanneer hij op het Raadhuisplein zijn hand omhoogstak om het verkeer te doen stoppen, stopte zelfs het verkeer in het dorp aan de overkant van het meer.”

„Jij bent niet goed snik!” riep mijnheer Vet en met een kwaad gezicht liep hij de deur uit.

„Dat is een leuke man,” zei Sietse. „Hij gaat zonder te groeten weg en bedankt ons niet eens voor de hulp.”

„Maar ik had hem lekker te pakken!” lachte Gerben vrolijk. „Ik gaf hem het telefoonnummer van veldwachter Zwart en hij dacht dat hij met de burgemeester belde. Ha, ha, ha.”

En Klinkhamer en de jongens lachten hartelijk met hem mee.

HOOFDSTUK II

Veldwachter Zwart krijgt klachten.

De jongens beleven avonturen met Gerben.

De volgende morgen kwam veldwachter Zwart in de smederij en vertelde:

„Er is weer een nieuwe plaag in ons dorp. Tegen de kruidenierswinkel van Zijlstra is een papier geplakt waarop met grote letters staat te lezen te koop. Maar Zijlstra is helemaal niet van plan om zijn zaak te verkopen. Er is dus een grappenmaker bezig geweest en nu moet ik maar weer zien hoe ik die knaap te pakken krijg.”

„Dat is een vreemde grap,” vond Klinkhamer, „en het is helemaal niet leuk.”

„Zou Gerben het gedaan hebben?” vroeg Sietse.

„Het is best mogelijk‚” bromde Zwart. „Maar ik begrijp niet hoe hij dan aan zo’n keurig gedrukt biljet kwam.”

„Dat had hij misschien ergens gevonden,” dacht Hielke.

„Het papier zag er niet naar uit dat het op de weg had gelegen,” zei Zwart. „Het was schoon en kennelijk nooit eerder gebruikt. Daarom…”

Op dat moment kwam Gerben de smederij binnen en riep luidruchtig:

„Goedemorgen allemaal! Hebben jullie het al gehoord? Boer Jellema gaat alles verkopen. Op het hek van het weiland en bij de ingang van het erf zijn biljetten geplakt waarop staat te koop. Maar Jellema weet van niets.”

„Dus daar ook?” riep Zwart. „En wat weet jij ervan, Gerben Zonderland?”

„Wat bedoelt u?” vroeg Gerben. „U denkt toch zeker niet dat ik die biljetten heb aangebracht? En waarom zou ik dat doen? Ik heb er helemaal geen belang bij om de boerderij te verkopen. Integendeel dan zou ik zonder werk raken.”

„Maar jij hebt wel vaker van die grappen uitgehaald,” zei Zwart. „Daarom zou het geen wonder zijn dat jij het gedaan hebt.”

„Ik ben altijd de dader!” riep Gerben kwaad. „Maar zo is het nu eens mooi niet! Ik heb die biljetten meteen verscheurd.”

„Dat had je niet moeten doen!” merkte Zwart op. „Dan had ik kunnen controleren of het dezelfde soort biljetten waren als die op de winkel van Zijlstra was geplakt.”

„Wat zegt u? Stond Zijlstra’s winkel ook te koop?” riep Gerben verbaasd. „Ha, ha, dat wordt grappig! Binnenkort staat het hele dorp te koop!”

„Maar zover zal ik het niet laten komen,” zei Zwart grimmig. „Desnoods blijf ik alle nachten waken.”

Er kwam weer iemand de smederij binnen. Het was mijnheer Joustra. Hij woonde in de buurt van het Raadhuisplein.

„Mijnheer Zwart!” riep hij, „er is een papier op mijn garagedeur geplakt!”

„En er staat te koop op?” vroeg Zwart.

„Nee, te huur! En er zijn reeds twee mensen bij mij geweest om te vragen voor hoeveel ik de garage wil verhuren. Van zulke grappen ben ik niet gediend.”

„U bent niet de enige die er zo over denkt,” gromde Zwart. „De winkel van Zijlstra en de boerderij van Jellema stonden te koop. Er is iemand in ons dorp die het hier zeker te stil vindt en nu onrust wil zaaien door overal biljetten aan te plakken.”

En dan kwam mijnheer Vet binnen. Hij droeg een stuk papier dat hij aan Zwart liet zien.

„Moet u kijken!” brulde hij. „Dit zat op het dekzeil van mijn boot geplakt! Dat mag toch niet? Men kan niet zomaar andermans bezit te koop aanbieden!”

„Ik zal de zaak onderzoeken,” beloofde Zwart. „Bij meerdere mensen zijn zulke biljetten aangeplakt. Het is een kwajongensstreek en ik hoop dat het niet weer zal gebeuren. In ieder geval hou ik de zaak in de gaten.”

„Nou ja,” suste mijnheer Joustra, „het is nu niet direct een zaak van leven of dood maar het is wel vervelend. Goedemorgen, heren!”

Mijnheer Joustra verliet de smederij en ook Gerben vertrok.

„Hebben de jongens uw boot gisteren werkelijk goed teruggebracht?” vroeg Zwart aan mijnheer Vet. „Of had u klachten?”

„Nee, nee. Geen klachten,” antwoordde mijnheer Vet en zijn bolle wangen begonnen te blozen. Dan had hij plotseling haast en verliet de smederij.

„Ja, ja,” zei Zwart tegen Klinkhamer, „dat is ook iemand die direct om hulp roept maar die nooit dank je wel zegt. Hij belde mij gisteren op in plaats van de burgemeester. Hij wou notabene een klacht over mij indienen.”

„Ja, dat weten wij,” sprak Klinkhamer lachend. „Hij kwam hier telefoneren en toen gaf die goocheme Gerben hem uw nummer op.”

„Dus Gerben hielp mij?” vroeg Zwart. „Dat was heel vriendelijk van hem.”

Er kwamen twee jongens de smederij binnen. De ene heette Louw Vrolijk. Hij was een vriendje van Hielke en Sietse en hij woonde bij de boterfabriek. De andere jongen kennen wij reeds, hij was Jelmer Veenstra die de vorige dag in het dorp was komen wonen.

„Hallo!” riep Louw. „Ik heb een nieuweling meegebracht.”

„Hij is helemaal niet nieuw,” zei Sietse. „Wij kennen hem al.”

„Ga je ook mee uit varen, Jelmer?” vroeg Hielke.

„Ja, graag,” glunderde Jelmer.

„Vader, heeft u nog wat benzine voor onze motor?” vroeg Sietse.

„Dat zal wel moeten, hè?” zei Klinkhamer tegen Zwart. „Als de Kameleon niet kan varen is er een reddingsboot minder op het meer.”

„Zegt u dat wel‚” knikte Zwart. „De jongens hebben al veel met hun boot gepresteerd. Ik mag de ’burgemeester wel eens voorstellen om hun een vergoeding te geven voor de benzine die zij, met al hun goede daden, hebben gebruikt.”

„Welnee!” riep Klinkhamer. „De jongens varen voor hun plezier en daar geef ik graag een beetje benzine voor. Maak de tank maar vol, Sietse!”

„Bedankt vader,” zei Sietse en de jongens gingen naar het boothuis en vulden de tank van de Kameleon. De motor werd gestart en dan voeren zij naar het meer.

Nauwelijks waren zij onder de brug door of Sietse gaf vol gas en met steeds groter wordende snelheid voer de Kameleon langs de polderdijk in de richting van de grote windmolen. Die molen heette de Woudaap en daarin woonde Dijkstra met zijn vrouw en hun zoon Kees. En om Kees af te halen ging de Kameleon nu in de richting van de Woudaap. Als een raceboot voer de Kameleon met de boeg hoog boven water en met achter zich twee hoge golven waartussen een baan van kolkend schuim de weg wees waarlangs de boot was gevaren. Jelmer zat verbaasd te kijken en riep:

„Wat gaat dat hard! Dat had ik niet verwacht van zo’n zware boot!”

„Maar het is ook de beste uit de hele omtrek,” zei Louw.

De opgeworpen golven rolden woest tegen de wal en spoelden het riet plat. Daar lag de boot van mijnheer Vet. De golven namen haar op en sloegen haar tegen de kant. Meteen kwam mijnheer Vet met een heel kwaad gezicht uit zijn tent en riep:

„Bandieten! Dat zal ik aangeven bij de politie!”

„Hoor hem tekeergaan!” zei Sietse lachend. „Ik vraag mij af wat hij hier komt doen. Kamperen of steeds naar de politie lopen?”

„Maar jij mag niet met zo’n snelheid langs gemeerde boten varen,” bromde Hielke. „Dat bootje had wel gekraakt kunnen worden.”

„Ik moet die man niet‚” zei Sietse. „’t Is een druiloor.”

Zij naderden de Woudaap. Sietse stopte de motor en de Kameleon gleed geruisloos verder. Maar de snelheid was nog zo groot dat Sietse de motor op achteruit moest schakelen om bij de Woudaap te kunnen aanleggen. Bij de molen zat Kees op een kistje. Hij stond op en nam het kistje mee.

„Hallo Kees. Daar zijn wij weer!” riepen de jongens.

„Ik zat al op jullie te wachten,” zei Kees. „En wie is hij?”

„Een nieuwe vriend,” wees Louw. „Zijn vader werkt op de groentetuin van Glas.”

„Ik heet Jelmer Veenstra,” stelde Jelmer zich voor.

„Ik ben Kees Dijkstra,” zei Kees. „Schik een beetje om, dan kom ik erbij zitten.”

„Waarom neem jij dat kistje mee?” vroeg Hielke.

„Dat moeten wij even naar het dorp brengen,” antwoordde Kees. „Het is een bierkratje en daar krijg je een rijksdaalder voor.”

„Warempel,” sprak Louw. „Het staat erop. Hoe kom je eraan, Kees?”

„Opgevist uit het water,” bekende Kees. „Ik heb het een tijdje laten drogen en nu kunnen wij het inleveren. Of hebben jullie geen trek in ijs?”

„Als jij trakteert, dan met alle plezier,” zei Sietse en hij liet de Kameleon keren en voer snel terug naar het dorp. Bij het Raadhuisplein legden zij aan en Kees bracht het kratje naar het hotel De Gouden Leeuw. Spoedig kwam hij terug met een rijksdaalder die hij aan de glunderende vrienden liet zien.

„Wij zijn met z’n vijven?” zei Kees. „Dat wordt dan voor ieder een ijsje van twee kwartjes.”

En dan holde hij het plein over naar de andere kant waar hij verdween in de banketbakkerswinkel. Met vijf grote bekers roomijs kwam hij terug en gaf zijn vrienden er ieder een van. Op de stoep voor het gemeentehuis gingen zij heerlijk zitten smullen. Toen de bekers leeg waren, bedacht Sietse een spelletje. Hij zette de bekers op een rijtje en probeerde vanaf drie meter afstand steentjes in de bekers te gooien. De anderen begonnen ook mee te doen waarop het weldra een wedstrijd werd wie de meeste steentjes in de bekers kon gooien.

Een deftige mijnheer die het gemeentehuis wilde binnengaan, vroeg:

„Zeg jongens, als jullie dat gegooi even willen staken, kan ik even passeren.”

„Gaat uw gang, mijnheer,” antwoordde Hielke beleefd.

De mijnheer verdween in de lange gang, maar dan kwam de bode naar buiten:

„Willen jullie gauw verdwijnen!” riep hij bars. „Anders waarschuw ik de politie! En neem die bekers mee!”

Kees en Louw namen de bekers en Sietse zei tegen Jelmer: „Je mag hier niets in dit dorp.”

Kees en Louw wierpen de bekers in de vaart waar zij door de stenen die erin zaten meteen naar de diepte zonken. Dan gingen de jongens weer in de Kameleon en voeren terug naar het meer. Daar waren nu veel bootjes en Sietse moest goed uitkijken om geen aanvaring te krijgen. Een motorboot haalde de Kameleon in en twee jongens die met hun ouders aan boord waren, keken spottend naar die lompe motorboot van onze vrienden. Maar dan gaf Sietse meer gas en voer de Kameleon de motorboot snel voorbij tot grote verbazing van de twee jongens. Jelmer zat lachend te kijken.

„Zo gaat het steeds,” zei Louw. „Omdat de Kameleon nogal lomp is, kijken de mensen er spottend naar, maar zodra Sietse de motor op volle kracht laat draaien, kijkt iedereen stomverbaasd dat deze boot zo snel kan varen.”

Onze vrienden gingen langs de oever voorbij het Paviljoen. Dat is een restaurant met een groot terras ervoor waar vele gasten onder kleurige parasols zaten te genieten van het fraaie uitzicht over het meer.

„Daar hebben ze nog lekkerder ijs dan bij de bakker,” vertelde Kees aan Jelmer.

„Waarom ging jij hier dan niet heen?” vroeg Jelmer.

„Wel, het Paviljoen is duurder, maar als ik weer een bierkratje vind, ga ik het hier inleveren.”

De dames en heren op het terras keken lachend naar de jongens in dat bootje. Een mijnheer stak een hand op bij wijze van groet en de jongens groetten op dezelfde manier terug.

„Wie was dat?” vroeg Jelmer.

„Dat weten wij niet,” antwoordde Sietse. „Maar op het water groet altijd iedereen naar iedereen.”

Zij voeren langzaam verder en keken naar de fraaie boten die langs de oever gemeerd lagen.

In een inham tussen twee rietkragen lag een groot motorjacht dat zo mooi was dat Sietse de motor stopte om alles beter te kunnen bekijken.

„Ik denk dat deze boot wel zeventigduizend gulden kost,” zei Sietse. „Op de televisie heb ik er precies zó een gezien en die kostte dat ook.”

Een meisje dat boven op het dak van de salon zat, hoorde wat Sietse zei en riep:

„Dit is de boot die op de televisie was. Mijn vader heeft haar gekocht.”

„Dan heb je wel een rijke vader!” riep Kees terug.

„Ik zou de boot best eens willen bekijken,” zei Hielke.

„Kom maar langszij,” wees het meisje. „Dan kunnen jullie door de ramen kijken.”

Sietse stuurde de Kameleon naast de ‚Emma’, want zo was de naam van het jacht en Hielke hield een autoband naast de zijkant om te voorkomen dat de Kameleon de verf van het jacht zou beschadigingen. Door de grote ramen keken de jongens in een ruime salon met prachtige fauteuils en banken.

„Het lijkt wel een huiskamer!” riep Jelmer. „Zo iets moois heb ik nog nooit gezien!”

Er ging een deur open en een mevrouw kwam binnen. Zij keek verstoord naar de glurende jongens voor de ramen. Dan opende zij een raam en vroeg: „Wat moeten jullie?”

„Wij mogen van haar even kijken,” zei Hielke en hij wees naar het meisje op het dek.

„Zeg Emmy?” riep de mevrouw, „wat doet jij daarboven?”

„Ik zat te lezen, ma! En toen kwamen deze jongens voorbij die graag de boot wilden bekijken!”

Een mijnheer met opgestroopte mouwen en met handen, vuil van smeerolie, stak zijn hoofd om de hoek van de kajuit en vroeg:

„Zeg jongens? Willen jullie een boodschap voor mij doen?”

„Welja mijnheer, met alle plezier,” antwoordde Hielke.

„Kunnen jullie dan even naar het dichtsbijzijnde dorp varen en een monteur zoeken die mijn motor kan nakijken? Zij wil niet starten.”

„Wij kunnen beter uw boot naar het dorp brengen,” zei Sietse. „Dan kunt u bij een garage aanleggen.”

„Wat zeg je?” vroeg de mijnheer verbaasd. „Willen jullie met die notedop mijn grote boot naar het dorp slepen? Maar dat is toch onzin.”

„Wij gaan uw boot niet slepen,” zei Sietse. „Maar duwen! Onze boot was vroeger opduwer van een groot vrachtschip!”

De mijnheer keek Sietse aan alsof hij aan zijn verstand twijfelde.

„Maakt u de touwen maar los, mijnheer!” stelde Hielke voor. „Binnen een kwartier bent u in het dorp aan het kanaal.”

„Maar jongens! Deze boot kost zeventigduizend gulden!” riep de mijnheer. „Daar kan ik jullie toch niet mee laten varen?”

Er nadere iemand in een praam. De man duwde met alle kracht tegen de vaarboom zodat die er flink van doorboog. Hij deed dat werk met zo veel ijver dat hij de jongens niet eerder zag dan toen Sietse riep:

„Hééééé, Gerben! Deze mijnheer wil niet geloven dat onze boot zijn jacht kan duwen!”

Gerben, want hij was het, hield meteen op de praam te duwen en brulde: „Haaaa! Zijn jullie hier? Waar moet dat jacht heen?”

„Naar het dorp bij het kanaal!” riep Hielke.

„Dat is geweldig!” vond Gerben. „Daar moet ik ook heen! Dan kunnen jullie mij ook meenemen!”

„Wat?!” vroeg de mijnheer verbaasd. „Wilt u beweren dat die kleine boot mijn jacht plus uw praam naar het dorp kan brengen?”

„Maar mijnheer,” antwoordde Gerben, „heeft u dan nooit van de Kameleon gehoord? Het is de beste boot van Friesland. Zij brengt u waar u maar wezen wilt!”

Gerben stuurde de praam naast het jacht. Dan klom hij bij de mijnheer aan boord en stelde zich voor.

„Mijn naam is Gerben Zonderland. Ik ben bij het meer geboren en weet alles van het varen. Ik zal zorgen dat uw boot veilig in het dorp komt.”

„Mijn naam is Tasma,” zei de mijnheer. „Als u er zeker van bent, dat u mijn jacht veilig naar het dorp kunt brengen, ga dan uw gang. Maar doe het wel voorzichtig want het jacht is nog gloednieuw.”

„Het komt best in orde, mijnheer,” beloofde Gerben, en dan riep hij: „Maak de touwen maar los, jongens!”

Kees en Louw voerden die opdracht uit en Sietse stuurde de Kameleon achter de Emma. Hielke hield de autoband nu voor de boeg van de Kameleon en Gerben duwde de Emma los van de wal. Nadat Kees en Louw weer in de Kameleon waren geklommen gaf Sietse vol gas. De motor begon luid te brommen en de schroef bracht het water hevig in beroering. De Emma begon te varen. Geleidelijk kwam het jacht in dieper water en werd de snelheid groter. Mijnheer Tasma die aan het stuurrad stond, knikte goedkeurend en zei tegen Gerben die naast hem zat:

„Dit had ik echt niet verwacht! Het gaat prima!”

„Wij kunnen veel sneller varen,” zei Gerben. „Maar de jongens houden er rekening mee dat de snelheid niet te groot mag zijn als er onverwachts gestopt zou moeten worden.”

De ingang van het kanaal was spoedig bereikt en Sietse stuurde het jacht er netjes in. Even verder lag het dorp en Gerben wist daar een garagehouder te wonen achter wiens huis naar de wal werd gestuurd. Sietse remde de vaart van de Emma af door de Kameleon tegen de boeg van het jacht te laten duwen. Dan lagen de boten stil en werd de Emma vastgelegd.

„Dat hebben jullie geweldig goed gedaan, jongens!” prees mijnheer Tasma en hij trok zijn portefeuille te voorschijn om een beloning te geven.

„Dat is niet nodig, mijnheer!” riep Gerben. „Wij zijn toch in de wereld om elkaar te helpen, nietwaar? De jongens mogen geen geld aannemen. Dat vindt hun vader niet goed. Zij hebben die boot voor hun plezier en helpen graag iemand want dan hebben zij dubbel plezier.”

„Willen jullie dan een kopje koffie?” bood mevrouw Tasma aan.

„Heel graag, mevrouw,” antwoordde Gerben.

En zo mochten onze vrienden in de fraaie salon zitten.

„Een mooie boot hè?” zei mijnheer Tasma omdat de jongens alles vol bewondering bekeken.

„Zij is mooier dan de onze,” beweerde Sietse. „Maar die van ons vaart en deze moest geduwd worden.”

Daar moest Gerben luid om lachen en mijnheer Tasma lachte mee.

„Jij hebt wel gelijk, jongeman,” zei hij. „Een boot kan nog zo mooi zijn, maar als zij niet varen wil is het niet veel waard.”

Jelmer keek naar een piano die in de hoek van de salon stond.

„Die is van mij,” zei Emmy. „Ik krijg les. Kijk, deze muziek moet ik spelen.”

Zij bladerde in een muziekboek en ging dan spelen.

De melodie kwam niet erg vlot ten gehore en Jelmer vroeg: „Mag ik het ook eens proberen?”

„Natuurlijk! Ga je gang!” wees Emmy „Krijg jij ook les?”

„Nee,” antwoordde Jelmer. „Mijn vader kan geen piano kopen.”

Hij ging op het bankje zitten en sloeg een paar tonen aan. Dan probeerde hij dezelfde melodie te spelen die Emmy zoëven had laten klinken. Tot aller verwondering gelukte dat hem vrij goed.

„Maar jij hebt dus toch les gehad!” riep Emmy.

„Was het maar waar,” zei Jelmer. „Ik zou het dolgraag willen!”

Dan ging Emmy weer spelen en probeerde Jelmer het haar na te doen.

„Die jongen heeft een muzikale gave,” merkte mijnheer Tasma op. „Hij moet gaan studeren!”

„Tja, maar wie zal dat betalen?” zei Gerben. „Als mijn ouders mij vroeger hadden laten studeren was ik nu misschien professor in Groningen geweest!”

„Ha, professor Gerben!” riepen de jongens lachend.

Mevrouw, die voor ieder een kop koffie met koek kwam brengen, vroeg aan Gerben:

„U werkt zeker op een boerderij?”

„Jawel mevrouw. En er wordt beweerd dat het dom werk is. Maar mijn beroep is niet zo eenvoudig als het werk van een arbeider in een fabriek die alle dagen hetzelfde doet. Wij moeten verstand hebben van dieren, van zaaien en van oogsten en van bemesting en zo.”

„Ik zou niet graag met mest willen werken,” sprak Emmy. „Het ruikt zo onfris. Heeft u daar geen last van?”

„Wel,” zei Gerben. „De mest wordt alleen in het voor- of najaar verwerkt en dan ben ik meestal zo verkouden dat mijn zakdoek er moe van wordt. Nou en dan ruik ik niets.”

Buiten op het dek klonk gestommel en dan kwam de garagehouder binnen. Hij droeg een blauwe overall en het viel allen op hoe zijn ene wang dikker was dan de andere.

„Goedemorgen samen,” zei hij. „U had averij aan uw motor, mijnheer?”

„Jawel monteur. Zij wil niet starten,” zuchtte mijnheer Tasma.

„Wilt u ook koffie?” vroeg mevrouw.

„Ik bedank, mevrouw,” antwoordde de monteur. „Wij hebben net koffie gedronken.”

„Heeft u kiespijn?” vroeg Emmy en zij wees naar de dikke opgezette wang.

„Kiespijn? Ha Ha!” riep de monteur vrolijk. „Kiespijn in mijn kunstgebit? Wat zou de tandarts daar van staan te kijken. Nee jongedame, daar zit tabak! Niets houdt de mens zo gezond als het kauwen op tabak. Ik doe het al vanaf mijn twaalfde jaar!”

Nog lachend ging hij met mijnheer Tasma mee om te kijken wat er aan de motor haperde. Twee minuten later draaide de motor weer volop.

„Dat is gauw!” riep Gerben en hij dronk zijn kopje leeg en stond op. „Ik ga ook even kijken.”

Op hetzelfde moment kwam mijnheer Tasma weer binnen.

„Dat was een mooie grap?” zei hij. „De monteur maakte even de stroomverdeler schoon en de motor kon weer draaien. De metalen plaatjes van de verdeler zitten altijd in plastic verpakt en dat plastic moet verwijderd worden anders gaat de stroom niet naar de bougies. De monteur wilde voor zo’n kleinigheid geen beloning hebben en ik vind dat de mensen hier reuze hulpvaardig zijn.”

„Waarom ook niet,” vond Gerben. „Het is toch prettig als de gasten hier graag ieder jaar terugkomen? En jongens, gaan jullie mee? Kom Jelmer, laat de piano nu maar met rust!”

Mijnheer Tasma gaf Gerben en de jongens een hand en bedankte hen nogmaals voor de geboden hulp. En Emmy zei tegen Jelmer:

„Jij moet muziek gaan studeren, zodra jij de gelegenheid krijgt!”

„Dat doe ik vast!” antwoordde Jelmer.

Dan klom hij bij zijn vrienden in de Kameleon en Gerben ging weer in de praam.

„Waar moet jij heen, Gerben?” vroeg Sietse.

„Naar boer Houwman. Het is de eerste boerderij aan de andere kant van het dorp.”

„Goed! Daar gaat ie dan!”

De Kameleon begon de praam te duwen en onze vrienden voeren verder door het dorp, nagewuifd door Emmy en haar ouders.

„Wat ga jij bij boer Houwman doen?” vroeg Hielke aan Gerben.

„Twee kalfjes halen. En zij moeten heel voorzichtig worden behandeld want het is eerste klas stamboekvee.”

De boerderij was spoedig bereikt en boer Houwman kwam meteen naar buiten toen hij Gerben en de jongens zag.

„Ha Gerben, jij bent mooi op tijd,” riep hij.

„Dat ben ik altijd!” zei Gerben. „Ik ben net een bakker. Vroeg op en nooit wakker.”

De boer bracht hen naar een schuur waar in een box twee prachtige zwart-witte kalfjes liepen.

„Dat ziet er goed uit,” vond Gerben. „Maar zijn dit nu witte kalveren met zwarte vlekken of zijn het zwarte met witte vlekken?”

„De ene is zwart met wit en de andere wit met zwart,” zei Houwman. „Zo je ziet weet ik wel een antwoord op jouw vragen.”

„Het doet er niet toe,” sprak Gerben. „Het is net als bij de mensen. Het gaat niet om de kleur maar om de kwaliteit. En deze dieren zijn heel goed, dat zie ik duidelijk.”

Houwman deed de kalveren ieder een touw om de nek en maakte de box open. Hij gaf Gerben een touw en hield zelf het andere. Zo trokken zij ieder een kalf naar buiten. Daar begon het kalf dat Houwman vasthield, woest heen en weer te springen; de jongens gingen helpen bij het in bedwang houden van het dier. Gerben lachte. Hij had geen haast want die goochemerd had het kalfje de vingers van zijn linkerhand in de bek gestoken en daar liep het dier nu smakelijk op te zuigen. Zo volgde het Gerben gedwee naar de praam waar het over een brede plank aan boord ging. Vlug maakte Gerben het touw vast aan een ring en zo kon het kalf er niet meer vandoor gaan. Dan waste Gerben zijn handen in het heldere water van het kanaal en keek lachend toe hoe Houwman het andere kalf over de plank aan boord moest dragen omdat het dier zo tegenspartelde. Maar toen het naast het andere kalf werd vastgebonden werd het meteen veel rustiger.

„Wij zullen maar gauw vertrekken,” zei Gerben. „De kalfjes lopen liever in de wei dan in een wiebelende boot.”

„Jij hebt gelijk, Gerben,” lachte Houwman. „Doe je de groeten aan Jellema? En als jullie eens een praam met zand voor mij hebben wil ik dat graag weten. Mijn voorraad is op.”

„Tja,” zei Gerben. „Ik wil u wel zand brengen, maar wat betaalt u ervoor?”

„Dertig gulden,” bood Houwman. „En dan mag je het hier op de kant van het kanaal lossen. Mijn knecht brengt het wel verder achter de boerderij.”

„Ik zal erover denken,” beloofde Gerben. „Tot ziens.”

De Kameleon begon te duwen en onze vrienden voeren terug naar het meer. De kalfjes keken met dromerige ogen naar al dat water en bleven rustig staan.

„Zij weten nog niet dat dit een meer is,” zei Gerben. „Ik wed dat zij pardoes overboord zouden springen als zij niet vastgebonden waren. Een boer moet steeds om zijn dieren denken, want zij hebben te weinig verstand.”

„Uit het dorp waar ik vandaan kom, waren geen koeien,” vertelde Jelmer. „Daar was alleen maar tuinbouw. Ik had nog nooit een kalfje vastgehouden.”

„In onze gemeente zijn de meeste inwoners koeien,” zei Gerben. „Er zijn meer koeien dan mensen. En als een kalfje pap eet noemen wij dat kalfjespap. Maar als een koe in de sneeuw plast wat is het dan?”

„Sneeuwpap!” riep Jelmer lachend.

„Welnee. Dan is het winter!” spotte Gerben.

De jongens lachten luid om die leuke mop en Sietse zei:

„Met Gerben moet je altijd voorzichtig zijn, Jelmer. Hij neemt je ertussen voor je het weet.”

„Jij houdt toch wel van een grapje, Jelmer?” vroeg Gerben.

„Ikke wel!” deed Jelmer flink.

„Dan is het goed,” zei Gerben. „Saaie Pieten kan ik niet uitstaan. Tja jongens, er moet weer heel wat gedaan worden voordat deze kalfjes groot zijn. Wij gaan ze vertroetelen gelijk kinderen, want hoe beter je voor een dier zorgt hoe aanhankelijker het wordt. En Jellema heeft best weiland, daar leven de koeien als in het paradijs.”

„Het is waar, de koeien van Jellema zien er altijd heel goed uit‚” wist Kees. „De kampeerders nemen er vaak foto’s van.”

„In Zwitserland is dat heel anders,” vertelde Gerben. „Daar lopen de koeien op de berghellingen te grazen en doordat zij op die hellingen steeds schuin staan, worden hun achterpoten extra lang. De toeristen zien daar gewoonlijk niets van, maar als de boer zijn koeien naar de stal brengt en zij over een vlakke weg lopen, springen zij net als kangoeroes.”

„Is het waar?” vroeg Jelmer.

„Welnee jô!” riep Sietse. „Hij is nog nooit in Zwitserland geweest. Hij schudt duizenden verhalen zomaar uit zijn mouw.”

De tocht over het meer was door de verhalen van Gerben zo vlug voorbijgegaan dat Jelmer verbaasd keek toen Sietse de boten bij de boerderij van Jellema naar de wal stuurde. De praam werd stevig vastgelegd en Gerben bracht het eerste kalfje over de loopplank op de veilige wal. Kees en Jelmer mochten het toen verder naar de boerderij brengen. Gerben keek hen na en zag dat het dier als een hondje met de jongens meeliep. Gerben ging weer in de praam en maakte het touw los waaraan het andere kalfje stond rustig te wachten. Maar dan gaf het een onverwachte ruk en sprong te water.

„Wel alle duivels!” riep Gerben geschrokken en hij sprong ook overboord om het hevig spartelende kalf te redden.

„Help jongens!” brulde Gerben. „Ik kan het niet alleen. Het is te zwaar.”

Hielke en Sietse sprongen ook overboord en met z’n drieën wisten zij het kalf in bedwang te houden en op de wal te tillen. Daar greep Louw het touw en trok het versufte dier tegen de dijk op. Maar nauwelijks was het boven of het kalf rukte aan het touw en begon te hollen. Gelukkig liep het naar de boerderij en Louw holde mee. Gerben, Hielke en Sietse waren ook op de wal geklauterd en met hun kletsnatte kleren liepen zij naar de achterkant van de boerderij waar Kees, Jelmer en Louw met de kalfjes bij het hek van het weiland stonden te wachten.

„Hoe komen jullie zo nat?” vroeg Kees.

„Dat komt doordat het water in het meer niet droog is,” grinnikte Gerben en hij maakte het hek open waarna de kalfjes de vrijheid kregen om naar hartelust in de wei te dartelen. De jongens keken lachend naar de malle sprongen die de dieren maakten en dan zei Gerben:

„Ik zal even Klinkhamer bellen om te vertellen wat de reden is dat zijn brave tweeling zo drijfnat thuiskomt. De schade moet Jellema maar vergoeden.”

„Wij hebben geen schade,” wist Hielke.

„Dat moet jullie moeder maar beoordelen,” antwoordde Gerben. „Maar in ieder geval worden jullie geweldig bedankt voor de hulp en ik wens jullie smakelijk eten en tot ziens!”

Gerben verdween in de boerderij en vertelde per telefoon aan Klinkhamer wat er gebeurd was. Zo werden Hielke en Sietse thuis door moeder opgewacht met droge kleren. En in tegenstelling met voorgaande gebeurtenissen kregen de jongens ditmaal geen standje maar prees moeder hen voor het redden van het kalfje.

HOOFDSTUK III

Mijnheer Glas is kwaad. Zwart ook. En Gerben nog veel meer!

’s Middags gingen de jongens weer uit varen. Zij hadden hengels meegenomen om te gaan vissen en of het nu kwam door de warmte of dat de vissen geen trek hadden in een lekker hapje, is niet bekend, maar er werd niets gevangen. Alleen Jelmer ving een klein voorntje dat hij weer moest laten zwemmen omdat het ver beneden de maat was. Hij vond dat reuze jammer want het was voor het eerst in zijn leven dat hij een visje ving. En dan viel Kees bijna te water omdat hij slaperig werd.

„Ik doe het niet meer!” riep hij. „De vis bijt niet. Ik ga zelf voor vis spelen! Ik ga zwemmen!”

„Ik ook,” riep Sietse en dan borgen zij allemaal hun visgerei op en begonnen zich uit te kleden. Weldra spartelde de hele club vrolijk rond in het frisse water. Jelmer kon ook zwemmen maar hij waagde zich niet zo ver van de wal af als de anderen.

„Jij hoeft niet bang te wezen,” zei Sietse. „Wij helpen je wel als je in nood komt.”

Dat moedigde Jelmer aan en tot zijn eigen verbazing durfde hij even ver te zwemmen als zijn vrienden. Na een kwartier werd hij vermoeid en ging aan wal. Daar zat hij te kijken hoe zijn vrienden elkaar onder water probeerden te duwen, totdat ook zij vermoeid werden en op de wal klommen.

„Dat doet een mens goed,” sprak Louw. „Ik ben weer helemaal opgekikkerd van die zwempartij.”

„Maar je krijgt er wel honger van,” zei Kees en hij begon te eten.

„Wat heb jij daar?” vroeg Sietse en dan ontdekten zij hoe Kees een bolletje brood dat bestemd was als aas voor de vissen, smakelijk zat op te eten.

„Hij eet zijn visdeeg!” riep Louw.

„Ik heb toch gezegd dat ik voor vis ging spelen?” zei Kees en hij stak het laatste stuk deeg gauw in zijn mond omdat Sietse het hem wou afnemen.

„Kees, jij bent een varken,” spotte Hielke. „Dat eet ook alles.”

„Ik ben liever een gezond varken dan een ziekelijke kieskauwer,” zei Kees en daar moest Jelmer hartelijk om lachen.

„Jij zult nog veel met hem beleven Jelmer,” zei Louw. „Hij heeft zich al heel vaak ziek gegeten aan gebakjes, maar hij doet het iedere keer weer.”

Kees trok zich niets van die opmerkingen aan en ging lekker lui in het gras liggen om zich door de zon te laten bruin bakken. In de verte klonk het driftig geknetter van een aanhangmotor. Een mijnheer voer met een klein bootje in de richting van het dorp maar plotseling staakte de motor zijn werk. De mijnheer probeerde hem opnieuw te starten maar het lukte niet. Dan ging hij op de voorste bank zitten, stak de riemen buiten boord en begon te roeien. De jongens zagen met verwondering hoe de mijnheer nu zigzag verder voer.

„Als hij zo doorgaat,” zei Sietse, „vaart hij straks terug in plaats van verder.”

„Ik geloof dat het mijnheer Glas is,” antwoordde Hielke.

„Ja! Hij is het,” riep Jelmer. „Hij is de baas van de tuin waar mijn vader werkt. Vanmorgen zag ik hem met dat bootje weggaan.”

„Wij moeten hem maar gaan helpen,” zei Sietse. „Hij vaart warempel in het rond. Zo komt hij nooit thuis.”

De jongens gingen aan boord en de Kameleon voer snel naar het bootje van mijnheer Glas dat de naam ‚Snip’ droeg. Sietse stuurde naast de Snip en mijnheer Glas vroeg:

„Willen jullie mij beroven? Ik bezit geen cent!”

Mijnheer Glas lachte zo vreemd, dat de jongens meteen begrepen dat hij lang niet nuchter was. Daarom roeide hij dus zo dwaas in het rond.

„Wij zullen u naar huis brengen, mijnheer Glas,” bood Sietse aan en hij stuurde de Kameleon tegen de zijwand van de Snip. Hielke maakte beide boten met een touw aan elkaar vast.

„Jullie brengen mij naar huis?” vroeg mijnheer Glas. „En wat kost dat? Ik betaal niets!”

„Het kost niemendal, mijnheer Glas,” antwoordde Hielke. „Wij nemen u gewoon mee, want wij gaan ook naar huis.”

„Dat is mooi‚” zei mijnheer Glas. „Jullie zijn de jongens van Klinkhamer, nietwaar? En jullie worden later ook smid? Dat is beter dan tuinder. Ik werk van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat en als het jaar om is, heb ik nog geen cent verdiend. En dan komt mijnheer Beuning om de huur, en de belasting wil haar deel en zo word ik steeds armer. Hoe dat af zal lopen, ik weet het niet.”

En met zijn hoofd in zijn handen staarde hij afwezig over het wijde meer. Sietse gaf de motor extra gas en snel voeren zij naar het dorp. Bij de brug groette de brugwachter hen maar mijnheer Glas gaf taal noch teken. Hij merkte er niets van dat zij het dorp reeds bereikt hadden en pas toen Sietse de boten bij de tuin van mijnheer Glas naar de wal stuurde, schrok hij wakker en mompelde:

„Dat is vlug gegaan, jongens!”

Louw en Jelmer hielpen hem bij het uitstappen want mijnheer Glas stond wat onzeker op zijn benen. Van achter een heg die het woonhuis van mijnheer Glas van de tuinen scheidde, kwam een mijnheer te voorschijn. De jongens herkenden hem als de mijnheer die het gemeentehuis binnenging toen zij daar op de stoep steentjes in bekers gooiden.

„Goedemiddag, mijnheer Glas,” sprak hij. „Ik kom u even bezoeken.”

Mijnheer Glas schrok zichtbaar en stotterend zei hij: „Mijnheer Beuning, u komt toch niet om de… de…”

„Om de huur?” hielp mijnheer Beuning hem. „Nee, dat niet zo direct! Maar ik wou het een en ander met u bespreken. Het gaat niet goed met de tuin, dacht ik.”

„Het gaat allerbelabberdst!” riep mijnheer Glas. „Ik heb prachtige sla naar de veiling gebracht en het leverde bijna niets op. Ik kan er de kosten nauwelijks uithalen. De worteltjes geven nog een beetje winst, maar dat is dan ook het enige. Ik heb nu een nieuwe knecht en hopelijk weet hij raad want ik weet het niet meer. Als het niet beter wordt kan ik u de huur niet betalen en moet u de tuin maar verkopen.”

„Welnee, mijnheer Glas, dat doe ik niet. Dit is een oud familiebezit dat ik niet van de hand zal doen. Maar laten wij liever even onder vier ogen spreken.”

De heren verdwenen achter het woonhuis en Sietse zei:

„Kom jongens wij gaan naar huis.”

Louw en Jelmer gingen niet mee want zij woonden daar vlak bij. Alleen Kees moest nog naar de Woudaap terug en snel voer de Kameleon naar het meer en dan langs de polderdijk.

„Wat zit jij te peinzen Kees?” vroeg Hielke omdat hun vriend zo stil op het bankje zat.

„Ik dacht eraan wat voor soort groente het beste verbouwd kan worden om er geld mee te verdienen,” zei Kees. „Mijnheer Glas vertelde dat de worteltjes wel een beetje winst opleveren en ik weet dat die worteltjes uit zijn tuin altijd heerlijk zoet zijn. Misschien kan er limonade van gemaakt worden.”

„Ha, ha,” lachte Sietse. „Wil jij de worteltjes uitpersen en er limonade van maken? Weet jij niets beters?”

„Als het tomaten waren, zou je er tomatensap van kunnen maken,” zei Hielke.

„Ja! Nu weet ik het!” riep Kees. „Ik lust niet graag tomaten, maar toen moeder tomaten uit de tuin van Glas had, vond ik ze reuze lekker!”

„Waren ze ook zoet?” vroeg Sietse spottend.

„Ja! Net zo zoet als de worteltjes!” antwoordde Kees. „Dat is toch iets bijzonders! Mijnheer Glas moet tomaten kweken want die van hem zijn veel lekkerder als uit andere tuinen.”

„Dat moet jij dan maar aan mijnheer Glas vertellen,” spotte Hielke.

„Nou ja,” meesmuilde Kees. „Misschien luistert hij toch niet naar mij.”

Zij hadden nu de Woudaap bereikt en Kees ging aan wal.

„Tot morgen!” riep hij.

„Tot ziens!” riepen Hielke en Sietse en dan voeren onze schippers snel terug naar huis. Aan tafel vroeg Sietse:

„Moeder, heeft u wel eens tomaten gekocht uit de tuin van Glas?”

„Ja, zij staan in de keuken,” zei moeder. „Haal ze maar, Sietse.”

Dat deed Sietse meteen en nauwelijk proefden hij en Hielke van zo’n helrode tomaat of Hielke zei:

„Kees heeft gelijk! Deze tomaten smaken heerlijk zoet!”

„Ja, het is waar!” stemde Sietse mee in.

„Sedert wanneer zijn jullie fijnproevers geworden?” vroeg Klinkhamer verwonderd. „Wat is er met die tomaten?”

„Proeft u maar,” antwoordde Hielke.

Klinkhamer nam een schijfje en zei:

„Ja! Het zijn lekkere tomaten. Zij zijn zeker goed rijp.”

„Nee vader, dat komt doordat deze tomaten uit de tuin van mijnheer Glas geplukt zijn,” sprak Hielke. „Kees beweert dat de worteltjes daar ook veel lekkerder zijn dan uit andere tuinen.”

„Dat is waar,” zei moeder. „Kees weet het goed!”

„En wat dan nog?” vroeg Klinkhamer. „Moet er daarom zo extra geproefd worden?”

En dan vertelden Hielke en Sietse wat zij met mijnheer Glas hadden beleefd en hoe moeilijk hij het had.

„Aha,” zei Klinkhamer, „nu begin ik het te begrijpen. Jullie willen mijnheer Glas de raad geven om tomaten te kweken?”

„Dat is nog niet zo gek,” vond moeder. „Ik heb gelezen dat kleine bedrijven zich moeten toeleggen op het maken van bijzonder goede produkten. Anders kunnen zij niet blijven bestaan. En de tomaten zijn werkelijk bijzonder lekker.”

„Dat komt omdat hier in de grond zoveel zuiver zoet water zit,” wist Klinkhamer. „Daardoor is het verklaarbaar waarom de tomaten zo lekker zijn. Maar als mijnheer Glas zich speciaal aan die teelt wil wijden, zal hij grote broeikassen moeten bouwen. En dat kost weer geld. Nou ja, waar praten wij ook over, laten wij liever gaan eten of hebben jullie geen trek?”

Dat hoefde Klinkhamer nooit aan zijn zoons te vragen want zij konden grote stapels boterhammen naar binnen werken. Na het eten gingen Hielke en Sietse met vader naar de smederij en hielpen bij het opruimen. De vloer werd geveegd en het gereedschap netjes opgeborgen.

„Dat is weer klaar, jongens,” zei Klinkhamer en hij stopte zijn pijp vol geurige tabak en rookte er genoeglijk op los.

En dan kwam mijnheer Vet weer eens op bezoek.

„Goedenavond Klinkhamer,” begon hij. „Verkoopt u ook zaklantaarnbatterijen?”

„Nee, mijnheer Vet, daarvoor moet u in de elektriciteitswinkel aan het Raadhuisplein zijn. Maar u kunt er nu niet terecht want de winkels zijn vanaf zes uur gesloten.”

„Dat is pech. Dan ga ik morgen wel. Ik wil graag over goed licht beschikken voor het geval er weer een grappenmaker bij mijn boot komt om er een biljet op te plakken. Ik wil hem op heterdaad betrappen, hoewel ik reeds vermoed wie het is.”

„Wie dan?” vroegen Hielke en Sietse hoogst nieuwsgierig.

„Ik denk dat het Gerben is,” zei mijnheer Vet.

„Welnee!” riep Klinkhamer. „Dat geloof ik niet!”

„Maar hij is toch een rare grappenmaker?” vond mijnheer Vet.

„Dat zal ik niet tegenspreken,” zei Klinkhamer. „Maar Gerben is niet zo kinderachtig om op uw boot te koop te zetten.”

Veldwachter Zwart kwam binnen en vroeg:

„Wat heeft Gerben gedaan?”

„Mijnheer Vet verdenkt hem ervan dat hij het biljet met te koop op zijn boot heeft geplakt,” legde Klinkhamer uit.

„Het zou geen wonder zijn,” dacht Zwart. „Hij heeft altijd van die rare streken. En waarom verdenkt u Gerben, mijnheer Vet?”

„Wel, ik vermoed het. Maar ik weet het niet zeker.”

„Daar moet u dan wel voorzichtig mee zijn,” zei Zwart. „Als u iemand beschuldigt moet u het ook kunnen bewijzen.”

Daar kwam Gerben de smederij binnen en zoals gewoonlijk riep hij luidruchtig:

„Goedenavond allemaal! Is alles goed met jullie? En heeft u nog een beetje plezier, mijnheer Vet? Of gaat u ons dorp al gauw verlaten?”

„Als er geen biljetten meer op mijn boot geplakt worden, wil ik nog wel even blijven! Hoewel het in de stad natuurlijk wel gezelliger is. Daar kun je bijvoorbeeld veel prettiger winkelen.”

„Maar alles wat er in de stad te koop is,” zei Gerben, „kunt u hier ook krijgen.”

„Toch zijn hier geen grote warenhuizen waar je uren in kunt ronddolen en waar je met roltrappen van de ene verdieping naar de andere wordt gebracht en waar…”

„Roltrappen? Die heb ik thuis ook,” viel Gerben hem in de rede.

„Wat?!” riep Zwart. „Sedert wanneer heb jij een roltrap thuis? Jij moet geen leugens aan de gasten vertellen, Gerben Zonderland! Dat is geen reclame voor ons dorp.”

„Maar het is de waarheid!” riep Gerben. „Ik heb thuis al zo lang ik leef een roltrap! Als ik misstap, rol ik pardoes naar beneden!”

„Jij bent niet goed wijs!” brulde mijnheer Vet en zijn bolle wangen werden rood van verontwaardiging. Hij verliet zonder te groeten de smederij.

„Als jij zo doorgaat, Gerben,” zei Zwart, „zal niemand meer een gesprek met jou willen voeren. Jij houdt iedereen voor de gek en weet je wat het gevolg is? Van alle vreemde dingen die hier gebeuren zal jij de schuld krijgen!”

„Ja, Gerben!” riepen Hielke en Sietse. „Mijnheer Vet verdenkt jou van het plakken van het biljet op zijn boot.”

„Wat denkt die bolle gistboffer wel!” riep Gerben kwaad. „Als hij mij durft te beschuldigen, is hij nog niet klaar met me!”

En tegen Zwart:

„Het zal een saaie wereld worden als er nooit meer een grapje gemaakt wordt. Maar dan mij niet meer gezien! Ajuus!”

Gerben nam zijn fiets en ging naar huis.

„De bolle gistboffer,” riep Sietse lachend.

„Ik waarschuw je Sietse, dat jij dat woord niet gebruikt als jij mijnheer Vet ziet,” zei Klinkhamer. „Ik vind het hoogst onfatsoenlijk om zo over de gasten te praten.”

„Van Gerben leren de jongens weinig goeds,” knikte Zwart. „Hij is een praatjesmaker. Daarmee is alles gezegd!”

En omdat dus alles gezegd was verliet ook Zwart de smederij en gingen Klinkhamer en de jongens in huis.

De volgende morgen kwam mijnheer Glas de smederij binnen. Hij was zichtbaar opgewonden en stampvoette:

„Heeft u hem gezien? Ik bedoel dinges… eh… u, weet wel, Beuning. Mijnheer Beuning, de schurk!”

„Rustig, mijnheer Glas,” suste Klinkhamer. „Ik geloof dat u een beetje over uw toeren bent. Blijft u toch kalm!”

„Kalm blijven!?” riep mijnheer Glas en hij trilde van drift. „U kunt gemakkelijk praten! Wat zoudt u ervan zeggen als u achter uw rug om wordt bedrogen? Die mijnheer Beuning is helemaal geen mijnheer! Hij is een zwendelaar! Dat is-ie!”

„Maar wat is er dan gebeurd?” vroeg Klinkhamer. „Vertel het eens rustig dan kan ik u misschien raad geven. Een driftig mens doet vaak alles verkeerd en verknoeit dan meer dan nodig is.”

„Goed! Ik zal het u vertellen! Moet u luisteren. Gisteren kwam Beuning bij mij over de toekomst van de tuinderij te praten. Het gaat tegenwoordig slecht en er moet iets op gevonden worden om het bedrijf weer gezond te maken. Beuning zegde mij zijn volle medewerking toe en beloofde daarbij het bedrijf niet te zullen verkopen. U kunt u dus wel voorstellen dat ik een klap in mijn gezicht kreeg toen ik vanmorgen een biljet aan mijn huis geplakt zag waarop te koop stond. Is het geen gemene streek om eerst alles te beloven en dan de zaak stiekem te koop te zetten? Maar ik zal hem…”

„Stop maar,” zei Klinkhamer, „mijnheer Beuning weet van niets! Er is een vervelende grappenmaker in ons dorp die overal te koop op plakt. Veldwachter Zwart speurt reeds naar hem. Daar komt Zwart. Nu kunt u het hem zelf vragen. Misschien heeft hij de dader al te pakken.”

„Is Gerben hier?” vroeg Zwart meteen toen hij in de deuropening verscheen. Uit de barse klank van zijn stem viel duidelijk op te maken dat hij niet in een al te beste stemming verkeerde!

„Gerben is hier nog niet geweest,” zei Klinkhamer. „Gewoonlijk komt hij om negen uur even aan als hij van de boerderij naar huis gaat.”

„Daar komt hij!” riep Sietse.

Inderdaad stapte Gerben van zijn fiets en kwam opgewekt de smederij binnenlopen.

„Goedemorgen, mannen!” begroette hij. „Als alle mensen zo goed zijn als het weer, wordt het vandaag een gezellige dag!”

Zwart zei niets. Hij liep naar buiten, keek in de fietstas van Gerbens fiets en kwam naar binnen stuiven met een rolletje papier.

„Daar heb ik je!” brulde hij tegen Gerben. „Toen ik vanmorgen op het tuinhekje voor mijn huis te koop zag staan, wist ik meteen dat jij het gedaan had! En hier is het bewijs!!”

Tot aller verbazing toonde Zwart enige biljetten waar met forse letters te koop op was gedrukt.

„Deze papieren zaten in jouw fietstas, broer! Jij bent er gloeiend bij! Ik laat je voor het gerecht roepen wegens het verstoren van de openbare orde en wegens huisvredebreuk! Dat wordt zwaar gestraft. Wij zullen jou het maken van grappen nu eens voorgoed afleren, grote nozem die je bent!”

„Maar die papieren zijn niet van mij!” riep Gerben verbaasd en verontwaardigd tegelijk.

„Van wie zijn ze dan?” bulderde Zwart. „Wat doe jij er dan mee in je fietstas?”

„U moet de vingerafdrukken laten onderzoeken!” stelde Gerben voor, „dan zult u zien dat er van mij niet één afdruk op te vinden is. Maar zoals u nu de papieren staat te verfrommelen zullen er alleen afdrukken van uw vingers op staan. Ik heb die papieren nog nooit eerder gezien en dus ook niet aangeraakt.”

„Ja, ja,” riep Zwart, „een ander heeft ze in jouw fietstas gestopt, nietwaar?”

„Juist!” zei Gerben. „Nu heeft u het goed door. En als u nu ook de dader wilt opsporen kan ik hem onder handen nemen, want het is geen manier om mij verdacht te maken. Wat zeg ik? Ik dien alvast een klacht tegen hem in. Hij heeft van mijn fietstas af te blijven. Is dat ook huisvredebreuk?”

„Jij probeert je er op een handige manier uit te praten,” viel Zwart uit. „Maar ik zal deze zaak tot op de draad laten uitzoeken. Deze papieren gaan naar het laboratorium en als blijkt dat er ook maar één afdruk van jouw vingers op staat, zal de straf zwaar zijn. Het is een grote schande om de mensen zo voor de gek te houden!”

„Ja, Gerben,” zei mijnheer Glas, „jij hebt mij de schrik van mijn leven bezorgd. Ik kreeg bijna een hartaanval van kwaadheid toen ik zag dat mijn huis te koop stond.”

„Welverdraaid!” riep Gerben woest en hij nam een hamer en wilde er een reuze klap mee op het aambeeld geven maar de steel glipte uit zijn vingers en de hamer plonsde in de koelbak met water naast de smidse. Het lang niet schone water spatte op de kleren van mijnheer Glas en Zwart.

„Hé! Hé!” riep Klinkhamer. „Een beetje kalmer alsjeblieft. Als jij gooien wilt, gooi ik ook. Dan gooi ik jou eruit!”

„Jullie kunnen allemaal naar de maan vliegen!” brulde Gerben en rood van kwaadheid verliet hij de smederij en fietste snel naar huis.

„Ik geloof dat hij toch van niets weet,” zei mijnheer Glas.

„Daar ben ik wel van overtuigd,” antwoordde Klinkhamer. „Anders was Gerben niet zo kwaad geworden.”

„Hm‚” bromde Zwart. „Ik zal deze papieren toch maar laten onderzoeken. Het is weliswaar niet zo’n belangrijke zaak, maar ik wil toch een einde aan deze vervelende streken maken.”

„Het is wel belangrijk!” riep mijnheer Glas. „Ik kan u verzekeren dat ik door dat biljet een paar heel moeilijke uren heb gehad.”

Mijnheer Glas ging met Zwart mee terug naar het dorp en Klinkhamer vroeg aan de jongens:

„Hebben jullie geen vermoeden wie die streken uithaalt?”

„Ik zou het niet weten, vader,” zei Hielke.

„Kees kan ook van die gekke dingen bedenken‚” merkte Sietse op. „Maar hij is bang in het donker en dus zal hij niet de dader zijn, want de biljetten worden steeds ’s nachts aangeplakt.”

„’t Is allemaal erg kinderachtig,” vond Klinkhamer. „Want wie doet nu zo iets.” Tja, dat bleef voorlopig een vraag.

HOOFDSTUK IV

Kees bedenkt een vreemde grap

Bij het meer stond de patatkraam van Harmsen die daar goede zaken deed. Vele kampeerders kwamen er porties gebakken aardappelreepjes kopen, want de patat van Harmsen smaakte uitstekend. Toen Hielke, Sietse, Louw en Jelmer met de Kameleon langs de patatkraam voeren, stond Kees daar.

„Hij eet alweer!” riep Louw verbaasd. „Zou hij thuis geen boterhammen hebben gehad?”

„Natuurlijk wel,” zei Sietse. „Keesie koopt alles wat maar eetbaar is. Hij kan het geld niet in zijn zak houden, hij moet er iets voor kopen!”

De Kameleon voer naar de wal en legde aan. Mijnheer Vet kwam ook bij de patatkraam.

„Lusten jullie ook een portie, jongens?” vroeg hij onze vrienden. „Ik ben jullie nog steeds iets schuldig voor het terugbrengen van mijn boot. Kom maar hier, ik trakteer!”

„Alstublieft mijnheer,” zei Hielke beleefd en Sietse fluisterde: „Dat had ik. niet van hem verwacht.”

„Ze smaken geweldig, jongens!” riep Kees en het leek wel of hij ook het papieren zakje wilde opeten.

Mijnheer Vet bestelde voor alle vrienden een portie en daar kwam Gerben voorbij.

„Lust jij ook een portie, Gerben?” vroeg mijnheer Vet.

Dat liet Gerben zich geen twee keer vragen en hij kwam ook bij de kraam. De hele club stond weldra te genieten van de patat en mijnheer Vet, die bijzonder spraakzaam was, vroeg:

„En lui? Hoe smaakt het? Die mijnheer Harmsen weet wel hoe hij bakken moet, nietwaar?”

„Maar daarvoor heeft hij ook een geheim,” zei Gerben.

„Is het waar?” vroeg mijnheer Vet. „Wat is dat dan voor een geheim?”

„Dat is het maken van de smaak,” zei Gerben. „Voordat hij de aardappels gaat schillen, wast hij ze schoon in heel sterk zeepsop. Daarna dompelt hij ze in een bad van brandewijn met suiker en snijdt ze vervolgens aan reepjes. Dan strooit hij er z?out over en daarna auto-olie. Zo laat hij ze twee weken staan tot ze zwart beginnen te worden en dan gaat hij ze bakken.”

„Jij moet eens naar een dokter gaan, Gerben,” zei mijnheer Vet. „Het is vast niet helemaal pluis met jou. Jij spreekt wartaal, zoals iemand die dronken is.”

„Maar ik ben zo nuchter als een kalf,” antwoordde Gerben.

„Dat klopt wel,” zei mijnheer Vet. „Jij hebt ook het verstand van een kalf.”

„Mijn verstand is misschien wel beter als dat van u,” spotte Gerben. „Maar het zou mij te lang duren om dat te onderzoeken. Daarom ga ik er maar weer vandoor. Tot ziens!”

„Hij is een grote praatjesmaker,” zei mijnheer Vet. „Hij praat zelfs met de mond vol patat. Ik vind hem maar een rare fantast.”

„Dat wisten wij allang, mijnheer,” antwoordde Sietse.

En zijn hoofd schuddend over Gerben met zijn rare fantasieën, ging mijnheer Vet terug naar zijn boot die daar vlak bij lag.

„Zullen wij verder varen?” vroeg Sietse. „Of moet jij nog meer eten, Kees?”

„Mijn geld is op,” bromde Kees en dan ging hij met de anderen mee in de Kameleon. Zij voeren het meer op en zagen bij het grote eiland de patrouilleboot van de motorpolitie liggen. De brigadier keek naar de Kameleon en stak een hand op als groet aan de jongens. Hij kende de Klinkhamertjes goed doordat de jongens weieens hadden geholpen bij het achterhalen van voortvluchtige personen.

Sietse beantwoordde de groet van de brigadier, door ook even een hand omhoog te steken. En dan ontdekte Kees dat de brigadier zijn kijker op de kampeerders richtte, aan de overkant van het meer.

„Maar dat klopt niet,” meende Kees.

„Juist,” zei Sietse. „Dan varen wij daar even langs,” en hij stuurde de Kameleon naar een kampeertent aan de overkant van het meer. Toen de jongens de tent naderden stak er een bootje met een aanhangmotor van wal waarin twee jonge mannen zaten. Het bootje kwam regelrecht de Kameleon tegemoet en de mannen riepen: „Wegwezen! Wij zijn niet gesteld op bezoek! Wij willen hier ongestoord kamperen!”

„Iedereen mag hier vrij varen!” en met onverminderde snelheid voer Sietse rechtdoor. De stuurman in het andere bootje moest snel zijn stuur omtrekken daar er anders een aanvaring was ontstaan. Rakelings scheerden de boten langs elkaar.

„Dat zullen wij jullie betaald zetten!” riepen de mannen en snel gingen zij de Kameleon achterna.

„Zij varen harder dan wij!” zag Kees verschrikt. „Ga er vandoor Sietse!”

Maar Sietse zag stokken in het water staan waaraan palingfuiken waren uitgezet. Naast één van die stokken kwam het hoofd van een jongeman boven water, die een duikbril droeg. Zodra hij de Kameleon zag, dook hij vlug weer onder. Maar Sietse wist al genoeg en hij begreep nu waarom de politie zo naar deze jongelui tuurde.

Zij stalen vis uit de fuiken. Het bootje met de twee achtervolgers had de Kameleon nu bijna ingehaald en dan gaf Sietse vol gas.

De motor begon luid te brommen en de schroef maalde zo snel door het water dat er een fontein van schuim omhoogspatte. De jongelui in het kleine bootje zagen tot hun verbazing hoe die lompe boot van de jongens er plotseling vandoor ging. Maar Sietse dacht er niet aan om te vertrekken, hij liet de Kameleon keren en kwam dan regelrecht op hun belagers af. Daarbij liet hij de hoorn luid toeteren maar dat signaal was niet bedoeld als waarschuwing voor de stuurman van het kleine bootje, maar voor de brigadier van de politieboot. Eén van de jongemannen stond nu voor in hun bootje klaar om aan boord van de Kameleon te springen, zodra dat mogelijk werd. Maar Sietse had het reeds begrepen en daarom voer hij op volle snelheid, zodat het niet mogelijk was om van de ene boot op de andere te springen, hoewel de boten rakelings langs elkaar voeren. De brigadier had intussen begrepen dat de jongens hem riepen en ten overvloede wenkte Sietse met zijn hand naar het eiland. De brigadier zag dat duidelijk door zijn kijker en dan kwam de grijze patrouilleboot te hulp. Sietse belemmerde nu de jongelui het varen door heel snel om hen heen te cirkelen, waarbij de hoge golven die de Kameleon opwierp het kleine bootje hevig op en neer deden dansen. Eén van de mannen probeerde een touw met een lus naar de Kameleon te werpen, maar het mislukte doordat hij zich nauwelijks staande kon houden, zo hevig was de deining die de Kameleon veroorzaakte. Het leek wel een wedstrijd en het was vermakelijk om te zien hoe die kwajongens de twee mannen verre de baas bleven. Maar het was geen spel, het was bittere ernst om de gemene dieven zo lang bezig te houden tot de politie hen kon grijpen. En de politieboot was nu spoedig ter plaatse.

„Stop!” riep de brigadier. „Zet de motor af!”

De mannen moesten wel gehoorzamen want zij werden door de Kameleon en de patrouilleboot klem gevaren.

„Zij stelen vis uit de fuiken!” zei Sietse.

„Dat is gelogen!” riepen de mannen. „Wij gingen varen maar die kwajongens versperden ons de weg.”

Een agent ging in het bootje van de beide mannen en trok de aanhangmotor binnen boord.

„Ik heb er ook één gezien bij die fuik,” riep Sietse. „Hij droeg een duikbril.”

„Aha, is dat hun methode?” bromde de brigadier en hij trok een stok omhoog waaraan een fuik zat. Toen de fuik boven water kwam zat er totaal geen paling in, maar er bleek wel een groot gat in gesneden te zijn.

„Dacht ik het niet?” riep de brigadier. „Waar is de derde man?”

„Die is gaan zwemmen,” zei één van de mannen.

„Naar de wal!” commandeerde de brigadier. „Doorzoek de tent! En jongens willen jullie even rondvaren en die zwemmer gaan zoeken?”

Dat wilden onze vrienden met alle plezier en Sietse liet de Kameleon langzaam langs de rietkraag varen. En dan zagen zij een man in een zwembroek op de wal klimmen en vervolgens teruglopen naar de kampeertent. De jongens voeren ook terug en de Kameleon legde naast de politieboot aan. De brigadier stond te wachten op de zwemmer.

„Waar is uw duikbril?” vroeg hij bars.

„Ik heb geen duikbril!” antwoordde de man. „Ik heb er nooit een gehad.”

„De afdruk van de bril staat nog duidelijk op uw voorhoofd en rond uw ogen!” zei de brigadier. „Bovendien bent u gezien met een bril op, dus probeer mij niet voor te liegen, want daar maakt u alles alleen maar erger door.”

„Wat heb ik dan gedaan?” vroeg de man.

„U hebt een fuik stukgesneden en de vis eruit gehaald. Toen u zag dat wij kwamen controleren heeft u de bril en een netje of een korfje op de bodem laten liggen. En nu doet u alsof u van niets weet. Maar daar trap ik niet in.”

Er was plotseling tumult bij de tent. Een agent worstelde met één van de verdachten.

„Wat betekent dat?” bulderde de brigadier.

„Hij wou er vandoor gaan!” riep de agent die de arrestant nu stevig bij de kraag vasthield. „Wij hebben een emmer vol paling gevonden!”

„Sluit die twee op in de kajuit!” commandeerde de brigadier en tegen de zwemmer zei hij: „Kleedt u aan en ga ook mee!”

Sietse begon zich uit te kleden.

„Wat ga jij doen?” vroeg Hielke.

„Ik ga duiken en kijken of ik de bril kan vinden.”

„Dat zou ik zeer op prijs stellen,” knikte de brigadier.

Louw, Kees en Hielke begonnen zich nu ook uit te kleden en naast de stokken waartussen een fuik gespannen was, doken zij te water. Kees deed meteen een goede vondst. Met een visnet vol paling kwam hij weer boven.

„Dat is geweldig!” glunderde de brigadier.

Hielke en Sietse die heel goed konden duiken kropen hele stukken over de bodem en dan vond Sietse een mes. Hij kwam ermee naar boven en gaf het aan de brigadier. Op het heft stonden enige letters en de brigadier vroeg aan de man die zich intussen had aangekleed: „Hoe heet u?”

„Albert Hornstra!”

„Dan is dit uw mes,” zei de brigadier. „Er staat A. H. op!”

Hornstra begon te blozen, maar antwoordde niet.

„U begrijpt wel dat u er gloeiend bij bent,” zei de brigadier. „Vertel dus maar waar die bril is.”

„Ik heb hem tussen het riet geworpen,” bekende Hornstra.

„Juist,” zei de brigadier en dan riep hij: „Jongens! Stop maar met zoeken! Het is niet belangrijk meer.”

De jongens gingen aan wal en kleedden zich weer aan. Een politieman brak de tent af en laadde alles in de patrouilleboot.

De brigadier bedankte onze vrienden voor de hulp en dan vertrok de politieboot naar het naburige dorp met in de kajuit drie visdieven en met hun bootje op sleeptouw.

„Dat was me wat,” zei Jelmer. „Zo iets heb ik nog nooit beleefd. Het leek precies een spannende film.”

„Het is niet de eerste keer dat er dieven vis uit de fuiken stelen,” wist Sietse. „En als wij dat zien maken wij er meteen werk van. Wij kunnen de dieven altijd in bedwang houden door met de Kameleon grote golven rond hun boot te trekken.”

„Het is geweldig om zo’n sterke boot te hebben,” zei Jelmer. „Ik wou dat zij van mij was.”

„Maar wij verkopen haar voor geen goud,” antwoordde Sietse. „Nu niet en nooit niet!”

En dat kon Jelmer best begrijpen.

De politieboot voer het kanaal binnen en de jongens gingen ook weer varen. Zij kwamen voorbij het Paviljoen en daar stond een mijnheer op de steiger die riep:

„Zeg jongens? Heeft de politie enige mannen opgepakt?”

„Ja! Drie visdieven!” riep Sietse terug.

„Welbedankt!” lachte mijnheer en hij haastte zich naar zijn auto en ging snel naar het dorp aan het kanaal.

„Was dat niet een verslaggever van de krant?” vroeg Kees.

„Ja,” antwoordde Hielke. „Hij heeft ons een paar maal gefotografeerd.”

De Kameleon voer verder en naderde spoedig de boerderij van Jellema. Daar stond Gerben op de jongens te wachten. Sietse stuurde naar de wal en Gerben riep: „Zeg jongens! Ik heb een mooi karweitje voor jullie. Mejuffrouw Koning heeft mij gevraagd of ik een partijtje afval bij haar thuis wilde weghalen om het te verbranden. Het zijn oude meubels en kleden en koffers vol kleren en zo, maar ik heb daarvoor geen tijd. Willen jullie het doen? Hier bij de boerderij kan alles verbrand worden.”

„Ja graag!” riep Kees terug. „Ik wil het vuur wel stoken!” „Maar hoe krijgen wij alles hier?” vroeg Sietse.

„Met de praam! Jullie kunnen de praam nu alvast meenemen.”

„Dat doen we!” zei Hielke. „Dan hebben wij een vrolijke middag.”

De praam werd losgemaakt en de Kameleon begon haar naar het dorp te duwen. Bij de Woudaap stuurde Sietse beide boten rakelings langs de kant en kon Kees op de wal springen.

„Tot ziens!” riep hij. „Wachten jullie vanmiddag bij de smederij op mij?”

„Natuurlijk!” beloofde Hielke en de jongens voeren verder.

Achter het erf van Klinkhamer werd de praam vastgelegd en nadat de Kameleon in het boothuis was geborgen gingen Louw en Jelmer naar het dorp en Hielke en Sietse in huis. Aan tafel vertelden zij hoe de palingdieven werden gevangen en ook waarom de praam van Jellema voor het erf lag.

„Mejuffrouw Koning houdt opruiming,” zei Sietse. „Al het overtollige gaat de deur uit en dat wordt verbrand bij de boerderij van Jellema. Als wij er een bontjas tussen vinden, krijgt u die, moeder.”

„Ik vind het fijn dat jij om mij wilt denken,” antwoordde moeder. „Maar een jas die een ander afdankt, draag ik liever niet. En een bontjas zal ik nooit willen hebben want de gedachte dat er diertjes voor worden doodgemaakt, vind ik afschuwelijk!”

„Maar u draagt wel schoenen, moeder,” zei Sietse.

„Wat bedoel je daarmee?”

„Wel, het leer wordt gemaakt van koeiehuiden,” zei Sietse. „Dat is toch ook wreed?”

„Moeder, je zult in ’t vervolg klompen moeten dragen,” lachte Klinkhamer. „Maar dat maakt wel veel lawaai in de kamer!”

„En jullie allemaal op klompen in huis?” riep moeder. „Dat gebeurt niet. En wat die schoenen betreft, dat is voor mij nog geen reden om dan ook maar een bontjas te gaan dragen.”

„Dat is dan weer een pak van m’n hart, moeder,” grinnikte Klinkhamer. „Want bontjassen zijn duur. En van schapewol kun je immers ook prachtige jassen kopen.”

„En ook dure,” plaagde moeder.

„Nu ja, het is volop zomer,” zei Klinkhamer. „Wie denkt er dan aan dikke warme jassen?”

„Ik niet,” vond Hielke. „Ik denk liever aan zwemmen.”

„Maar eerst gaan wij een vuurtje stoken,” zei Sietse. „En als wij dan goed zijn doorgewarmd gaan wij zwemmen!”

Na het eten kwamen Louw en Jelmer weer bij de smederij. Tien minuten later kwam Kees ook en werd de Kameleon weer uit het boothuis gehaald. De praam werd losgemaakt en de Kameleon begon haar verder te duwen naar het dorp. Bij een deftig huis met een grote tuin erachter legden de jongens aan. Daar woonde mejuffrouw Koning die tot de rijkste dames uit de omtrek werd gerekend. Zij was niet getrouwd en dat was volgens Klinkhamer een gevolg van haar rijkdom. De jonge mannen durfden zo’n rijke dame geen huwelijksaanzoek te doen, daarom plaagde veldwachter Zwart Gerben wel eens door hem de raad te geven met juffrouw Koning te trouwen. Dan hoefde Gerben niet langer als knecht te werken maar kon hij een eigen boerderij kopen. Daar antwoordde Gerben op dat hij dan knecht werd op de boerderij van zijn vrouw en dat lokte hem nog minder aan. Zo bleef juffrouw Koning ongetrouwd hoewel zij een opgewekte innemende vrouw was. Toen de jongens bij haar achter het huis door de tuin liepen, kwam zij in de deuropening en vroeg lachend: „Zijn jullie van de opruimingsdienst? Komen jullie de afgedankte spullen halen?”

„Jawel juffrouw,” zei Hielke. „Gerben heeft ons gestuurd.”

„Ik weet ervan, jongens. Gaan jullie maar mee naar binnen. Alles ligt klaar in de achterkamer.”

Onze vrienden volgden haar door de gang naar een kamer waar een oude tafel, stoelen, vloerkleden, koffers met papier, een kachel, afgedankte kleren en gordijnen en nog veel meer lagen te wachten op vervoer naar de brandstapel.

„Ik zal de tuindeuren openzetten,” zei juffrouw Koning. „Dan kunnen jullie daar alles door naar buiten dragen.”

En de jongens begonnen meteen. Jelmer zag in een aangrenzende kamer een piano staan en vroeg aan juffrouw Koning:

„Mag ik even spelen?”

„Kun je dat?” vroeg zij verwonderd. „Ga je gang maar!”

Jelmer ging achter de piano zitten en liet eerst een paar toonladders horen waarna hij begon te spelen. Het was het beroemde lied — roosje op de heide — en dat deed hij zo goed dat juffrouw Koning vroeg hoe lang hij reeds les kreeg. Zij was heel verbaasd toen Jelmer vertelde dat hij nog nooit les had gekregen.

„Waarom niet?” vroeg juffrouw Koning.

„Omdat ik geen piano heb,” zei Jelmer.

„En zou jij wel graag les willen hebben?”

„Heel graag,” zei Jelmer.

„Daar moet iets aan gedaan worden,” vond juffrouw Koning. „Jij mag hier komen spelen en dan zal ik je leren hoe je muziek moet lezen.”

Dat vond Jelmer geweldig en hij gaf juffrouw Koning een hand en bedankte haar hartelijk voor dat prachtige aanbod. Zijn vrienden droegen intussen alles in de praam en dan vroeg Kees aan Jelmer:

„Ga je mee? Of blijf je hier?”

„Natuurlijk ga ik mee!” riep Jelmer. „Nog wel bedankt juffrouw. En ik kom gauw bij u terug.”

„Goed Jelmer. Tot ziens! En jongens, ik heb voor jullie ieder een fles limonade. Jullie krijgen misschien dorst van het vuurtje stoken.”

Dat vonden de jongens reuze en dan was het zover dat zij gingen vertrekken. De Kameleon begon de praam te duwen en zij voeren nog maar nauwelijks of Kees begon van zijn limonade te drinken. Hij had erge dorst.

„Het smaakt best!” riep hij. „En voor de lege fles wordt een kwartje betaald, dus dat is een ijsje toe!”

„Het kan gevaarlijk worden, jongens,” waarschuwde Sietse. „Als zijn fles leeg is, pas dan goed op, want dan neemt hij de onze als hij de kans krijgt!”

„Welnee,” zei Kees. „Zo ben ik niet! Ik bewaar wel wat voor straks.”

Hij schroefde de fles dicht en legde hem onder de bank.

En dan stuurde Sietse de praam onder de brug door.

„Gaan jullie kamperen?” vroeg de brugwachter.

„Ja, op Nova Zembla!” riep Louw. „Daarom hebben wij een kachel mee.”

„Wij kunnen er best een tent van bouwen,” zei Kees. „Zullen wij dat doen?”

Op die vraag kreeg hij geen antwoord want op hetzelfde moment ontstond er een aanvaring. Iemand kruiste met een motorboot voor de praam langs maar dat kon net niet. De praam werd geraakt en in de voorsteven van de motorboot ontstond een flinke deuk. De stuurman van het jacht begon te schelden en eiste schadevergoeding. Het was volgens hem niet verantwoord, dat zulke kwajongens met een motorboot gingen varen. Daar moesten vroeg of laat ongelukken van komen, meende hij, en dan zag hij de politieboot naderen en wenkte om hulp. De brigadier liet de patrouilleboot naast het motorjacht stoppen en vroeg: „Heeft u moeilijkheden mijnheer?”

„Ja en niet zo zuinig!” riep de mijnheer nijdig. „Die jongens varen pardoes met die praam tegen mijn boot. Kijkt u eens hoe de boeg gedeukt is. Daar eis ik schadevergoeding voor!”

„Kwamen jullie door de brug, jongens?” vroeg de brigadier.

„Ja mijnheer,” zei Sietse. „Wij wilden het meer op varen en plotseling komt die motorboot van links!”

„Tja mijnheer,” zei de brigadier, „dan had u voorrang moeten geven! U mag niet te snel en te dicht bij een brug langsvaren, want daar kan ander verkeer naderen, dat u niet kan zien. Tevens voeren de jongens in een met bakens aangeduide vaarweg en dat is voorrangsweg op het meer.”

„U bedoelt dat zij geen schuld hebben?” riep de mijnheer verontwaardigd. „En vindt u het dan goed dat zulke jonge knapen met grote pramen en motorboten varen?”

„Dat vind ik inderdaad goed,” zei de brigadier. „Ik ken deze jongens en ik weet dat zij varen als de besten. En als ik een procesverbaal moet opmaken, wordt het een verbaal tegen u en niet tegen de jongens. Dus wat wilt u?”

„Ik ga al!” riep de mijnheer kwaad en hij gaf de motor zo veel gas dat hij rakelings langs een zeilboot voer. De brigadier noteerde de naam van de motorboot.

„Krijgt hij toch een verbaal?” vroeg Hielke.

„Nog niet,” zei de brigadier. „Maar als er weer iets met hem misgaat krijgt hij een extra boete wegens onbesuisd varen.”

Sietse gaf de Kameleon weer gas en dan voeren zij verder naar de boerderij van Jellema. Bij de Woudaap stond Dijkstra naar hen te kijken en vroeg:

„Is daar nog een goede ligstoel bij? Bewaar die dan voor Kees! Hij is vaak erg moe van het eten!”

De jongens lachten en Kees mokte kwaad: „Vader wil graag grappig wezen, maar hij is het nooit. En als ik niet eet vraagt hij of ik ziek ben.”

„Het is nooit goed, Kees,” lachte Sietse. „Zelfs al doe je het nog zo verkeerd, is het toch niet goed.”

Jelmer vond dat heel grappig en dan naderden zij de boerderij en legden aan. Zij droegen allemaal wat mee op het erf en zochten Gerben op.

„Hallo Gerben,” zei Sietse. „Waar kunnen wij de brandstapel maken?”

„Achter de wagenloods,” antwoordde Gerben. „Kom maar eens gauw kijken!”

Hij bracht hen naar een veldje waar een grote hoop modder lag die begroeid was met gras.

„Maak het vuur maar naast die hoop,” zei Gerben.

„Mag het er ook bovenop?” vroeg Kees.

„Als jij dat makkelijker vindt,” spotte Gerben, „ga dan je gang maar. Ik wens jullie veel plezier en zorg ervoor dat jullie zelf niet in de brand raken want dat is warmer dan je denkt.”

„Het komt best in orde, Gerben,” beloofde Hielke.

Gerben ging weer aan het werk en Sietse vroeg aan Kees: „Waarom wil jij het vuur bovenop die hoop maken?”

„Ik wou er een tent bouwen,” zei Kees. „En als die dan brandt, kan iedereen het op het meer zien. Wie weet komen dan allerlei boten hierheen.”

„Jij gaat de kampeerders dus voor de gek houden?” begreep Louw.

„Dat kan leuk worden,” riep Sietse. „Dan hebben wij dubbel plezier!”

„Vader zou het vast niet goedvinden,” dacht Hielke.

„Wat heeft vader daar nou mee te maken,” riep Sietse. „Dit is het erf van Jellema en wij hebben toestemming om op die hoop alles te verbranden. Kees heeft een mooie grap bedacht, vind ik. Kom, wij gaan alles halen!”

„Moet de kachel ook naar boven gesjouwd worden?” vroeg Louw.

„Ja, de kachel het eerst,” zei Kees. „Die zetten wij in het midden met de pijp door het dak. Als wij de kachel roodgloeiend stoken vliegt het dak in brand.”

„Ja, ja,” grinnikte Hielke. „Dan lijkt het net alsof de tent per ongeluk in brand vliegt. Als jij ook iets bedenkt, Kees, is het steeds iets bijzonders!”

„Maar het wordt een reuze grap!” riep Louw gnuivend en dan hielp hij het wagentje duwen waarmee Gerben de melkbussen naar de dijk bracht en waarmee de jongens nu de spullen uit de praam gingen halen. De kachel werd midden op de hoop gezet met de pijp recht omhoog. Midden in het grote vloerkleed werd een gat gesneden waarna het over de pijp werd getrokken en bovenaan vastgebonden. Zo deed de kachelpijp dus dienst als een tentstok die het dakzeil omhooghield. De tafel en de stoelen werden in een cirkel rond de kachel gezet en vormden de wanden van de tent waarover het vloerkleed werd gelegd. Het dak was nu klaar. In het midden was de top ongeveer twee meter hoog en aan de kanten was de hoogte een meter. Maar de kanten waren nog niet dicht, tussen de stoel- en tafelpoten door kon je nog naar binnen kijken. Met de afgedankte overgordijnen werden deze openingen dichtgemaakt en zo leek de tent net echt, hoewel de gebruikte materialen wel een beetje uit de toon vielen. De koffers met papier, de oude kleren en al het andere kleingoed werd in de tent opgestapeld, waarna Kees de kachel begon te vullen met papier. Hij hield er een lucifer bij en de rook steeg omhoog uit de pijp. Glunderend zaten de jongens rond de kachel die steeds heter werd. Kees was de stoker en duwde alles in het vuur wat zijn vrienden aan kleine stukken hadden gescheurd. Toen Jelmer een damestasje uiteen trok, ontdekte hij een brief.

„Kijk eens wat ik vind!” riep hij. „Een ongeopende brief!”

Meteen hadden zij allemaal belangstelling voor die vondst.

„Maak open!” zei Kees. „Misschien zitten er bankbiljetten in.”

„Niet doen!” waarschuwde Hielke. „Als je het briefgeheim schendt, word je zwaar gestraft.”

„Maar wij hebben alles toch eerlijk gekregen?” zei Kees.

„Als Jelmer het tasje niet had stukgetrokken was de brief nooit gevonden en nu al verbrand geweest. Waarom zullen wij er dan niet in mogen kijken?”

„Van wie is die brief?” vroeg Louw. „Staat er geen afzender op?”

„Nee. Alleen het adres van mejuffrouw Koning!”

„Ik denk dat de juffrouw die brief ontvangen heeft toen zij op het punt stond om uit te gaan,” zei Sietse. „Zij deed de brief in haar tasje en heeft hem toen totaal vergeten.”

„Of zij heeft gedacht dat de brief verloren was,” dacht Jelmer. „Want kijk, naast dit klepje zit een scheur en daardoor is de brief tussen de veering geraakt.”

„Aauw!” riep Louw want er viel een vonk op zijn hand. „Drommels, het dak staat in brand! Wegwezen!”

Zij kropen snel naar buiten en hielden een wilde dans rond de tent waarvan de top reeds in een dikke rookwolk was gehuld. De kampeerders die de tent in brand zagen staan kwamen te hulp, vier boten voeren snel naar de boerderij. Gewapend met emmers sprongen mannen aan wal en om zo vlug mogelijk bij de brand te zijn, sprongen zij ook over de sloot die er lag tussen het erf en de dijk. Maar één van hen sprong niet ver genoeg en dat kostte hem een nat pak. Kees sloeg zich op de knieën van de pret. Maar zijn vrienden durfden niet te lachen. De vlammen sloegen reeds aan alle kanten uit de tent en de mannen deden geen moeite meer om het vuur te blussen. Zij zagen dat de tent het niet waard was om er iets van te redden. De man met de drijfnatte kleren riep verontwaardigd: „Dat is een gemene streek. Jullie riepen om hulp terwijl er niets aan de hand was.”

„Wij hebben helemaal niet om hulp geroepen,” zei Sietse. „Wij dansten een indianendans rond het vuur. Dat was alles!”

„Dat was alles?” riep de man woest. „Als jullie oude rommel verbranden gaan jullie daar toch eerst geen tent van bouwen? Jullie hebben ons met opzet voor de gek gehouden!”

Gerben kwam er ook bij. Hij ging vlak voor de mijnheer staan en zei:

„De jongens mogen de rommel verbranden zoals zij dat willen. Het is hier particulier terrein en u heeft hier niets te maken.”

„Dat is helemaal het toppunt!” riepen de andere mannen en zij gingen dreigend rond Gerben staan. „Wij kwamen te hulp omdat hier de indruk werd gevestigd dat er een tent in brand stond en nu wilt u ons een verwijt maken?”

„Jullie hadden beter uit je ogen moeten kijken,” merkte Gerben op.

„Pas op of jouw ogen zien direct sterretjes!” riep de man met het natte pak en hij hief zijn vuist dreigend omhoog. Gerben gaf hem meteen een duw onder tegen de opgeheven arm, waardoor de man zijn evenwicht verloor en bijna opnieuw te water rolde. Sietse trok een tafelpoot uit het vuur en wilde die als wapen aan Gerben geven maar het was niet meer nodig, want veldwachter Zwart kwam op het erf.

„Wat is dat hier?” bulderde hij bars.

„Het is een schandaal!” schreeuwde de man met de natte kleren. „Die kwajongens bouwen een tent, steken haar in brand en springen er dan omheen alsof zij hulp nodig hebben. En om hen zo gauw mogelijk te helpen kom ik per ongeluk in de sloot terecht. En nu heb ik een bedorven pak doordat die apen ons misleid hebben.”

„Juist!” zei Zwart. „Hier is dus sprake van een misverstand. Uw bereidheid om te komen helpen is te waarderen maar het was in dit geval niet nodig. En jongens? Waarom moest dat vuur boven op die heuvel worden aangelegd? Waarom niet ernaast? Dan had niemand het gezien. Jij had dit ook moeten verbieden, Gerben. Of was het een bedenksel van jou om een flauwe grap uit te halen?”

„Wel verdraaid nog aan toe!” brulde Gerben kwaad. „Nu krijg ik uiteindelijk weer de schuld? Het kan zo gek niet zijn of alles wat er in het dorp gebeurt, dat heb ik gedaan! U kunt zeker niets anders meer bedenken? Is uw hoofd zo leeg als een uitgedroogde waterput?”

„Wat zeg je?!” riep Zwart die zich zwaar beledigd voelde.

„Ik zeg niets meer!” en Gerben verdween in de wagenloods.

Boven op de heuvel naast de restanten van het vuur zat Kees.

Hij genoot van zijn fles limonade en tevens van het resultaat van de door hem bedachte grap. Nou ja, grap? Dat was het toch met helemaal.

HOOFDSTUK V

De jacht op de ‚aanplakker’

De mannen en veldwachter Zwart verlieten het erf en de jongens dronken hun limonade op, want zij hadden wel dorst gekregen van het vuurtje stoken.

„Heb jij de brief nog, Jelmer?” vroeg Sietse.

„Ja hoor!” antwoordde Jelmer en hij haalde de brief uit zijn zak.

„Laat eens kijken?” vroeg Kees.

„Niet doen, Jelmer!” waarschuwde Louw. „Want hij scheurt haar open!”

„Natuurlijk!” zei Kees. „Ik ben niet zo bang als jullie!”

„Wij gaan de brief straks aan juffrouw Koning teruggeven,” zei Sietse en hij porde met een lat in het vuur totdat alles verbrand was. Alleen de kachel en de springveren uit de stoelen waren nog over. Gerben kwam ook weer kijken en zei: „Die kachel kunnen jullie in de kuil gooien aan de andere kant van de hoop.”

„Maar de kachel is nog heet,” merkte Louw op. „Wel jô, dan doe je het zo!” zei Kees en hij gaf een trap tegen de kachel zodat die omviel en de hoop afrolde. Zij kwam bijna in de kuil terecht maar bleef op de rand liggen. Louw gaf haar toen nog een zetje en de kachel plofte sissend in het water dat in de kuil stond. Hielke en Sietse wierpen de springveren in de kuil en daarmee was alles opgeruimd.

„Dat is dan weer prettig geregeld!” zei Gerben. „En ik verbaas mij erover dat jullie nog zo schoon zijn. Ik had verwacht dat ik hier een stelletje schoorsteenvegers zou aantreffen.”

„Welnee,” lachte Sietse. „Wij zijn briefbestellers. Jelmer heeft een brief gevonden die tussen de voering van een tasje zat.”

Jelmer liet de brief aan Gerben zien.

Gerben bekeek het poststempel en zei: „Het wordt hoog tijd dat juffrouw Koning deze brief leest. Het stempel is al een paar jaar oud. Breng haar maar gauw weg!”

„Dat doen we,” antwoordde Sietse. „Tot ziens Gerben!”

De jongens holden naar de Kameleon en voeren snel terug naar het dorp. Zij legden weer aan bij de tuin van juffrouw Koning en gingen naar haar huis. Sietse trok aan de bel naast de keukendeur en juffrouw Koning deed open.

„Alstublief, juffrouw,” zei Jelmer. „Deze brief vond ik in een oud tasje.”

„Hoe bestaat het!” riep juffrouw Koning verrast en zij scheurde de brief meteen open. De jongens stonden er nieuwsgierig bij te wachten. Zij zagen hoe juffrouw Koning begon te blozen en dan gaf zij Jelmer plotseling een zoen op zijn voorhoofd.

„Ik ben je geweldig dankbaar voor het vinden van de brief, Jelmer,” riep zij opgewonden. „Het is een heel belangrijke brief voor mij.”

„Krijgt u een erfenis?” vroeg Kees nieuwsgierig.

„Welnee. Iets veel beters!” riep juffrouw Koning en dan verdween plotseling haar blijdschap en zei zij: „Als het maar niet te laat is.”

Dan liep zij snel naar binnen en ging in de kamer.

„Wij kunnen wel gaan,” zei Hielke. „De juffrouw is helemaal van de kook. Wij zullen haar maar met rust laten.”

Kees keek naar het raam van de kamer.

„Zij is aan het telefoneren,” zag hij.

„Zij zal wel iets moeten regelen,” dacht Sietse. „Gaan jullie mee?”

Zij gingen weer in de Kameleon en voeren terug naar het meer. De torenklok liet vijf slagen over het dorp galmen.

„Is het al vijf uur?” vroeg Louw verbaasd.

„Dat klopt wel,” zei Hielke. „Eerst hebben wij de praam geladen en toen weggevaren en weer gelost, toen een tent gebouwd en daarna alles verbrand en zo is de tijd omgevlogen.”

„Dan gaan wij Kees nu naar huis brengen,” bedacht Sietse. „En varen daarna terug.”

De Kameleon voer snel naar de Woudaap en Kees sprong op de wal. Maar dan sprong hij meteen weer terug in de Kameleon en deed een greep onder de zitbank.

„Ik vergat mijn limonadefles,” zei hij en dan ging hij weer aan wal en verdween in huis.

„Hij bedoelde dat hij zijn ijsje vergat,” lachte Louw.

„Liggen onze flessen er nog?” vroeg Sietse.

„Ja, er zijn er nog vier,” zei Jelmer.

„Dat valt dan weer mee,” vond Sietse en hij liet de Kameleon keren en voer terug naar het dorp. De Kameleon werd in het boothuis geborgen en Louw en Jelmer wandelden naar het dorp. Klinkhamer was nog aan het werk in de smederij en Hielke en Sietse gingen bij hem kijken. Dan kwam mijnheer Beuning binnen en vroeg aan Klinkhamer of de smid ijzeren spanten kon maken voor een broeikas. „Maar het mag niet duur zijn,” zei hij. „Want de tuin van mijnheer Glas werkt tegenwoordig met verlies. Daarom willen wij ons specialiseren in het kweken van tomaten.”

„Een goed idee, mijnheer,” antwoordde Klinkhamer. „De tomaten uit de tuin van mijnheer Glas smaken bijzonder lekker.”

„Dat heeft onze nieuwe knecht Veenstra ook ontdekt,” zei mijnheer Beuning. „En mede op zijn advies willen wij proberen met tomaten de tuinderij van de ondergang te redden.”

Mijnheer Beuning en Klinkhamer gingen nu bespreken hoe er van hoekijzer spanten gemaakt konden worden, want in het hoekijzer kon gemakkelijk glas gelegd worden. „Maar voorlopig zullen wij de spanten overtrekken met plastic,” zei mijnheer Beuning. „Want glas is duur en daarvoor moeten wij eerst het geld verdienen.”

„U gaat dus tenten bouwen,” zei Sietse. „Daarbij willen wij wel helpen.”

Mijnheer Beuning lachte.

„Ja, ja, jullie kunnen goed tenten bouwen. Dat heb ik vanmiddag gezien bij de boerderij van Jellema. Maar voor de toeschouwers was het wel misleidend toen jullie haar in brand staken.”

„Is er dan weer iets bijzonders gebeurd?” vroeg Klinkhamer.

„Welnee,” antwoordde Sietse. „Wij hadden van de oude spullen die juffrouw Koning ons gaf een tent gemaakt en haar toen verbrand.”

En om het gesprek een andere wending te geven vertelde hij hoe Jelmer een brief had gevonden. Een brief voor juffrouw Koning die zij twee jaar geleden ontving maar die zoekgeraakt was tussen de voering van een tasje.

„En zij was zo blij toen zij de brief las,” zei Hielke „dat zij Jelmer een zoen gaf!”

Klinkhamer schudde zijn hoofd. „Het is wel wonderbaarlijk, mijnheer Beuning, maar als die jongens met iets bezig zijn, gebeurt er altijd iets bijzonders.”

„Het is zeker iets bijzonders,” zei mijnheer Beuning. „Als je twee jaar later een brief leest die was zoekgeraakt. Zo iets gebeurt gelukkig niet vaak want als belangrijke berichten te laat komen, kunnen er vervelende misverstanden ontstaan.”

„Dat zei juffrouw Koning ook,” vertelde Sietse. „Zij zei als het maar niet te laat is en toen ging zij telefoneren.”

„Tja,” zei Klinkhamer. „Laten wij hopen dat zij er geen schade van heeft. En mijnheer Beuning, hoeveel spanten wilt u gemaakt hebben?”

Mijnheer Beuning bestelde dertig stuks en besprak verder de constructie welke door Klinkhamer met krijt op een stuk plaatijzer werd getekend. Toen alles goed besproken was ging mijnheer Beuning terug naar het hotel De Gouden Leeuw waar hij logeerde. Klinkhamer en de jongens gingen in huis voor de avondboterham. Hielke en Sietse vertelden ook aan moeder over de brief die juffrouw Koning pas na twee jaar te lezen kreeg.

„En zij was er geweldig blij mee,” vertelde Hielke. „Wat zou er in die brief hebben gestaan?”

„Misschien een uitnodiging om ergens te komen logeren,” zei moeder. „En hebben jullie de bontjas verbrand?”

„Die was er niet bij,” zei Hielke. „Het waren oude meubels en zo. Maar wij hebben er een lekker vuurtje van gestookt.”

Dat er een mijnheer te water was gesprongen vertelden de belhamels wijselijk niet, want dan zou vader wel eens kwaad kunnen worden. Toch kreeg Klinkhamer nog diezelfde avond het verhaal te horen toen veldwachter Zwart in de smederij kwam. Want even later kwam Gerben daar ook en zei Zwart: „Zeg Gerben! Die mijnheer die vanmiddag te water sprong heeft voor vijfentwintig gulden schade aan zijn kleren.”

„Dat is toch niet mijn schuld?!” riep Gerben. „Daarvoor moet u bij de jongens zijn. Zij mochten oude rommel verbranden en hoe zij dat deden was hun zaak. Zij hebben mij niet verteld dat zij een kampeertent gingen bouwen om die dan in brand te steken. Dat er mensen te hulp snelden om te redden wat er te redden viel, kan ik best begrijpen. En dat één van hen te water sprong en schade aan zijn kleren kreeg, is niet door mij veroorzaakt. Daarvoor moet u bij de jongens zijn!”

„Wat?” riep Klinkhamer. „Hebben jullie weer mensen voor de gek gehouden, drommelse apen? En moet ik nu de schade betalen?”

„Welnee Klinkhamer,” zei Zwart. „Die mijnheer kan geen schadevergoeding eisen. Hij werd niet te hulp geroepen. Het was zijn eigen vrije wil dat hij over de sloot sprong. Maar het zou wel sportief zijn als de jongens die mijnheer een kleinigheid gaven als troost.”

„Dat zullen zij zeker moeten doen!” gaf Klinkhamer te kennen. „Zij zijn zo goed in het bedenken van kattekwaad, dat zij nu ook eens moeten tonen tot iets goeds in staat te zijn. Hebben jullie het begrepen, Hielke en Sietse?”

„Wij zullen ons best doen,” beloofde Hielke.

„Wij krijgen toch altijd de schuld,” mopperde Sietse. „Want Kees had alles bedacht!”

„Dan kunnen wij elkaar een hand geven, Sietse,” zei Gerben. „Want ik krijg ook altijd de schuld!”

„Dat is niet waar,” bromde Zwart. „Heb ik jou ooit een procesverbaal gegeven?”

„Nee, maar u heeft het vaak genoeg geprobeerd!” riep Gerben.

„Natuurlijk moet ik af en toe wel eens dreigend optreden,” zei Zwart. „Maar ik zal toch niet gauw een verbaal van jou opmaken, Gerben. Daarvoor kennen wij elkaar te goed, nietwaar? Jij hebt mij ook vaak genoeg geholpen en dat vergeet ik niet!”

„Dat is andere thee,” zei Gerben. „En als het moet, help ik u wel weer!”

„Wel Gerben, als ik van die aanbieding gebruik mag maken, zou ik graag willen dat jij mij vannacht hielp bij het zoeken naar de maniak die ons hele dorp te koop zet.”

„Dat doe ik!” riep Gerben. „Ik heb nog iets met die kerel te verrekenen. Hij duwde immers biljetten in mijn fietstas om mij verdacht te maken?”

„Hoe is het met de vingerafdrukken afgelopen, mijnheer Zwart?” vroeg Klinkhamer. „Hebben ze nog iets op dat rolletje biljetten gevonden?”

„Het enige wat wij weten,” antwoordde Zwart, „is, dat de dader zwarte handschoenen draagt. Maar dat is dan ook alles. Zeg Gerben, wil jij dan vanavond om twaalf uur bij het gemeentehuis zijn? Wij blijven dan tot vijf uur de ronde doen want daarna komen de arbeiders van de boterfabriek langs de weg en zal de boosdoener zich wel niet meer durven vertonen.”

„Afgesproken! U kunt op mij rekenen. Dan ga ik nu naar huis om nog even een uurtje te slapen. Tot ziens.”

Gerben vertrok en Klinkhamer zei tegen Zwart: „Ik hoop dat jullie vannacht succes hebben. En ik ben wel benieuwd wie de dader is.”

„Dat kan nog een verrassing zijn,” antwoordde Zwart. „Dit soort dingen wordt vaak door mensen gedaan waarvan je zo iets allerminst zou verwachten. Maar wie het ook is, pakken zal ik hem! Goedenavond.”

En Zwart verliet ook de smederij.

„Zo jongens, wij kunnen vannacht rustig gaan slapen,” zei Klinkhamer. „Ons dorp wordt extra bewaakt.”

Maar Hielke en Sietse dachten niet aan slapen. Want toen zij te bed lagen, fluisterde Sietse: „Schilder de Wit heeft de ladders laten staan.”

En hij wees naar buiten waar enige ladders tegen de muur stonden.

„Ja natuurlijk,” zei Hielke. „De Wit is nog niet klaar met schilderen.”

„Dat weet ik ook wel. Maar langs die ene ladder zouden wij gemakkelijk naar buiten kunnen gaan. En dat doe ik zodra vader en moeder naar bed zijn. Ik wil het wel eens zien hoe Zwart en Gerben de ‚aanplakker’ gaan grijpen.”

„Maar is dat niet gevaarlijk?” vroeg Hielke. „Als Zwart ons ziet denkt hij dat wij de daders zijn.”

„Zwart ziet ons niet, want wij gaan ons goed verstoppen,” antwoordde Sietse.

„Ja, ja dat ken ik. Het loopt natuurlijk weer helemaal fout,” voorspelde Hielke. Hij kende zijn broer.

„Wel, als jij niet durft, ga ik wel alleen.”

„Natuurlijk ga ik mee,” fluisterde Hielke, want hij hoorde hun ouders de trap opkomen. De torenklok sloeg elf uur en in huize Klinkhamer werd het stil. Maar Hielke en Sietse bleven wakker totdat de torenklok halftwaalf sloeg. Toen stonden zij stilletjes op en trokken hun overalls aan. Sietse klom door het raam en liet zich langs de ernaast staande ladder naar beneden glijden. Hielke volgde en dan ging het brave tweetal langs de smederij naar de weg. Oplettend keken zij om zich heen maar er was niemand te zien. Sietse die altijd voorop ging, koos de donkerste kant van de straat en liep zo zachtjes mogelijk naar het dorp. Dan bleef hij staan en fluisterde: „Daar loopt iemand!”

Ongeveer honderd meter verder liep iemand, evenals de jongens, aan de donkere kant van de straat. Hij naderde nu het Raadhuisplein en door het licht van de lantaarns op het plein konden de jongens duidelijk zijn gestalte zien.

„Is dat Zwart?” vroeg Hielke.

„Ja,” fluisterde Sietse. „Dat is een bof! Wij moeten er nu voor zorgen dat wij hem steeds zien en hij ons niet. Dan kan ons niets gebeuren. Kom!”

Sietse ging snel verder want mijnheer Zwart verdween op het plein en Sietse gluurde om de hoek.

„Zwart staat voor het gemeentehuis te wachten op Gerben,” fluisterde hij. En dan naderde uit de straat tegenover het gemeentehuis iemand die luid liep te fluiten. Het was Gerben.

„Die slome fluit omdat hij bang is in het donker,” zei Sietse. „Kom, laten wij naast het gemeentehuis gaan dan kunnen wij horen wat Zwart en Gerben bespreken.”

Op handen en voeten kroop Sietse snel naar de zijkant van het gemeentehuis en Hielke deed hetzelfde. Dan hoorden zij Gerben luidruchtig roepen:

„Goedenavond, Zwart! Daar was ik dan!”

„Moet ik je een luidspreker geven om nog meer lawaai te maken?” vroeg Zwart ontstemd. „Jij schreeuwt het hele dorp wakker en dat is nu juist niet de bedoeling. Wij moeten heel stil zijn anders kunnen wij die aanplakker niet op heterdaad betrappen.”

„Oké. Ik zal zo stil zijn als een muis.”

Gerben en Zwart spraken nu zo zachtjes dat Hielke en Sietse het nauwelijks konden verstaan. Maar toch begrepen zij wel waarover het gesprek ging. Zwart stelde namelijk voor dat Gerben de ene kant voor zijn rekening zou nemen. Maar Gerben wilde dat niet.

„Ik ben wel wijzer,” zei hij. „Als er in de straat waar ik gecontroleerd heb een biljet is aangeplakt, geeft u mij de schuld.”

„Jij hebt toch geen biljetten,” antwoordde Zwart. „Hoe kun je ze dan aanplakken?”

„Dat is waar,” zei Gerben en aarzelend begon hij naar de andere kant van het plein te lopen om zijn taak uit te voeren. Maar dan kwam hij terug.

„Ik ga niet alleen,” zei hij. „Als ik er geen getuige bij heb kan ik niets doen.”

„Wat wil je dan?” bromde Zwart.

„Ik blijf bij u,” zei Gerben. „Dan kan ik u helpen als er iemand gegrepen moet worden.”

„Gerben Zonderland, jij bent een bange wezel!” hoonde Zwart. „Jij bent te bang om alleen te gaan! Nou, kom maar mee!”

Samen staken zij het plein over en verdwenen in de straat aan de overkant. Hielke en Sietse bleven wachten, totdat zij het tweetal nauwelijks meer konden zien. Dan holden zij ook gauw naar die straat. In een donkere hoek naast de slagerij van Kramer bleven zij staan en keken Zwart en Gerben na die ieder aan een kant van de straat zo dicht mogelijk langs de huizen liepen. Naast de zijdeur van de slagerij stond een kartonnen doos met rommel die bestemd was voor de vuilniswagen. Boven uit de doos staken twee grote pantoffels en dat bracht Sietse op een dwaas idee. Hij trok de pantoffels uit de doos en zette ze op de straat zodat het leek alsof iemand ze had verloren tijdens hardlopen.

„Wat doe je?” vroeg Hielke verwonderd.

„Wachten tot Zwart en Gerben terugkomen,” fluisterde Sietse. „Als zij dan die pantoffels zien, denken zij dat hier iemand op straat was. Wie weet wat zij dan gaan doen.”

„Dan ga ik liever terug naar de andere kant van het plein,” zei Hielke. „Dat vind ik veiliger. Daar kunnen wij vlug naar huis vluchten als dat nodig is.”

„Jij bent bang,” merkte Sietse op. „Maar goed, ik ga met je mee.”

Zij staken het plein weer over en op de hoek waar de straat naar hun huis liep, bleven zij wachten op de dingen die zouden komen. De jongens moesten bijna een kwartier wachten toen zij Zwart en Gerben weer zagen naderen.

„Misschien zien zij de pantoffels niet,” fluisterde Hielke.

„Zwart ziet alles,” zei Sietse.

Maar het was Gerben die de pantoffels het eerst ontdekte.

„Kijk daar eens!” riep hij veel te luid. „Hier is iemand geweest!”

„Een beetje rustig,” mopperde Zwart en dan bekeek hij de pantoffels. Vervolgens zagen Hielke en Sietse hoe hij bij de slager aan de bel trok. In de slaapkamer boven de winkel ging het licht aan. Slager Kramer stak zijn hoofd door het raam en riep: „Ja?! Wat is er?”

„Hoe lang ligt u te bed?” vroeg Zwart bars.

„Wat?” riep de slager verbaasd. „Komt u mij uit de slaap halen om te vragen hoe laat ik naar bed ging? U bent toch zeker niet dronken?”

„Ik wil weten of u vijf minuten geleden nog op straat was! Hoe komt het dat u uw pantoffels verloor? Had u zo’n haast? En waarom dan wel?”

„Dat zou ik ook wel eens willen weten,” riep de slager verontwaardigd. „Wat zou ik in het holst van de nacht op straat moeten doen? Hardlopen op pantoffels? Ik ben wel wijzer. Ik lag lekker te slapen, totdat u mij wakker maakte. En waarom eigenlijk?”

„Ik wil weten waarom uw pantoffels midden op de straat liggen,” zei Zwart. „Een kwartier geleden lagen zij er niet. Dus bent u buiten geweest!”

„Wat zegt u? Liggen mijn pantoffels op straat? En wat heb ik hier dan?”

Kramer toonde een paar pantoffels die er nog als nieuw uitzagen. Dan verscheen ook het hoofd van mevrouw Kramer voor het raam.

„Mijnheer Zwart,” sprak zij. „Ik heb de oude pantoffels in een doos met afval gedaan. Zij gaan morgen mee met de vuilniswagen. Als die pantoffels nu op de straat liggen heeft iemand ze uit de doos gehaald. Misschien een hond?”

„Hm, neem mij niet kwalijk,” mompelde Zwart en dan kreeg hij plotseling haast en zei tegen Gerben: „Kom! Dit is een afleidingsmanoeuvre geweest. Intussen is die aanplakker ergens bezig.”

Zwart en Gerben staken zo snel het plein over dat Hielke en Sietse geen tijd meer hadden om er vandoor te gaan. Door vlug achter het huis van juffrouw Koning te hollen en zich daar in de tuin te verschuilen wisten zij aan Zwart te ontkomen. Maar daar wachtte hun een nieuwe verrassing. Tussen de struiken was nog iemand., Sietse zag een man door de heg kruipen naar de tuin van de notaris. Wie was dat? Sietse ging hem achterna maar in zijn haast stootte hij een ruit stuk die de notaris tegen de heg had gezet. Het was een ruit uit de broeikas waarin de notaris allerlei planten kweekte. Het glas kletterde op de tegels van het tuinpad en dat gaf zoveel lawaai dat Zwart en Gerben het duidelijk hoorden. Zij kwamen meteen terug en gingen op het erf van de notaris kijken. Sietse kroop snel weer in de tuin van juffrouw Koning en fluisterde tegen Hielke: „Kom! Wij moeten hier weg!”

Snel liepen zij naar de straat en na zich eerst overtuigd te hebben dat niemand hen zag, staken de jongens snel de weg over en verdwenen aan de overkant op het erf van de bakker.

Tussen een stapel lege vaten en kisten konden zij zich goed verschuilen. En dan gluurden zij tussen de kisten door naar het huis van de notaris waar nu volop licht brandde.

„Wat gebeurt hier allemaal?” hoorden zij de notaris vragen.

„Wij zoeken iemand, mijnheer,” zei Zwart. „Waarschijnlijk was hij op uw erf. Kijk, daar is een raam omvergeworpen. Er is iemand door de heg gekropen, ik zie voetstappen in het zand.”

Met een zaklantaarn scheen Zwart op de grond en doorzocht de tuin.

„Misschien vindt Zwart de man die wij gezien hebben,” fluisterde Sietse.

„Wie zou het zijn?” vroeg Hielke.

„Ik wou dat ik het wist,” antwoordde Sietse.

Even later kwamen Zwart en Gerben weer op de straat. Zwart keek naar de vaten en kisten waarachter Hielke en Sietse verscholen zaten. De jongens hielden zich muisstil en durfden nauwelijks adem te halen. Als Zwart hen ontdekte was het lieve leven zoek. Dan zou vader hun een fikse afstraffing geven en hun verbieden om met de Kameleon te varen. Zij hadden toch wel veel risico genomen door stiekem in de nacht op straat te gaan. Maar het geluk was met hem. Zwart ging niet naar het erf van de bakker. Hij zei tegen Gerben: „Jij blijft hier op wacht staan! Ik ga gauw even de ronde doen, want misschien is de ‚aanplakker’ al weer ergens bezig.”

„En als die man te voorschijn komt,” aarzelde Gerben. „Moet ik hem dan grijpen? Want daar voel ik niets voor. Hij kan wel een wapen bij zich hebben.”

„Jij hoeft niets anders te doen dan de man te volgen en in de gaten te houden. Maar jij moet er wel voor zorgen, dat hij jou niet ziet.”

„Goed,” zei Gerben. „Ik ga tegen de muur staan, dan ziet niemand mij.”

Zwart vond dat best en ging dan terug naar het plein. Gerben stond nu roerloos om zich heen te kijken en omdat hij recht tegenover de schuilplaats van Hielke en Sietse stond, konden onze vrienden er niet vandoor gaan.

„Hoe komen wij hier nu weg?” fluisterde Hielke. „Zullen wij over de schutting klimmen en langs het kerkpad naar huis gaan?”

„Maar dan moeten wij helemaal naar de Woudaap lopen,” zei Sietse. „Dat is mij te ver. En als wij dan langs de polderdijk naar huis gaan, lopen wij Zwart misschien in de armen.”

„Wat moeten wij dan?” vroeg Hielke.

„Ik zal proberen Gerben daar vandaan te lokken,” prevelde Sietse en hij nam een steentje en wierp het voor de voeten van Gerben op straat. Dat had meteen succes want Gerben kwam uit zijn schuilplaats en keek naar links en rechts. Sietse stak zijn hoofd in een leeg vat en riep nu met zware stem: „Hoepel op, ezel!”

Ook dat miste zijn uitwerking niet. Gerben begon aarzelend naar het Raadhuisplein te lopen want daarheen was immers Zwart ook gegaan. Ondanks de spanning kon Hielke zijn lachen nauwelijks inhouden. Maar Gerben hoorde niets meer en bleef staan. En opnieuw probeerde Sietse hun grote vriend bang te maken. Hij zei nu met zachte stem, maar luid genoeg, dat Gerben het kon horen:

„Wij moeten hem ieder van een kant grijpen, Piet. Heb jij touw?”

En wat er toen gebeurde had zelfs Sietse niet verwacht. Gerben zag iemand om de hoek van het plein naderen en ging er als de weerlicht vandoor. Hij stormde het erf van de bakker op, holde rakelings langs de schuilplaats van de jongens en liet zich pardoes over de schutting tuimelen om langs het Kerkpad naar huis te vluchten. Hij werd meteen achtervolgd door iemand die al even hard holde en ook tuimelend achter de schutting verdween.

„Was dat Zwart?” vroeg Hielke verbaasd.

„Ja jô,” lachte Sietse. „Het is weer zover. Die twee zitten nu elkaar achterna! Maar onze weg is vrij, kom, naar huis!”

Lachend ging ons tweetal er vandoor. Bij de smederij wachtte hun nog een verrassing. Op de deur hing een biljet met te koop erop.

„Dat is ook geen kunst,” zei Sietse. „Als Zwart en Gerben niets beters weten dan elkaar achterna te zitten, kan iedereen ongemerkt het dorp volplakken met papieren.”

„Maar dat is jouw schuld,” meende Hielke.

„Nietwaar,” zei Sietse. „Het is de schuld van Gerben, die bange wezel!”

HOOFDSTUK VI

De zandschippers

Hielke wilde het biljet van de deur aftrekken maar Sietse hield hem tegen.

„Niet doen,” waarschuwde hij. „Daarmee zouden wij ons zelf verraden. Als wij in bed liggen, kunnen wij toch niet weten dat hier een papier is aangeplakt? Kom, laten wij gauw naar binnen gaan.”

Stilletjes klommen zij terug langs de ladder in hun kamertje en lagen spoedig onder de wol. En zij sliepen, alsof er niets gebeurd was. Hoe Zwart vlak bij de kerk Gerben bij zijn kraag greep en hem naar het licht van een lantaarn trok, zagen de jongens helaas niet. Ook hoorden zij niets van de scheldpartij die er tussen de twee nachtwakers ontstond, maar de volgende morgen kregen zij in de smederij het hele verhaal van Gerben te horen.

„Zo, beste nachtwaker!” begroette Klinkhamer Gerben. „Heb jij al gelezen wat hier op de deur staat aangeplakt?”

„Dat is geen wonder,” antwoordde Gerben. „Met Zwart kun je niet samenwerken. In plaats van de dader te pakken, greep hij mij!”

„Ha, ha,” lachte Klinkhamer. „Jullie waren dus weer als vanouds bezig? En heb jij geen dader gezien?”

„Welnee,” zei Gerben. „Maar ik heb ze wel gehoord. Het waren er twee en de ene heet Piet want ik hoorde ze met elkaar praten. Even tevoren hoorden wij in de tuin van de notaris een ruit van een broeikas breken. Er stonden duidelijk voetstappen in het zand. Maar wat deed Zwart toen? Hij liet mij daar alleen op wacht staan en ging zelf het dorp rond. Ik hoorde toen die twee kerels op het Kerkpad en om te kijken wie dat waren, klom ik vlug over de schutting achter het huis van de bakker. Op hetzelfde ogenblik kwam Zwart terug en ging mij achterna. Daardoor kreeg ik geen kans om de kerels te achterhalen, want Zwart greep mij alsof ik de dader was. Zo kregen de twee mannen alle tijd om te ontkomen.”

Zwart kwam in de smederij. Hij keek Gerben lang niet vriendelijk aan en vroeg: „Heb jij je verhaaltje al weer verteld, broer? Jij hebt toch zeker wel gezegd dat jij er vandoor ging omdat je zo bang was?”

„Ik was helemaal niet bang!” riep Gerben. „Ik achtervolgde twee mannen, maar u hield mij tegen! En ik kan u wel vertellen dat het de laatste keer is geweest dat ik u heb geholpen!”

„Daar ben ik dan geweldig blij om,” zei Zwart spottend. „Want jij ging er vandoor toen jij mij om de hoek van het plein zag komen. Daarbij maakte jij steeds zoveel kabaal en herrie dat het zelfs aan de andere kant van het meer was te horen, grote held die je bent!”

Hielke en Sietse stonden vol aandacht te luisteren. Dat zij daarbij dubbel genoten is wel te begrijpen en toen Zwart en Gerben al ruziemakend de smederij verlieten, keken de jongens hen lachend na.

„Dat was weer fraai,” zei Klinkhamer. „Die twee hebben te weinig slaap gehad, daardoor zijn zij zo mopperig. En jongens, trekken jullie dat papier nu maar van de deur af, want ik denk er nog niet aan om de smederij te verkopen.”

Stel je voor, dat zo iets zou gebeuren. Waar was het ooit zo gezellig als in deze groezelige werkplaats?

Hielke en Sietse scheurden het papier weg en dan kwamen Louw en Jelmer bij de smederij.

„Was de smederij ook te koop?” vroeg Louw lachend.

„Ja,” antwoordde Hielke. „Ondanks dat Zwart en Gerben de hele nacht hebben gewaakt zat er toch een papier op onze deur.”

„Wie zou dat toch steeds doen?” vroeg Jelmer.

„Dat is juist de vraag‚” geeuwde Sietse. „Er is ’s nachts iemand op straat, dat weet ik zeker. Maar niemand weet wie het is.”

Sietse wist het heel zeker, want hij had iemand in de tuin van juffrouw Koning gezien.

Maar dat kon hij natuurlijk niet vertellen omdat niemand mocht weten, wat hij en Hielke die nacht hadden uitgespookt. Toch bracht Louw hem even in het nauw door te vragen: „Hoe weet jij zo zeker dat er ’s nachts iemand op straat is?”

„Wel, Gerben vertelde dat er in de tuin van de notaris een ruit werd gebroken, en dat Zwart voetstappen ontdekte in het zand. Dus was daar iemand, want een ruit breekt niet zo maar vanzelf.”

En dan vroeg hij of zij zouden gaan varen maar dat was een onnodige vraag want natuurlijk wilden zij dat allemaal. Dus werd de Kameleon uit het boothuis gehaald en voeren onze vrienden het meer op naar de Woudaap. Daar zagen zij Kees bezig met het verwijderen van een papier dat op de molen was geplakt.

„Was de Woudaap ook te koop?” riep Hielke.

„Ja, die idioot blijft vervelend doen!” mopperde Kees. „Wie is er toch zo gek om steeds die biljetten aan te plakken?”

„Het is vast iemand die dat reuze plezierig vindt,” zei Louw. „Anders zou hij het niet steeds opnieuw doen,”

„Het is ook wel een leuke sport,” vond Sietse. „Vooral als je weet dat de politie op je loert.”

„Jij zou er zeker wel bij willen helpen,” zei Hielke. „Maar ik vind het een flauw gedoe. Want ik weet nog goed hoe mijnheer Glas schrok toen zijn huis te koop stond. Hij was er bijna ziek van. En dat noem ik geen sport meer. Het wordt hoog tijd dat Zwart de dader te pakken krijgt!”

„Hielke heeft gelijk,” stelde Jelmer vast.

Dat vonden de anderen ook en Sietse zei: „Het is waar. Deze grap duurt te lang. Ga je ook mee varen, Kees?”

„Ja. Ik kom.” Kees liep eerst naar de zijkant van de molen waar hij de lege limonadefles had verstopt. Die fles nam hij mee in de boot.

„Kees wil een ijsje gaan kopen,” raadde Louw.

„Natuurlijk. Deze fles is een kwartje waard.”

„Wij hebben onze flessen ook nog,” zei Sietse. „Dan gaan wij terug naar het dorp en kopen allemaal een ijsje.”

Dat plan kreeg meteen aller instemming en Sietse wilde de Kameleon gaan keren, toen er een grote vrachtauto met zand stopte.

„Zeg jongens,” riep de chauffeur. „Weten jullie hier nog een plaatsje waar ik dit zand kan storten? Het is overgebleven bij de aanleg van een nieuwe weg en nu moet ik het kwijt. Mijn baas dacht dat hier ergens wel een kuil was die volgestort kan worden.”

„Misschien weet ik een plaatsje,” meende Sietse. „Rijdt u maar naar de boerderij van Jellema. Dat is daar dat tweede rode pannendak. Wij varen er ook heen.”

De chauffeur vond het best en liet de zware wagen verder rijden.

De jongens voeren op volle snelheid er achteraan. Met verwondering zag de chauffeur hoe snel de Kameleon kon varen en hij liet zijn auto langzamer rijden. Zo kwam de Kameleon bijna gelijktijdig met de auto bij de boerderij aan. Sietse zocht meteen Gerben op en zei:

„Wij kunnen een vrachtwagen vol zand krijgen. Zullen wij die in de praam laten leegstorten? Boer Houwman wil er immers dertig gulden voor geven? En wij moeten nog vijfentwintig gulden betalen aan die mijnheer die in de sloot sprong.”

„Jij bent goed wakker,” riep Gerben. „Het is geen gek idee. Ik ga even met je mee.”

Gerben ging naar de chauffeur en bekeek het zand dat helder wit was.

„Het ziet er schoon uit,” zei Gerben. „Is het mogelijk om het zand in de praam te storten?”

De chauffeur bekeek de steiger en antwoordde:

„Als jullie een dikke balk op de rand van de steiger leggen, zal het wel gaan.”

„Kom jongens! Even helpen! Wij gaan een balk halen‚” riep Gerben en zij gingen naar de stapel hout achter de wagenloods en zochten er een stevige balk uit. Met z’n allen droegen zij hem naar de aanlegsteiger en legden de balk zo neer, dat de auto er met de achterwielen tegenaan kon rijden zonder gevaar te lopen dat hij te water zou glijden. De chauffeur stuurde de wagen achteruit op de steiger en stopte toen de achterwielen de balk raakten. Dan liet hij de motor een oliepomp aandrijven die de laadbak schuin omhoogduwde, waarna het zand in de praam gleed.

„Dat is een flinke berg!” riep Gerben. „De praam ligt tot de rand in het water!”

„Er is zeven kubieke meter,” zei de chauffeur. „Veel geluk ermee en tot ziens.”

De grote vrachtwagen reed ronkend weg en verdween snel in de richting van het dorp.

„Jongens, ik zal jullie een paar schoppen geven,” zei Gerben. „Dan kunnen jullie het zand over de hele praam verdelen want dat is beter bij het varen. En dan gaan wij vanmiddag deze vracht wegbrengen want als er regen op valt wordt het zand zwaarder en zakt de praam onder water.”

De jongens gingen met Gerben mee om een paar schoppen te halen en daarmee schepten zij ijverig de top van de zandberg af en strooiden het over de bodem van de praam. Zij kregen het wel warm van dat werk en toen het zand genoeg over de hele praam lag verdeeld vond Kees dat het hoog tijd werd om een ijsje te gaan kopen. Maar eerst moesten zij aan Gerben vragen hoe laat hij ’s middags wilde vertrekken.

„Wel jongens,” zei Gerben. „Als jullie hier om één uur zijn varen wij in een half uur naar boer Houwman. Dan is het half twee. Dan gaan wij de praam lossen in anderhalf uur en dan is het drie uur. Wij varen dan weer in een half uur terug en ben ik om half vier op de boerderij. Want om vier uur beginnen wij de koeien te melken, dus heb ik geen tijd te verliezen en moet er wel flink hard gewerkt worden.”

„Goed Gerben, jij kunt op ons rekenen,” beloofden de jongens en dan voeren zij snel naar het dorp en legden bij het Raadhuisplein aan. Daar gingen zij bij de kruidenier hun limonadeflessen inleveren en kregen zij ieder een kwartje waarvoor een ijsje werd gekocht.

„Vanmiddag kunnen wij extra smullen‚” glunderde Kees. „Want dan krijgen wij dertig gulden. Met z’n hoevelen zijn wij? Even tellen! Jullie vier en ik is vijf en Gerben is zes. Dan krijgen wij allemaal vijf gulden.”

„Jij krijgt niks,” zei Sietse. „Wij moeten vijfentwintig gulden betalen aan de mijnheer die bij de boerderij van Jellema in de sloot sprong.”

„Maar dat was die man zijn eigen schuld!” meesmuilde Kees. „Daar hebben wij toch niets mee te maken?”

„Niets mee te maken?” riep Sietse kwaad. „Dat moet jij nodig zeggen! Het was jouw idee om van de brandstapel een tent te bouwen. En dat deed je met opzet om de mensen voor de gek te houden. Dus is het in hoofdzaak jouw schuld dat die mijnheer vijfentwintig gulden schade aan zijn kleren kreeg!”

Kees zei niets. Hij keek sip vanwege de teleurstelling over het niet krijgen van die vijf gulden. En dan vroeg hij:

„Maar wie zegt het, dat die man vijfentwintig gulden moet hebben. Tien is misschien al meer dan genoeg.”

„Veldwachter Zwart heeft het aan vader verteld,” antwoordde Hielke. „En wij moesten beloven de schade te zullen vergoeden. Maar als jij daar niet aan mee wilt helpen, blijf je vanmiddag maar thuis.”

„Zo kinderachtig ben ik niet,” zei Kees. „Maar het valt mij een beetje tegen.”

„Gaan wij nog varen, jongens?” vroeg Louw. „Het is half elf.”

„Ja, wij kunnen nog wel even het meer rondvaren,” dacht Sietse, waarop het hele stel weer aan boord ging.

De Kameleon voer het dorp uit naar de grote watervlakte waar vele vakantiegangers rondtoerden in roei-, zeil- en motorboten. In de vaargeul die dwars door het meer liep en die was aangeduid met ronde tonnebakens naderde een grote sleepboot die een lange diep geladen rijnaak trok. De kapitein van de sleper liet even de sirene toeteren en stak een hand op naar onze vrienden in de Kameleon.

„Is dat een oom van jullie?” vroeg Jelmer.

„Welnee,” vertelde Sietse. „Wij hebben de kapitein een paar maal geholpen toen hij in ondiep water niet verder kon varen. Wij brachten dan zijn vracht naar de wal. De laatste keer was dat een grote woonark, die later door de politie is weggehaald omdat het een speelhol bleek te zijn.”

„Een speelhol?” riep Jelmer verbaasd.

„Ja, jô,” zei Louw lachend. „Wat je hier allemaal beleeft daar zou je boeken vol over kunnen schrijven.”

De Kameleon voer langs de oever en naderde een motorboot die daar voor de wal lag. Maar als Sietse geweten had wat hun daar te wachten stond, was hij niet zo dicht langs die boot gevaren. Want toen zij de motorboot passeerden wierp de man plotseling een emmer vol water over hen heen. De man die dat deed, was de mijnheer die de vorige dag in de sloot was gesprongen.

„Zo!” riep hij voldaan. „Dat was raak! Nu zijn jullie ook eens kletsnat. Ik zal jullie leren de mensen voor de gek te houden! Een volgende keer krijgen jullie nog meer!”

Sietse gaf meteen vol gas en de Kameleon ging er snel vandoor. Kees sloeg zich op de knieën van de pret. Zijn vrienden waren lekker nat en hij was nog helemaal droog.

„Dat is het toppunt!” riep Sietse. „Wij krijgen steeds de klappen en hij blijft buiten schot!”

„Kan ik het helpen dat ik zo’n eerlijk gezicht heb?” lachte Kees. „O, o, Louw heeft wel gelijk, Jelmer! Je kunt hier heel wat beleven! Ha ha ha.”

„Lach niet zo stom,” zei Sietse. „Of ik gooi je overboord. Want als er eentje een nat pak verdiend heeft ben hij dat wel!”

„Jij had niet zo dicht langs de wal moeten varen,” spotte Kees. „Dan was er niets gebeurd. Maar nu hoeven wij die man geen geld meer te geven, want hij heeft jullie ook nat gegooid!”

Daar was Hielke het niet mee eens. Die mijnheer had gedreigd dat hij hen op nog meer zou trakteren als zij weer in zijn buurt kwamen. En om dat te voorkomen was het beter om vrede te sluiten en daarom de schade te vergoeden. Dat vonden de anderen ook het beste, behalve Kees natuurlijk. Terwijl zij verder het meer rondvoeren droogden de zon en de wind de nat geworden kleren. En dan werd het tijd om naar huis te gaan. Kees werd naar de Woudaap gebracht en zijn vrienden gingen terug naar hun dorp. Toen Hielke en Sietse in huis gingen om te eten vroeg moeder hoe het kwam dat hun overalls zo nat waren. De jongens vertelden wat er gebeurd was, waarop Klinkhamer zei:

„Tja. Wie kaatst moet de bal verwachten. Ik zou in zo’n geval net zo gehandeld hebben als die mijnheer.”

„Maar vanmiddag gaan wij hem vijfentwintig gulden brengen,” zei Hielke. „Dan hebben wij de schade vergoed.”

„En hoe komen jullie aan dat geld?” vroeg Klinkhamer.

„Wij brengen een praam met zand naar boer Houwman,” vertelde Sietse. „Hij betaalt er dertig gulden voor.”

„Dat hebben jullie handig bedacht,” prees Klinkhamer. „Ik sta er versteld van hoe jullie altijd een oplossing vinden.”

Maar een oplossing slaagt niet altijd meteen, dat bleek ook die middag toen boer Houwman het zand moest betalen. De jongens waren naar de boerderij van Jellema gegaan waar zij precies om één uur present waren. Sietse liet de hoorn van de Kameleon een paar maal toeteren en dan kwam Gerben uit de boerderij. Hij nam vier schoppen mee die hij in ’t zand stak dat in de praam lag.

„Hallo schippers!” begroette hij. „Maak de touwen maar los en dan vlug er vandoor.”

De jongens deden wat Gerben verlangde en nadat de praam los van de wal was, begon de Kameleon haar te duwen. Met steeds groter wordende snelheid voeren zij naar de overkant waar de ingang van het kanaal was. Het water stroomde kolkend langs de diepgeladen praam waarvan de zijkanten slechts tien centimeter boven het water uitstaken.

„Er is gelukkig weinig wind,” zei Gerben, „anders zouden de golven over het boord slaan en lag de praam spoedig op de bodem van het meer.”

„Je zou van het zand dijkjes rond de praam kunnen ’bouwen,” zei Kees, „dan kwamen de golven er niet over.”

„Ben jij werkelijk zo dom of doe je maar alsof?” vroeg Gerben. „Jij weet toch dat dit zand geen water kan keren! Het zou in een ommezien wegspoelen! Er is hier eens een mijnheer geweest die een proef ging nemen met een eilandje van zand. Hij liet vijf grote vrachtwagens vol wit duinzand in het meer storten en kreeg toen een eilandje van ongeveer vier meter in het vierkant. Maar wat gebeurde er toen? De westenwind joeg de golven tegen het eilandje aan en het water spoelde in één dag een meter zand weg. Maar aan de achterkant van het eilandje in de luwte hoopte het weggespoelde zand zich weer op. Zo zag je dus wat er aan de voorkant afging kwam er aan de achterkant weer bij.”

„Ja, ja,” riep Sietse. „En zo liep het eiland door het meer heen naar de overkant, nietwaar?”

„Welnee,” zei Gerben. „De wind kwam niet altijd uit dezelfde hoek. Door de westenwind verplaatste het eilandje zich naar het oosten, maar toen de wind noord werd, ging het eilandje naar het zuiden. Zo doolde het almaar rond. Dat werd te lastig en ook gevaarlijk want op een dag lag het midden in de vaargeul. Toen werd er een zandzuiger gehaald en die heeft de hele hoop weggezogen.”

„Dat is jammer‚” vond Jelmer. „Het was toch een mooie attractie zo’n wandelend eiland?”

„Laat je niets wijsmaken, jô‚” zei Kees, „’t is maar een verzinsel van Gerben.”

Gerben deed alsof hij die opmerking niet hoorde. Hij keek vol aandacht naar de hoge golf die achter een naderende vrachtboot op hen af kwam rollen.

„Let op, Sietse!” waarschuwde hij, „die golf kunnen wij niet aan de zijkant hebben.”

Maar Sietse had het gevaar gezien en hij wist dat hij de praam met de boeg in die golf moest sturen. Dat deed hij dan ook keurig en zo kregen de lage zijkanten van de praam geen last van het opgestuwde water. Zonder moeilijkheden werd de ingang van het kanaal bereikt en daar was het water veel rustiger. Het dorp werd spoedig binnengevaren en dan kwam de boerderij van Houwman in zicht. Vijf minuten later konden de boten daar aanleggen en werd de praam stevig vastgebonden tegen de wal. Gerben ging op zoek naar de boer om hem te vertellen dat er zand voor hem was, maar Houwman bleek niet thuis te zijn. Zijn vrouw vertelde dat hij over een half uur terug zou komen.

„Dan beginnen wij alvast te lossen,” besloot Gerben, „want ik moet op tijd terug zijn voor het melken.”

„Welja, dat is goed Gerben,” zei mevrouw Houwman.

Omdat Gerben maar vier schoppen had en onze vrienden met z’n zessen waren ging Sietse op de boerderij op zoek naar nog twee schoppen. In een loods vond hij allerlei gereedschap dat netjes aan een wand hing. Daar waren ook schoppen bij en Sietse nam er twee mee. Zo konden zij allemaal meehelpen om het zand uit de praam op de wal te scheppen. Zij deden allemaal flink hun best maar kwamen al spoedig tot de ontdekking dat het leegscheppen van zo’n volle praam geen kleinigheid is. Na een kwartier zei Jelmer:

„Ik begin er al van te zweten.”

„Zullen we even rusten?” stelde Kees voor.

„Dat is niet verstandig,” zei Gerben. „Werk liever rustig en regelmatig door, want als je steeds stopt, lijkt de berg die je nog moet verwerken, steeds groter te worden.”

Daar had Gerben wel gelijk in en dus werkten zij allemaal door. Na een half uur was het derde deel van het zand gelost. Toen kwam boer Houwman thuis.

„Wat is dat?” riep hij. „Zij jullie al aan het lossen?”

„Moet u dan geen zand hebben?” vroeg Gerben. „Of is het niet goed genoeg?”

„Het zand is goed!” zei Houwman, „maar hoe weet ik nu of ik wel een volle praam krijg? Dat is niet meer te controleren. Maar zo betaal ik het niet! Zie jij maar hoe jij je geld krijgt, Gerben Zonderland!”

En met een kwaad gezicht verdween Houwman in de boerderij.

„Dat is ook een mooie grap,” siste Sietse verontwaardigd. „Wat denkt die boer wel? Dat wij hem te weinig leveren?”

„Dat denkt hij inderdaad,” zei Gerben. „Wij zullen het zand weer in de praam moeten scheppen om hem te tonen dat de praam helemaal vol was.”

„Ben je nu helemaal gek!?” riep Kees. „Dat is dubbel werk! Ik doe het niet!”

„Maar ik ook niet,” antwoordde Gerben. „Vooruit jongens, gewoon doorgaan met lossen!”

„En als de boer dan niets betaalt?” vroeg Hielke.

„Dat zullen wij nog wel zien,” zei Gerben. „Het zand heeft ons niets gekost, dus wij hebben nooit een strop!”

„En al dit werk voor niets?” mopperde Kees.

Maar daar gaf geen van zijn vrienden een antwoord op, zij gingen door met het zand scheppen en toen begon Kees ook maar weer mee te helpen. Een half uur later was de praam tot op een vierde na leeg. En dan zagen onze harde werkers boer Houwman op de fiets naar het dorp gaan.

„Nu kun je naar je centen fluiten, Gerben!” dacht Sietse. „Houwman betaalt niets want hij is weggegaan.”

„Laat hem maar,” zei Gerben. „Het geld komt wel!”

„Hoe wil jij geld ontvangen als de boer er niet is?” vroeg Kees. „Dat is toch onmogelijk?”

„Laat dat maar aan mij over,” antwoordde Gerben. „Ik ben echt niet zo achterlijk als ik er uitzie. En nu gauw de rest van het zand lossen, zoveel eerder kunnen wij vertrekken.”

„Jij hebt natuurlijk een plannetje,” zei Sietse. „Maar dat zal wel weer verkeerd aflopen!”

„Niet praten maar doorwerken!” gebood Gerben en hij nam extra grote scheppen zodat het restant van het zand zienderogen kleiner werd. Het einde kwam in zicht en daardoor begon zelfs Kees harder te werken totdat de praam leeg was.

„Zo jongens, dat zit erop!” zei Gerben voldaan. „Sietse breng jij de twee schoppen terug? Ik ga even naar mevrouw Houwman.”

Waarom moest Gerben naar mevrouw Houwman? Dat wilden Hielke en Kees wel even weten en zij volgden hun grote vriend naar het woonhuis. Gerben belde aan en mevrouw Houwman deed open.

„Mevrouw,” zei Gerben, „wilt u ons even dertig gulden geven? Wij hebben een praam vol zand gelost.” „Dat heb ik gezien, Gerben,” antwoordde mevrouw Houwman. „Maar mijn man regelt gewoonlijk de betaling.”

„Dat weet ik, mevrouw. Maar uw man is naar het dorp gegaan en hij zei dat wij het geld maar moesten gaan halen.”

„Dat verandert de zaak,” zei mevrouw. „Hoeveel geld was het?”

„Dertig gulden, mevrouw! Wij hebben zeven kubieke meter zand geleverd. Het kost dus maar viereneenhalve gulden de meter. Voor zo weinig geld koopt uw man het nergens!”

„Een ogenblikje,” zei mevrouw en zij verdween in huis. Dan kwam zij terug met twee briefjes van tien plus tien losse guldens. „Kijk Gerben, is het zo goed?”

„Geweldig, mevrouw! Het sluit als een bus. Vriendelijk bedankt en tot ziens mevrouw!”

Gerben ging meteen terug naar de praam en de jongens volgden hem.

„Jij bent een grote leugenaar, Gerben!” bromde Hielke. „Het is niet waar dat Houwman gezegd heeft dat wij het geld konden gaan halen.”

„Geen praatjes!” antwoordde Gerben. „Wegwezen! Houwman komt terug!”

Terwijl Sietse de motor startte fietste Houwman het erf op. Nauwelijks voeren onze vrienden in het midden van het kanaal of daar kwam Houwman naar de kant hollen.

„Gemene schurk!” riep hij naar Gerben. „Wat heb jij mijn vrouw wijsgemaakt? Jij bent een oplichter! Geef terug dat geld of ik ga naar de politie!”

„U heeft gezegd: zie jij maar hoe jij je geld krijgt,” riep Gerben. „Dus dat heb ik gedaan! Wat wilt u dan nog meer?”

„Als je ooit weer bij mijn boerderij durft te komen!” schreeuwde Houwman, „zal ik met je afrekenen. Ik zal niet vergeten dat jij nog wat van mij te goed hebt.”

„Dat klopt!” zei Gerben. „Het zand is veel te goedkoop. U mag er nog minstens de helft bij betalen! Maar ik wil niet inhalig zijn, daarom zand erover!! Er ligt genoeg op uw erf!”

„Jij krijgt je deel nog!” riep Houwman en dreigend met een vuist ging hij terug naar de boerderij.

„Hm, dat is toch een mooie man,” zei Gerben. „Zwart beweert altijd dat ik niet normaal ben, maar Houwman is het ook niet.”

„Jij hebt het heel handig gedaan, Gerben!” riep Kees. „De boer heeft gezegd: ‚Zie jij maar hoe jij je geld krijgt.’ Hoe je het dus wou doen, mocht jij zelf weten.”

„Juist!” zei Gerben. „En daarmee is de kous af!”

„En zullen wij nu vijfentwintig gulden naar die mijnheer brengen, die schade had?” vroeg Sietse.

„Welja,” antwoordde Gerben. „Het is pas kwart voor drie. Wij hebben wel vlot gewerkt, jongens. Dus Sietse als jij weet waar die mijnheer is, varen wij erheen!”

Dat wist Sietse nog heel goed, want de motorboot waarvan de eigenaar hen met water had gegooid lag nog op dezelfde plaats. Sietse voer er rechtstreeks naar toe maar toen zij de motorboot naderden minderde hij vroegtijdig de snelheid.

„Wat doe je voorzichtig?” vroeg Gerben verwonderd. „Of zijn er wilde dieren aan boord?”

„Vanmorgen heeft die mijnheer ons met water gegooid,” mokte Sietse. „En hij dreigde dat hij het weer zou doen zodra hij de kans kreeg. Dus kijk ik goed uit!”

„Ik zie hem,” zei Hielke. „Die mijnheer ligt te slapen in het gras.”

„Leg dan maar vlug aan, Sietse,” wuifde Gerben.

Geruisloos gleden beide boten tegen de wal en Gerben ging naar de slapende mijnheer. Op het dek van de motorboot zat een mevrouw in een ligstoel en keek verwonderd naar Gerben die gehurkt naast haar slapende man ging zitten.

„Cornelis!” riep zij. „Cornelis! Wordt wakker! Er is bezoek!”

De mijnheer opende de ogen en keek verbaasd naar het lachende gezicht van Gerben vlak naast hem. Dan richtte hij zich op en zag de jongens in de Kameleon.

„Wat?” riep hij kwaad.

Gerben liet hem gauw twee briefjes van tien gulden zien en zei: „Wij komen u vijfentwintig gulden aanbieden als schadevergoeding voor uw bedorven kleren.”

„Dat is… dat is…,” de mijnheer kon zo gauw geen woorden vinden, zo verbaasd was hij.

„Ja, dat is een verrassing, nietwaar?” zei Gerben lachend. „Dat had u niet verwacht, hè? Maar zo zijn wij! Als iemand ergens recht op heeft, krijgt hij bij ons altijd het volle pond!”

„Zeg vrouw!” riep de mijnheer. „Wil je de jongens trakteren op limonade? Zij brengen mij vijfentwintig gulden. Dat is een traktatie waard. Kom maar aan wal, jongens. Alles is vergeven en vergeten.”

In plaats van water kregen onze vrienden nu limonade. Toen zij gezellig in het gras zaten te drinken begon Gerben weer sterke verhalen te vertellen. Hij zei tegen de mijnheer:

„U had uw mond open toen u sliep.”

„Is het waar? Dat was dan een gevolg van de warmte. Ik lag in de zon!”

„Toch moet u daar voorzichtig mee zijn,” zei Gerben. „Want ik weet ervan hoe een mijnheer in het gras lag te slapen toen een kikker in zijn mond sprong en in zijn maag verdween.”

„Bah, wat eng!” zei mevrouw.

„Het is niet waar, mevrouw,” lachte Sietse.

„Ja, ja,” vervolgde Gerben, „doordat die mijnheer sliep wist hij niet wat er precies aan de hand was. Want toen de kikker in zijn maag op en neer sprong, dacht hij, dat hij de hikziekte had. Hij hield de adem zo lang mogelijk in en kneep zijn neus een tijdje dicht, maar wat hij ook probeerde, de hikziekte bleef want de kikker roerde zich aanhoudend.”

De mijnheer knipoogde naar de jongens ten teken dat hij Gerben maar liet fantaseren.

„Ten einde raad,” vertelde Gerben verder, „ging die mijnheer naar de dokter en vroeg een middeltje tegen de hikziekte. De dokter ging hem onderzoeken en luisterde met een stethoscoop op zijn maag en vroeg:

‚Bent u buikspreker?’

‚Buikspreker?’ riep de mijnheer verontwaardigd, ‚ik ben inspecteur bij de belastingen!’

‚Dat klopt dan wel,’ zei de dokter lachend, ‚want jullie pikken graag alles in. Volgens mij zit er een kikker in uw maag!’

‚Maar dat bestaat niet!’ riep de inspecteur verschrikt. ‚Hoe komt zo’n beest daar?’

‚Slaapt u met uw mond open?’ vroeg de dokter. ‚En heeft u in het gras gelegen?’

‚Ja dokter, aan de kant bij het meer.’

‚Dan weet ik genoeg,’ zei de dokter. ‚Gaat u maar voorover staan met uw handen op de vloer.’

De inspecteur deed wat er van hem verlangd werd en de dokter greep zijn benen en trok die met een ruk omhoog. Zo stond de inspecteur ondersteboven en gleed de kikker zijn mond uit. De dokter wierp het beestje in de vaart waar het veel prettiger zwom dan in de maag, zoals jullie wel zullen begrijpen.”

„Hij vertelt altijd van die rare verhalen,” zei Sietse. „Hij heeft ook verteld van een vlieg die door zijn oor in zijn hoofd was gekropen en toen achter zijn ogen rondfladderde.”

„Tja,” bekende Gerben, „als ik alles zou vertellen wat ik alzo beleefd heb, zat ik hier morgenmiddag nog! Maar daarvoor heb ik nu geen tijd. Ik moet naar de boerderij. Mevrouw, wel bedankt voor de limonade en mijnheer denkt u bij het slapen om de kikkers?”

„Ja, ja‚” zei de mijnheer lachend en hoewel hij het verhaal één en al onzin vond, legde hij in ’t vervolg toch een zakdoek over zijn hoofd ais hij in het gras ging liggen slapen. Je kunt het toch nooit weten, nietwaar?

De Kameleon duwde de praam verder naar de boerderij van Jellema.

„Zeg Gerben?” zei Kees, „jij hebt nog vijf gulden over. Wat ga je daarmee doen?”

„Een auto kopen‚” loog Gerben. „Zo’n grote Amerikaanse slee! Of weten jullie iets beters?”

„Dat geld is voor jou, Gerben,” sprak Sietse. „Jij hebt het wel verdiend.”

„Goed‚” zei Gerben. „Dan zet ik het op rente. Over twaalf jaar is het dan verdubbeld en als ik dat maar steeds door laat gaan, worden wij met z’n allen rijk!”

Maar Kees zuchtte:

„Ik koop er liever…”

„Ja, ja!” riepen zij allemaal. „Dat weten wij al! Jij eet liever alles op! Als jij de kans kreeg zou je zelfs de Woudaap opeten. Maar wij blijven liever gezond!”

Dat vond Kees geen goede opmerking, want iemand die graag eet is toch zeker reuze gezond?

HOOFDSTUK VII

Gerben vertelt een nieuwtje

De praam werd bij de boerderij van Jellema op haar plaats aan de steiger vastgelegd en dan nam Gerben de schoppen op zijn schouder en zei:

„Tot een volgende keer, jongens. En letten jullie wel op Kees? Hij mag niet verhongeren!”

„Let jij maar op jezelf!” riep Kees. „Oplichter!”

Dat vond Gerben vermakelijk en lachend ging hij naar de boerderij. De jongens voeren terug naar huis en Kees werd bij de Woudaap aan wal gezet.

„Ik ben best moe,” zei hij. „Als er morgen weer een schuit met zand gelost moet worden, doe ik niet mee.”

„Jij hebt gelijk,” sprak Sietse. „Het staat ook niet op mijn vakantieprogramma. Tot ziens!”

De Kameleon voer naar het dorp en werd in het boothuis geborgen. Louw en Jelmer wandelden naar huis en Hielke en Sietse gingen naar de woonkamer waar zij op de bank gingen liggen.

„Jullie zijn toch niet ziek?” vroeg moeder verwonderd.

„Wij zijn vermoeid, moeder,” antwoordde Hielke. „Wij hebben een praam met zand gelost.”

„O ja, jullie wilden geld verdienen om die mijnheer te betalen. Is dat gelukt?”

„Ja moeder en die mijnheer was er echt blij mee,” zei Sietse.

„Dan hebben jullie de rust zeker verdiend,” vond moeder.

Maar nauwelijks had moeder de boterhammen op de tafel gezet of onze schippers waren meteen alle vermoeidheid vergeten. Zij begonnen zulke grote stapels brood naar binnen te werken, dat Klinkhamer verbaasd opmerkte:

„Jullie komen op de televisie om reclame te maken voor een broodfabriek!”

„Dat zou ik wel willen,” meende Sietse.

„Goed,” zei Klinkhamer. „Ik zal een advertentie plaatsen van: Twee holle bolle gijzen bieden zich aan als reclamemakers voor worst, chocolade, koek, bonbons, ijs, beschuit, vis, fruit en voor alles wat maar eetbaar is.”

„Dat moet u doen, vader!” zie Hielke. „Lekker eten en bovendien geld verdienen, dat wil ik met alle plezier!”

„Wel eten en niet werken is reuze ongezond,” verzekerde Klinkhamer. „Je wordt onherroepelijk ziek want het lichaam moet beweging hebben voor de spijsvertering.”

De familie Klinkhamer at gezellig pratend verder tot er iemand bij de achterdeur luid ‚Volluk’ riep.

Het was een chauffeur die een vracht ijzer kwam brengen.

„Mijnheer Klinkhamer,” zei hij, „ik heb zeventig stuks hoeklijn voor u.”

„Geweldig,” antwoordde Klinkhamer, „wij gaan met u mee om te helpen lossen.”

Hielke en Sietse volgden vader en de chauffeur naar de voorkant van de smederij waar een grote vrachtauto stond. Maar de jongens hoefden niet te helpen want met een korte staaf ijzer, die de chauffeur als hefboom gebruikte, schoof hij de hele vracht naast de auto. Het gaf wel even veel lawaai maar de auto was binnen de vijf minuten gelost.

„Goed gedaan, Jouke!” riep Gerben die juist van de boerderij kwam.

„Ha! Daar hebben wij Gerben!” riep de chauffeur. „Het is heel wat jaartjes geleden dat wij elkaar hebben ontmoet. Werk jij nog steeds in de boterfabriek?”

„Welnee,” zei Gerben. „Ik ben meesterknecht op de boerderij van Jellema. Daar werk ik al twaalf jaar.”

„Heb jij op de boterfabriek gewerkt?” vroeg Sietse. „Wat deed je daar?”

„Ik was bijspringer en steekjeszetter,” zei Gerben.

Jouke, de chauffeur, begon te lachen. „Jij bent nog altijd een grappenmaker, Gerben! Ha ha, bijspringer en steekjeszetter.”

„Toch is het de waarheid. Als er ergens een man te weinig was, moest ik komen helpen. Dan moest ik dus bijspringen. En ook moest ik kratjes met flessen op stapeltjes zetten, zodat zij met een steekwagen weggereden konden worden. Dat stapeltjes maken noemden wij steekjes klaarzetten. Dus was ik bijspringer en steekjeszetter. Maar het begon mij te vervelen en daarom ben ik nu in dienst bij boer Jellema. Maar weet je wat ik wel mooi werk vond in de fabriek?”

„Ja, dat weet ik nog best,” lachte Jouke. „Ik deed het zelf ook graag. Dat was room drinken uit de koelbakken.”

„Natuurlijk! Dat was lekker!” grinnikte Gerben. „Maar het mooiste werk vond ik het uittrekken van de overall!”

„En dan zeker hardhollend naar huis?” vroeg Jouke lachend. „Wel, ik vond het ook niks tussen die muren van de fabriek. Ik rijd liever met de auto door de provincie en nog ver daarbuiten. Zo zie ik nog eens wat van de wereld.”

„Behalve als het mistig is,” merkte Gerben op.

„Zo vaak is het niet mistig,” zei Jouke.

„En ’s winters ligt er sneeuw en heb je gladde wegen‚” vervolgde Gerben. „En wanneer je een plofband krijgt, lig je met zo’n zware wagen binnen een minuut in de kreukels!”

„Jij bent een pessimist!” riep Jouke spottend. „Jij moet nooit chauffeur worden want dan word jij binnen een paar jaar een grijsaard.”

„Ik heb wel een rijbewijs,” zei Gerben. „En ik ga zelf een auto bouwen!”

„Jij een auto bouwen?” vroeg Jouke.

„Jazeker! De lucht voor de banden heb ik al,” zei Gerben glunderend.

Hielke en Sietse lachten, zij vonden het een leuke mop.

Jouke schudde zijn hoofd en zei tegen Klinkhamer: „Ik moest maar gaan, Gerben houdt mij toch maar voor de gek.”

Hij klom in de cabine van de zware vrachtwagen en liet de claxon brullen. Dat gaf zoveel lawaai, dat zelfs Klinkhamer ervan schrok. Dan begon de grote wagen te rijden en verdween luid ronkend in de richting van de stad.

„Auto rijden is leuk werk,” beweerde Gerben, „maar dan moet je het voor je plezier doen. Altijd dat zware ijzer laden en lossen is geen pretje. Ik werk liever op het land, tussen de vogels en het vee. Daar ruik je geen benzinedampen. En wat gaat u bouwen, Klinkhamer? U heeft zoveel ijzer?”

„Op de tuin van mijnheer Glas komt een broeikas, Gerben, dat is voor de tomatenteelt.”

„Aha,” zei Gerben, „dan gaan de tomaten sneller groeien en krijgt de tuin meer produktie. Het is tegenwoordig overal mode om de produktie op te voeren. Maar een mens kan ook teveel willen, zoals die tuinman die extra veel kunstmest in de broeikas strooide. De snijbonen groeiden toen zo geweldig dat de hele kas omhoog werd getild. Op een oerwoud van bonestruiken hing de kas ruim drie meter boven de grond. Door met een bijl alle struiken om te kappen kreeg die tuinder zijn broeikas weer naar beneden. Maar in plaats van winst had hij een zware verliespost.”

„Dat zal bij mijnheer Glas niet gebeuren,” wist Klinkhamer. „Hij is wel wijzer en de nieuwe knecht Veenstra is ook lang niet achterlijk.”

Daar kwam mijnheer Beuning aanwandelen. Hij was heel goed gestemd en neuriede een liedje.

„Goedenavond allemaal,” groette hij opgewekt. „Is dat het ijzer voor de broeikas, Klinkhamer?”

„Jawel, mijnheer Beuning. Morgen begin ik met de constructie.”

„Prachtig, mijnheer Klinkhamer. Prachtig!”

En tot verwondering van onze smid, Gerben en de jongens wandelde mijnheer Beuning al neuriënd verder naar het meer.

„Die heeft vast te diep in het glaasje gekeken,” zei Gerben. „Het ontbreekt er nog maar aan dat hij langs de weg loopt te dansen. Ik vind het heel vreemd, want ik heb hem nooit anders gekend als een stugge deftige mijnheer die altijd streng keek alsof het verboden is om te lachen.”

En dan zag Gerben veldwachter Zwart naderen.

„Daar komt mijn grote vriend,” wuifde hij. „Dan ga ik er maar vandoor. Goedenavond allemaal!”

Gerben fietste naar huis en veldwachter Zwart kwam bij de smederij. Ook hij informeerde waarvoor al dat ijzer moest dienen en vond het heel verstandig van mijnheer Glas om een kas op de tuin te bouwen.

De klok wees intussen bijna acht uur aan en was het tijd om naar het nieuws op de televisie te gaan kijken.

Maar dan kwam er van het meer iemand aanhollen die luid riep:

„Veldwachter! Veldwachter! Een ogenblik alstublieft!”

Het was de nogal dikke mijnheer Vet die met een rolletje papier zwaaide. Hijgend van het harde lopen kwam hij bij de smederij en zei:

„Mijnheer Zwart. Kijkt u eens wat er in mijn boot lag. Ik ben vandaag naar de stad geweest en toen ik terugkwam lag dit rolletje in mijn boot. Het was door een kier in het tentdoek naar binnen geduwd.”

„Ik zie het al‚” bromde Zwart. „Het is net zo’n rolletje als Gerben toen in zijn fietstas had. Er staat zeker op al die biljetten te koop?”

„Ja! Precies!” riep mijnheer Vet. „U weet er dus alles van? En kunt u de dader spoedig grijpen?”

„Ik hoop het,” bromde Zwart. „Geeft u mij dat rolletje maar mee. Ik laat alles onderzoeken!”

Die nacht liep Zwart weer wakend door het dorp en hoe hij zich ook inspande om eindelijk die ‚aanplakker’ te kunnen grijpen, het was alles vergeefs. Zwart zag niemand en zoveel te groter was zijn woede toen de volgende morgen op de Rabobank een papier was geplakt waarop te lezen stond, dat er bijna geen cent meer in de kas was. Gelukkig geloofde niemand het. Er werd zelfs om gelachen maar Zwart was reuze kwaad.

„Als ik die kerel te pakken krijg,” zei hij tegen Klinkhamer, „zal ik ervoor zorgen dat hij een flinke straf krijgt! Hij probeert paniek te zaaien, dat is wel duidelijk!”

Klinkhamer schudde zijn hoofd en sprak.

„Wel mijnheer Zwart, ik geloof dat wij het hoogtepunt zoetjesaan bereikt hebben. Als ik u was zou ik mij er niet meer zo druk om maken. De mensen weten immers allemaal dat die biljetten niets te betekenen hebben. Niemand trekt zich er iets van aan, en zo zal de pret er voor die aanplakker wel spoedig afgaan.”

Dat was Zwart helemaal niet met Klinkhamer eens.

„U bent commandant van de brandweer, nietwaar? En als er brand is gaat u blussen. Dan zegt u ook niet, laat maar branden, het gaat vanzelf wel uit. En zo mag ik niet toelaten dat de eigendommen van de burgers worden beklad. Daar moet en zal ik een stokje voor steken, al moet ik dan ook alle nachten waken!”

En met het grimmige gezicht van iemand die tot zijn laatste krachten wil blijven vechten, verliet Zwart de smederij.

„Tja, jongens,” zei Klinkhamer, „het is een vreemd geval. Hebben jullie geen vermoeden wie de dader is?”

„Ik weet het niet,” zei Sietse. „Maar ik zou wel eens een nachtje op straat willen blijven om te kijken wie de dader is.”

„Dat gebeurt niet! En ik waarschuw jullie om het niet te proberen, want als ik het merk zal ik een langdurige slagwerksolo op jullie broeken geven.”

„Nou ja, wij hebben er niets mee te maken,” beaamde Sietse. „Laat Zwart het maar uitzoeken.”

Louw en Jelmer kwamen in de smederij en de jongens besloten om weer te gaan varen. Toen de Kameleon het meer op voer vertelde Jelmer: „Vanavond om zeven uur moet ik naar juffrouw Koning voor pianoles. En ik krijg het helemaal gratis.”

„Jij boft,” zei Sietse. „Dat heb jij te danken aan de brief die jij vond. Die was zeker heel belangrijk. Weet jij wat erin stond?”

„Welnee, ik weet er niets van,” antwoordde Jelmer.

De Kameleon naderde de Woudaap, waar Kees reeds stond te wachten. Kees stapte vlug aan boord en wees naar de verte waar een mijnheer in een motorbootje ronddreef.

„Dat is onze meester, mijnheer Brouwer,” wees hij. „Ik denk dat zijn motor weigert.”

„Wij zullen even kijken,” zei Sietse en hij liet de Kameleon snel in de richting van mijnheer Brouwer varen. Maar toen de jongens de meester naderden gebaarde hij met beide handen dat onze jongens uit zijn buurt moesten blijven. Meester was aan het vissen. Sietse stuurde de Kameleon gauw naar rechts, maar hij kon niet meer verhinderen dat de grote hekgolf, die achter de Kameleon aan rolde in alle hevigheid tegen het bootje van mijnheer Brouwer sloeg.

Het water spatte meester om de oren en met opgeheven vinger riep hij een waarschuwing die door de jongens evenwel niet werd verstaan.

„Wat zei hij?” vroeg Kees.

„Ik denk dat hij ons wel een portie strafregels zal geven,” wist Hielke.

„Dat zal wel weer,” mopperde Sietse, „als je wilt helpen, krijg je stank voor dank.”

Zij voeren snel verder en naderden het Paviljoen.

Daar lag aan de steiger de grote motorboot van mijnheer Tasma. Mijnheer zat met zijn vrouw en Emmy aan een tafeltje op het terras en wenkte de jongens om bij hem te komen.

„Aanleggen, Sietse!” riep Kees, want die dacht meteen alweer aan lekker smullen. De Kameleon lag nauwelijks stil aan de steiger of Kees sprong eruit en holde naar het tafeltje van mijnheer Tasma.

„Kees is er weer als de kippen bij,” lachte Sietse en dan wandelden de vrienden ook het terras op.

„Dag jongens,” zei mijnheer Tasma. „Hebben jullie nog trek in een glas limonade?”

„Alstublieft, mijnheer,” antwoordde Hielke beleefd.

Maar Kees riep: „Heel graag, mijnheer!”

Mijnheer Tasma bestelde limonade met gebak en zei dan tegen Jelmer:

„Zeg jongeman. Op verzoek van Emmy heb ik eens geïnformeerd of jij muziekles kunt krijgen op het conservatorium in de stad. Daarvoor moet jij getest worden en blijk jij er voldoende begaafdheid voor te bezitten dan zou je een studiebeurs kunnen krijgen.”

„Maar ik krijg muziekles van een juffrouw,” vertelde Jelmer. „Zij heeft een piano en vanavond krijg ik de eerste les.”

„Dat is geweldig!” riep Emmy. „Ik weet zeker dat jij het vlugger zal leren dan ik.”

„Maar dat moet nog blijken,” zei Jelmer lachend.

En toen vertelden de jongens hoe Jelmer zo plotseling de medewerking van juffrouw Koning had gekregen. Doordat hij een belangrijke brief had gevonden was juffrouw Koning zo blij dat zij Jelmer gratis les wilde geven. Om het verhaal van de verbrande namaaktent moest Emmy hartelijk lachen en intussen werd er heerlijk gesmuld van het gebak en de limonade.

Zo vloog de tijd om en moesten de jongens zoetjes aan terug naar huis. Zij bedankten voor de traktatie en namen hartelijk afscheid van de familie Tasma.

„Jelmer, schrijf jij mij eens hoe het gaat met de pianolessen?” vroeg Emmy. „Het adres is Parkstraat veertien!”

„Ik zal het onthouden,” beloofde Jelmer en dan voer de Kameleon terug naar het dorp. Op de polderdijk wandelde mijnheer Beuning. Hij had zijn jasje uitgetrokken en droeg het over zijn schouder. Even verder stond Gerben te wachten.

„De cowboy wil weer met ons meevaren,” zei Sietse en hij stuurde naar de wal.

„Hallo vrienden!” riep Gerben. „Is er nog een plaats voor een vermoeide werkman?”

„Stap maar in!” gebood Sietse.

En dan hoorden zij mijnheer Beuning roepen die ook graag mee wilde varen.

„Even wachten, jongens,” zei Gerben. „Daar komt nog een passagier. Jullie boot is zo beroemd, dat iedereen, zelfs de deftigste heren, met jullie mee willen varen. Dat is een grote eer!”

Maar toen mijnheer Beuning de Kameleon had bereikt, twijfelde hij en vroeg:

„Is er nog wel plaats?”

„U mag hier zitten, mijnheer,” antwoordde Kees. „Ik ga toch direct aan wal.”

„Dat is fijn,” zei mijnheer Beuning en hij ging naast Louw op de voorbank zitten. Kees zocht een plaatsje boven op de motorkap en Gerben, die naast Jelmer op het bankje voor de motor zat, riep:

„Varen maar, kapitein! De lading is gestouwd!”

Zij voeren verder en bij de Woudaap ging Kees aan wal.

„Tot ziens!” riep hij en met een zelfde groet voeren zijn vrienden weer verder.

„Ik heb het warm,” zei mijnheer Beuning. „Ik was te ver gegaan doordat het weer zo mooi is, dat je er niet gauw genoeg van krijgt om langs het meer te wandelen.”

„Het is inderdaad mooi weer,” antwoordde Gerben. „Maar het wordt wel erg warm. Ik hoop maar dat de koeien geen bad gaan nemen, want dan krijgen wij weer een hoop trammelant.”

„Hoe bedoel je dat, Gerben?” vroeg mijnheer Beuning.

„Wel, u weet, koeien zijn nogal zwaar. En als zij dan in een sloot gaan staan om verkoeling te zoeken, zakken zij soms diep in de modder. Een jaar geleden was er een koe die wij niet meer uit de sloot konden trekken, omdat haar poten vastgezogen waren in de blubber. Jellema bestelde toen bij een garage een kraanwagen. Er werden brede leren riemen onder de koe doorgetrokken en daaraan werd zij omhooggehesen. Maar toen kwam een verrassing. Er brak een handel en de hijslier wilde niet meer stoppen. De koe werd tot het hoogste punt gehesen en hing twee meter boven de grond te bengelen. De monteur kon de lier niet repareren want hij vreesde dat de koe dan met een plof naar beneden zou vallen. Dan zou het dier de poten breken en dat moest natuurlijk voorkomen worden. De garagehouder zei, dat er gezocht moest worden naar een laad- en losplaats met een verhoogd perron. Daar zou de koe weer vaste grond onder de voeten krijgen. Maar in ons dorp is geen verhoogd perron en toen zijn wij naar het station van de spoorwegen in de stad gegaan.”

„Wat?” riep mijnheer Beuning verbaasd. „Reden jullie van hier naar de stad met een koe bengelend aan een takel?”

„Welnee, mijnheer!” lachte Sietse. „Hij zuigt het hele verhaal uit zijn duim!”

Gerben deed alsof hij die opmerking niet hoorde en vervolgde onverstoorbaar:

„Ja, ja, het was wel een gek gezicht, die koe hoog in de lucht hangend aan een kraanwagen. Alle mensen bleven verbaasd staan kijken maar bij het station was het leed gauw geleden. De kraanwagen reed naast een perron en de koe kon haar poten op de grond zetten. Ik maakte gauw de riemen los en ben toen met haar teruggewandeld.”

„Heeft u met die koe de afstand van de stad naar hier lopend afgelegd?” vroeg mijnheer Beuning.

„Welnee,” zei Gerben. „Een eind buiten de stad ben ik op de koe gaan zitten en reed ik als een ruiter te paard naar huis. Maar een koe loopt langzaam en doordat het erg warm was viel ik in slaap. En prompt ging dat stomme dier onderweg weer in een sloot staan en werden haar poten weer vastgezogen in de modder.”

„Het verhaal wordt vervelend!” begon Sietse. „Want toen kwam natuurlijk weer de kraanwagen en moest de koe weer naar het station.”

„Welnee!” riep Gerben. „Ik durfde geen kraanwagen te bestellen, want dan kwam Jellema te weten dat ik niet goed op de koe had gelet Ik moest dus een ander middel bedenken om het dier te verlossen. Daarom ging ik naar een boerderij en vroeg een paar binnenbanden van een auto te leen. Ik kreeg er drie plus een pomp. De banden duwde ik onder de koe en pompte ze toen vol lucht.”

„Wie? De koe?” vroeg Louw.

„Welnee stommerd, de banden natuurlijk en dat ging geweldig want de koe kon nu op de banden drijven. Ik stak gauw een paar planken onder haar poten en zo klauterde zij op de wal. Sedertdien bewaren wij alle autobanden op de boerderij.”

„Gerben, jij bent een grappenmaker,” zei mijnheer Beuning lachend. „Binnenkort hoop ik een feest te vieren en dan nodig ik je uit als humorist.”

„Feestvieren?! Wat voor een feest, mijnheer?” vroegen de jongens.

„Dat vertel ik nog niet,” zei mijnheer Beuning. „Maar jullie mogen ook komen.”

„Hoera!” riep Sietse, want feestvieren deden zij wat graag. Intussen was het erf van Klinkhamer bereikt en werd de Kameleon in het boothuis gestuurd. Allen stapten uit en mijnheer Beuning en Gerben wandelden samen naar het dorp evenals Louw en Jelmer. Hielke en Sietse gingen in de smederij waar vader druk bezig was met het klaarmaken van de spanten voor de broeikas. Klinkhamer zaagde hier en daar een snee in het ijzer waardoor hij het spant gemakkelijk in de gewenste vorm kon buigen.

„U schiet al lekker op, vader,” zag Hielke. „De spanten zullen gauw allemaal klaar zijn.”

„Dat moet ook jongens. Het mag niet te veel kosten heeft mijnheer Beuning gezegd.”

„Maar mijnheer Beuning heeft wel geld om feest te vieren,” vertelde Sietse.

„Feestvieren? Wie zegt dat?” vroeg Klinkhamer.

„Dat heeft hij zelf verteld,” zei Sietse.

„Zooo? Er komt dus een feest? Ik ben wel benieuwd wat voor een feest dat zal zijn,” antwoordde Klinkhamer.

Dat kreeg hij ’s middags te horen van Gerben die kwam vertellen, dat mijnheer Beuning ging trouwen met juffrouw Koning.

„Ik wandelde vanmorgen met hem naar het dorp‚” zei Gerben, „en toen kwamen wij juffrouw Koning tegen. ,Herman’, zei zij tegen mijnheer Beuning, ‚ik heb de papieren. Wil je even kijken?’

‚Natuurlijk, ik ga met je mee,’ zei mijnheer Beuning en toen wandelden zij gearmd naar haar huis. Nou dat zegt genoeg! Of niet?”

„Dus daarom liep mijnheer Beuning zingend langs de weg,” dacht Sietse. „En dan heeft die brief die Jelmer vond er vast iets mee te maken. Want toen juffrouw Koning haar las was zij net zo opgewekt als mijnheer Beuning.”

„Dat kan,” dacht Gerben. „Die brief was een aanzoek van mijnheer Beuning. Maar hij kreeg geen antwoord doordat de brief was zoekgeraakt. Toen is hij vertrokken omdat hij dacht dat juffrouw Koning niet met hem trouwen wilde. En zo hebben wij dus het geheim van de brief opgelost!”

„Als dat allemaal waar is,” zei Klinkhamer, „vind ik het niet snugger van mijnheer Beuning dat hij niet aan juffrouw Koning gevraagd heeft of zij de brief wel had ontvangen.”

„U vergeet dat mijnheer Beuning altijd een hele trotse man is geweest,” wist Gerben. „En trotse mensen zijn niet altijd de snuggersten. En jongens, gaan jullie zo meteen ook varen? Want dan zou ik graag een lift willen hebben naar de boerderij.”

„Wij gaan meteen,” zei Sietse, „want daar komen Jelmer en Louw ook.”

Toen het hele stel compleet was, ging Gerben met hen in de Kameleon en voeren zij het meer op. Zij kwamen voorbij de patatkraam van mijnheer Harmsen en zagen dat er biljetten waren aangeplakt met te koop erop.

„Hebben ze uw kraam ook versierd, Harmsen?” wees Gerben lachend.

„Welnee!” riep Harmsen. „Die heb ik er zelf opgeplakt! De kraam is werkelijk te koop. Is het niets voor jou Gerben?!”

„Ik houd niet van kokende olie!” hoonde Gerben. „Ik heb liever melk.”

En dan was de Kameleon de kraam zo ver gepasseerd dat Harmsen geen moeite meer deed om het gesprek voort te zetten.

„Het wordt steeds gekker,” zei Gerben. „Iemand die werkelijk iets te koop heeft wordt niet meer geloofd omdat er zoveel valse aanbiedingen worden aangeplakt. De man die dat op zijn geweten heeft kan tevreden zijn. Hij sticht verwarring en dat is zeker de bedoeling.”

„Maar waarom doet hij dat?” vroeg Hielke. „Wat voor zin heeft het? Hij kan er toch niets mee bereiken?”

„Het is doodgewone plagerij,” zei Gerben. „Iemand vindt het fijn om te zien hoe de mensen elkaar gaan verdenken en als er dan ruzie van komt zit de aanstichter in een hoekje te lachen.”

„Dat vind ik gewoonweg idioot,” vond Sietse. „Wat zijn er toch vreemde mensen op de wereld.”

„Misschien is hij een recordjager,” fantaseerde Gerben. „Hij kan er zich binnenkort op beroemen, dat hij helemaal in zijn eentje een heel dorp voor de gek heeft gehouden.”

„Heeft hij dan het voor-de-gek-houd record?” vroeg Louw lachend.

„Dat wint hij nooit!” riep Sietse. „Want dat heeft Gerben al jaren!!”

HOOFDSTUK VIII

Jelmer doet een ontdekking en Zwart grijpt in

De Kameleon legde bij de Woudaap aan en Kees kwam ook aan boord. Het eerste wat hij vertelde was:

„Weten jullie het al? De patatkraam van Harmsen is te koop!”

„En wat dan nog?” vroeg Sietse.

„Wel, ik heb zo gedacht, als wij de kraam kochten konden wij er veel geld mee verdienen. Harmsen is ook rijk geworden.”

„Ha!” riep Louw. „Kees als patatverkoper! Hij zou zelf de grootste afnemer zijn!”

„Welnee!” zei Kees verontwaardigd. „Als je de hele dag die patatlucht opsnuift, lust je er niets meer van. En het bakken is heel eenvoudig. Dat kan iedereen!”

„Heb jij geld om de kraam te kunnen kopen?” vroeg Gerben.

„En hoe wil jij patat verkopen als onze vakantie voorbij is?” vroeg Hielke.

„Wij kunnen ’s avonds na schooltijd nog genoeg verkopen,” zei Kees. „En het geld gaan wij ergens lenen.”

„Ja, ja, en wat wij verdienen gaan wij zeker versnoepen?” merkte Sietse op.

„Dat besteden wij voor een goed doel,” zei Kees. „Daar kan Jelmer een gedeelte van krijgen voor het betalen van zijn muzieklessen.”

„Ik krijg gratis les,” beduidde Jelmer.

„Nu nog wel,” antwoordde Kees. „Maar later zul jij wel iets moeten betalen. En wij kunnen allemaal flink wat sparen voor het kopen van bijvoorbeeld een nieuwe fiets of een boot of wat dan ook.”

„Jij hebt het goed bekeken, Kees,” lachte Gerben. „Patat bakken is lekker werk. Het is veel gemakkelijker als met melk venten want dan moet je lopen en sjouwen. Maar bij het bakken kun je rustig blijven zitten en de klanten komen vanzelf naar je toe. Jij bent goed bij, Keesie! En laat mij er nu maar uit, Sietse!”

De Kameleon legde aan bij de boerderij van Jellema en Gerben sprong op de wal.

„Bedankt jongens en tot ziens in de patatkraam!” riep Gerben, waarna hij aan de andere kant van de dijk verdween. De jongens voeren verder en Kees bleef doorfantaseren over de patat bakkerij.

„Wij kunnen ’s avonds met de Kameleon langs de kampeerders varen,” zei hij. „En dan heel wat porties verkopen, want er staan veel tenten langs de dijk.”

„Zet dat maar uit je hoofd,” wuifde Hielke. „Het is niets voor ons. Ik bedank ervoor om alle vrije uurtjes met patat te venten.”

„En weet je wat er gaat gebeuren?” zei Sietse. „Zodra jij geen patat meer lust, laat jij ons met de hele kraam zitten. Ik ken die grappen van jou!”

„Dat is onzin!” riep Kees. „Van patat krijgt niemand ooit genoeg. Net zomin als van aardappels!”

„Goed en wel,” zei Sietse. „Maar ik doe niet mee!”

„En ik ook niet!” stemde Louw ermee in.

„Ik dacht het wel!” riep Kees. „Jullie willen nooit iets! Maar goed, laat een ander dan maar rijk worden met die kraam!”

„Welja!” riep Hielke lachend. „Wij moeten een ander ook iets gunnen. Je kunt niet alles hebben!”

Kees zei niets. Hij keek heel sip. Maar dan zag hij een auto over de dijk naderen. Het leek wel of het die van de dokter was, maar dat kon Kees nog niet zo goed bekijken. Wel zag hij iets anders. Er sloegen vlammen onder uit de auto en daar scheen de bestuurder niets van te merken.

„Een auto in brand!” riep Kees. „Vlug naar de wal, Sietse!”

De anderen zagen het nu ook en de Kameleon werd meteen naar de kant gestuurd. Kees en Louw sprongen vlug op de wal en holden de dijk op waar zij midden op de weg gingen staan om de auto tegen te houden. De jongens zwaaiden met hun handen en de chauffeur stopte. Het was de dokter. Daar kwam Sietse aanhollen met een emmertje water die hij onder tegen de auto leeg wierp.

„Drommels! Stond de wagen in brand?” vroeg de dokter verbaasd.

Een wolk stoom en rook gaf hem het antwoord.

„Het is al uit!” riepen Hielke en Sietse, die op hun knieën naast de auto lagen en geen vuur of rook meer zagen.

„Maar hoe kan daar brand ontstaan?” vroeg de dokter.

„Dit was de oorzaak,” zei Sietse en hij trok een handvol half verbrande hooi onder de wagen vandaan. „Het hooi hing achter de gloeiende knalpot, dokter en is daardoor in brand gevlogen.”

„Dat kan kloppen,” antwoordde de dokter. „Ik ben zojuist bij het passeren van een andere wagen door een hoopje hooi gereden. Zo is er dus een gedeelte achter de knalpot blijven hangen. Ik mag van geluk spreken dat jullie het gevaar tijdig zagen.”

„Ik heb het het eerst gezien, dokter!” liet Kees triomfantelijk horen en hij deed een stap naar voren.

„Heel goed, Kees!” prees de dokter. „Ik zou je best een beloning willen geven, maar ik weet dat jij alles versnoept en dat vind ik niet goed. Snoepen is heel slecht! Daarom Kees bedank ik je met een handdruk.”

De dokter schudde Kees de hand en zei:

„Jullie worden natuurlijk allemaal reuze bedankt voor het snelle ingrijpen! Tot ziens, jongens!”

De dokter stapte in en reed snel verder om een patiënt te bezoeken.

„Dat was mis, Kees!” plaagde Sietse.

„Wat was mis?” vroeg Kees verontwaardigd.

„Hou je maar niet onnozel,” zei Sietse. „Wij weten allemaal hoe jij op een beloning had gehoopt om er ijs van te kopen.”

„Nou en? Had ik geen beloning verdiend? De dokter is rijk genoeg om mij een gulden te kunnen geven.”

„Maar de dokter is ook verstandig genoeg om het niet te doen,” zei Hielke.

„Hm,” bromde Kees. „Als zijn wagen weer in brand staat, kijk ik een andere kant uit!”

„Zo stom heb ik het nog nooit gehoord,” riep Louw verontwaardigd. „Als jij een ongeluk krijgt en de dokter kan niet vlug genoeg komen omdat zijn auto verbrand is, wat dan? Heb jij dan je zin?”

„Hij zou moord en brand schreeuwen,” plaagde Sietse. „Kees zwamt maar wat. Maar ik ga liever zwemmen dan zwammen!”

Dat vonden zij allemaal een goed idee en de Kameleon voer snel naar de plaats waar de jongens altijd zwommen.

De zon scheen fel en daarom was het in het water zoveel heerlijker. Met zwemmen en stoeien en in het gras liggen zonnen, vloog de tijd om en werd tenslotte weer koers gezet naar huis voor het middageten. Toen Kees bij de Woudaap aan wal ging zei hij:

„Ik weet niet of ik vandaag weer meega. Als het zo warm is heb ik geen zin om mij in die open boot te laten verbranden.”

„Misschien blijven wij ook thuis,” riep Sietse. „Tot ziens!”

De Kameleon voer verder naar het dorp en Louw zei terwijl hij naar de patatkraam van Harmsen wees:

„Daar is het nu dubbel warm. De hete olie en de hete zon kunnen Harmsen dan wel doen bezwijken. Ik zie Kees daar al staan bakken.” „Die slome ging gewoon slapen,” zei Sietse. „En wij konden het werk doen.”

En dan zagen zij hoe mijnheer Vet het tuig van zijn boot in orde bracht.

„Moet je kijken,” wees Hielke. „Nu er geen wind is en er bijna niemand vaart, wil mijnheer Vet gaan zeilen.”

De Kameleon voer nu langs mijnheer Vet en Sietse riep:

„Gaat u vertrekken?”

„Ja dat is de bedoeling jongens. Zodra er wat meer wind komt, ga ik er gauw vandoor! Ik ben hier nu wel uitgekeken!”

De Kameleon ging onder de brug en legde aan in het boothuis. Louw en Jelmer gingen naar het dorp en Hielke en Sietse gingen in huis. Klinkhamer kwam ook binnen en zei:

„Het is omdat je eten hebt klaargemaakt moeder, maar met deze hitte heb ik niet veel trek.”

„Wij hebben rijst met bessensap,” antwoordde moeder. „Dat is licht verteerbaar en wij moeten eten anders kunnen wij niet werken.”

„Maar ik lust wel wat!” riep Sietse en Hielke stemde daar meteen mee in. Klinkhamer kon dat niet begrijpen. Die jongens deden de hele dag niets en toch hadden zij zelfs met de grootste hitte nog trek in eten. Maar dat krijg je van het varen op het meer en vooral ook van het zwemmen. Hielke vertelde dat Harmsen de patatkraam ging verkopen en dat mijnheer Vet zijn boot klaarmaakte om te vertrekken.

„Harmsen krijgt pensioen,” vertelde Klinkhamer. „Dus kan hij nu rentenieren. En wat mijnheer Vet hier deed is mij niet duidelijk. Hij viste niet, hij zeilde niet, hij zwom niet, maar zat veel te lezen of ging met de bus naar de stad.”

„En ik vind hem een mopperaar,” zei Hielke.

„Een gistboffer,” mompelde Sietse.

„Hé, hé,” waarschuwde Klinkhamer. „Dat woord mag jij niet weer gebruiken, Sietse. Het is hoogst onfatsoenlijk om mensen bijnamen te geven.”

„Maar dat deed Gerben,” zei Sietse. „Hij bedacht die naam.”

„Jij gaat toch niet Gerben nadoen?” vroeg Klinkhamer. „Want als je daarmee begint is het eind zoek.”

„Ik kijk wel uit,” zei Sietse. „Zo gek ben ik niet!”

Die verdere dag bleven de jongens thuis. Hielke en Sietse gingen in het boothuis hun Kameleon schoonmaken en Louw en Jelmer lagen in de schaduw van de bomen in de tuin van mijnheer Glas te luieren. En Kees? Hij sliep als een os achter de Woudaap waar het gras zo hoog stond dat niemand hem zag liggen. Om halfzeven kwam Gerben vanaf de boerderij in de werkplaats waar Klinkhamer en de jongens zojuist het gereedschap hadden opgeruimd.

„Mensen, mensen, wat een hitte!” zuchtte Gerben. „Het zweet liep mij vandaag met straaltjes van m’n gezicht en vormde plasjes water rond mijn voeten op de grond. Het is zo warm dat je zelfs in de schaduw bruin wordt. Ik kan mij niet herinneren dat het ooit zo warm is geweest. Als de zon het hele jaar zo schijnt verdampt het hele meer. Dan verdampt het water en moeten wij de koeien inruilen voor kamelen. Want kamelen dragen altijd een tank vol water bij zich.”

„Tja Gerben,” lachte Klinkhamer, „zulke dagen zijn hier zeldzaam. Wij zijn zoveel warmte niet gewend. Het is wel prettig, mits je maar niet moet werken.”

„Juist‚” zei Gerben. „Maar zo’n werkezel als ik is altijd de klos. Maar nu ga ik naar huis en blijf een uur onder de koude douche staan. Dat zal lekker zijn!”

En met het prettige vooruitzicht op wat koelte ging Gerben gauw naar het dorp. Tien minuten later ging bij Klinkhamer de telefoon. Sietse nam de hoorn op en hoorde de brugwachter gejaagd zeggen:

„Er is brand! De patatkraam van Harmsen staat in brand!”

„Ik zal vader waarschuwen!” riep Sietse en hij rende meteen naar zijn vader en riep:

„Vader! De patatkraam staat in brand!”

En dan holde hij gevolgd door Hielke de straat op en keken zij in de richting van het meer waar een grote zwarte rookwolk duidelijk de plaats aanwees waar de brand was. Klinkhamer belde meteen naar de leden van de brandweer en spoedig kwam Gerben met de grote autospuit aanrijden vergezeld door de bakker, de slager, de kruidenier en de kapper. Gerben liet de sirene luid loeien en hij was maar half gekleed. Hij droeg de broek van het brandweerpak en ook de helm, maar verder niets. Met zijn naakte bovenlijf ging hij zo van onder de douche naar de brand. Natuurlijk trok het lawaai van de sirene en de donkere rookwolken veel nieuwsgierigen. Het hele dorp holde dan ook naar het meer. Dat vond Klinkhamer helemaal niet plezierig, want een brandweercommandant heeft beslist geen behoefte aan veel kijklustigen, die gewoonlijk maar in de weg lopen.

Het eerste commando dat Klinkhamer aan Gerben gaf, was:

„Zet die sirene af, kameel!!”

Gerben gehoorzaamde meteen want hij zag dat Klinkhamer ontstemd was over zoveel lawaai. Dan reden zij snel verder naar het meer. Vlug werden daar de slangen uitgerold terwijl een dikke zuigslang, met aan het einde een rieten korf die dienst deed als filter, in het meer werd geworpen. Daar klonk plotseling een luide knal en schoot uit de brandende patatkraam een hel-witte steekvlam omhoog.

„Drommels, dat was een gasfles!” riep Klinkhamer. „Achteruit mensen! Achteruit! Het is hier levensgevaarlijk!”

Veldwachter Zwart begon de kijklustige menigte achteruit te duwen en Gerben spoot een grote straal water in het vuur, waar het sissend in stoom overging, zodat tussen de zwarte rook ook witte wolken verschenen. Hielke en Sietse stonden natuurlijk in de voorste rij en zagen hoe hardnekkig het vuur bleef branden. Want hoewel er grote hoeveelheden water werden ingespoten minderden de vlammen niet, integendeel, het leek wel of zij steeds hoger werden. Louw kwam naast Hielke en Sietse staan.

„Dat is een best vuurtje,” zei hij. „Ik voel hier de hitte.”

„Dat komt door de bakolie,” wist Sietse. „Harmsen had twee vaten in voorraad.”

Even later begaf één van die vaten het en verspreidde zich een nieuwe golf olie in het vuur. De rookwolk werd aanzienlijk groter en zwarter. Ook het vuur werd aanzienlijk feller en Gerben moest terugwijken voor de hitte. Het publiek ging eveneens achteruit.

„Waar is Jelmer?” vroeg Hielke.

„Jelmer ging niet verder mee dan tot het huis van juffrouw Koning,” zei Louw. „Hij moest daar om zeven uur zijn voor pianoles en durfde niet later te gaan omdat het zijn eerste les is.”

Daar kwam Kees ook. Hij hijgde nog van het harde lopen en vroeg:

„Brandt het al lang? Ik lag in het gras te slapen en wist van niets. Wie heeft het aangestoken?”

„Aangestoken?” vroeg Hielke verbaasd. „Denk jij dan dat iemand de brand heeft gesticht?”

„Dat weet ik niet,” zei Kees. „Maar een brand begint meestal met een lucifer. En die is door iemand aangestoken.”

„Het kan ook kortsluiting zijn geweest,” dacht Louw.

„Nee, dat kan niet, want de kraam had geen aansluiting op het lichtnet,” zei Sietse. „Misschien is er ergens broei ontstaan of heeft iemand een brandende sigaret laten vallen.”

Plotseling laaide het vuur weer hoger op. Een tweede vat olie was opengebarsten en gaf weer extra voedsel aan het vuur. De toeschouwers keken geboeid naar de loeiende vlammen en dikke rookwolken die in een brede sliert over het meer trokken. Alleen Jelmer zag van dit alles niets. Hij was langs de zijkant van juffrouw Koning’s huis gelopen en zag de achterdeur van de keuken openstaan. Hij riep luid ‚Volluk’, maar er kwam niemand. Jelmer keek om de hoek van de keuken naar het raam van de kamer en zag dat daarbinnen iemand was. Juffrouw Koning was het niet. Het was een man. Jelmer kon niet zien wie het was want de mijnheer stond met z’n rug naar het raam gekeerd. Wel, dacht Jelmer, als er een mijnheer in huis is zal juffrouw Koning er ook wel bij zijn en hij trok een paar maal krachtig aan de bel zodat het luid door het hele huis klonk. Jelmer schrok van zoveel lawaai en keek bedeesd in de keuken waar juffrouw Koning nu wel gauw zou verschijnen. Maar zij kwam niet. Dan hoorde Jelmer iemand lopen en zag hij een man snel in de tuin verdwijnen. Het was dezelfde persoon die hij in de kamer had gezien en die door de tuindeuren was vertrokken. De man verdween zo snel dat Jelmer een moment twijfelde of hij het wel goed had gezien of dat hij droomde. Maar het was wel degelijk werkelijkheid want de tuindeuren stonden wijd open. Jelmer ging erheen en keek naar binnen. Maar wat hij daar zag, klopte helemaal niet. De laden van een kast stonden wijd open en de inhoud was totaal overhoop gehaald. Op de vloer lagen papieren, dozen, een gebroken vaas, kledingstukken en nog veel meer. Meteen begreep Jelmer dat er een inbreker bezig was geweest. Maar waar was juffrouw Koning? Was zij overvallen en lag zij nu ergens geboeid of bewusteloos?

Aarzelend ging Jelmer naar binnen en luisterde scherp of hij iets hoorde. Maar de inbreker was immers gevlucht? En dus durfde Jelmer nu vlugger het huis te doorzoeken. Daarbij riep hij gedurig de naam van juffrouw Koning maar hij kreeg taal noch teken. Juffrouw Koning was er niet! Misschien was zij naar de brand gaan kijken. En daar was veldwachter Zwart natuurlijk ook. Toen Jelmer dat bedacht ging hij meteen naar buiten en holde zo hard hij kon naar het meer. Bij de brand zag hij veldwachter Zwart en hij ging meteen naar hem toe.

„Mijnheer!” zei hij hijgend. „Mijnheer! Er was een inbreker in het huis van juffrouw Koning. Ik kwam daar voor pianoles en toen ging die dief er juist vandoor!”

„Wie was het?” vroeg Zwart en hij keek meteen nauwlettend om zich heen.

„Dat weet ik niet,” zei Jelmer. „Het was een korte dikke man.”

Zwart antwoordde niet. Het leek wel alsof hij Jelmer niet had verstaan. Dan zag hij mijnheer Vet. Hij ging naar hem toe en zei bars:

„U bent mijn arrestant! Kom, u gaat mee naar het gemeentehuis.”

Zwart legde een hand op de schouder van mijnheer Vet en duwde hem tussen de toeschouwers door naar het dorp.

Iedereen keek verwonderd. Zelfs Gerben vergat een moment de brand en doordat hij Zwart en zijn arrestant nakeek richtte hij per vergissing de straalpijp de verkeerde kant uit en kreeg het publiek een golf water over zich heen.

Joelend stoven de mensen uiteen, het was niet onprettig om met die hitte een sproeibad te krijgen. Maar Klinkhamer riep:

„Hé Gerben! Geen geintjes! Het vuur is nog lang niet geblust.”

„Wat is er allemaal aan de hand?” vroeg Sietse aan Jelmer.

„Ik zag een inbreker in het huis van juffrouw Koning,” vertelde Jelmer. „En nu heeft Zwart mijnheer Vet gearresteerd.”

„Was hij dan de inbreker?” vroeg Sietse.

„Ik weet het niet,” zei Jelmer. „Ik heb hem nauwelijks gezien.”

„Wat een onzin,” riep Kees. „Die mijnheer Vet is een heel nette man. Zwart maakt een grote blunder!”

„Misschien wel, ik kan ook niet begrijpen waarom Zwart juist mijnheer Vet moest hebben,” liet Hielke zich horen.

„Ik heb gezegd dat die dief nogal kort en dik was,” vertelde Jelmer. „Misschien heeft Zwart daarom mijnheer Vet wel verdacht van de inbraak.”

En dan zag Jelmer juffrouw Koning die samen met mijnheer Beuning naar de brand stond te kijken. Jelmer ging naar haar toe en vertelde wat hij had beleefd. Daar schrok juffrouw Koning van en zij zei tegen mijnheer Beuning:

„Wij moeten meteen naar huis, Herman. Jij wordt bedankt voor je oplettendheid, Jelmer. Kom morgen maar om pianoles.”

„Goed juffrouw,” zei Jelmer en samen met zijn vrienden ging hij kijken hoe Gerben in de vuurhaard spoot totdat er geen vlammen meer waren.

Van de patatkraam was niets meer over dan een hoopje verwrongen ijzer van het kookfornuis. En boven het meer dreef traag een dikke rookwolk naar de overkant.

„Patat uitverkocht!!” riep Gerben.

De toeschouwers lachten en nu er verder niets te beleven viel, gingen de meesten terug naar huis. Ook de kampeerders die vanuit hun boten hadden zitten kijken voeren terug. Klinkhamer, geholpen door zijn spuitgasten, speurde in de resten van de patatkraam naar een mogelijke oorzaak van de brand. Maar het was onmogelijk om een aanwijzing te vinden, zo grondig had het vuur alles verteerd.

„Oorzaak onbekend!”

De brandweer begon in te pakken. Dat was gauw gebeurd, want er was slechts één slang gebruikt. De patattent stond immers vlak bij het water en dus hoefden de brandwachten niet over een lange afstand slangen uit te rollen.

Maar waar was Harmsen?

Klinkhamer wist het reeds. De brugwachter had hem verteld dat Harmsen met de bus naar de stad was gegaan.

„Wij zullen hopen dat Harmsen alles goed verzekerd had,” zei Klinkhamer. „Dan is de tegenslag niet zo groot, als hij het nieuws hoort.”

„Zegt u dat wel,” mompelde Gerben. „Hij wou de zaak verkopen maar dat kan nu niet meer.”

En dan vroeg Gerben aan de jongens:

„Waarom heeft Zwart mijnheer Vet meegenomen?”

„Jelmer zag een dief in het huis van juffrouw Koning,” zei Sietse.

„Ja, ik kwam er om pianoles,” vertelde Jelmer, „en zag er een man vandoor gaan die alle laden uit een kast had getrokken.”

„En dat was toch niet mijnheer Vet?” vroeg Klinkhamer.

„Ik weet het niet,” zei Jelmer. „Ik heb niet het gezicht van die man gezien. Maar toen ik alles aan Zwart vertelde greep hij mijnheer Vet en nam hem mee.”

„Zwart komt altijd zo vreemd uit de hoek,” hoonde Gerben. „Ik lach me ziek als hij een grote vergissing gemaakt heeft. Want je mag een eerzaam burger die hier vakantie houdt, toch niet zo maar arresteren. Zwart was hier bij de brand dus kon hij nooit weten wie er op dat zelfde moment bij juffrouw Koning aan het inbreken was.”

Tja, dat begreep niemand.

„Maar Zwart is gewoonlijk niet achterlijk,” wist de bakker.

„Toch zou hij mij beschuldigen van het aanplakken van al die biljetten,” zei de slager. „En dat enkel en alleen omdat er midden in de nacht een paar afgedankte pantoffels van mij op straat lagen. Gerben was erbij!”

„Dat is waar!” beaamde Gerben. „En zo zie je maar hoe Zwart zich ook kan vergissen.”

„Wacht eens even,” zei de kruidenier. „Tot nu toe is nog steeds niet bewezen wie de biljetten aanplakte!”

„Daarmee wil u zeggen, dat ik het toch wel gedaan kan hebben?” vroeg de slager kwaad. „Misschien deed u het zelf wel! Wie een ander beschuldigt deugt vaak zelf niet!”

„Deug ik niet?!” riep de kruidenier ook kwaad. „Kijk naar jezelf, worstverknoeier!” „Peper- en zoutmannetje!” schold de slager en dan kwam Klinkhamer tussenbeide.

„Zo is het genoeg, mannen!” zei hij. „Geen gekijf verder, anders zullen wij jullie natspuiten. De warmte heeft jullie te pakken! Breng de spuit maar terug naar de garage, Gerben.”

Maar voordat Gerben de motor gestart had, kwam veldwachter Zwart weer bij het meer om zijn fiets te halen die daar nog in het gras lag.

„Heeft u de oorzaak van de brand reeds ontdekt, Klinkhamer?” vroeg hij.

„Nee, wij hebben niets gevonden,” zei Klinkhamer. „Alles is zo grondig verbrand, dat wij geen aanwijzingen konden vinden.”

„Dan kan ik het jullie vertellen,” gebaarde Zwart gewichtig. „De brand was aangestoken door de heer Vet!”

„Wat?” riep Gerben verbaasd. „Stak de heer Vet olie in de brand? Dat is het toppunt! Wie had zo iets ooit gedacht? Maar hoe heeft u dat ontdekt?”

„Kijk maar naar zijn boot,” zei Zwart. „Zie je niets bijzonders?”

„Ik niet!” zei Gerben.

„Ja!” zag Sietse. „De boot ligt op een andere plaats! Zij ligt dichter bij de brug.”

„Juist!” zei Zwart. „Zij ligt verder bij de brand vandaan. Dat was een voorzorgsmaatregel. De boot mocht niet het risico lopen ook in brand te raken.”

„Maar dat is nog geen bewijs om mijnheer Vet te beschuldigen?” merkte de bakker op. „Hij heeft mij verteld dat hij wilde vertrekken. Daarom lag zijn boot op een andere plaats.”

„Dat heeft hij ons ook verteld,” beaamde Hielke.

„Ja, ja,” zei Zwart. „Mijnheer Vet zit vol slimmigheidjes. Hij vertelde met opzet dat hij wilde vertrekken. Daarmee kon hij verklaren waarom de boot op een andere plaats lag. Zo schreeuwde hij ook moord en brand dat iemand te koop op zijn boot had geplakt, hoewel hijzelf de dader was.”

„Wat zegt u?” riep Gerben. „Plakte hij die biljetten aan? En had hij ook dat rolletje biljetten in mijn fietstas gestopt?”

„Inderdaad,” antwoordde Zwart. „Hij zorgde ervoor dat ik iedereen ging verdenken, behalve hem.”

„Die opgeblazen gistboffer!” riep Gerben verontwaardigd.

„Heb je het gehoord?” vroeg de slager aan de kruidenier, „ik was dus niet de dader!”

„Nee en je bent ook geen worstverknoeier,” lachte de kruidenier.

„Dan ben jij geen peper- en zoutmannetje,” zei de slager en hij sloeg de kruidenier joviaal op de schouder.

„Wat praten jullie toch voor onzin?” vroeg Zwart verwonderd.

„Zij waren te heet geworden‚” zei Gerben. „En nu zijn zij weer afgekoeld. Maar vertelt u toch verder mijnheer Zwart. Hoe ontdekte u dat mijnheer Vet zo’n bandiet is?”

„Door deze jongeman,” zei Zwart. „Jij heet Jelmer, nietwaar? Jelmer kwam mij vertellen dat een korte dikke man had ingebroken in het huis van juffrouw Koning. En ik zag hier maar één korte dikke man en dat was mijnheer Vet!”

„En om die reden ging u hem arresteren?” vroeg Klinkhamer verbaasd.

„En omdat hij handschoenen droeg,” zei Zwart.

„Handschoenen?” vroegen allen verwonderd.

„Ja! Wollen handschoenen en dat in het heetst van de dagen. Zo iets is niet normaal en dat bleek ook wel te kloppen. Hij heeft alles reeds bekend. In het laboratorium hadden wij al ontdekt dat de dader van het aanplakken, wollen handschoenen droeg. Er kleefden wollen draadjes aan het rolletje biljetten dat in de fietstas van Gerben gestopt was. Zo kunnen kleinigheidjes, grote dingen aan het licht brengen.”

„Maar waarom had hij die handschoenen nog aan?” vroeg de slager. „Dat was toch erg dom van hem?”

„Ook dat kwam door de warmte,” ging Zwart verder. „Zijn handen waren kleverig door transpiratie. Hij had hard moeten lopen om aan Jelmer te ontsnappen. Zo kreeg hij niet voldoende tijd om de handschoenen uit te trekken. Hij was er wel mee bezig en dat viel mij juist op.”

„U heeft alles weer op een bewonderenswaardige wijze opgelost, mijnheer Zwart,” zei Klinkhamer. „Maar één ding zou ik nog graag willen weten. Waarom plakte hij op alle huizen die biljetten van te koop?”

„Wel, de vader van mijnheer Vet heette Kikker,” antwoordde Zwart.

„Ha, ha, Kikker. Wat een gekke naam!” riepen de jongens lachend.

„Dat vond de heer Vet ook een rare naam,” zei Zwart. „Daarom heeft hij de naam van zijn moeder aangenomen. Die heette Vet. Dat was dus mevrouw Kikker-Vet!”

„Kikkervet?” joelden de jongens. Het werd steeds grappiger.

„Die familie Kikker heb ik wel gekend,” zei Klinkhamer. „Het was geen voornaam volk. Zij hadden hier veel schulden en zijn er toen stiekem vandoor gegaan.”

„Juist,” merkte Zwart op. „En toen was mijnheer Vet nog maar een jongen. Maar hij heeft het nooit vergeten hoe hij hier woonde en leefde. Hij voelde een hevige wrok tegen dit dorp en daarom probeerde hij hier de zaak op stelten te zetten. In een drukkerij waar hij werkte wist hij een pakket biljetten te bemachtigen waar te koop op stond en die biljetten ging hij hier aanplakken. Hij hoopte dat de mensen daardoor onder elkaar ruzie zouden krijgen. Maar dat is hem niet gelukt. Daarom wilde hij nog een laatste goede slag slaan. Hij stak de patatkraam in brand en lokte daarmee mij en het hele dorp naar het meer. Zo kreeg hij prachtig de gelegenheid om bij juffrouw Koning in te breken. Maar als hij had geweten dat Jelmer daar zou komen om pianoles, had hij vast een andere woning genomen om in te breken. Maar hoe dan ook, hij zit nu veilig achter slot. Hij heeft niets meer te koop!”

Om die laatste opmerking lachten allen, Zwart was kennelijk in een goed humeur. Harmsen was het ook, toen hij terugkwam uit de stad en hoorde dat zijn patatkraam was verbrand.

„Het is wel jammer,” zei hij tegen Klinkhamer. „Maar ik ben redelijk verzekerd. Dit zal wel meevallen en in ieder geval hoef ik nu geen koper te zoeken om de zaak over te nemen.”

En juffrouw Koning was de koning te rijk.

Twee weken later ging zij trouwen met mijnheer Beuning. Dat betekende feest voor onze vrienden, want zij werden allemaal uitgenodigd voor de bruiloft. Die werd gehouden in ’t hotel De Gouden Leeuw en Jelmer kreeg een ereplaats aan de tafel. Want hij had immers de brief terugbezorgd, die zo belangrijk was voor het bruidspaar. Zoals gewoonlijk werd het een uitbundig feest waarbij Gerben voor de nodige humor zorgde. Hij bracht een toost uit op het bruidspaar en wenste hun veel geluk. En voor mijnheer Beuning hoopte hij dat de tomatenkwekerij een groot succes mocht worden.

„En als u aardbeien gaat telen,” zei Gerben, „dan kunt u van mij wel een ladder lenen.”

„Maar Gerben? Aardbeien groeien toch op de grond? Daar heb je nu toch geen ladder voor nodig?” bedacht juffrouw Koning die nu mevrouw Beuning heette.

„Dat is geen vaste regel,” antwoordde Gerben. „Ik heb iemand de ladder geleend voor het aardbeien plukken, want hij had ze geplant op een plat dak.”

„Ooo, bedoel je het zo?” zei mevrouw Beuning en iedereen lachte.

„Ja, ja,” vertelde Gerben. „Dat was een bijzondere man. Hij was zo dik dat de ladder wel een halve meter doorboog toen hij erop stond om aardbeien te plukken. Ik weet nog best toen ik hem voor het eerst ontmoette en hij mij een hand gaf. Doordat hij zo dik was kreeg ik het gevoel alsof ik een tros bananen vasthield.”

Jelmer verslikte zich van het lachen. Stel je voor een man met vingers zo dik als bananen. Ja ja, die Gerben kan heel gek fantaseren en als hij eenmaal begint weet hij van geen ophouden.

„Die man,” zo vertelde hij verder, „wilde mij gratis boksles geven. Daar voelde ik wel voor en op het veldje achter mijn huis gingen wij oefenen. Maar die dikkerd was zo vlug als water en ik kon hem niet één keer raken. Hij mij wel. Ik kreeg een dreun op mijn voorhoofd dat ik drie dagen aaneen achteruit heb gelopen.”

Door het vrolijk gelach aangemoedigd vertelde Gerben steeds meer en toen Hielke en Sietse na afloop van het feest thuiskwamen, vertelden zij in de smederij aan vader en ook aan Zwart die even op bezoek was, hoe Gerben weer voor de nodige grappen had gezorgd.

„Die Gerben toch,” zei Klinkhamer lachend. „Hij is toch een bijzonder mens. Hij is ook nooit verlegen. Je kunt om zo te zeggen alle kanten met hem uit.”

„Hm,” bromde Zwart. „Maar het is dan wel meestal de verkeerde kant uit!”

Dat waren Hielke en Sietse helemaal niet met Zwart eens. Want met Gerben kon je lachen!

En lachen is toch reuze gezond, nietwaar?

De Kameleon Reeks

1. De schippers van de Kameleon (1949)

2. Kameleon ahoy! (1951)

3. Redders met de Kameleon (1952)

4. Speurders met de Kameleon (1955)

5. De Kameleon op volle toeren (1956)

6. De Kameleon houdt koers (1958)

7. Goede vaart, Kameleon (1958)

8. Trossen los Kameleon! (1959)

9. De Kameleon in 't zoeklicht (1959)

10. De Kameleon opnieuw in actie (1960)

11. De Kameleon in de branding (1961)

12. Vivat Kameleon! (1961)

13. De Kameleon Blijft Favoriet! (1962)

14. De Kameleon wint de prijs! (1962)

15. De kameleon brengt geluk! (1963)

16. Bravo Kameleon! (1963)

17. Vakantie met de Kameleon (1964)

18. De Kameleon viert feest! (1964)

19. Tiptop Kameleon (1965)

20. De Kameleon schiet te hulp (1965)

21. Trouwe vrienden van de Kameleon (1966)

22. De Kameleon staat voor niets! (1966)

23. Met de Kameleon er op los! (1967)

24. De kameleon altijd paraat (1967)

25. De Kameleon slaat zijn slag (1968)

26. De Kameleon pakt aan! (1968)

27. Ruim baan Kameleon (1969)

28. De Kameleon vaart uit! (1969)

29. De Kameleon treft doel! (1970)

30. Volle kracht, Kameleon! (1970)

31. Met de Kameleon op avontuur (1971)

32. De Kameleon maakt schoon schip (1971)

33. De Kameleon knapt het op! (1972)

34. Met de Kameleon vooruit (1972)

35. De Kameleon steekt van wal (1973)

36. De Kameleon doet een goede vangst! (1973)

37. De vlag in top voor de Kameleon (1974)

38. De Kameleon in de storm (1974)

39. Alle hens aan dek, Kameleon! (1975)

40. De Kameleon krijgt nieuwe vrienden (1975)

41. Op reis met de Kameleon! (1976)

42. De Kameleon heeft succes (1976)

43. De Kameleon vaart voorop! (1977)

44. Lang leve de Kameleon! (1977)

45. De Kameleon helpt altijd! (1978)

46. De Kameleon ruikt onraad (1978)

47. De Kameleon geeft vol gas (1979)

48. De Kameleon maakt plezier (1979)

49. De Kameleon ligt op de loer (1980)

50. De Kameleon in het goud (1980)

51. De Kameleon houdt stand! (1981)

52. De Kameleon vaart door (1981)

53. De Kameleon gooit het roer om (1982)

54. Recht door zee, Kameleon (1982)

55. De Kameleon op dreef (1983)

56. De Kameleon in woelig water (1984)

57. Met de Kameleon voor de wind (1985)

58. De Kameleon heeft goed nieuws (1988)

59. De Kameleon draagt zijn steentje bij (1989)

60. De Kameleon maakt het helemaal (1991)

61. De Kameleon slaat alarm (1992, door P. de Roos)

62. De Kameleon stuurloos (1995, door P. de Roos)

63. De Kameleon op jacht (1998, door P. de Roos)

64. De Kameleon scoort! (2006, door Fred Diks)

65. Zet 'm op, Kameleon! (2008, door Fred Diks)

66. De Kameleon lost het op (2009, door Fred Diks)

Table of Contents

HOOFDSTUK I

HOOFDSTUK II

HOOFDSTUK III

HOOFDSTUK IV

HOOFDSTUK V

HOOFDSTUK VI

HOOFDSTUK VII

HOOFDSTUK VIII

De Kameleon Reeks